১. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা
উদ্দেসৱণ্ণনা
১৮৯. সচ্চৱিনিমুত্তং নত্থি পৱত্তিনিৱত্তিতদুভযহেতুসন্দস্সনৱসেন পৱত্তনতো. সচ্চেসু কমতীতি সচ্চেসু ৱিসযভূতেসু পৱত্ততি. দেসেতব্বত্থৱিসযা হি দেসনাতি. এতেসু কমতীতি এতেসু অৰিযসচ্চেসু পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চসাধনৱসেন পৱত্ততি. ‘‘সীলসমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাত’’ন্তি ৱুত্তং অত্থসভাৱং কমনকিৰিযায কত্তুভাৱেন গহিতন্তি পাকটতৰং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘কিং কমতী’’তি পুচ্ছতি. তব্বোহাৰেনাতি তদুপচাৰেন. এতেন নিপ্পৰিযাযেন অত্থসভাৱং সাসনং, পৰিযাযেন ৱচনসভাৱন্তি দস্সেতি.
তংসভাৱাতি দুক্খাদিসভাৱা. অমুসাসভাৱাতি বাধনাদিভাৱেন ভূতসভাৱা. অঞ্ঞাকাৰৰহিতাতি অবাধনাদিআকাৰৱিৱিত্তা. দ্ৱিধাতি দুক্খদুক্খতাতন্নিমিত্ততাহি. ৰাগাদিকিলেসপৰিড়াহো কিলেসদাহো. সন্তানস্স অৱিপ্ফাৰিকতাকৰণং পুগ্গলহিংসনং. অত্তনো এৱ তিখিণভাৱোতি সঙ্খতধম্মস্স অত্তনো সভাৱেনেৱ ৰুজাৱহতিক্খভাৱো. সৰসেনেৱাতি সভাৱেনেৱ. সম্পিণ্ডকস্স সমুদযস্স, কিলেসসন্তাপৰহিতস্স মগ্গস্স, অৱিপৰিণামস্স নিৰোধস্স দস্সনেন যথাসঙ্খ্যং দুক্খস্স সঙ্খতসন্তাপৱিপৰিণামট্ঠা আৱি ভৱন্তীতি আহ ‘‘ইতৰে যথাক্কমং সমুদযমগ্গনিৰোধদস্সনেহি আৱিভৱনাকাৰা’’তি. ব্যাপেত্ৱাতি ভৱাদীসু নানাৰম্মণেসু চ ৱিসটা হুত্ৱা. অনেকত্থত্তা ধাতূনং ‘‘ঊহনং ৰাসিকৰণ’’ন্তি ৱত্ৱা পুন তদত্থং ৱিৱৰতি ‘‘দুক্খনিব্বত্তন’’ন্তি. একৱোকাৰভৱেপি হি ৰাসিভূতমেৱ দুক্খং নিব্বত্ততি অনেকধম্মসমূহতো, পগেৱ চতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসু. এত্থ চ ব্যাপনত্থং আকাৰং, তস্স চ য-কাৰাগমং কত্ৱা সম্পিণ্ডনত্থং আযূহনন্তি পদং ৱেদিতব্বং. নিদদাতীতি দুক্খস্স একন্তকাৰণত্তা তং নিদস্সেন্তং ৱিয জনেতীতি দস্সেন্তো ‘‘ইদং তং দুক্খ’’ন্তিআদিমাহ. দুক্খ…পে… আৱি ভৱতি ৰোগদস্সনেন ৱিয ৰোগনিদানং. সংযোগ…পে… দস্সনেহীতি সংযোগট্ঠো ৱিসংযোগসভাৱস্স নিৰোধস্স, পলিবোধট্ঠো নিয্যানসভাৱস্স মগ্গস্স দস্সনেন আৱি ভৱতীতি অত্থো. তেতি সংযোগপলিবোধট্ঠা.
এত্থাতি এতস্মিং আৰম্মণভূতে সতি. সমুদযতো ৱিৱেকো ৱিৱেকট্ঠো. নিৰোধো চ তণ্হাক্খযভাৱতো সমুদযতো ৱিৱিত্তো, তস্মা অৱিৱেকভূতস্স সমুদযস্স দস্সনেন নিৰোধস্স ৱিৱেকট্ঠো আৱি ভৱতি, নিব্বানাধিগমহেতুভূতস্সাপি মগ্গস্স সপ্পচ্চযতায সঙ্খতভাৱং পস্সতো অপ্পচ্চযস্স নিৰোধস্স অসঙ্খতট্ঠো আৱি ভৱতি, তথা মৰণধম্মতায দুক্খং ৱিনস্সন্তং পস্সতো অমৰণধম্মস্স নিৰোধস্স অমতট্ঠো আৱি ভৱতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘ৱিৱেকা’’তিআদিনা. ইতৰে সমুদযনিৰোধদুক্খদস্সনেহীতি এত্থ সমুদযদস্সনেন ‘‘নাযং হেতু নিব্বানাধিগমায, অযং পন হেতূ’’তি হেতুট্ঠো আৱি ভৱতি. তথা পৰমগম্ভীৰস্স নিপুণতৰস্স দুদ্দসস্স নিৰোধস্স দস্সনেন দস্সনট্ঠো সুখুমৰূপদস্সনেন চক্খুনো ৱিয, দুক্খদস্সনেন পন অনেকৰোগাতুৰকপণজনদস্সনেন ইস্সৰজনস্স উড়াৰভাৱো ৱিয মগ্গস্স আধিপতেয্যট্ঠো আৱি ভৱতি.
তে পনেতে হেতুট্ঠাদিকে সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থ পলিবোধুপচ্ছেদৱসেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পলিবোধুপচ্ছেদৱসেনাতি সমুদযপ্পহানৱসেন. ‘‘মগ্গাধিপতিনো ধম্মা’’তি ৱচনতোতি যস্মা সতিপি ঝানাদীনং আৰম্মণাধিপতিভাৱে ‘‘ঝানাধিপতিনো ধম্মা’’তি এৱমাদি ন ৱুত্তং, ‘‘মগ্গাধিপতিনো ধম্মা’’ ইচ্চেৱ পন ৱুত্তং. তস্মা সাতিসযো মগ্গঙ্গধম্মানং আৰম্মণাধিপতিভাৱো. তেনাহ ‘‘ৱিসেসতো ৱা আৰম্মণাধিপতিভূতা মগ্গঙ্গধম্মা হোন্তী’’তি. সো তেসং আকাৰোতি যো মগ্গঙ্গানং গৰুং কত্ৱা পচ্চৱেক্খণৱসেন পৱত্তধম্মানং আৰম্মণাধিপতিপচ্চযতাসঙ্খাতো আকাৰো, সো মগ্গস্স আধিপতেয্যট্ঠো. পুৰিমো পন আধিপতেয্যট্ঠো সহজাতাধিপতিৱসেন ৱুত্তো. অভিসমেতব্বট্ঠোতি যথাৱুত্তপীড়নাদিঅত্থমেৱ পটিৱিজ্ঝিতব্বতায একজ্ঝং কত্ৱা ৱদতি. তেন অভিসমযসদ্দং কম্মত্থং দস্সেতি. অভিসমযস্সাতি ঞাণস্স. পৱত্তিআকাৰোতি পৰিজাননাদিৱিসেসাকাৰো. সো হি মগ্গক্খণে অসম্মোহতো সিদ্ধো, পচ্ছা পচ্চৱেক্খণাদিনা পাকটো হোতি. আকাৰোপি ঞাণেন অৰণীযতো অত্থোতি ৱুচ্চতীতি কত্ৱা ততিযনযো দস্সিতো. পীড়নাদিনা দস্সিতো ৱিসযৱিভাগেনপি ৱিসযিৱিভাগো হোতি যথা ‘‘ৰূপসঞ্ঞা, সদ্দসঞ্ঞা’’তি (সং. নি. ৩.৫৭).
কুচ্ছিতং খন্তি গৰহিতং হুত্ৱা অসাৰং. ‘‘সমাগমো’’তিআদিনা অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ সং-সদ্দস্স সংযোগত্থজোতকত্তমাহ. ‘‘উপ্পন্নং উদিত’’ন্তিআদীসু কেৱলস্স পন্ন-সদ্দস্স, ইত-সদ্দস্স চ পযোগে উপ্পত্তিঅত্থস্স অনুপলব্ভনতো, উ-সদ্দস্স চ পযোগে উপলব্ভনতো সো উপ্পত্তিঅত্থং দীপেতীতি আহ ‘‘এৱং উপ্পন্নং উদিতন্তি এত্থাপী’’তি. ৱিসুং পযুজ্জমানাতি আগম-ইত-পদেহি ৱিনা পযুজ্জমানা. সধাতুকন্তি অন্তোনীতেন ধাতুনা সধাতুকং. তেনেৱ তে ‘‘উপসগ্গা’’তি চ ৱুত্তা.
দুক্খৱিৱেকভাৱন্তি দুক্খৱিৱিত্ততং. নিৱত্তিযাতি নিব্বানস্স. নিৱত্তেত্ৱাতি অনুপ্পাদসদ্দেন ৱিসেসনৱসেন নিৱত্তেত্ৱা. নিৰোধপচ্চযতা নিৰোধস্স মগ্গস্স আৰম্মণপচ্চযতা. পুগ্গলসচ্ছিকিৰিযাধম্মভাৱেহীতি পুগ্গলধম্মভাৱেন সচ্ছিকৰণধম্মভাৱেন চ. ফলন্তি অৰিযফলং. তস্সাতি নিট্ঠানভূতায ফলসঙ্খাতায দুক্খনিৰোধপ্পত্তিযা অভিসমযভূতায দুক্খনিৰোধপ্পত্তিযা পটিপদতা দট্ঠব্বা.
