পুচ্ছাৱাৰো
১. পচ্চযানুলোমৱণ্ণনা
একেকং তিকদুকন্তি একেকং তিকং দুকঞ্চাতি অত্থো, ন তিকদুকন্তি.
পচ্চযা চেৱাতি যে কুসলাদিধম্মে পটিচ্চাতি ৱুত্তা, তে পটিচ্চত্থং ফৰন্তা কুসলাদিপচ্চযা চেৱাতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘তে চ খো সহজাতাৱা’’তি. যেহি পন হেতাদিপচ্চযেহি উপ্পত্তি ৱুত্তা, তে সহজাতাপি হোন্তি অসহজাতাপীতি. এত্থ পটিচ্চসহজাতৱাৰেহি সমানত্থেহি পটিচ্চসহজাতাভিধানেহি সমানত্থং বোধেন্তেন ভগৱতা পচ্ছিমৱাৰেন পুৰিমৱাৰো, পুৰিমৱাৰেন চ পচ্ছিমৱাৰো চ বোধিতোতি ৱেদিতব্বো. এস নযো পচ্চযনিস্সযৱাৰেসু সংসট্ঠসম্পযুত্তৱাৰেসু চ, এৱঞ্চ নিৰুত্তিকোসল্লং জনিতং হোতীতি.
‘‘তে তে পন পঞ্হে উদ্ধৰিত্ৱা পুন কুসলো হেতু হেতুসম্পযুত্তকানং ধম্মান’’ন্তি লিখিতং. ‘‘কুসলা হেতূ সম্পযুত্তকানং খন্ধান’’ন্তি (পট্ঠা. ১.১.৪০১) পঞ্হাৱাৰপাঠোতি পমাদলেখা এসাতি পাড়িযং আগতপাঠমেৱ পঠন্তি. পুৰিমৱাৰেসু সহজাতনিস্সযসম্পযুত্তপচ্চযভাৱেহি কুসলাদিধম্মে নিযমেত্ৱা তস্মিং নিযমে কুসলাদীনং হেতুপচ্চযাদীহি উপ্পত্তিং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জনং কতং, ন তত্থ ‘‘ইমে নাম তে ধম্মা হেতাদিপচ্চযভূতা’’তি ৱিঞ্ঞাযন্তি, তস্মা তত্থ ‘‘সিযা কুসলং ধম্মং পটিচ্চ কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্য হেতুপচ্চযা’’তি (পট্ঠা. ১.১.২৫) এৱমাদীহি সঙ্গহিতে পটিচ্চত্থাদিফৰণকভাৱে হেতাদিপচ্চযপচ্চযুপ্পন্নেসু হেতাদিপচ্চযানং নিচ্ছযাভাৱতো পঞ্হা নিজ্জটা নিগ্গুম্বা চ কত্ৱা ন ৱিভত্তা, ইধ পন ‘‘সিযা কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তি এৱমাদীহি সঙ্গহিতা হেতাদিপচ্চযভূতা কুসলাদযো পচ্চযুপ্পন্না চ নিচ্ছিতা, ন কোচি পুচ্ছাসঙ্গহিতো অত্থো অনিচ্ছিতো নাম অত্থীতি আহ ‘‘সব্বেপি তে পঞ্হা নিজ্জটা নিগ্গুম্বা চ কত্ৱা ৱিভত্তা’’তি. পঞ্হা পন উদ্ধৰিত্ৱা ৱিস্সজ্জনং সব্বত্থ সমানন্তি ন তং সন্ধায নিজ্জটতা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা.
উপ্পত্তিযা পঞ্ঞাপিতত্তাতি পুচ্ছামত্তেনেৱ উপ্পত্তিযা ঠপিতত্তা পকাসিতত্তা, নানপ্পকাৰেহি ৱা ঞাপিতত্তাতি অত্থো.
২৫-৩৪. পৰিকপ্পপুচ্ছাতি ৱিধিপুচ্ছা. কিং সিযাতি এসো ৱিধি কিং অত্থীতি অত্থো. কিং সিযা, অথ ন সিযাতি সম্পুচ্ছনং ৱা পৰিকপ্পপুচ্ছাতি ৱদতি. কিমিদং সম্পুচ্ছনং নাম? সমেচ্চ পুচ্ছনং, ‘‘কিং সুত্তন্তং পৰিযাপুণেয্য, অথ অভিধম্ম’’ন্তি অঞ্ঞেন সহ সম্পধাৰণন্তি অত্থো. যো কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্য হেতুপচ্চযা, সো কুসলং ধম্মং পটিচ্চ সিযাতি এতস্মিং অত্থে সতি পচ্ছাজাতৱিপাকপচ্চযেসুপি সব্বপুচ্ছানং পৱত্তিতো ‘‘যো কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্য পচ্ছাজাতপচ্চযা ৱিপাকপচ্চযা, সো কুসলং ধম্মং পটিচ্চ সিযা’’তি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযেয্য, তথা চ সতি পচ্ছাজাতপচ্চযা ৱিপাকপচ্চযাতি উপ্পজ্জমানং নিদ্ধাৰেত্ৱা তস্স কুসলং ধম্মং পটিচ্চ ভৱনস্স পুচ্ছনতো কুসলানং তেহি পচ্চযেহি উপ্পত্তি অনুঞ্ঞাতাতি আপজ্জতি, ন চ তংতংপচ্চযা উপ্পজ্জমানানং কুসলাদীনং কুসলাদিধম্মে পটিচ্চ ভৱনমত্থিতা এত্থ পুচ্ছিতা, অথ খো উপ্পত্তি, এৱঞ্চ কত্ৱা ৱিস্সজ্জনে ‘‘কুসলং ধম্মং পটিচ্চ কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জতী’’তি উপ্পত্তিযেৱ ৱিস্সজ্জিতাতি, তস্মা অযমত্থো সদোসোতি ‘‘অথ ৱা’’তি অত্থন্তৰৱচনং ৱুত্তং.
