১. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা

যো পনাতি ৰস্সদীঘাদিনা লিঙ্গাদিভেদেন যো কোচি. ভিক্খূতি এহিভিক্খুউপসম্পদা, সৰণগমনূপসম্পদা, ওৱাদপ্পটিগ্গহণূপসম্পদা, পঞ্হাব্যাকৰণূপসম্পদা, অট্ঠগৰুধম্মপ্পটিগ্গহণূপসম্পদা, দূতেনূপসম্পদা, অট্ঠৱাচিকূপসম্পদা, ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদাতি ইমাসু অট্ঠসু উপসম্পদাসু ঞত্তিচতুত্থেন উপসম্পদাকম্মেন অকুপ্পেন ঠানাৰহেন উপসম্পন্নো. তস্স পন কম্মস্স ৱত্থুঞত্তিঅনুস্সাৱন সীমা পৰিসাসম্পত্তিৱসেন অকুপ্পতা ৱেদিতব্বা.

তত্থ ৱত্থূতি উপসম্পদাপেক্খো পুগ্গলো, সো ঠপেত্ৱা ঊনৱীসতিৱস্সং অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বং, পণ্ডকাদযো চ একাদস অভব্বপুগ্গলে ৱেদিতব্বো. তত্থ ঊনৱীসতিৱস্সো নাম পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায অপৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সো. অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বো নাম চতুন্নং পাৰাজিকানং অঞ্ঞতৰং অজ্ঝাপন্নপুব্বো. পণ্ডকাদযো ৱজ্জনীযপুগ্গলকথাযং ৱুত্তা. তেসু আসিত্তপণ্ডকঞ্চ উসূযপণ্ডকঞ্চ ঠপেত্ৱা ওপক্কমিকপণ্ডকো নপুংসকপণ্ডকো পণ্ডকভাৱপক্খে ঠিতো পক্খপণ্ডকো চ ইধ অধিপ্পেতো.

থেয্যসংৱাসকো পন তিৱিধো লিঙ্গত্থেনকো সংৱাসত্থেনকো উভযত্থেনকোতি. তত্থ যো সযং পব্বজিত্ৱা ন ভিক্খুৱস্সানি গণেতি, ন যথাৱুড্ঢং ভিক্খূনং ৱা সামণেৰানং ৱা ৱন্দনং সাদিযতি, ন আসনেন পটিবাহতি, ন উপোসথাদীসু সন্দিস্সতি, অযং অসুদ্ধচিত্ততায লিঙ্গমত্তস্সেৱ থেনিতত্তা লিঙ্গত্থেনকো নাম. যো পন ভিক্খূহি পব্বজিতো সামণেৰো সমানো কাসাযানি অপনেত্ৱা তেসু সউস্সাহোৱ মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিত্ৱা পুন নিৱাসেত্ৱা সামণেৰভাৱং পটিজানাতি, অযং ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স অপৰিচ্চত্তত্তা ন লিঙ্গত্থেনকো, ন লিঙ্গানুৰূপস্স সংৱাসস্স সাদিতত্তা নাপি সংৱাসত্থেনকো. অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নকেপি এসেৱ নযো. যো চ খো সামণেৰো সমানো ৱিদেসং গন্ত্ৱা ভিক্খুৱস্সানি গণেতি, যথাৱুড্ঢং ৱন্দনং সাদিযতি, আসনেন পটিবাহতি, উপোসথাদীসু সন্দিস্সতি, অযং সংৱাসমত্তস্সেৱ থেনিতত্তা সংৱাসত্থেনকো নাম. ভিক্খুৱস্সগণনাদিকো হি সব্বোপি কিৰিযভেদো ইমস্মিং অত্থে ‘‘সংৱাসো’’তি ৱেদিতব্বো. সিক্খং পচ্চক্খায ‘‘ন মং কোচি জানাতী’’তি পুন এৱং পটিপজ্জন্তেপি এসেৱ নযো. যো পন সযং পব্বজিত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা যথাৱুড্ঢং ৱন্দনং সাদিযতি, আসনেন পটিবাহতি, ভিক্খুৱস্সানি গণেতি, উপোসথাদীসু সন্দিস্সতি, অযং লিঙ্গস্স চেৱ সংৱাসস্স চ থেনিতত্তা উভযত্থেনকো নাম. ধুৰনিক্খেপৱসেন কাসাযানি অপনেত্ৱা অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপজ্জিত্ৱা পুন তানি অচ্ছাদেত্ৱা এৱং পটিপজ্জন্তেপি এসেৱ নযো, অযং তিৱিধোপি থেয্যসংৱাসকো ইধ অধিপ্পেতো. ঠপেত্ৱা পন ইমং তিৱিধং.

‘‘ৰাজ দুব্ভিক্খ কন্তাৰ-ৰোগ ৱেৰী ভযেন ৱা;

চীৱৰাহৰণত্থং ৱা, লিঙ্গং আদিযতীধ যো.