পটিৱিজ্ঝনকালে নিপ্পৰিযাযেন বুদ্ধাদিসমঞ্ঞাতি আহ ‘‘পটিৱিদ্ধকালে পৱত্ত’’ন্তি. ততো এৱাতি তেন পকাসিতত্তা এৱ.
তন্নিমিত্তভাৱোতি জাতিআদি ৱিয অধিট্ঠানভাৱেন দুক্খস্স কাৰণভাৱো, ন সমুদযসচ্চং ৱিয পভৱভাৱেন. উদযব্বযপীড়িতভাৱো সঙ্খাৰদুক্খতা. পৱত্তনমেৱাতি পৱত্তি এৱ. কিচ্চং ৰসোতি ৰসস্স কিচ্চত্থতং দস্সেতি. পৱত্তিনিৱত্তীসূতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. অৱিকাৰতা ৱিকাৰাভাৱো নিচ্চতা.
মৰীচিমাযাঅত্তানন্তি মৰীচিযা মাযায অত্তনো চ অৰিযঞাণস্সাতি অৰিযানং ঞাণস্স. তেন অৰিযানং মগ্গঞাণানুসাৰেন পৱত্তনকঞাণম্পি সঙ্গহিতং হোতি. তেনাহ ‘‘অৱিতথগাহকস্সা’’তিআদি. তেসন্তি পটিৱেধপচ্চৱেক্খণঞাণানং. তত্থ পটিৱেধঞাণস্স পটিৱিজ্ঝিতব্বতা গোচৰভাৱো, ইতৰস্স আৰম্মণভাৱো. পটিৱিজ্ঝিতব্বতা, আৰম্মণভাৱো ৱা পটিৱেধঞাণস্স গোচৰভাৱো, ইতৰস্স আৰম্মণভাৱোৱ.
বাধকপ্পভৱভাৱেনাতি বাধকস্স উপ্পাদকভাৱেন ৱিসুং গহিতত্তা ন তণ্হা বাধকভাৱেন গহিতা পৱত্তিপৱত্তিহেতূনং অসঙ্কৰৱসেন বোধনতো. এৱঞ্চ কত্ৱা অভিধম্মভাজনীযেপি অযমত্থৱণ্ণনা যুজ্জতেৱ. যদিপি এৱং ‘‘দুক্খমেৱ বাধক’’ন্তি নিযমানুপপত্তি, সমুদযভাৱপ্পসঙ্গো চাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘জাতিআদীনং ৱিয ৱা’’তিআদি. বাধকত্তস্স বাধকত্তে চ নিযমোতি আহ ‘‘দ্ৱিধাপি বাধকত্থাৱধাৰণেনা’’তি. যথা হি বাধকত্তস্স দুক্খে নিযততা, এৱং দুক্খস্স চ বাধকত্তে নিযততাতি. সুত্তন্তভাজনীযে তণ্হায এৱ সমুদযভাৱস্স দস্সিতত্তা তণ্হাৱসেন নিযমং দস্সেন্তো ‘‘ন তণ্হায ৱিনা’’তিআদিমাহ. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা হেসাতি. ‘‘কুসলেহি ৱিনা’’তিআদিনা দুক্খহেতুতায তণ্হায পধানভাৱমাহ. তথা হি সা কম্মৱিচিত্ততায হেতুভাৱং গচ্ছন্তী ৱিসেসেন কম্মস্স সহকাৰিকাৰণং হোতীতি. দ্ৱিধাপি নিযমেনাতি মগ্গোৱ নিয্যানং, নিয্যানমেৱ চ মগ্গোতি দ্ৱিপ্পকাৰেন নিযমেন.
ৱচীসচ্চং সচ্চৱাচা, তংসমুট্ঠাপিকা চেতনা চাতি আহ ‘‘ৱিৰতিসচ্চেতি মুসাৱাদৱিৰতিয’’ন্তি. কেচি পন ‘‘ৱিৰতিসচ্চং সমাদানৱিৰতী’’তি ৱদন্তি, তেসম্পি ন সমাদানমত্তং ৱিৰতিসচ্চং, অথ খো সমাদানাৱিসংৱাদনং. তং পন পটিঞ্ঞাসচ্চত্তা মুসাৱাদৱিৰতিযেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘ন হি অঞ্ঞৱিৰতীসু সচ্চসদ্দো নিৰুড়্হো’’তি. সতিপি দুক্খসমুদযাৱবোধে যাৱদেৱ নিৰোধমগ্গাধিগমত্থা পঞ্ঞাভাৱনাতি পচ্ছিমদ্ৱযস্সেৱ সচ্চত্থং সাতিসযং, তদধিগমস্স চ অৱিৱাদহেতুকং সুত্তে ৱিভাৱিতং দস্সেন্তো ‘‘তস্স পনা’’তিআদিমাহ.
ঠানং নত্থীতি অত্তনো ৱাদপতিট্ঠাপনকাৰণং নত্থীতি অত্থো. অত্তভাৱপটিলাভেনেৱ সত্তানং জাতিআদীনং পত্তি সম্মুখীভাৱো চ জাযতীতি আহ ‘‘সম্পত্ততা, পচ্চক্খতা চ পঠমতা’’তি. ভগৱতো দেসনাক্কমেনেৱ ৱা পঠমাদিতা দট্ঠব্বা.
পৰিজননাদীহীতি পৰিঞ্ঞাপ্পহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাহি, নিস্সক্কৱচনঞ্চেতং অঞ্ঞসদ্দপেক্খায. ধম্মঞাণকিচ্চন্তি সভাৱধম্মাৱবোধকিচ্চং. পৰিঞ্ঞেয্যাদীনি এতপ্পৰমানেৱাতি ইতো পৰং নেয্যং নত্থীতি দস্সেতি.
দুক্খাদীনং অৰিযসচ্চভাৱস্স অনুৰূপং যুত্তং, আচৰিযপৰম্পৰাগতং ৱা সৱনং অনুস্সৱো. সুতানুসাৰেন, অঞ্ঞথা ৱা কক্খড়ফুসনাদিঅনিচ্চাদিসভাৱসামঞ্ঞাকাৰপৰিগ্গণ্হনং আকাৰপৰিৱিতক্কো. যথাৱিতক্কিতাকাৰস্স দিট্ঠিসঙ্খাতায দস্সনভূতায পঞ্ঞায নিজ্ঝানক্খমনং ৰোচনং দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি. আদিচ্চো ৱিয পভায নিৰোধং ফুসতি সচ্ছিকৰোতি কিলেসন্ধকাৰং ৱিদ্ধংসেতি. চত্তাৰিপি সচ্চানি পস্সতীতি ৱুত্তং ‘‘যো, ভিক্খৱে, দুক্খং পস্সতী’’তিআদিনা.
কালন্তৰদস্সনন্তি নানাভিসমযং ৱদতি. একদস্সিনোতি একসচ্চদস্সিনো. ন যোজেতব্বা সিযাতি যোজনাযঞ্চ সব্বদস্সনং দস্সনন্তৰপৰমন্তি দস্সনানুপৰমো আপজ্জেয্য, সচ্চানঞ্চ নানাভিসমযে দুক্খদস্সনাদীহি পঠমমগ্গাদিপ্পহেয্যানং সংযোজনত্তযাদীনং একদেসপ্পহানং আপজ্জতি. তথা চ সতি একদেসসোতাপত্তিমগ্গট্ঠতা, তদনন্তৰঞ্চ পত্তব্বেন ফলেন একদেসসোতাপন্নতা চ আপজ্জতি, তস্মা ন সচ্চানং নানাভিসমযো যুত্তো. যথা চ নানাভিসমযো ন যুত্তো, এৱং আৰম্মণাভিসমযোপি. যদি হি আৰম্মণকৰণেন চতুসচ্চাভিসমযো ইচ্ছিতো, ন মগ্গো সযমেৱ অত্তানং আৰম্মণং কৰোতীতি অপৰিপুণ্ণো সচ্চাভিসমযো সিযা. অঞ্ঞেন মগ্গেন মগ্গো আলম্বীযতীতি পৰিপুণ্ণোৱাতি চে? এৱং সতি যেন মগ্গেন মগ্গো আলম্বিতো, সোপি অঞ্ঞেন, সোপি অঞ্ঞেনাতি অনৱট্ঠানং সিযা, তস্মা ন আৰম্মণপটিৱেধতো চতুসচ্চাভিসমযো যুত্তো, ৱুত্তনযেনেৱ পন যুত্তো. কিঞ্চ পৰিচ্ছিন্দিতব্বং সমুচ্ছিন্দিতব্বঞ্চ আলম্বিত্ৱা পৰিচ্ছেদসমুচ্ছেদভাৱনা মগ্গঞাণস্স ন যুত্তা ততো অনিস্সটভাৱতো, সব্বসঙ্খতৱিনিস্সটং নিব্বানমেৱ পন আৰম্মণতা যুত্তা. অহেতুকদিট্ঠি অকিৰিযদিট্ঠিগ্গহণেন গহিতা হেতুব্যাপাৰোৱ পৰমত্থতো কিৰিযাতি কত্ৱা.
