২. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা

২০৬-২১৪. ‘‘পৰিঞ্ঞেয্যভাৱৰহিতে একন্তপহাতব্বে’’তি কস্মা ৱুত্তং, ননু তণ্হাযপি চক্খাদীনং ৱিয তণ্হাৱত্থুতাৱচনেন পৰিঞ্ঞেয্যতা ৱুত্তা. যথাহ ‘‘ৰূপতণ্হা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতী’’তিআদি (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.১৩৩; ৱিভ. ২০৩). তপ্পটিবদ্ধসংকিলেসপ্পহানৱসেন সমতিক্কমিতব্বতা হি পৰিঞ্ঞেয্যতা. একন্তপহাতব্বতা চ ন তণ্হায এৱ, অথ খো অৱসেসানং সংকিলেসধম্মানম্পি. তথা হি তেসং সব্বসো অচ্চন্তপ্পহাযিকা দস্সনভাৱনাতি? সচ্চমেতং, তথাপি যথা ‘‘দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’’ন্তি (সং. নি. ৫.১০৯৯) তণ্হাৱজ্জে উপাদানক্খন্ধপঞ্চকে পৰিঞ্ঞেয্যভাৱো নিৰুড়্হো, ন তথা তণ্হায, তণ্হায পন ‘‘যাযং তণ্হা পোনোভৱিকা’’তিআদিনা (ৱিভ. ২০৩; দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.৯১, ৪৬০; সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৪; পটি. ম. ১.৩৪) সমুদযভাৱো ৱিয সাতিসযং পহাতব্বভাৱো নিৰুড়্হোতি দস্সেতুং ‘‘পৰিঞ্ঞেয্যভাৱৰহিতে একন্তপ্পহাতব্বে’’তি ৱুত্তং. যস্স অসঙ্গহিতো পদেসো অত্থি, সো সপ্পদেসো, একদেসোতি অত্থো. তত্থাতি অৰিযসচ্চসদ্দে. সমুদযোতি সমুদযত্থো. ‘‘নিপ্পদেসতো সমুদযং দস্সেতু’’ন্তি সমুদযস্সেৱেত্থ গহণে কাৰণং দস্সেতুং ‘‘দুক্খনিৰোধা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দুক্খনিৰোধাতি দুক্খং, নিৰোধো চ. অৰিযসচ্চদেসনাযন্তি অৰিযসচ্চদেসনাযম্পি সচ্চদেসনাযং ৱিয. ধম্মতোতি দেসেতব্বধম্মতো নিপ্পদেসা এৱ. ‘‘অৱসেসা চ কিলেসা’’তিআদিনা দেসনাভেদো এৱ হি তত্থ ৱিসেসো. তেনাহ ‘‘ন হি ততো অঞ্ঞো’’তিআদি. অপুব্বো নত্থীতি ধম্মতো অপুব্বো নত্থীতি অত্থো. তস্সাতি সমুদযস্স. সব্বত্থ তীসুপি ৱাৰেসূতি অট্ঠঙ্গিকপঞ্চঙ্গিকসব্বসঙ্গাহিকভেদেসু মহাৱাৰেসু, তদন্তোগধেসু চ পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু. অপুব্বস্সাতি ‘‘অৱসেসা চ কিলেসা’’তিআদিনা তণ্হায অপুব্বস্স. অৱসিট্ঠকিলেসাদীনঞ্হি সমুদযতাৱচনং ইধ অপুব্বদস্সনং. তস্স যদিপি দুতিযততিযৱাৰেসু ৱিসেসো নত্থি, পঞ্চসু পন কোট্ঠাসেসু উপৰূপৰি অপুব্বং দস্সিতন্তি কত্ৱা এৱং ৱুত্তং. তঞ্হি সমুদযৱিসেসদস্সনং, ইতৰং পন মগ্গৱিসেসদস্সনং. তস্স চ ধম্মতো অপুব্বাভাৱো দস্সিতোযেৱ. যদি এৱং দুতিযাদিকোট্ঠাসেসু, পঠমকোট্ঠাসেপি ৱা কস্মা তণ্হা গহিতাতি আহ ‘‘অপুব্বসমুদযদস্সনত্থাযপি হী’’তিআদি. কেৱলাযাতি তদঞ্ঞকিলেসাদিনিৰপেক্খায. দেসনাৱসেন ন ৱুত্তোতি ন ধম্মৱসেনাতি অধিপ্পাযো. তস্মা দুক্খাদীনি তত্থ অৰিযসচ্চদেসনাযং সপ্পদেসানি দস্সিতানি হোন্তি পৰিযাযেনাতি দট্ঠব্বং. অভিধম্মদেসনা পন নিপ্পৰিযাযকথাতি কত্ৱা অট্ঠকথাযং ‘‘নিপ্পদেসতো সমুদযং দস্সেতুং’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. পচ্চযসঙ্খাতন্তি পচ্চযাভিমতং পচ্চযভূতং, পচ্চযকোট্ঠাসং ৱা.

তেসন্তি কুসলধম্মানং. পচ্চযানং পহানৱসেনাতি হেতুনিৰোধেন ফলনিৰোধং দস্সেতি, তপ্পটিবদ্ধকিলেসপ্পহানেন ৱা কুসলানং পহানং ৱুত্তং. যথা ‘‘ধম্মাপি ৱো, ভিক্খৱে, পহাতব্বা’’তি (ম. নি. ১.২৪০). ইতি পৰিযাযতো কুসলানং পহানং ৱুত্তং, ন নিপ্পৰিযাযতো তদভাৱতোতি আহ ‘‘ন হি কুসলা পহাতব্বা’’তি. যথা চ কুসলধম্মেসু, অব্যাকতধম্মেসুপি এসেৱ নযো. নিৰোধন্তি অসঙ্খতধাতুং. অপ্পৱত্তিভাৱোতি যো নিৰোধস্স নিব্বানস্স তণ্হাদিঅপ্পৱত্তিহেতুভাৱো, তং পহানন্তি ৱুত্তন্তি অত্থো.

কাযকম্মাদিসুদ্ধিযাতি পুব্বভাগকাযকম্মৱচীকম্মআজীৱসুদ্ধিযা দূৰতৰূপনিস্সযতং অৰিযমগ্গস্স দস্সেতীতি সম্বন্ধো. পঞ্চঙ্গিকং…পে… পৱত্ততং দীপেতি, ন পন অৰিযমগ্গস্স পঞ্চঙ্গিকত্তাতি অধিপ্পাযো. ঞাপকনিদস্সনন্তি ঞাপকভাৱনিদস্সনং, এতেন ‘‘ৱচনতো’’তি ইদং হেতুঅত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি দস্সেতি. ৱচনতোতি ৱা ঈদিসস্স ৱচনস্স সব্ভাৱতো. পটিপদায একদেসোপি পটিপদা এৱাতি অত্থো. নিদ্দিট্ঠো ধম্মসঙ্গাহকেহি সঙ্গাযনৱসেন.

ঝানেহি দেসনাপৱেসো ‘‘লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতী’’তি (ধ. স. ২৭৭) ঝানসীসেন দেসনাৱ. তথা ভাৱনাপৱেসো. পাড়িগমনন্তি পাড়িপৱত্তি পাঠদেসনা. যথাৱিজ্জমানধম্মৱসেনাতি তস্মিং চিত্তুপ্পাদে লব্ভমানৱিতক্কাদিধম্মৱসেন.

অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.