‘‘সংৱাসং নাধিৱাসেতি, যাৱ সো সুদ্ধমানসো;

থেয্যসংৱাসকো নাম, তাৱ এস ন ৱুচ্চতী’’তি. (মহাৱ. অট্ঠ. ১১০);

যো পন উপসম্পন্নো তিত্থিযভাৱং পত্থযমানো সযং ৱা কুসচীৰাদিকং তিত্থিযলিঙ্গং আদিযতি, তেসং ৱা সন্তিকে পব্বজতি, নগ্গো ৱা হুত্ৱা আজীৱকানং সন্তিকং গন্ত্ৱা তেসং ৱতানি আদিযতি, অযং তিত্থিযপক্কন্তকো নাম. ঠপেত্ৱা পন মনুস্সজাতিকং অৱসেসো সব্বোপি তিৰচ্ছানগতো নাম. যেন মনুস্সজাতিকা জনেত্তি সযম্পি মনুস্সভূতেনেৱ সঞ্চিচ্চ জীৱিতা ৱোৰোপিতা, অযং মাতুঘাতকো নাম. পিতুঘাতকেপি এসেৱ নযো. যেন অন্তমসো গিহিলিঙ্গে ঠিতোপি মনুস্সজাতিকো খীণাসৱো সঞ্চিচ্চ জীৱিতা ৱোৰোপিতো, অযং অৰহন্তঘাতকো নাম. যো পন পকতত্তং ভিক্খুনিং তিণ্ণং মগ্গানং অঞ্ঞতৰস্মিং মগ্গে দূসেতি, অযং ভিক্খুনিদূসকো নাম. যো দেৱদত্তো ৱিয সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কত্ৱা চতুন্নং কম্মানং অঞ্ঞতৰৱসেন সঙ্ঘং ভিন্দতি, অযং সঙ্ঘভেদকো নাম. যো দেৱদত্তো ৱিয দুট্ঠচিত্তেন ৱধকচিত্তেন তথাগতস্স জীৱমানকসৰীৰে খুদ্দকমক্খিকায পিৱনমত্তম্পি লোহিতং উপ্পাদেতি, অযং লোহিতুপ্পাদকো নাম. যস্স ইত্থিনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ পুৰিসনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ উভতো দুৱিধম্পি ব্যঞ্জনং অত্থি, অযং উভতোব্যঞ্জনকো নাম. ইতি ইমে তেৰস পুগ্গলা উপসম্পদায অৱত্থূ, ইমে পন ঠপেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং উপসম্পদাপেক্খে সতি উপসম্পদাকম্মং ৱত্থুসম্পত্তিৱসেন অকুপ্পং হোতি.

কথং ঞত্তিসম্পত্তিৱসেন অকুপ্পং হোতি? ৱত্থুসঙ্ঘপুগ্গলঞত্তীনং অপৰামসনানি, পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনঞ্চাতি ইমে তাৱ পঞ্চ ঞত্তিদোসা. তত্থ ‘‘অযং ইত্থন্নামো’’তি উপসম্পদাপেক্খস্স অকিত্তনং ৱত্থুঅপৰামসনং নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিএত্থ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘সঙ্ঘো’’তি অভণনং সঙ্ঘঅপৰামসনং নাম. ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি উপজ্ঝাযস্স অকিত্তনং পুগ্গলঅপৰামসনং নাম. সব্বেন সব্বং ঞত্তিযা অনুচ্চাৰণং ঞত্তিঅপৰামসনং নাম. পঠমং কম্মৱাচং নিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্সা’’তি এৱং ঞত্তিকিত্তনং পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনং নাম. ইতি ইমেহি দোসেহি ৱিমুত্তায ঞত্তিযা সম্পন্নং ঞত্তিসম্পত্তিৱসেন অকুপ্পং হোতি.

অনুস্সাৱনৱসেন অকুপ্পতাযপি ৱত্থুসঙ্ঘপুগ্গলানং অপৰামসনানি, সাৱনায হাপনং, অকালে সাৱনন্তি ইমে পঞ্চ অনুস্সাৱনদোসা. তত্থ ৱত্থাদীনং অপৰামসনানি ঞত্তিযং ৱুত্তসদিসানেৱ. তীসু পন অনুস্সাৱনাসু যত্থ কত্থচি এতেসং অপৰামসনং অপৰামসনমেৱ. সব্বেন সব্বং পন কম্মৱাচং অৱত্ৱা চতুক্খত্তুং ঞত্তিকিত্তনমেৱ, অথ ৱা পন কম্মৱাচাব্ভন্তৰে অক্খৰস্স ৱা পদস্স ৱা অনুচ্চাৰণং ৱা দুৰুচ্চাৰণং ৱা সাৱনায হাপনং নাম. সাৱনায অনোকাসে পঠমং ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা অনুস্সাৱনকৰণং অকালে সাৱনং নাম. ইতি ইমেহি দোসেহি ৱিমুত্তায অনুস্সাৱনায সম্পন্নং অনুস্সাৱনসম্পত্তিৱসেন অকুপ্পং হোতি.