পৱত্তেতীতি সজ্জতি, পৱত্তিযা ৱা হেতু হোতি. নিৱত্তেতীতি সংহৰতি পলযং গমেতি, পলোকতাদিৱসেন ৱা মোক্খহেতু হোতি. পধানতোতি পকতিতো, যং ‘‘অব্যত্ত’’ন্তিপি ৱুচ্চতি.
‘‘কালো কৰোতি ভূতানি, কালো সংহৰতী পজা;
কালো সুত্তে জাগৰতি, কালো হি দুৰতিক্কমো’’তি. –
এৱংৱাদা কালৱাদিনো. ‘‘কণ্টকস্স তিখিণতা, কপিট্ঠফলাদীনং পৰিমণ্ডলতা, মিগপক্খিসৰীসপাদীনং ৱিচিত্তভাৱোতি এৱমাদযো কেন কাৰিতা? সভাৱেনেৱ সিদ্ধা, এৱং সব্বম্পি, ন এত্থ কস্সচি কামকাৰো’’তি এৱংৱাদা সভাৱৱাদিনো. ‘‘লোকো নিযতো অচ্ছেজ্জসুত্তাৱুতাভেজ্জমণিসদিসো, ন এত্থ কস্সচি পুৰিসকাৰো’’তি এৱংপৱত্তৱাদা নিযতিৱাদিনো, –
‘‘যদিচ্ছায পৱত্তন্তি, যদিচ্ছায নিৱত্তৰে;
যদিচ্ছায সুখদুক্খং, তস্মা যদিচ্ছতী পজা’’তি. –
এৱংপৱত্তৱাদা যদিচ্ছাৱাদিসঙ্খাতা অধিচ্চসমুপ্পত্তিৱাদিনো চ এত্থ সভাৱৱাদে এৱ অন্তোগধাতি দট্ঠব্বা. অণূহি লোকো পৱত্ততীতি আজীৱকৱাদং সন্ধাযাহ. সো হি অকাৰণপৰিগ্গহো. কণাদৱাদো পন ইস্সৰিচ্ছাৱসেন অণূনং সংযোগৱিযোগতো লোকস্স পৱত্তিনিৱত্তিং ৱদতি. পধানস্স অপ্পৱত্তীতি মহতাদিভাৱেন অপৰিণামো, অনভিব্যত্তি ৱা. ‘‘অহমঞ্ঞো, পকতি অঞ্ঞা’’তি এৱং পৱত্তপকতিপুৰিসন্তৰজাননেন অত্তসুখদুক্খমোহেসু অৱিভাগগ্গহণে নিৱত্তিতে কিৰ ৱুত্তনযেন পধানং নপ্পৱত্ততি, সো ৱিমোক্খোতি কাপিলা. এৱমাদীতি আদি-সদ্দেন মহাব্ৰহ্মুনো সমীপতা, সংযোগোতি এৱমাদীনম্পি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
একত্তাতি একভাৱতো একোপি ৱুত্তো. তযোতি কিচ্চৱিভাগেন. তানীতি সম্মাৱাচাদিসীলানি. ছন্দস্স সদ্দহনানুকূলাপি ছন্দনৱসেন পৱত্তি হোতীতি সদ্ধিন্দ্ৰিযসদ্ধাবলেহি সদ্ধিং ছন্দিদ্ধিপাদো ৱুত্তো. তাদিসে কালে উপেক্খানিমিত্তানুব্ৰূহনেন উপকাৰা সমাধিস্স সমৱাহিতাৱসেন তাদিসকিচ্চাৱ উপেক্খা ৱেদিতব্বা.
ৱিঘাতকত্তাতি সংহৰণীযৱসেন ৱিহন্তভাৱতো.
অৰিযসচ্চদ্ৱযন্তি সমুদযমগ্গসচ্চদ্ৱযং. তেনেৱাতি যথাৱুত্তদুক্খাদিসদ্দানং পৰিঞ্ঞেয্যাদিৱাচকত্তা এৱ. আদিপদসঙ্গহোতি ‘‘দুক্খং, ন অৰিযসচ্চ’’ন্তি ইমিনা চতুক্কে আদিপদে সঙ্গহো. তদপেক্খন্তি অৰিযসচ্চসদ্দাপেক্খং দুক্খসদ্দং. চতুত্থপদসঙ্গহোতি ‘‘নেৱ দুক্খং, ন অৰিযসচ্চ’’ন্তি ইমিনা পদেন সঙ্গহো. অৱসেসকিলেসাদযোতি তণ্হাৱজ্জকিলেসা অৱসেসাকুসলা, সাসৱানি কুসলমূলানি, সাসৱা চ কুসলধম্মা. তে হি অভিধম্মভাজনীযে সমুদযভাৱেন ৱুত্তা, ন অৰিযসচ্চভাৱেনাতি আহ ‘‘সমুদযো, ন অৰিযসচ্চ’’ন্তি. অঞ্ঞানি মগ্গঙ্গানীতি ফলসম্মাদিট্ঠিআদযো. ইমিনা নযেনাতি এত্থাযং যোজনা – অত্থি সমুদযো, ন অৰিযসচ্চং, অত্থি অৰিযসচ্চং, ন সমুদযো, অত্থি সমুদযো চেৱ অৰিযসচ্চঞ্চ, অত্থি নেৱ সমুদযো, ন অৰিযসচ্চং. তত্থ পঠমপদং ৱুত্তত্থং. নিৰোধো অৰিযসচ্চং, ন সমুদযো, তণ্হা সমুদযো চেৱ অৰিযসচ্চঞ্চ, মগ্গসম্পযুত্তা ধম্মা সামঞ্ঞফলানি চ যস্স পহানায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি, তদভাৱতো নেৱ সমুদযো, ন অৰিযসচ্চং. ইতৰসচ্চদ্ৱযং অৰিযসচ্চং তস্স তস্স পভাৱকট্ঠেন সিযা সমুদযো, ন পন যস্স পহানায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি তথত্থেন. ইতৰচতুক্কদ্ৱযেপি আদিপদং ৱুত্তত্থমেৱ. সেসেসু সমুদযো অৰিযসচ্চং, ন নিৰোধো, অসঙ্খতধাতু নিৰোধো চেৱ অৰিযসচ্চঞ্চ, মগ্গসম্পযুত্তা ধম্মা, সামঞ্ঞফলানি চ যস্স সচ্ছিকিৰিযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি তথত্থেন নেৱ নিৰোধো, ন অৰিযসচ্চং. ইতৰসচ্চদ্ৱযং অৰিযসচ্চং, নিৰোধধম্মতায সিযা নিৰোধো, ন পন যস্স সচ্ছিকিৰিযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি তথত্থেন. তথা নিৰোধো অৰিযসচ্চং, ন মগ্গো, অৰিযমগ্গো মগ্গো চেৱ অৰিযসচ্চঞ্চ, মগ্গসম্পযুত্তা ধম্মা, সামঞ্ঞফলানি চ যস্স ভাৱনায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি তথত্থেন নেৱ মগ্গো, ন অৰিযসচ্চং. ইতৰসচ্চদ্ৱযং সিযা মগ্গো উপপত্তিমগ্গভাৱতো, ন পন যস্স ভাৱনায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি তথত্থেন.
সন্তন্তি সমানং. এৱং ইতৰেসুপীতি কাতব্বাপি কিৰিযা কাৰকৰহিতা কেৱলং অত্তনো পচ্চযেহি তায পৱত্তমানায পচ্চযসামগ্গী কিৰিযং কৰোতীতি ৱোহাৰমত্তং হোতি. নিব্বুতিগমকেসুপি এসেৱ নযো.
