ৱেদনানুপস্সনাৱণ্ণনা
৩৮০. সুখং ৱেদনন্তি এত্থ সুখযতীতি সুখা. সম্পযুত্তধম্মে, কাযঞ্চ লদ্ধস্সাদে কৰোতীতি অত্থো. সুট্ঠু ৱা খাদতি, খনতি ৱা কাযিকং, চেতসিকঞ্চাবাধন্তি সুখা. ‘‘সুকৰং ওকাসদানং এতিস্সাতি সুখা’’তি অপৰে. ৱেদযতি আৰম্মণৰসং অনুভৱতীতি ৱেদনা. ৱেদযমানোতি অনুভৱমানো. ‘‘কাম’’ন্তিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং ইৰিযাপথপব্বে ৱুত্তনযমেৱ. সম্পজানস্স ৱেদিযনং সম্পজানৱেদিযনং.
ৱত্থুআৰম্মণাতি ৰূপাদিআৰম্মণা. ৰূপাদিআৰম্মণঞ্হেত্থ ৱেদনায পৱত্তিট্ঠানতায ‘‘ৱত্থূ’’তি অধিপ্পেতং. অস্সাতি ভৱেয্য. ধম্মৱিনিমুত্তস্স কত্তু অভাৱতো ধম্মস্সেৱ কত্তুভাৱং দস্সেন্তো ‘‘ৱেদনাৱ ৱেদযতী’’তি আহ. ‘‘ৱোহাৰমত্তং হোতী’’তি এতেন ‘‘সুখং ৱেদনং ৱেদযমানো সুখং ৱেদনং ৱেদযামী’’তি ইদং ৱোহাৰমত্তন্তি দস্সেতি.
নিত্থুনন্তোতি বলৱতো ৱেদনাৱেগস্স নিৰোধনে আদীনৱং দিস্ৱা তস্স অৱসৰদানৱসেন নিত্থুনন্তো. ৱেগসন্ধাৰণে হি অতিমহন্তং দুক্খং উপ্পজ্জতীতি অঞ্ঞম্পি ৱিকাৰং উপ্পাদেয্য, তেন থেৰো অপৰাপৰং পৰিৱত্ততি. ৱীৰিযসমথং যোজেত্ৱাতি অধিৱাসনৱীৰিযস্স অধিমত্তত্তা তস্স হাপনৱসেন সমাধিনা সমৰসতাপাদনেন ৱীৰিযসমথং যোজেত্ৱা. সহ পটিসম্ভিদাহীতি লোকুত্তৰপটিসম্ভিদাহি সহ. অৰিযমগ্গক্খণে হি পটিসম্ভিদানং অসম্মোহৱসেন অধিগমো, অত্থপটিসম্ভিদায পন আৰম্মণকৰণৱসেনপি. লোকিযানম্পি ৱা সতি উপ্পত্তিকালে তত্থ সমত্থতং সন্ধাযাহ ‘‘সহ পটিসম্ভিদাহী’’তি. সমসীসীতি ৱাৰসমসীসী হুত্ৱা, পচ্চৱেক্খণৱাৰস্স অনন্তৰৱাৰে পৰিনিব্বাযীতি অত্থো.
যথা চ সুখং, এৱং দুক্খন্তি যথা ‘‘সুখং কো ৱেদযতী’’তিআদিনা সম্পজানৱেদিযনং সন্ধায ৱুত্তং, এৱং দুক্খম্পি. তত্থ দুক্খযতীতি দুক্খা, সম্পযুত্তধম্মে, কাযঞ্চ পীড়েতি ৱিবাধতীতি অত্থো. দুট্ঠুং ৱা খাদতি, খনতি কাযিকং, চেতসিকঞ্চ সাতন্তি দুক্খা. ‘‘দুক্কৰং ওকাসদানং এতিস্সাতি দুক্খা’’তি অপৰে. অৰূপকম্মট্ঠানন্তি অৰূপপৰিগ্গহং, অৰূপধম্মমুখেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসনন্তি অত্থো. ন পাকটং হোতি ফস্সস্স, চিত্তস্স চ অৱিভূতাকাৰত্তা. তেনাহ ‘‘অন্ধকাৰং ৱিয খাযতী’’তি. ‘‘ন পাকটং হোতী’’তি চ ইদং তাদিসে পুগ্গলে সন্ধায ৱুত্তং, তেসং আদিতো ৱেদনাৱ ৱিভূততৰা হুত্ৱা উপট্ঠাতি. এৱঞ্হি যং ৱুত্তং সক্কপঞ্হৱণ্ণনা দীসু ‘‘ফস্সো পাকটো হোতি, ৱিঞ্ঞাণং পাকটং হোতী’’তি, (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৫৯) তং অৱিৰোধিতং হোতি. ৱেদনাৱসেন কথিযমানং কম্মট্ঠানং পাকটং হোতীতি যোজনা. ‘‘ৱেদনানং উপ্পত্তিপাকটতাযা’’তি চ ইদং সুখদুক্খৱেদনানং ৱসেন ৱুত্তং. তাসঞ্হি পৱত্তি ওড়াৰিকা, ন ইতৰায. তদুভযগ্গহণমুখেন ৱা গহেতব্বত্তা ইতৰাযপি পৱত্তি ৱিঞ্ঞূনং পাকটা এৱাতি ‘‘ৱেদনান’’ন্তি অৱিসেসগ্গহণং দট্ঠব্বং. সক্কপঞ্হে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো, তস্মা তত্থ ৱত্তব্বো অত্থৱিসেসো তত্থ লীনত্থপ্পকাসনিযং ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বো.