পুব্বে ৱুত্তং ৱিপত্তিসীমালক্খণং সমতিক্কন্তায পন সীমায কতং সীমাসম্পত্তিৱসেন অকুপ্পং হোতি. যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং অনাগমনং, ছন্দাৰহানং ছন্দস্স অনাহৰণং, সম্মুখীভূতানং পটিক্কোসনন্তি ইমে পন তযো পৰিসাদোসা, তেহি ৱিমুত্তায পৰিসায কতং পৰিসাসম্পত্তিৱসেন অকুপ্পং হোতি. কাৰণাৰহত্তা পন সত্থু সাসনাৰহত্তা ঠানাৰহং নাম হোতি. ইতি যো ইমিনা এৱং অকুপ্পেন ঠানাৰহেন ঞত্তিচতুত্থেন উপসম্পদাকম্মেন উপসম্পন্নো, অযং ইধ ‘‘ভিক্খূ’’তি অধিপ্পেতো. পণ্ণত্তিৱজ্জেসু পন অঞ্ঞেপি সঙ্গহং গচ্ছন্তি.

ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নোতি যা ভিক্খূনং অধিসীলসঙ্খাতা সিক্খা, তঞ্চ, যত্থ চেতে সহ জীৱন্তি, একজীৱিকা সভাগৱুত্তিনো হোন্তি, তং ভগৱতা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদসঙ্খাতং সাজীৱঞ্চ, তত্থ সিক্খনভাৱেন সমাপন্নোতি ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমআপন্নো. সমাপন্নোতি সিক্খঞ্চ পৰিপূৰেন্তো সাজীৱঞ্চ অৱীতিক্কমন্তো হুত্ৱা তদুভযং উপগতোতি অত্থো. সিক্খং অপচ্চক্খায দুব্বল্যং অনাৱিকত্ৱাতি যং সিক্খং সমাপন্নো, তং অপটিক্খিপিত্ৱা, যঞ্চ সাজীৱং সমাপন্নো, তস্মিং দুব্বলভাৱং অপ্পকাসেত্ৱা. তত্থ চিত্তখেত্তকালপযোগপুগ্গলৱিজাননৱসেন সিক্খায পচ্চক্খানং ঞত্ৱা তদভাৱেন অপচ্চক্খানং ৱেদিতব্বং. কথং? উপসম্পন্নভাৱতো চৱিতুকামতাচিত্তেনেৱ হি সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন দৱা ৱা ৰৱা ৱা ভণন্তস্স. এৱং চিত্তৱসেন সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন. তথা ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামি, ধম্মং পচ্চক্খামি, সঙ্ঘং পচ্চক্খামি, সিক্খং, ৱিনযং, পাতিমোক্খং, উদ্দেসং, উপজ্ঝাযং, আচৰিযং, সদ্ধিৱিহাৰিকং, অন্তেৱাসিকং, সমানুপজ্ঝাযকং, সমানাচৰিযকং, সব্ৰহ্মচাৰিং পচ্চক্খামী’’তি এৱং ৱুত্তানং বুদ্ধাদীনং চুদ্দসন্নং, ‘‘গিহীতি মং ধাৰেহি, উপাসকো, আৰামিকো, সামণেৰো, তিত্থিযো, তিত্থিযসাৱকো, অসমণো, ‘অসক্যপুত্তিযো’তি মং ধাৰেহী’’তি এৱং ৱুত্তানং গিহিআদীনং অট্ঠন্নঞ্চাতি ইমেসং দ্ৱাৱীসতিযা খেত্তপদানং যস্স কস্সচি সৱেৱচনস্স ৱসেন তেসু যংকিঞ্চি ৱত্তুকামস্স যংকিঞ্চি ৱদতো সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন ৰুক্খাদীনং অঞ্ঞতৰস্স নামং গহেত্ৱা পচ্চাচিক্খন্তস্স. এৱং খেত্তৱসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন.

তত্থ যদেতং ‘‘পচ্চক্খামী’’তি চ, ‘‘মং ধাৰেহী’’তি (পাৰা. ৫১) চ ৱুত্তং ৱত্তমানকালৱচনং, যানি চ ‘‘অলং মে বুদ্ধেন, কিং নু মে বুদ্ধেন, ন মমত্থো বুদ্ধেন, সুমুত্তাহং বুদ্ধেনা’’তিআদিনা (পাৰা. ৫২) নযেন আখ্যাতৱসেন কালং অনামসিত্ৱা পুৰিমেহি চুদ্দসহি পদেহি সদ্ধিং যোজেত্ৱা ৱুত্তানি ‘‘অলং মে’’তিআদীনি চত্তাৰি পদানি, তেসংযেৱ চ সৱেৱচনানং ৱসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন ‘‘পচ্চক্খাসি’’ন্তি ৱা ‘‘পচ্চক্খিস্স’’ন্তি ৱা ‘‘মং ধাৰেসী’’তি ৱা ‘‘মং ধাৰেস্সতী’’তি ৱা ‘‘যংনূনাহং পচ্চক্খেয্য’’ন্তি (পাৰা. ৪৫) ৱাতিআদীনি অতীতানাগতপৰিকপ্পৱচনানি ভণন্তস্স. এৱং ৱত্তমান কালৱসেন চেৱ অনামট্ঠকালৱসেন চ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন.