সাসৱতা অসুভতা কিলেসাসুচিপগ্ঘৰণতো. দুক্খাদীনন্তি দুক্খসমুদযমগ্গানং. সমুদযাদিভাৱোতি দুক্খস্স সমুদযমগ্গভাৱো, সমুদযস্স মগ্গদুক্খভাৱো, মগ্গস্স দুক্খসমুদযভাৱো চ, ন পন নিৰোধভাৱো দুক্খাদীনন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞমঞ্ঞসমঙ্গিতাতি দুক্খাদীনং ইতৰীতৰসভাৱযোগো. তণ্হাযাতি আধাৰে ভুম্মং. পুনব্ভৱস্সাতি পুনভৱসঙ্খাতস্স আযতিদুক্খস্স. পকতিৱাদীনন্তি কাপিলানং. ৱিকাৰাতি মহতাদযো ব্যত্তা. ৱিভাৱতোতি অভিব্যত্তিতো, পৰিণামতো ৱা পুব্বে. পটিপ্পলীনা চাতি পচ্ছা পকতিযং পলযং গতা ৱেসম্মং মুঞ্চিত্ৱা সত্তাদিসমভাৱেন অন্তো সমোৰুদ্ধা. তেনাহ ‘‘পকতিভাৱেনেৱ তিট্ঠন্তী’’তি. পকতিভাৱেনেৱাতি অব্যত্তভাৱেনেৱ. সমুদযভাৱেনাতি তণ্হাসঙ্খাতপভৱভাৱেন. অঞ্ঞথা তংসম্পযুত্তঅৱিজ্জাদীনম্পি সমুদযভাৱো লব্ভতেৱাতি. অৱিভত্তেহীতি ৱেসম্মৱিৰহেন পকতিভাৱং গতেহি. ‘‘ৱিকাৰেহী’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তে ‘‘মহন্তা’’তিআদিনা সৰূপতো দস্সেতি. তত্থ মহন্তোতি মহাবুদ্ধি. তঞ্হি কাপিলা ‘‘মহাঅজ্ঝাসযো’’তি চ ৱোহৰন্তি. ৰূপতম্মত্তাদযো পঞ্চ তম্মত্তা, অহংকাৰো চাতি ছ অৱিসেসা. চক্খু সোতং ঘানং জিৱ্হা কাযো ৱাচা পাণি পাদো পাযু উপত্থং মনোতি একাদসিন্দ্ৰিযানি. পথৱী আপো তেজো ৱাযো আকাসন্তি পঞ্চ ভূতৱিসেসা, তেহি. ‘‘পকতিভাৱেনেৱ ঠিতেহী’’তি ইমিনা ‘‘অৱিভত্তেহী’’তি পদস্স অত্থং ৱদতি. সগব্ভাতি সবীজা অসুঞ্ঞতা. তন্তূসূতি সুত্তেসু সমৱাযিকাৰণভূতেসু. তথা কপালেসু. তিৱিধঞ্হি তে কাৰণং ৱদন্তি উপাদানকাৰণং নিমিত্তকাৰণং সমৱাযিকাৰণন্তি. তত্থ তুৰিৱেমসলাকাদযো উপাদানকাৰণং. তন্তৱাযো নিমিত্তকাৰণং. তন্তৱো সমৱাযিকাৰণন্তি. দ্ৱীসু অণূসূতি পথৱীভূতেসু ৱা আপোতেজোৱাযোভূতেসু ৱা দ্ৱীসু পৰমাণূসু. ইধবুদ্ধিৱোহাৰজনকোতি ‘‘ইধ তন্তূসু পটো, ইধ কপালেসু ঘটো, ইধ বীৰণেসু ঘটো’’তিআদিনা নযেন হেতুফলানং সম্বন্ধভূতেন সত্তানং ইধবুদ্ধিৱোহাৰা জাযন্তি. সো গোৱিসাণানং ৱিয অৱিসুং সহসিদ্ধানং সম্বন্ধো সমৱাযো. খাণুসেনানং ৱিয পন ৱিসুংসিদ্ধানং সম্বন্ধো সংযোগো. তীসু অণূসু তিঅণুকং ফলং সমৱেতং একীভূতমিৱ সম্বন্ধন্তি যোজনা. ‘‘সমৱেত’’ন্তি এতস্স ‘‘একীভূতমিৱ সম্বন্ধ’’ন্তি ইদং অত্থৱিৱৰণং. মহাপৰিমাণন্তি মহন্তপৰিমাণং মহাপথৱীআদিকং একং ফলং, যং তে ‘‘কাৰিযং দ্ৰব্য’’ন্তি ৱদন্তি. যেহি কাৰণেহি আৰদ্ধং কাৰিযদ্ৰব্যং, তদন্তোগধানি এৱ তানি কাৰণানি মঞ্ঞন্তীতি আহ ‘‘অত্তনো অন্তোগধেহি কাৰণেহী’’তি. সতি সমৱাযে হেতুম্হি ফলং সমৱেতন্তি ফলে হেতু সিযা, তং নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমৱাযাভাৱা ফলে হেতু নত্থীতি হেতুসুঞ্ঞং ফল’’ন্তি.
আহাৰভেদেতি কবড়ীকাৰাদিআহাৰৱিসেসে. তপ্পচ্চযধম্মভেদেতি অজ্ঝোহৰণীযৱত্থুসড়াযতনঅৱিজ্জাঅভিসঙ্খাৰসঙ্খাতে তেসং পচ্চযভূতধম্মৱিসেসে, ওজট্ঠমকৰূপৱেদনাপটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণনামৰূপসঙ্খাতে ৱা তন্নিব্বত্তধম্মৱিসেসে, তে পচ্চযা এতেসং ধম্মৱিসেসানন্তি তপ্পচ্চযধম্মভেদা. ৰূপাদিআৰম্মণৱসেন ৱাতি যোজনা. যানদ্ৱযৱসেনাতি সমথৱিপস্সনাযানদ্ৱযৱসেন. কিঞ্চাপি মগ্গক্খণে সমথৱিপস্সনা যুগনদ্ধাৱ, যথা পন সুঞ্ঞতাদিসমঞ্ঞা, এৱং সমথৱিপস্সনাসমঞ্ঞাপি আগমনতো মগ্গস্স সিযুন্তি আহ ‘‘আগমনৱসেন ৱুত্তো’’তি. যস্স ৱা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিকং, তস্স মগ্গো ৱিপস্সনা, ইতৰস্স সমথোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
সমাধিজাতি সমাধানট্ঠোৱ. ততো এৱাতি সমাধিঅনুগুণকিৰিযত্তাৱ.
আদায ঊহিত্ৱাতি গহেত্ৱা ৱিয তক্কেত্ৱা ৱিতক্কেত্ৱা. দ্ৱিন্নন্তি সম্মাদিট্ঠিসম্মাসঙ্কপ্পানং. পুৰিমকালস্স ৱিয নিদ্দেসো যথা ‘‘একং খন্ধং পটিচ্চ তযো খন্ধা’’তি, ‘‘একং মহাভূতং পটিচ্চ তযো মহাভূতা’’তি চ.
ওগাহিতুন্তি ঞাণেন পটিৱিজ্ঝিতুং. গহেতুং অসক্কুণেয্যতায সণ্হত্তং. সুখুমায পঞ্ঞায গহেতব্বতায সুখুমত্তং. ইতীতি ইমিনা কমেনাতি অযমত্থোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ইতিসদ্দেন ৱিজাননক্কমং দস্সেতী’’তি. এৱং পকাৰেহীতি এৱং-সদ্দেন জোতিযমানো এৱ অত্থো পকাৰ-সদ্দেন ৱুচ্চতীতি ‘‘এৱং-সদ্দেন ৱিজাননকাৰণভূতে নযে দস্সেতী’’তি ৱুত্তং. ইতীতি ৱা নিদস্সনত্থো. তেন ৱুত্তপ্পভেদে পচ্চামসনৱসেন নিদস্সেতি. এৱং-সদ্দো ইদমত্থো. তেন এৱং পকাৰেহীতি ইদংপকাৰেহি, ঈদিসেহীতি অত্থো.
উদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১. দুক্খসচ্চনিদ্দেসো
জাতিনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯০. ‘‘জাতিআদিনিদ্দেসে’’তি ইমিনা ‘‘তত্থা’’তি পদস্স অত্থং ৱদতি. দুক্খমাতিকাতি দুক্খদুক্খাদীনং দুক্খৱিসেসানং উদ্দেসো. পদদ্ৱযেতি ‘‘পৰিযাযদুক্খং, নিপ্পৰিযাযদুক্খ’’ন্তি এতস্মিং পদদ্ৱযে.
দুক্খত্তাযেৱাতি নিপ্পৰিযাযদুক্খতং ৱদতি. সভাৱেন নামং ৱিসেসেতীতি অন্ৱত্থসঞ্ঞতং দস্সেতি. পুৰিমেন সভাৱদুক্খৱাচকেন দুক্খসদ্দেন. সো হি ৱিসেসনং অৱচ্ছেদকভাৱতো পচ্ছিমং সঙ্খাৰদুক্খট্ঠং ৱিসেসেতি. সো হি নিৱত্তেতব্বগহেতব্বসাধাৰণত্তা অৱচ্ছিন্দিতব্বো. তেনাতি ৱিপৰিণামঅধিট্ঠানাদিপকাৰৱিসেসেন.
দেসেতব্বস্স অত্থস্স সঙ্খিপনং ইধ সঙ্খেপো, সো চ তব্বিভাগানং সাধাৰণভাৱোতি আহ ‘‘সঙ্খেপো সামঞ্ঞ’’ন্তি. অন্তোকৰিত্ৱাতি অন্তোগধে কত্ৱা, সঙ্গহেত্ৱা ৱা. উভযথাপীতি সঙ্খেপতোপি ৱিত্থাৰতোপি. সাধাৰণভাগানং ৱিভজনং ৱিভাগো, ৱিত্থাৰোতি আহ ‘‘ৱিত্থাৰো পন ৱিসেসো’’তি. ৱিসেসন্তৰনিৱত্তকোতি ৱিভাগন্তৰাসঙ্গাহকো.
১৯১. অপৰত্থাতি ভুম্মৱচনং সামিঅত্থে যথা ‘‘সব্বত্থ পাদক’’ন্তি আহ ‘‘সামিঅত্থেপি হি অপৰত্থসদ্দো সিজ্ঝতী’’তি. সিদ্ধি পন ‘‘ইতৰাহিপি দিস্সতী’’তি ইমিনা ৱেদিতব্বা. যস্মা চ এৱং সদ্দো সম্ভৱতি, তস্মা পাড়িযং সামিৱসেন ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ভুম্মৱসেন দস্সিতন্তি দীপেন্তো ‘‘তেসং তেসন্তি ৱা’’তিআদিমাহ. অপৰস্সাতি অপৰস্স সত্তস্স. মনুস্সাদিভেদো উপপত্তিভৱো গতি, তব্বিসেসভূতা খত্তিযাদিসামঞ্ঞাধিট্ঠানা খন্ধা জাতীতি দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চগতিৱসেনা’’তিআদিমাহ.