পুব্বে ‘‘ৱত্থুং আৰম্মণং কত্ৱা ৱেদনাৱ ৱেদযতী’’তি ৱেদনায আৰম্মণাধীনৱুত্তিতায চ অনত্ততায চ পজাননং ৱুত্তং, ইদানি তস্সা অনিচ্চতাদিপজাননং দস্সেন্তো ‘‘অযং অপৰোপি পজাননপৰিযাযো’’তি আহ. যথা একস্মিং খণে চিত্তদ্ৱযস্স অসম্ভৱো একজ্ঝং অনেকন্তপচ্চযাভাৱতো, এৱং ৱেদনাদ্ৱযস্স ৱিসিট্ঠাৰম্মণৱুত্তিতো চাতি আহ ‘‘সুখৱেদনাক্খণে দুক্খায ৱেদনায অভাৱতো’’তি. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং তদা উপেক্খাৱেদনাযপি অভাৱতো, তেন সুখৱেদনাক্খণে ভূতপুব্বানং ইতৰৱেদনানং হুত্ৱাঅভাৱপজাননেন সুখৱেদনাযপি হুত্ৱা অভাৱো ঞাতো এৱ হোতীতি তস্সা পাকটভাৱমেৱ দস্সেন্তো ‘‘ইমিস্সা চ সুখায ৱেদনায ইতো পঠমংঅভাৱতো’’তি আহ, এতেনেৱ চ তাসম্পি ৱেদনানং পাকটভাৱো দস্সিতোতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘ৱেদনা নাম অনিচ্চা অধুৱা ৱিপৰিণামধম্মা’’তি. অনিচ্চগ্গহণেন হি ৱেদনানং ৱিদ্ধংসনভাৱো দস্সিতো ৱিদ্ধস্তে অনিচ্চতায সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা. অধুৱগ্গহণেন পাকটভাৱো তস্স অসদাভাৱিতাদিভাৱনতো. ৱিপৰিণামগ্গহণেন দুক্খভাৱো তস্স অঞ্ঞথত্তদীপনতো, তেন সুখাপি ৱেদনা দুক্খা, পগেৱ ইতৰাতি তিস্সন্নম্পি ৱেদনানং দুক্খতা দস্সিতা হোতি. ইতি ‘‘যদনিচ্চং দুক্খং, তং একন্ততো অনত্তা’’তি তীসুপি ৱেদনাসু লক্খণত্তযপজাননা জোতিতাতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতী’’তি.
ইদানি তমত্থং সুত্তেন (ম. নি. ২.২০৫) সাধেতুং ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ নেৱ তস্মিং সমযে দুক্খং ৱেদনং ৱেদেতীতি তস্মিং সুখৱেদনাসমঙ্গিসমযে নেৱ দুক্খং ৱেদনং ৱেদেতি নিৰুদ্ধত্তা, অনুপ্পন্নত্তা চ যথাক্কমং অতীতানাগতানং. পচ্চুপ্পন্নায পন অসম্ভৱো ৱুত্তো এৱ. সকিচ্চক্খণমত্তাৱট্ঠানতো অনিচ্চা. সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতত্তা সঙ্খতা. ৱত্থাৰম্মণাদিপচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা পটিচ্চসমুপ্পন্না. খযৱযপলুজ্জননিৰুজ্ঝনপকতিতায খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মাতি দট্ঠব্বা.
কিলেসেহি আমসিতব্বতো আমিসং নাম, পঞ্চ কামগুণা, আৰম্মণকৰণৱসেন সহ আমিসেহীতি সামিসং. তেনাহ ‘‘পঞ্চকামগুণামিসনিস্সিতা’’তি.
ইতো পৰন্তি ‘‘অত্থি ৱেদনা’’তি এৱমাদি পাড়িং সন্ধাযাহ ‘‘কাযানুপস্সনাযং ৱুত্তনযমেৱা’’তি.