পযোগো পন দুৱিধো কাযিকো চ ৱাচসিকো চ. তত্থ ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদিনা (পাৰা. ৫১) নযেন যায কাযচি ভাসায ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচসিকপ্পযোগেনেৱ পচ্চক্খানং হোতি, ন অক্খৰলিখনং ৱা হত্থমুদ্দাদিদস্সনং ৱা কাযপ্পযোগং কৰোন্তস্স. এৱং ৱাচসিকপ্পযোগেনেৱ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন.

পুগ্গলো পন দুৱিধো – যো চ পচ্চক্খাতি, যস্স চ পচ্চক্খাতি. তত্থ যো পচ্চক্খাতি, সো সচে উম্মত্তকখিত্তচিত্তৱেদনাট্টানং অঞ্ঞতৰো ন হোতি. যস্স পন পচ্চক্খাতি, সো সচে মনুস্সজাতিকো হোতি, ন চ উম্মত্তকাদীনং অঞ্ঞতৰো, সম্মুখীভূতো চ সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি. ন হি অসম্মুখীভূতস্স দূতেন ৱা পণ্ণেন ৱা আৰোচনং ৰুহতি. এৱং যথাৱুত্তপুগ্গলৱসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন.

ৱিজাননম্পি নিযমিতানিযমিতৱসেন দুৱিধং. তত্থ যস্স যেসং ৱা নিযমেত্ৱা ‘‘ইমস্স, ইমেসং ৱা আৰোচেমী’’তি ৱদতি, সচে তে যথা পকতিযা লোকে মনুস্সা ৱচনং সুত্ৱা আৱজ্জনসমযে জানন্তি, এৱং তস্স ৱচনানন্তৰমেৱ তস্স ‘‘অযং উক্কণ্ঠিতো’’তি ৱা ‘‘গিহিভাৱং পত্থযতী’’তি ৱা যেন কেনচি আকাৰেন সিক্খাপচ্চক্খানভাৱং জানন্তি, পচ্চক্খাতাৱ হোতি সিক্খা. অথ অপৰভাগে ‘‘কিং ইমিনা ৱুত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা জানন্তি, অঞ্ঞে ৱা জানন্তি, অপচ্চক্খাতাৱ হোতি সিক্খা. অনিযমেত্ৱা আৰোচেন্তস্স পন সচে ৱুত্তনযেন যো কোচি মনুস্সজাতিকো ৱচনত্থং জানাতি, পচ্চক্খাতাৱ হোতি সিক্খা. এৱং ৱিজাননৱসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন. যো পন অন্তমসো দৱাযপি পচ্চক্খাতি, তেন অপচ্চক্খাতাৱ হোতি সিক্খা. ইতি ইমেসং ৱুত্তপ্পকাৰানং চিত্তাদীনং ৱা ৱসেন, সব্বসো ৱা পন অপচ্চক্খানেন সিক্খং অপচ্চক্খায সিক্খাপচ্চক্খানস্সেৱ চ অত্থভূতং একচ্চং দুব্বল্যং অনাৱিকত্ৱা.

মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যাতি এত্থ মেথুনং ধম্মন্তি ৰাগপৰিযুট্ঠানেন সদিসানং উভিন্নং ধম্মং. পটিসেৱেয্যাতি পটিসেৱেয্য অজ্ঝাপজ্জেয্য. অন্তমসোতি সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন. তিৰচ্ছানগতাযপীতি পটিসন্ধিৱসেন তিৰচ্ছানেসু গতাযপি, অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি. পাৰাজিকো হোতীতি পৰাজিতো হোতি, পৰাজযং আপন্নো. অসংৱাসোতি পকতত্তা ভিক্খূ সহ ৱসন্তি এত্থাতি এককম্মাদিকোৱ তিৱিধোপি ৱিধি সংৱাসো নাম, সো তেন সদ্ধিং নত্থীতি অসংৱাসো. সঙ্ঘকম্মেসু হি এস গণপূৰকোপি ন হোতি, অযং তাৱ পদৱণ্ণনা.