তিণাকাৰোতি তিণৱিকপ্পো, তিণৱিসেসোতি অত্থো. এৱন্তি নিদস্সনে. তেন ৱুত্তপ্পকাৰং পঠমং ৱিঞ্ঞাণপাতুভাৱং পচ্চামসতি. তদুপাদাযাতি ততো পট্ঠায. অৰিযভাৱকৰণত্তাতি অৰিযভাৱকাৰণত্তা. কৰোতীতি হি কৰণং. অৰিযসদিসত্তা ৱা অৰিযসীলং. পুথুজ্জনকল্যাণকানম্পি হি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং অৰিযসীলসদিসং. আকাৰৱিকাৰাতি উপ্পজ্জনাদিআকাৰৱিকতিযো. সহুপ্পাদকাতি উপ্পাদসহিতা উপ্পাদাৱত্থা খন্ধা. আযতনৱসেনাতি পৰিপুণ্ণাপৰিপুণ্ণাযতনৱসেন. যোনিৱসেনাতি অণ্ডজাদিযোনিৱসেন. একেকেনেৱ পদেনাতি যথা দুতিযনযে জাতিআদিপদেসু দ্ৱীহি দ্ৱীহি পদেহি পৰিপুণ্ণাপৰিপুণ্ণাযতনযোনিৱিভাগেন সব্বসত্তে পৰিযাদিযিত্ৱা জাতি দস্সিতা, ন এৱমিধ. ইধ পনেতেসু একেকেনেৱ পদেন অৱিভাগতো সব্বসত্তে পৰিযাদিযিত্ৱা. উভযত্থাতি পুৰিমপচ্ছিমনযেসু ভাৱনিদ্দেসোৱ যুত্তো. অনভিহিতে ৱিভত্তিৱিধানং, নাভিহিতেতি. পাকটা নিব্বত্তীতি অভিব্যত্তা নিব্বত্তি.
দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নন্তি একৱোকাৰভৱে ৰূপাযতনধম্মাযতনৱসেন দ্ৱিন্নং, চতুৱোকাৰভৱে মনাযতনধম্মাযতনৱসেন দ্ৱিন্নং. সেসেতি পঞ্চৱোকাৰভৱে. পঞ্চন্নন্তি চক্খুসোতমনোৰূপধম্মাযতনৱসেন পঞ্চন্নং. তানি হি ৰূপভৱে পঞ্চৱোকাৰে উপপত্তিক্খণে উপ্পজ্জন্তি. কামধাতুযং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পজ্জমানানন্তি যোজনা. ৱিকলাৱিকলিন্দ্ৰিযানন্তি অপৰিপুণ্ণপৰিপুণ্ণাযতনানং সত্তানং. ইন্দ্ৰিযৱসেনেৱ হি আযতনানং ৱেকল্লং ইচ্ছিতব্বং. তত্থ ৱিকলিন্দ্ৰিযস্স সত্তন্নং নৱন্নং দসন্নং পুনপি দসন্নং, ইতৰস্স একাদসন্নং আযতনানং ৱসেন সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. সত্তন্নন্তি কাযমনোৰূপগন্ধৰসফোট্ঠব্বধম্মাযতনৱসেন সত্তন্নং. গব্ভসেয্যকঞ্হি সন্ধাযেতং ৱুত্তং. নৱন্নন্তি চক্খুসোতসদ্দাযতনৱজ্জানং নৱন্নং. অন্ধবধিৰৱসেন হিদং ৱুত্তং. দসন্নন্তি চক্খুসদ্দৱজ্জানং. পুন দসন্নন্তি সোতসদ্দৱজ্জানং. অন্ধৱসেন, বধিৰৱসেন চেতং দ্ৱযং ৱুত্তং. একাদসন্নন্তি সদ্দৱজ্জানং.
তংদুক্খভাৱোতি পৰিযাযদুক্খভাৱো. তত্থ নিব্বত্তিনিৱাৰণেনাতি উপ্পলপদুমাদীসু উপ্পত্তিপটিক্খেপেন অভাৱকথনেন. দুক্খুপ্পত্তিকাৰণেতি দুক্খুপ্পত্তিযা হেতুভূতে দুক্খুপ্পত্তিট্ঠানে.
মৰণনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৩. খন্ধভেদস্সাতি খন্ধৱিনাসস্স. সোতি খন্ধভেদো. পবন্ধসমুচ্ছেদোতি পবন্ধস্স অচ্চন্তসমুচ্ছেদো. তব্ভাৱতোতি সম্মুতিমৰণভাৱতো. তদেকদেসভাৱতোতি তদৱযৱভাৱতো. তস্সেৱ নামন্তি অসম্মোহত্থং ৱুত্তং সব্বস্সাপি এককম্মনিব্বত্তজীৱিতিন্দ্ৰিযপ্পবন্ধৱিচ্ছেদভাৱতো. সম্মুতিমৰণমেৱ হি জাতিক্খযমৰণং, তং পন জাতিক্খযমৰণং উপক্কমমৰণং, সৰসমৰণন্তি দুৱিধং. তত্থ সৰসমৰণম্পি আযুক্খযমৰণং, পুঞ্ঞক্খযমৰণন্তি দুৱিধং. এৱমেতেসং তদেকদেসতা ৱেদিতব্বা. যঞ্চেত্থ উপক্কমমৰণং, তং অকালমৰণং. সৰসমৰণং কালমৰণং. মৰণেন সত্তা যথালদ্ধঅত্তভাৱেন ৱিযুজ্জন্তীতি আহ ‘‘সম্পত্তিভৱক্খন্ধেহি ৱিযোজেতী’’তি.
কাৰণত্থোতি মূলত্থো. মূলঞ্হি ‘‘আদী’’তি ৱুচ্চতি ‘‘কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং, দিট্ঠি চ উজুকা’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৩৬৯). তেনাহ ‘‘সন্ধিবন্ধনচ্ছেদমূলকন্তি অত্থো’’তি.
ফলকিৰিযাগব্ভা ঈদিসী হেতুকিৰিযাতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অন্তোগধা’’তি. ব্যসনস্স হি আপাদকেহি আপাদনং আপাদেতব্বআপত্তিযা সহেৱ সিজ্ঝতীতি.
সোকনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৪. সুখং হিনোতি পৱত্ততি এতেনাতি সুখকাৰণং হিতং. ভোগব্যসনাদিপদত্থৱিসেসন্তি ভোগব্যসনং, সীলব্যসনন্তি এৱং ভোগসীলপদানং ৱসেন অত্থৱিসেসং. সমাসৱিসেসন্তি ‘‘ৰোগোযেৱ ব্যসনং, দিট্ঠি এৱ ব্যসন’’ন্তি সমানাধিকৰণৱসেন সমাসৱিসেসং. অন্নপানৱত্থযানাদি পৰিভুঞ্জিতব্বতো ভোগোতি অধিপ্পেতো, সো চ ধম্মসমূহভাৱেন. তব্বিনাসাতি ঞাতিভোগব্যসনানি ৱুত্তানীতি তে ৱিকাৰভাৱেন পঞ্ঞাপেতব্বত্তা পণ্ণত্তিমত্তা. পৰিনিপ্ফন্নং নাম খন্ধপঞ্চকং. অতংসভাৱত্তা পণ্ণত্তি অপৰিনিপ্ফন্না, অনিপ্ফন্না চ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অপৰিনিপ্ফন্নতং সন্ধায অনিপ্ফন্নানীতি আহা’’তি. ন হি পণ্ণত্তি কেনচি নিপ্ফাদীযতি. অঞ্ঞত্থাপি অপৰিনিপ্ফন্নে অনিপ্ফন্নৱোহাৰো আগতোতি দস্সেতুং ‘‘অপৰিনিপ্ফন্নতংযেৱা’’তিআদিমাহ. কামঞ্চেত্থ অপৰিনিপ্ফন্নং ‘‘অনিপ্ফন্ন’’ন্তি ৱুত্তং, ‘‘নিপ্ফন্ন’’ন্তি পন ন পৰিনিপ্ফন্নমেৱ ৱুচ্চতি, নাপি সব্বো সভাৱধম্মোতি দস্সেন্তো ‘‘খন্ধৱিভঙ্গে চা’’তিআদিমাহ. নিপ্ফন্নতা ৱুত্তাতি সম্বন্ধো. অনিপ্ফন্নতা সভাৱধম্মত্তেপি কেনচি ন নিপ্ফাদীযতীতি কত্ৱা.
সঙ্কুচিতং চিন্তনন্তি পীতিসোমনস্সপটিপক্খতো, দোসসম্পযোগতো চ আৰম্মণে অনভিৰতিপ্পৱত্তিমাহ. অন্তো অত্তনো নিস্সযস্স নিদ্দহনৱসেন ৱা ঝানং চিন্তনং অন্তোনিজ্ঝানং. সতিপি অনুসোচনভাৱে অত্তনো কতাকতকুসলাকুসলৱিসযো মনোৱিলেখভূতো ৱিপ্পটিসাৰো কুক্কুচ্চং, যথাৱুত্তঅন্তোনিজ্ঝানং সোকোতি উভিন্নং ৱিসেসো ৱেদিতব্বো.