ৱেদনানুপস্সনাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চিত্তানুপস্সনাৱণ্ণনা
৩৮১. সম্পযোগৱসেন পৱত্তমানেন সহ ৰাগেনাতি সৰাগং. তেনাহ ‘‘লোভসহগত’’ন্তি. ৱীতৰাগন্তি এত্থ কামং সৰাগপদপটিযোগিনা ৱীতৰাগপদেন ভৱিতব্বং, সম্মসনচাৰস্স পন অধিপ্পেতত্তা তেভূমকস্সেৱ গহণন্তি ‘‘লোকিযকুসলাব্যাকত’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘ইদং পনা’’তিআদিনা তমেৱ অধিপ্পাযং ৱিৱৰতি. সেসানি দ্ৱে দোসমূলানি, দ্ৱে মোহমূলানীতি চত্তাৰি অকুসলচিত্তানি. তেসঞ্হি ৰাগেন সম্পযোগাভাৱতো নত্থেৱ সৰাগতা, তংনিমিত্তকতায পন সিযা তংসহিতকালে সোতি নত্থেৱ ৱীতৰাগতাপীতি দুক্খৱিনিমুত্ততা এৱেত্থ লব্ভতীতি আহ ‘‘নেৱ পুৰিমপদং ন পচ্ছিমপদং ভজন্তী’’তি. যদি এৱং পদেসিকং পজাননং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি, দুকন্তৰপৰিযাপন্নত্তা তেসং. যে পন ‘‘পটিপক্খভাৱে অগয্হমানে সম্পযোগাভাৱো এৱেত্থ পমাণং একচ্চঅব্যাকতানং ৱিযা’’তি ইচ্ছন্তি, তেসং মতেন সেসাকুসলচিত্তানম্পি দুতিযপদসঙ্গহো ৱেদিতব্বো. দুতিযদুকেপি ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অকুসলমূলেসু সহ মোহেনেৱ ৱত্ততীতি সমোহন্তি আহ ‘‘ৱিচিকিচ্ছাসহগতঞ্চেৱ উদ্ধচ্চসহগতঞ্চা’’তি. যস্মা চেত্থ ‘‘সহেৱ মোহেনাতি সমোহ’’ন্তি পুৰিমপদাৱধাৰণম্পি লব্ভতিযেৱ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. যথা পন অতিমূড়্হতায পাটিপুগ্গলিকনযেন সৱিসেসমোহৱন্ততায ‘‘মোমূহচিত্ত’’ন্তি ৱত্তব্বতো ৱিচিকিচ্ছাউদ্ধচ্চসহগতদ্ৱযং ৱিসেসতো ‘‘সমোহ’’ন্তি ৱুচ্চতি, ন তথা সেসাকুসলচিত্তানীতি ‘‘ৱট্টন্তিযেৱা’’তি সাসঙ্কং ৱদতি. সম্পযোগৱসেন থিনমিদ্ধেন অনুপতিতং অনুগতন্তি থিনমিদ্ধানুপতিতং, পঞ্চৱিধংসসঙ্খাৰিকাকুসলচিত্তং সঙ্কুচিতচিত্তং, সঙ্কুচিতচিত্তং নাম আৰম্মণে সঙ্কোচনৱসেন পৱত্তনতো. পচ্চযৱিসেসৱসেন থামজাতেন উদ্ধচ্চেন সহগতং সংসট্ঠন্তি উদ্ধচ্চসহগতং, অঞ্ঞথা সব্বম্পি অকুসলচিত্তং উদ্ধচ্চসহগতমেৱাতি. পসটচিত্তং নাম আৰম্মণে সৱিসেসং ৱিক্খেপৱসেন ৱিসটভাৱেন পৱত্তনতো.
কিলেসৱিক্খম্ভনসমত্থতায ৱিপুলফলতায চ দীঘসন্তানতায চ মহন্তভাৱং গতং, মহন্তেহি ৱা উড়াৰচ্ছন্দাদীহি গতং পটিপন্নন্তি মহগ্গতং, তং পন ৰূপাৰূপভূমিগতং ততো মহন্তস্স লোকে অভাৱতো. তেনাহ ‘‘ৰূপাৰূপাৱচৰ’’ন্তি. তস্স চেত্থ পটিযোগী পৰিত্তং এৱাতি আহ ‘‘অমহগ্গতন্তি কামাৱচৰ’’ন্তি. অত্তানং উত্তৰিতুং সমত্থেহি সহ উত্তৰেহীতি সউত্তৰং. তপ্পটিপক্খেন অনুত্তৰং. তদুভযং উপাদাযুপাদায ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সউত্তৰন্তি কামাৱচৰন্তিআদি. পটিপক্খৱিক্খম্ভনসমত্থেন সমাধিনা সম্মদেৱ আহিতং সমাহিতং. তেনাহ ‘‘যস্সা’’তিআদি. যস্সাতি যস্স চিত্তস্স. যথাৱুত্তেন সমাধিনা ন সমাহিতন্তি অসমাহিতং. তেনাহ ‘‘উভযসমাধিৰহিত’’ন্তি. তদঙ্গৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তং, কামাৱচৰকুসলচিত্তং, ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তং, মহগ্গতচিত্তন্তি তদুভযং সন্ধাযাহ ‘‘তদঙ্গৱিক্খম্ভনৱিমুত্তীহি ৱিমুত্ত’’ন্তি. যত্থ তদুভযৱিমুত্তি নত্থি, তং উভযৱিমুত্তিৰহিতন্তি গয্হমানে লোকুত্তৰচিত্তেপি সিযাসঙ্কাতি তং নিৱত্তনত্থং ‘‘সমুচ্ছেদ…পে… ওকাসোৱ নত্থী’’তি আহ. ওকাসভাৱো চ সম্মসনচাৰস্স অধিপ্পেতত্তা ৱেদিতব্বো. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানমেৱ.
চিত্তানুপস্সনাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.