অযং পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো – মনুস্সামনুস্সতিৰচ্ছানগতৱসেন হি তিস্সো ইত্থিযো, তাসং ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গমুখমগ্গৱসেন তযো তযো কত্ৱা নৱ মগ্গা, তথা উভতোব্যঞ্জনকানং. পুৰিসানং পন ৱচ্চমগ্গমুখমগ্গৱসেন দ্ৱে দ্ৱে কত্ৱা ছ মগ্গা, তথা পণ্ডকানন্তি এৱং তিংস মগ্গা. তেসু অত্তনো ৱা পৰেসং ৱা যস্স কস্সচি মগ্গস্স সন্থতস্স ৱা অসন্থতস্স ৱা, পৰেসং পন মতানম্পি অক্খাযিতস্স ৱা যেভুয্যেন অক্খাযিতস্স ৱা পকতিৱাতেন অসংফুট্ঠে অল্লোকাসে যো ভিক্খু একতিলবীজমত্তম্পি অত্তনো অঙ্গজাতং সন্থতং ৱা অসন্থতং ৱা সেৱনচিত্তেন পৱেসেতি, পৰেন ৱা পৱেসিযমানে পৱেসনপৱিট্ঠট্ঠিতউদ্ধৰণেসু যংকিঞ্চি সাদিযতি, অযং পাৰাজিকাপত্তিং আপন্নো নাম হোতি, অযং তাৱেত্থ অসাধাৰণৱিনিচ্ছযো. সব্বসিক্খাপদানং পন সাধাৰণৱিনিচ্ছযত্থং অযং মাতিকা –

নিদানং পুগ্গলং ৱত্থুং, পঞ্ঞত্তিৱিধিমেৱ চ;

আণত্তাপত্তিনাপত্তি-ৱিপত্তিং অঙ্গমেৱ চ.

সমুট্ঠানৱিধিং কিৰিযা-সঞ্ঞাচিত্তেহি নানত্তং;

ৱজ্জকম্মপ্পভেদঞ্চ, তিকদ্ৱযৱিধিং তথা.

লক্খণং সত্তৰসধা, ঠিতং সাধাৰণং ইদং;

ঞত্ৱা যোজেয্য মেধাৱী, তত্থ তত্থ যথাৰহন্তি.

তত্থ নিদানং নাম ৱেসালি-ৰাজগহ-সাৱত্থি-আড়ৱি-কোসম্বি-সগ্গ-ভগ্গানং ৱসেন সত্তৱিধং পঞ্ঞত্তিট্ঠানং, ইদঞ্হি সব্বসিক্খাপদানং নিদানং. পুগ্গলো নাম যং যং আৰব্ভ তং তং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. ৱত্থু নাম তস্স তস্স পুগ্গলস্স অজ্ঝাচাৰো ৱুচ্চতি. পঞ্ঞত্তিৱিধিন্তি পঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিঅনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিপদেসপঞ্ঞত্তিসাধাৰণপঞ্ঞত্তি অসাধাৰণপঞ্ঞত্তিএকতোপঞ্ঞত্তিউভতোপঞ্ঞত্তিৱসেন নৱৱিধা পঞ্ঞত্তি. তত্থ অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি নাম অনুপ্পন্নে দোসে পঞ্ঞত্তা, সা অট্ঠগৰুধম্মপ্পটিগ্গহণৱসেন (চূড়ৱ. ৪০৩) ভিক্খুনীনংযেৱ আগতা, অঞ্ঞত্ৰ নত্থি. ৱিনযধৰপঞ্চমেন (মহাৱ. ২৫৯) গণেন উপসম্পদা, গণঙ্গণূপাহনা (মহাৱ. ২৫৯) ধুৱন্হানং চম্মত্থৰণন্তি এতেসং ৱসেন চতুব্বিধা পদেসপঞ্ঞত্তি নাম. মজ্ঝিমদেসেযেৱ হি এতেহি আপত্তি হোতি, তেসুপি ধুৱন্হানং পটিক্খেপমত্তমেৱ পাতিমোক্খে আগতং, ততো অঞ্ঞা পদেসপঞ্ঞত্তি নাম নত্থি. সব্বানি সব্বত্থপঞ্ঞত্তিযেৱ হোন্তি, সাধাৰণপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ একতোপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ অত্থতো একং, তস্মা অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তিঞ্চ সব্বত্থপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ একতোপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ ঠপেত্ৱা সেসানং চতস্সন্নং পঞ্ঞত্তীনং ৱসেন সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. আণত্তাপত্তিনাপত্তিৱিপত্তিন্তিএত্থ আণত্তীতিআণাপনা ৱুচ্চতি. আপত্তীতি পুব্বপ্পযোগাদিৱসেন আপত্তিভেদো. অনাপত্তীতি অজাননাদিৱসেন অনাপত্তি. ৱিপত্তীতি সীলআচাৰদিট্ঠিআজীৱৱিপত্তীনং অঞ্ঞতৰা. ইতি ইমাসং আণত্তাদীনম্পি ৱসেন সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. অঙ্গন্তি সব্বসিক্খাপদেসু আপত্তীনং অঙ্গং ৱেদিতব্বং.