‘‘মনোদ্ৱাৰজৱনক্খণে’’তি পৰিব্যত্তমন্তোনিজ্ঝানং সন্ধাযাহ, ইতৰং পন পঞ্চদ্ৱাৰজৱনেসুপি লব্ভতেৱ. তেনাহ ‘‘কাযৱিঞ্ঞাণাদী’’তিআদি. দোমনস্সস্সাতি অসোচনাকাৰস্স দোমনস্সস্স, সোচনাকাৰস্সাপি ৱা নানাৱীথিকস্স. তম্পি হি দুক্খমেৱাতি. অঞ্ঞথাতি মনোদ্ৱাৰজৱনে এৱ গহিতে. তত্থাতি কাযৱত্থুকমনোদ্ৱাৰিকেসু.
পৰিদেৱনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৫. আদেৱনসদ্দং কত্ৱাতি আদেৱিত্ৱা, ৱিলপিত্ৱাতি অত্থো. পুগ্গলস্স সম্ভমভাৱোতি যস্স সত্তস্স উপ্পজ্জতি, তস্স অনৱট্ঠানভাৱো. সম্ভমং ৱা অব্ভন্তৰগতং তস্স পচ্চুপট্ঠাপেতি পাকটভাৱকৰণেনাতি সম্ভমপচ্চুপট্ঠানো.
মুট্ঠীহি পোথনাদীনি মুট্ঠিপোথনাদীনি.
যেন দোমনস্সেন. পুব্বে ৱুত্তদুক্খতোতি ‘‘অত্তনো খন্ধং মুট্ঠীহি পোথেতী’’তিআদিনা ৱুত্তদুক্খতো. তংনিদানন্তি পৰিদেৱনিদানং.
দুক্খদোমনস্সনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৬-৭. কাযদুক্খাভিভূতস্স পতিকাৰাভিলাসায তাদিসদুক্খাৱহপযোগকালাদীসু কাযিকদুক্খস্স তদুপনিস্সযতা ৱেদিতব্বা. এতেন দুক্খেনাতি অনাথতাহত্থপাদচ্ছেদনাদিদুক্খেন.
উপাযাসনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৮. দুক্খট্ঠাননিসজ্জাদীনি দুক্খট্ঠানাদীনি. দোমনস্সস্স ৱত্থু হোতি উপাযাসোতি সম্বন্ধো.
অপ্পিযসম্পযোগনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৯. অঞ্ঞসাপেক্খসদ্দো অসমত্থসমাসোতি তং দস্সেতি ‘‘যেন সমাসো, ন তস্সাযং পটিসেধকো অ-কাৰো’’তি.
পচ্ছিমদ্ৱযন্তি ‘‘সমোধানং মিস্সীভাৱো’’তি ইদং পদদ্ৱযং. তদত্থৱসেনাতি সমোধানত্থস্স, মিস্সীভাৱত্থস্স চ ৱসেন সঙ্খাৰেসু লব্ভতি. আগতেহি চ তেহি সঙ্খাৰেহি পুগ্গলস্স সংযোগো হোতীতি যোজনা.
তংগহণমত্তন্তি আপাথগতাৰম্মণগ্গহণমত্তং.
ইচ্ছানিদ্দেসৱণ্ণনা
২০১. তং কালন্তি চুতিচিত্তনিৰোধতো উদ্ধং কালং. ‘‘যম্পী’’তি যং-সদ্দো কৰণত্থে পচ্চত্তন্তি যেনপীতি অত্থো ৱুত্তো. ‘‘যং ইচ্ছ’’ন্তি যং-সদ্দো যদা ইচ্ছাপেক্খো, তদা ‘‘ন লভতী’’তি এত্থ অলাভপধানাভাৱতো ইচ্ছা ৱিসেসীযতীতি আহ ‘‘অলাভৱিসিট্ঠা ইচ্ছা ৱুত্তা হোতী’’তি. ‘‘ইচ্ছং ন লভতি য’’ন্তি এৱং কিৰিযাপৰামসনভূতো যং-সদ্দো যদা ‘‘ন লভতী’’তি এতং অপেক্খতি, তত্থ গুণভূতা ইচ্ছা, পধানভূতো অলাভোতি আহ ‘‘তদা ইচ্ছাৱিসিট্ঠো অলাভো ৱুত্তো হোতী’’তি.
হিৰোত্তপ্পৰহিতা ছিন্নিকা, ধুত্তিকাতি ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘ছিন্নভিন্নগণেনাতি নিল্লজ্জেন ধুত্তগণেনা’’তি. কপ্পটিকা সিব্বিতপিলোতিকধাৰিনো.
অলব্ভনেয্যইচ্ছন্তি অলব্ভনেয্যৱত্থুস্মিং ইচ্ছং.
উপাদানক্খন্ধনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০২. তাদিসস্স ৱত্থুনো সব্ভাৱাতি সামঞ্ঞতো অনৱসেসগ্গহণং সন্ধাযাহ.
অতিপাকটেন অতি ৱিয পকাসেন দুক্খেনাতি অত্থো.
দুক্খসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সমুদযসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০৩. মনো ৱিযাতি মনো-সদ্দস্স ৱিয. ইক-সদ্দেনাতি ‘‘পোনোভৱিকা’’তি এত্থ ইক-সদ্দেন. গমিযত্থত্তাতি ঞাপিতত্থত্তা. কৰণসীলতা হি ইধ সীলত্থো, সো চ ইক-সদ্দেন ৱুচ্চতীতি কিৰিযাৱাচকস্স কৰণসদ্দস্স অদস্সনং অপ্পযোগো. ৱুত্তত্থানঞ্হি অপ্পযোগো. সতি পচ্চযন্তৰসমৱাযে পুনব্ভৱস্স দাযিকা, তদভাৱে অদাযিকাতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘অদাযিকাপি পুনব্ভৱং দেতিচ্চেৱা’’তি তংসভাৱানতিৱত্তনতো. তেনেৱাহ ‘‘সমানসভাৱত্তা, তদানুভাৱত্তা চা’’তি. তত্থ সভাৱো তণ্হাযনং. আনুভাৱো পচ্চযসমৱাযে ফলনিপ্ফাদনসমত্থতা. ইতৰেসূতি অৱসিট্ঠকিলেসাদীসু. পৱত্তিৱিপাকদাযিনো কম্মস্স সহাযভূতা তণ্হা ‘‘উপধিৱেপক্কা’’তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘উপধিম্হি যথানিব্বত্তে’’তিআদি. যথানিব্বত্তেতি অত্তনো পচ্চযেহি নিব্বত্তপ্পকাৰে. নন্দনং সংউপ্পিলাৱনং অভিতস্সনং. ৰঞ্জনং ৱত্থস্স ৱিয ৰঙ্গজাতেন চিত্তস্স ৱিপৰিণামনং, ৰমাপনং ৱা. ৰাগসম্বন্ধেনাতি ৰাগপদসম্বন্ধেন ‘‘উপ্পন্নস্সা’’তি পুল্লিঙ্গৱসেন ৱুত্তং. ৰূপাৰূপভৱৰাগো ৱিসুং ৱক্খতীতি এত্থ ৱক্খতি-কিৰিযাপদং কম্মত্থে ৱেদিতব্বং.
‘‘সৱত্থুকং চক্খু’’ন্তি ইমিনা সকলং চক্খুদসকমাহ, দুতিযেন সসম্ভাৰচক্খুং. ছিদ্দন্তি কণ্ণস্স ছিদ্দপদেসং. কণ্ণবদ্ধন্তি কণ্ণপাড়ি. ৱণ্ণসণ্ঠানতো ৰত্তকম্বলপটলং ৱিয, কিচ্চতো মুদুসিনিদ্ধমধুৰৰসদং মঞ্ঞন্তি. সামঞ্ঞেন গহিতাতি ৱিসযেন অৱিসেসেত্ৱা গহিতা. ৱিসযৱিসিট্ঠাতি চক্খাদিৱিসযৱিসিট্ঠা. এত্থ উপ্পজ্জতীতি সমুদাযাৱযৱেহি ৱিয সামঞ্ঞৱিসেসেহি ন নানত্তৱোহাৰো ন হোতি যথা ‘‘ৰুক্খো সিংসপা’’তি. ন হি সব্বো ৰুক্খো সিংসপা. তস্মা কিৰিযাভেদসব্ভাৱতো ‘‘সযানা ভুঞ্জন্তি সধনা’’তিআদীসু ৱিয ‘‘উপ্পজ্জমানা’’তি এত্থ কিৰিযায লক্খণতা, ইতৰত্থ লক্খিতব্বতা চ ৱুত্তা. যদি উপ্পজ্জমানা হোতীতি অনিচ্ছিতত্তা সাসঙ্কং উপ্পাদকিৰিযায অত্থিভাৱমাহ. তেন উপ্পাদে সতীতি অযমেতস্স অত্থোতি ‘‘উপ্পজ্জমানা’’তি এত্থ উপ্পাদো হেতুভাৱেন ৱুত্তো, ইতৰো চ তস্স ফলভাৱেনাতি আহ ‘‘সো হি তেন উপযোজিতো ৱিয হোতী’’তি. উপ্পজ্জমানাতি ৱা তণ্হায তত্থ উপ্পজ্জনসীলতা উপ্পজ্জনসভাৱো, উপ্পজ্জনসমত্থতা ৱা ৱুত্তা. তত্থেৱ চস্সা উপ্পজ্জনসীলতা সক্কাযতো অঞ্ঞস্মিং ৱিসযে পৱত্তিযা অভাৱতো, সমত্থতা পচ্চযসমৱাযেন, অঞ্ঞথা অসমত্থতা, যতো কদাচি ন উপ্পজ্জতি. নিৱিসমানা নিৱিসতীতি এত্থাপি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি.
সমুদযসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. নিৰোধসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০৪. তণ্হায ৱিৰজ্জনং হলিদ্দিৰাগস্স ৱিয পলুজ্জনন্তি কত্ৱা আহ ‘‘খযগমনৱসেনা’’তি. ৱিচ্ছিন্নং নিৰুজ্ঝনন্তি ৱুত্তং ‘‘অপ্পৱত্তিগমনৱসেনা’’তি. চজনং ছড্ডনং, হাপনং ৱাতি আহ ‘‘অনপেক্খতায চজনৱসেন, হানিৱসেন চা’’তি.
তদপ্পৱত্তি ৱিযাতি তস্সা তিত্তঅলাবুৱল্লিযা অপ্পৱত্তি ৱিয. অপ্পৱত্তিহেতুভূতম্পি নিব্বানং তণ্হায অপ্পৱত্তি ৱিয গয্হতীতি আহ ‘‘তদপ্পৱত্তি ৱিযা’’তি যথা ‘‘ৰাগক্খযো’’তি (সং. নি. ৪.৩১৫, ৩৩০). অপ্পৱত্তিভূতন্তি তণ্হায অপ্পৱত্তিযা পত্তং, পত্তব্বন্তি অত্থো. নিব্বানং আগম্ম নিৰুদ্ধাযপি তণ্হায পিযৰূপসাতৰূপেসু নিৰুদ্ধাতি ৱত্তব্বতাদস্সনত্থং ৱুত্তাতি যোজনা. এত্থ চ যস্মা মগ্গো, নিব্বানঞ্চ তণ্হায সমুচ্ছেদসাধনং, তস্মা ‘‘পুৰিমা ৱা উপমা’’তিআদিনা উপমাদ্ৱযং উভযত্থ যথাক্কমং যোজিতং, উভযট্ঠানিযং পন উভযত্থাপি লব্ভতেৱ.
নিৰোধসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. মগ্গসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০৫. তিত্থিযেহি কপ্পিতস্স মগ্গস্স পকতিপুৰিসন্তৰঞাণাদিকস্স. অৰিযং লভাপেতীতি অৰিযং সামঞ্ঞফলং লভাপেতি.
তব্বিপক্খৱিৰতিসভাৱাতি তস্সা সম্মাৱাচায ৱিপক্খতো মিচ্ছাৱাচায ৱিৰতিসভাৱা. ভেদকৰমিচ্ছাৱাচা পিসুণৱাচা, সব্বাপি ৱা মিচ্ছাৱাচা ৱিসংৱাদনাদিৱসেন ভেদকৰীতি আহ ‘‘ভেদকৰমিচ্ছাৱাচাপহানেনা’’তি. ৱিসংৱাদনাদিকিচ্চতায হি লূখানং অপৰিগ্গাহকানং মুসাৱাদাদীনং পটিপক্খভূতা সিনিদ্ধভাৱেন পৰিগ্গাহকসভাৱা সম্মাৱাচা তপ্পচ্চযসুভাসিতসম্পটিগ্গাহকে জনে, সম্পযুত্তধম্মে চ পৰিগ্গণ্হন্তী পৱত্ততীতি পৰিগ্গহলক্খণা. তেনাহ ‘‘জনে, সম্পযুত্তে চ পৰিগ্গণ্হনকিচ্চৱতী’’তি. চীৱৰকম্মাদিকো তাদিসো পযোগো. কাতব্বং চীৱৰৰজনাদিকং. নিৰৱজ্জসমুট্ঠাপনকিচ্চৱাতি নিৰৱজ্জস্স কত্তব্বস্স, নিৰৱজ্জাকাৰেন ৱা সমুট্ঠাপনকিচ্চৱা. সম্পযুত্তধম্মে চ সমুট্ঠাপেন্তোতি এত্থ সমুট্ঠাপনং মিচ্ছাকম্মন্তপটিপক্খভূতস্স অত্তনো কিচ্চস্স অনুগুণভাৱেন সম্পযুত্তানং পৱত্তনমেৱ, উক্খিপনং ৱা নেসং কাযিককিৰিযায ভাৰুক্খিপনং ৱিয. সম্পযুত্তধম্মানং, আজীৱস্সেৱ ৱা ৱিসোধনং ৱোদাপনং.
দিট্ঠেকট্ঠাতি দিট্ঠিযা সহজপহানেকট্ঠা, পঠমমগ্গসম্মাদিট্ঠিৱসেনেৱ তং ৱেদিতব্বং. ‘‘দিট্ঠেকট্ঠঅৱিজ্জাদযো’’তিপি পাঠো. এতস্মিং পক্খে চতুমগ্গসম্মাদিট্ঠিযা সঙ্গহো কতো হোতি. উপৰিমগ্গসম্মাদিট্ঠিযা পন দিট্ঠিট্ঠানে তংতংমগ্গৱজ্ঝো মানো গহেতব্বো. সো হি ‘‘অহ’’ন্তি পৱত্তিআকাৰতো দিট্ঠিট্ঠানিযো. পকাসেতীতি কিচ্চপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি. তেনেৱ হি অঙ্গেনাতি তেনেৱ সম্মাদিট্ঠিসঙ্খাতেন মগ্গঙ্গেন. তথাপৱত্তিতেন কৰণভূতেন, তেন ৱা কাৰণেন. অঙ্গ-সদ্দো হি কাৰণত্থোপি হোতীতি. তত্থাতি মগ্গে, মগ্গচিত্তুপ্পাদে ৱা.
ইমস্সেৱাতি অৰিযমগ্গপৰিযাপন্নস্সেৱ. যদিপি ৱিৰমিতব্বতো ৱিৰমন্তস্স চেতনাপি লব্ভতেৱ, ৱিৰতিযা এৱ পন তদা পধানভাৱোতি আহ ‘‘ৱিৰমণকালে ৱা ৱিৰতিযো’’তি. সুভাসিতাদীতি অসম্ফপ্পলাপাদি. আদি-সদ্দেন অপিসুণাদি সঙ্গহিতা. ভাসনাদীতি এত্থ পন কাযসুচৰিতাদি. অমগ্গঙ্গত্তাতি অমগ্গসভাৱত্তা. তমেৱ চেতনায অমগ্গসভাৱতং দস্সেতুং ‘‘একস্স ঞাণস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সম্মাৱাচাদিকিচ্চত্তযং নাম মিচ্ছাৱাচাদীনং তিণ্ণং পাপধম্মানং সমুচ্ছিন্দনং, মগ্গচেতনা চ তংসভাৱা ন হোতীতি ন তস্সা মগ্গক্খণে সম্মাৱাচাদিভাৱসিদ্ধি. তংসিদ্ধিযন্তি কিচ্চত্তযসিদ্ধিযং. যথা পনস্সা পুব্বভাগে সুভাসিতৱাচাদিভাৱো, এৱং মগ্গক্খণেপি সিযা. এৱং সন্তে যথা তত্থ একস্স সম্মাসঙ্কপ্পস্স তিকিচ্চতা, সম্মাদিট্ঠিআদীনঞ্চ একেকানং চতুকিচ্চতা, এৱং একা মগ্গচেতনা সম্মাৱাচাদিকিচ্চত্তযস্স সাধিকা ভৱেয্য, তথা চ সতি মগ্গে সম্মাৱাচাদীনি তীণি অঙ্গানি ন ভৱেয্যুং, ছড়ঙ্গিকো চ অৰিযমগ্গো সিযাতি তযিদমাহ ‘‘একায চেতনাযা’’তিআদিনা. যস্মা পনেতং নত্থি, তস্মা মগ্গপচ্চযতাৱচনতো চ ন চেতনায মগ্গভাৱোতি মগ্গক্খণে ৱিৰতিযোৱ সম্মাৱাচাদযো.
ব্ৰূহনং সুখং. সন্তসুখং উপেক্খা. সা হি ‘‘উপেক্খা পন সন্তত্তা, সুখমিচ্চেৱ ভাসিতা’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৬৪৪; ৱিভ. অট্ঠ. ২৩২) ৱুত্তা. ৱিতক্কাদীনন্তি তেযেৱ অভিনিৰোপনাদযো পাকটপৰিযাযেন ৱুত্তা.