সমুট্ঠানৱিধিন্তি সব্বাপত্তীনং কাযো ৱাচা কাযৱাচা কাযচিত্তং ৱাচাচিত্তং কাযৱাচাচিত্তন্তি ইমানি একঙ্গিকদ্ৱঙ্গিকতিৱঙ্গিকানি. ছ সমুট্ঠানানি নাম যানি ‘‘সিক্খাপদসমউট্ঠানানী’’তিপি ৱুচ্চন্তি. তত্থ পুৰিমানি তীণি অচিত্তকানি, পচ্ছিমানি সচিত্তকানি. তেসু একেন ৱা দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা চতূহি ৱা ছহি ৱা সমুট্ঠানেহি আপত্তিযো সমুট্ঠহন্তি, পঞ্চসমুট্ঠানা নাম নত্থি. তত্থ একসমুট্ঠানা নাম চতুত্থেন চ পঞ্চমেন চ ছট্ঠেন চ সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেন. দ্ৱিসমুট্ঠানা নাম পঠমচতুত্থেহি চ দুতিযপঞ্চমেহি চ ততিযছট্ঠেহি চ চতুত্থছট্ঠেহি চ পঞ্চমছট্ঠেহি চ সমুট্ঠানেহি, সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেহি. তিসমুট্ঠানা নাম পঠমেহি চ তীহি, পচ্ছিমেহি চ তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেহি. চতুসমুট্ঠানা নাম পঠমততিযচতুত্থছট্ঠেহি চ দুতিযততিযপঞ্চমছট্ঠেহি চ সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেহি. ছ সমুট্ঠানা নাম ছহিপি সমুট্ঠাতি.

এৱং –

তিধা একসমুট্ঠানা, পঞ্চধা দ্ৱিসমুট্ঠিতা;

দ্ৱিধা তিচতুৰো ঠানা, একধা ছসমুট্ঠিতাতি.

সমুট্ঠানৱসেন সব্বাৱ তেৰস আপত্তিযো হোন্তি (চূড়ৱ. ১৬৫ আদযো), তা পঠমপঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱসেন সমুট্ঠানতো তেৰস নামানি লভন্তি পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানা, অদিন্নাদান-সঞ্চৰিত্ত-সমনুভাসন-কথিন-এড়কলোম-পদসোধম্ম-অদ্ধান-থেয্যসত্থ-ধম্মদেসনাভূতাৰোচন-চোৰিৱুট্ঠাপন-অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানাতি. তত্থ যা কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অযং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানা নাম. যা সচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, অযং অদিন্নাদানসমুট্ঠানা নাম. যা ছহিপি সমুট্ঠাতি, অযং সঞ্চৰিত্তসমুট্ঠানা নাম. যা ছট্ঠেনেৱ সমুট্ঠাতি, অযং সমনুভাসনসমুট্ঠানা নাম. যা ততিযছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং কথিনসমুট্ঠানা নাম. যা পঠমচতুত্থেহি সমুট্ঠাতি, অযং এড়কলোমসমুট্ঠানা নাম. যা দুতিযপঞ্চমেহি সমুট্ঠাতি, অযং পদসোধম্মসমুট্ঠানা নাম. যা পঠমততিযচতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং অদ্ধানসমুট্ঠানা নাম. যা চতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং থেয্যসত্থসমুট্ঠানা নাম. যা পঞ্চমেনেৱ সমুট্ঠাতি, অযং ধম্মদেসনাসমুট্ঠানা নাম. যা অচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, অযং ভূতাৰোচনসমুট্ঠানা নাম. যা পঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং চোৰিৱুট্ঠাপনসমুট্ঠানা নাম. যা দুতিযততিযপঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানা নামাতি. ইতি ইমস্স সমুট্ঠানৱিধিনোপি ৱসেন সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

কিৰিযাসঞ্ঞাচিত্তেহি নানত্তন্তি এতেহি কিৰিযাদীহি সব্বাপত্তীনং নানাভাৱং ঞত্ৱা সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সব্বাপত্তিযো হি কিৰিযাৱসেন পঞ্চৱিধা হোন্তি, সেয্যথিদং – অত্থাপত্তি কিৰিযতো সমুট্ঠাতি, অত্থি অকিৰিযতো, অত্থি কিৰিযাকিৰিযতো, অত্থি সিযা কিৰিযতো সিযা অকিৰিযতো, অত্থি সিযা কিৰিযতো সিযা কিৰিযাকিৰিযতোতি. তত্থ যা কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পথৱিখণনাদীসু (পচি. ৮৪) ৱিয ৱীতিক্কমং কৰোন্তস্স হোতি, অযং কিৰিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা কাযৱাচাহি কত্তব্বং অকৰোন্তস্স হোতি পঠমকথিনাপত্তি (পাৰা. ৪৫৯ আদযো) ৱিয, অযং অকিৰিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা কৰোন্তস্স চ অকৰোন্তস্স চ হোতি অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা হত্থতো চীৱৰপ্পটিগ্গহণাপত্তি (পাৰা. ৫০৮-৫১১) ৱিয, অযং কিৰিযাকিৰিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা সিযা কৰোন্তস্স চ, সিযা অকৰোন্তস্স চ হোতি ৰূপিযপ্পটিগ্গহণাপত্তি (পাৰা. ৫৮২) ৱিয, অযং সিযা কিৰিযতো সিযা অকিৰিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা সিযা কৰোন্তস্স চ সিযা কৰোন্তাকৰোন্তস্স চ হোতি কুটিকাৰাপত্তি (পাৰা. ৩৪২ আদযো) ৱিয, অযং সিযা কিৰিযতো সিযা কিৰিযাকিৰিযতো সমুট্ঠাতি নাম.

সব্বাপত্তিযো চ সঞ্ঞাৱসেন দুৱিধা হোন্তি সঞ্ঞাৱিমোক্খা নোসঞ্ঞাৱিমোক্খাতি. তত্থ যতো ৱীতিক্কমসঞ্ঞায অভাৱেন মুচ্চতি, অযং সঞ্ঞাৱিমোক্খা, ইতৰা নোসঞ্ঞাৱিমোক্খা. পুন চ সব্বাপি চিত্তৱসেন দুৱিধা হোন্তি সচিত্তকা অচিত্তকা চাতি. তত্থ যা সচিত্তকসমুট্ঠানৱসেনেৱ সমুট্ঠাতি অযং সচিত্তকা. যা অচিত্তকেন ৱা সচিত্তকমিস্সকেন ৱা সমুট্ঠাতি অযং অচিত্তকা.

ৱজ্জকম্মপ্পভেদন্তি এত্থ সব্বাপত্তিযো ৱজ্জৱসেন দুৱিধা হোন্তি লোকৱজ্জা পণ্ণত্তিৱজ্জা চাতি. তত্থ যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, অযং লোকৱজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জা. সব্বা চ কাযকম্মৱচীকম্মতদুভযৱসেন তিৱিধা হোন্তি. তত্থ কাযদ্ৱাৰে আপজ্জিতব্বা কাযকম্মন্তি ৱুচ্চতি, ৱচীদ্ৱাৰে আপজ্জিতব্বা ৱচীকম্মন্তি ৱুচ্চতি, উভযত্থ আপজ্জিতব্বা কাযকম্মং ৱচীকম্মঞ্চাতি, মনোদ্ৱাৰে আপত্তি নাম নত্থি. ইতি ইমিনা ৱজ্জকম্মপ্পভেদেনাপি সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তিকদ্ৱযৱিধিন্তি কুসলত্তিকৱেদনাত্তিকৱিধিং. আপত্তিং আপজ্জমানো হি অকুসলচিত্তো ৱা আপজ্জতি কুসলাব্যাকতচিত্তো ৱা, তথা দুক্খৱেদনাসমঙ্গী ৱা ইতৰৱেদনাদ্ৱযসমঙ্গী ৱা. এৱং সন্তেপি সব্বসিক্খাপদেসু অকুসলচিত্তৱসেন একং চিত্তং, কুসলাব্যাকতচিত্তৱসেন দ্ৱে চিত্তানি, সব্বেসং ৱসেন তীণি চিত্তানি. দুক্খৱেদনাৱসেন একা ৱেদনা, সুখউপেক্খাৱসেন দ্ৱে, সব্বাসং ৱসেন তিস্সো ৱেদনাতি. অযমেৱ পভেদো লব্ভতি, ন অঞ্ঞো.

লক্খণং সত্তৰসধা, ঠিতং সাধাৰণং ইদং, ঞত্ৱাতি ইদং নিদানাদিৱেদনাত্তিকপৰিযোসানং সত্তৰসপ্পকাৰং লক্খণং জানিত্ৱা যোজেয্য মেধাৱী. তত্থ তত্থ যথাৰহন্তি পণ্ডিতো ভিক্খু তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে ইদং লক্খণং যথানুৰূপং যোজেয্যাতি অত্থো. তং পন অযোজিতং দুব্বিজানং হোতি, তস্মা নং সব্বসিক্খাপদানং অসাধাৰণৱিনিচ্ছযপৰিযোসানে ইমং মাতিকং অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ যোজেত্ৱা দস্সযিস্সাম.