ৱচীসঙ্খাৰভাৱতো ৱচীভেদস্স উপকাৰকো ৱিতক্কো. ‘‘সাৱজ্জা…পে… উপকাৰকো এৱা’’তি ইমিনা ৱচীভেদতং সমুট্ঠাপকচেতনানং ৱিয ৱিৰতিযাপি ৱিসেসপচ্চযো ৱিতক্কোতি দস্সেতি. ৱচীভেদনিযামিকা ৱাচাতি ৱচীদুচ্চৰিতৱিৰতিমাহ. সা হি সম্মাৱাচাভূতা মিচ্ছাৱাচাসু সংযমিনী. তত্থ যথা ৱিসংৱাদনাদিমিচ্ছাৱাচতো অৱিৰতো মিচ্ছাকম্মন্ততোপি ন ৱিৰমতেৱ. যথাহ – ‘‘একং ধম্মং…পে… অকাৰিয’’ন্তি (ধ. প. ১৭৬). তথা অৱিসংৱাদনাদিনা সম্মাৱাচায ঠিতো সম্মাকম্মন্তম্পি পূৰেতিযেৱাতি আহ ‘‘ৱচীভেদ…পে… উপকাৰিকা’’তি. ধম্মানং পৱত্তিনিট্ঠাভাৱতো যথা গতীতি নিব্বত্তি ৱুচ্চতি, এৱং পৱত্তিভাৱতো ৰসলক্খণানিপীতি আহ ‘‘কিচ্চাদিসভাৱে ৱা’’তি.
অভিনন্দনন্তি তণ্হাদিৱসেন অভিনন্দনং.
ৱাচুগ্গতকৰণং উগ্গহো, অত্থপৰিপুচ্ছনং পৰিপুচ্ছাতি তদুভযং সৱনাধীনন্তি আহ ‘‘সৱনঞাণে এৱ অৱৰোধং গচ্ছন্তী’’তি. ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গহণং পৰিগ্গণ্হনং.
তস্সাতি পযোগস্স.
সোতি কামৱিতক্কপ্পৱত্তিযা কাৰণভূতো সুভনিমিত্তে অযোনিসোমনসিকাৰো. তস্সাতি কামৱিতক্কস্স. গতং গমনং পৱত্তি, তস্স উপাযোতি গতমগ্গো.
পহাতব্বএকত্তন্তি পহাতব্বতাসামঞ্ঞং.
মগ্গভাৱেন চতুব্বিধম্পি একত্তেনাতি সোতাপত্তিমগ্গাদিৱসেন চতুব্বিধম্পি মগ্গভাৱেন একত্তেন সামঞ্ঞতো গহেত্ৱা ‘‘অস্সা’’তি একৱচনেন ৱুত্তন্তি অত্থো. সব্বস্স মগ্গস্স অঞ্ঞমঞ্ঞং সদিসতা, তথা অসদিসতা চ একচ্চসদিসতা চ ঝানঙ্গৱসেন সব্বসদিসসব্বাসদিসএকচ্চসদিসতা, সো এৱ ৱিসেসোতি যোজেতব্বং. ৱিপস্সনানিযামং ধুৰং কত্ৱা আহাতি সম্বন্ধো. ইধ পনাতি ইমিস্সা সম্মোহৱিনোদনিযং. সম্মসি…পে… নিৱত্তনতোতি পঠমত্থেৰৱাদং ৱদন্তো তদজ্ঝাসযং পুৰক্খত্ৱা ৱদতীতি অধিপ্পাযেন ৱুত্তং. ইতৰথা ইতৰৱাদাপেত্থ দস্সিতা এৱাতি. পাদকজ্ঝাননিযামন্তি পাদকজ্ঝাননিযামং ধুৰং কত্ৱা আহাতি যোজনা. ‘‘ৱিপস্সনা …পে… দট্ঠব্বো’’তি কস্মা ৱুত্তং. ন হি তস্সা ইধ পটিক্খেপতা অত্থি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘কেচি ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা নিযামেতীতি ৱদন্তী’’তি? নযিদমেৱং. ইধাপীতি ইধ পাদকজ্ঝাননিযামেপি ৱিপস্সনানিযামো ন পটিক্খিত্তোতি অযঞ্হেত্থ অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘সাধাৰণত্তা’’তি. ‘‘ইধ পনা’’তি ইমিনাপি পঠমত্থেৰৱাদো সঙ্গহিতোতি ৱেদিতব্বো. যদি এৱং কস্মা ৱিপস্সনানিযামো ৱিসুং গহিতোতি? ৱাদত্তযাৱিধুৰতাদস্সনত্থং. অঞ্ঞে চাচৰিযৱাদাতি সম্মসিতজ্ঝানপুগ্গলজ্ঝাসযৱাদা.
‘‘আৰুপ্পে তিকচতুক্কজ্ঝানং…পে… ন লোকিয’’ন্তি ইদং থেৰৱাদে আগতং পোৰাণট্ঠকথাযং তন্তিং কত্ৱা ঠপিতন্তি অট্ঠসালিনিযং সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ৱুত্তং অট্ঠসালিনিযন্তি অধিপ্পাযো’’তি. যেসূতি পচ্ছিমজ্ঝানৱজ্জানি সন্ধায ৱদতি. তত্থ হি অৰূপুপ্পত্তিযং সংসযো, ন ইতৰস্মিং. ‘‘চতুক্কপঞ্চকজ্ঝান’’ন্তি ৱুত্তে অৱিসেসতো সাসৱানাসৱং অপেক্খীযতি, নিৱত্তেতব্বগহেতব্বসাধাৰণৱচনেনেত্থ সাসৱতো অৱচ্ছিন্দনত্থং ‘‘তঞ্চ লোকুত্তৰ’’ন্তি ৱত্ৱা নিৱত্তিতধম্মদস্সনত্থং ‘‘ন লোকিয’’ন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমুদাযঞ্চ…পে… আহা’’তি. ইতৰথা ব্যভিচাৰাভাৱতো ‘‘লোকুত্তৰ’’ন্তি ৱিসেসনং নিৰত্থকং সিযা. তযো মগ্গাতি দুতিযমগ্গাদযো. তজ্ঝানিকন্তি তিকচতুক্কজ্ঝানিকং সোতাপত্তিফলাদিং. অঞ্ঞঝানিকাপীতি তিকচতুক্কজ্ঝানতো অঞ্ঞঝানিকাপি চতুক্কজ্ঝানিকাপি মগ্গা উপ্পজ্জন্তি. পি-সদ্দেন তজ্ঝানিকাপি তিকচতুক্কজ্ঝানিকাতি অত্থো. যদি এৱং চতুৱোকাৰভৱেপি পঞ্চৱোকাৰভৱে ৱিয মগ্গস্স তিকচতুক্কজ্ঝানিকভাৱে কেনস্স ঝানঙ্গাদিনিযামোতি আহ ‘‘ঝানঙ্গাদিনিযামিকা পুব্বাভিসঙ্খাৰসমাপত্তী’’তি. পুব্বাভিসঙ্খাৰসমাপত্তীতি চ পাদকভূতা অত্তনা অতিক্কন্তধম্মৱিৰাগভাৱেন ৱিপস্সনায পুব্বাভিসঙ্খাৰকাৰী অৰূপসমাপত্তি, ফলসমাপত্তি ৱা. তেনাহ ‘‘পাদক’’ন্তি. ন সম্মসিতব্বাতি ন সম্মসিতব্বা সমাপত্তি ঝানঙ্গাদিনিযামিকা সম্মসিতব্বানং তিকচতুক্কজ্ঝানানং তত্থ অনুপ্পজ্জনতো, ইতৰত্থ চ ৱিসেসাভাৱতো. ফলস্সপীতি চতুত্থপঞ্চমজ্ঝানিকফলস্সপি.
দুক্খঞাণাদীনন্তি দুক্খসমুদযঞাণানং. তংতংকুসলাৰম্মণাৰম্মণত্তাতি কামাৱচৰাদীসু যেন যেন কুসলেন সদ্ধিং নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদযো উপ্পজ্জন্তি, তস্স তস্স কুসলস্স আৰম্মণং আৰম্মণং এতেসন্তি তংতংকুসলাৰম্মণাৰম্মণা, তব্ভাৱতো. তংতংৱিৰমিতব্বাদিআৰম্মণত্তাতি ৱিসংৱাদনৱত্থুআদিআৰম্মণত্তা. ৱীতিক্কমিতব্বতো এৱ হি ৱিৰতীতি. ‘‘অঙ্গান’’ন্তি ইদং ‘‘নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদীন’’ন্তি এত্থাপি যোজেতব্বং অৱযৱেন ৱিনা সমুদাযাভাৱতো. ৱিসেসপচ্চযোতি ভিন্নসীলস্স, অপৰিসুদ্ধসীলস্স ৱা সম্মপ্পধানাসম্ভৱতো সমাধানস্স ৱিয ৱাযামস্স সীলং ৱিসেসপচ্চযো. অযঞ্চ অত্থো যদিপি পুৰিমসিদ্ধসীলৱসেন যুত্তো, সহজাতৱসেনাপি পন লব্ভতেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘সম্পযুত্তস্সাপী’’তি আহ. সহজমেৱ চেত্থ অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘সম্পযুত্তস্সেৱ চা’’তিআদি. সম্মোসো পমাদো, তপ্পটিপক্খো অসম্মোসো অপ্পমাদো, সো চিত্তস্স আৰক্খাতি আহ ‘‘চেতসো ৰক্খিততা’’তি.
সীলক্খন্ধো চাতি চ-সদ্দেন সমাধিক্খন্ধো চ. খন্তিপ্পধানত্তা সীলস্স অদোসসাধনতা, নীৱৰণজেট্ঠকস্স কামচ্ছন্দস্স উজুৱিপচ্চনীকভাৱতো সমাধিস্স অলোভসাধনতা দট্ঠব্বা. সাসনন্তি পটিৱেধসাসনং, ‘‘সাসনব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি চ ৱদন্তি.
মগ্গসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.