ইধ পনস্স অযং যোজনা – ইদং ৱেসালিযং সুদিন্নত্থেৰং আৰব্ভ মেথুনৱীতিক্কমৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং. ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যা’’তি অযমেত্থ পঞ্ঞত্তি, ‘‘সিক্খং অপচ্চক্খাযা’’তি চ ‘‘অন্তমসো তিৰচ্ছানগতাযপী’’তি চ দ্ৱে অনুপঞ্ঞত্তিযো. অনুপঞ্ঞত্তি চ নামেসা আপত্তিকৰা চ হোতি অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদাদীসু (পাচি. ৯৫ আদযো) ৱিয, অনাপত্তিকৰা চ অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তাতিআদীসু (পাৰা. ২৩৬-২৩৭) ৱিয, আপত্তিউপত্থম্ভকৰা চ অদিন্নাদানাদীসু (পাৰা. ৯১) ৱিয, ইধ পন উপত্থম্ভকৰাতি ৱেদিতব্বা. ইতো পৰং পন যত্থ অনুপঞ্ঞত্তি অত্থি, তত্থ ‘‘অযং অনুপঞ্ঞত্তী’’তি এত্তকমেৱ দস্সযিস্সাম. ঠপেত্ৱা পন অনুপঞ্ঞত্তিং অৱসেসা পঞ্ঞত্তিযেৱাতি সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. ভিক্খুং আৰব্ভ উপ্পন্নৱত্থুস্মিংযেৱ ‘‘যা পন ভিক্খুনী ছন্দসো মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যা’’তি এৱং ভিক্খুনীনম্পি পঞ্ঞত্তিতো সাধাৰণপঞ্ঞত্তি. আণত্তিযা অনাপজ্জনতো অনাণত্তিকং. ভিক্খুং পন আণাপেন্তো অকপ্পিযসমাদানাপত্তিতো ন মুচ্চতি, মেথুনৰাগেন কাযসংসগ্গে দুক্কটং, জীৱমানকসৰীৰস্স ৱুত্তপ্পকাৰে মগ্গে সচেপি তচাদীনি অনৱসেসেত্ৱা সব্বসো ছিন্নে নিমিত্তসণ্ঠানমত্তং পঞ্ঞাযতি, তত্থ অন্তমসো অঙ্গজাতে উট্ঠিতং অনট্ঠকাযপ্পসাদং পীড়কং ৱা চম্মখিলং ৱা পৱেসেন্তস্সাপি সেৱনচিত্তে সতি পাৰাজিকং, নট্ঠকাযপ্পসাদং সুক্খপীড়কং ৱা মতচম্মং ৱা লোমং ৱা পৱেসেন্তস্স দুক্কটং, সচে নিমিত্তসণ্ঠানমত্তম্পি অনৱসেসেত্ৱা সব্বসো মগ্গো উপ্পাটিতো, তত্থ উপক্কমতো ৱণসঙ্খেপৱসেন থুল্লচ্চযং, তথা মনুস্সানং অক্খিনাসাকণ্ণচ্ছিদ্দৱত্থিকোসেসু সত্থকেন কতৱণে ৱা, হত্থিঅস্সাদীনঞ্চ তিৰচ্ছানানং ৱত্থিকোসনাসাপুটেসু থুল্লচ্চযং. তিৰচ্ছানানং পন অক্খিকণ্ণনাসাৱণেসু অহিমচ্ছাদীনং পৱেসনপ্পমাণৱিৰহিতে অণুনিমিত্তে সব্বেসঞ্চ উপকচ্ছকাদীসু সেসসৰীৰেসু দুক্কটং. মতসৰীৰে নিমিত্তে উপড্ঢক্খাযিততো পট্ঠায যাৱ ন কুথিতং হোতি, তাৱ থুল্লচ্চযং. কুথিতে দুক্কটং, তথা ৱট্টকতে মুখে অচ্ছুপন্তং অঙ্গজাতং পৱেসেন্তস্স দুক্কটং. ওট্ঠতো বহি নিক্খন্তজিৱ্হায ৱা দন্তেসু ৱা থুল্লচ্চযং. নিমিত্ততো বহি পতিতমংসপেসিযং দুক্কটন্তি অযমেত্থ আপত্তিভেদো.

অজানন্তস্স অসাদিযন্তস্স উম্মত্তকস্স খিত্তচিত্তস্স ৱেদনাট্টস্স আদিকম্মিকানঞ্চ অনাপত্তি. এত্থ পন যো নিদ্দং ওক্কন্তত্তা পৰেন কতম্পি উপক্কমং ন জানাতি, সো অজানন্তো. যো জানিত্ৱাপি ন সাদিযতি, সো অসাদিযন্তো. যো পিত্তৱসেন অতেকিচ্ছং উম্মাদং পত্তো, সো উম্মত্তকো. যক্খেহি কতচিত্তৱিক্খেপো খিত্তচিত্তো. দ্ৱিন্নম্পি চ এতেসং অগ্গিসুৱণ্ণগূথচন্দনাদীসু সমপ্পৱত্তিভাৱেন অজাননভাৱোৱ পমাণং. যো অধিমত্তৱেদনায আতুৰত্তা কিঞ্চি ন জানাতি, সো ৱেদনাট্টো. যো তস্মিং তস্মিং ৱত্থুস্মিং আদিভূতো, সো আদিকম্মিকো. অযং পন অনাপত্তি. চতূসু ৱিপত্তীসু সীলৱিপত্তি. তস্সা দ্ৱে অঙ্গানি সেৱনচিত্তঞ্চ মগ্গেন মগ্গপটিপাদনঞ্চাতি. সমুট্ঠানাদিতো ইদং সিক্খাপদং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি, ইমানি চ সমুট্ঠানাদীনি নাম আপত্তিযা হোন্তি, ন সিক্খাপদস্স. ৱোহাৰসুখত্থং পন সব্বট্ঠকথাসু সিক্খাপদসীসেন দেসনা আগতা, তস্মা অঞ্ঞেসুপি এৱৰূপেসু ঠানেসু ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱা অধিপ্পেতমেৱ গহেতব্বং.

অত্থঞ্হি নাথো সৰণং অৱোচ;

ন ব্যঞ্জনং লোকহিতো মহেসী.

তস্মা অকত্ৱা ৰতিমক্খৰেসু;

অত্থে নিৱেসেয্য মতিং মুতীমাতি.

পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.