তত্থ ‘‘কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্যা’’তি উপ্পত্তিং অনুজানিত্ৱা ‘‘হেতুপচ্চযা সিযা এত’’ন্তি তস্সা হেতুপচ্চযা ভৱনপুচ্ছনং, ‘‘উপ্পজ্জেয্য হেতুপচ্চযা’’তি হেতুপচ্চযা উপ্পত্তিং অনুজানিত্ৱা তস্সা ‘‘সিযা এত’’ন্তি ভৱনপুচ্ছনঞ্চ ন যুত্তং. অনুঞ্ঞাতঞ্হি নিচ্ছিতমেৱাতি. তস্মা অননুজানিত্ৱা ‘‘কুসলং ধম্মং পটিচ্চ কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্য হেতুপচ্চযা’’তি এৱং যথাৱুত্তং উপ্পজ্জনং কিং সিযাতি পুচ্ছতীতি দট্ঠব্বং. উপ্পজ্জেয্যাতি ৱা ইদম্পি সম্পুচ্ছনমেৱ, কুসলং ধম্মং পটিচ্চ কুসলো ধম্মো কিং উপ্পজ্জেয্য হেতুপচ্চযাতি অত্থো. সিযাতি যথাপুচ্ছিতস্সেৱ উপ্পজ্জনস্স সম্ভৱং পুচ্ছতি ‘‘কিং এৱং উপ্পজ্জনং সিযা সম্ভৱেয্যা’’তি, অযং নযো সিযাসদ্দস্স পচ্ছাযোজনে. যথাঠানেযেৱ পন ঠিতা ‘‘সিযা’’তি এসা সামঞ্ঞপুচ্ছা, তায পন পুচ্ছায ‘‘ইদং নাম পুচ্ছিত’’ন্তি ন ৱিঞ্ঞাযতীতি তস্সাযেৱ পুচ্ছায ৱিসেসনত্থং ‘‘কুসলং ধম্মং পটিচ্চ কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্য হেতুপচ্চযা’’তি পুচ্ছতি, এৱং ৱিসেসিতব্বৱিসেসনভাৱেন দ্ৱেপি পুচ্ছা একাযেৱ পুচ্ছাতি দট্ঠব্বা.
গমনুস্সুক্কৱচনন্তি গমনস্স সমানকত্তুকপচ্ছিমকালকিৰিযাপেক্খৱচনন্তি অত্থো. যদিপি পটিগমনুপ্পত্তীনং পুৰিমপচ্ছিমকালতা নত্থি, পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নানং পন সহজাতানম্পি পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নভাৱেন গহণং পুৰিমপচ্ছিমভাৱেনেৱ হোতীতি গহণপ্পৱত্তিআকাৰৱসেন পচ্চযাযত্ততাঅত্তপটিলাভসঙ্খাতানং পটিগমনুপ্পত্তিকিৰিযানম্পি পুৰিমপচ্ছিমকালৱোহাৰো হোতীতি দট্ঠব্বো. গমনং ৱা উপ্পত্তি এৱাতি গচ্ছন্তস্স পটিগমনং উপ্পজ্জন্তস্স পটিউপ্পজ্জনং সমানকিৰিযা. পটিকৰণঞ্হি পটিসদ্দত্থোতি. তস্মা ‘‘কুসলং ধম্ম’’ন্তি উপযোগনিদ্দিট্ঠং পচ্চযং উপ্পজ্জমানং পটিচ্চ তদাযত্তুপ্পত্তিযা পটিগন্ত্ৱাতি অযমেত্থ অত্থো, তেন পটিচ্চাতি সহজাতপচ্চযং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. সহজাতপচ্চযকৰণঞ্হি উপ্পজ্জমানাভিমুখউপ্পজ্জমানং পটিগমনং, তং কত্ৱাতি পটিচ্চসদ্দস্স অত্থোতি.
৩৫-৩৮. তাসু পাড়িযং দ্ৱেযেৱ দস্সিতাতি হেতাৰম্মণদুকে দ্ৱিন্নং পুচ্ছানং দস্সিতত্তা ৱুত্তং. এত্থ চ একমূলকাদিভাৱো পুচ্ছানং ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো, পচ্চযানং পন ৱসেন সব্বপঠমো পচ্চযন্তৰেন অৱোমিস্সকত্তা সুদ্ধিকনযো, দুতিযো আৰম্মণাদীসু একেকস্স হেতু এৱ একমূলকন্তি কত্ৱা একমূলকনযো. এৱং হেতাৰম্মণদুকাদীনং অধিপতিআদীনং মূলভাৱতো দুকমূলকাদযো নযা ৱেদিতব্বা. তেৱীসতিমূলকনযো চ ততো পৰং মূলস্স অভাৱতো ‘‘সব্বমূলক’’ন্তি পাড়িযং ৱুত্তো. তত্থ নপুংসকনিদ্দেসেন এক…পে… সব্বমূলকং পচ্চযগমনং পাড়িগমনং ৱাতি ৱিঞ্ঞাযতি, এক…পে… সব্বমূলকং নযং অসম্মুয্হন্তেনাতি উপযোগো ৱা, ইধ চ সব্বমূলকন্তি চ তেৱীসতিমূলকস্সেৱ ৱুত্তত্তা পচ্চনীযে ৱক্খতি ‘‘যথা অনুলোমে একেকস্স পদস্স একমূলকং…পে… যাৱ তেৱীসতিমূলকং, এৱং পচ্চনীযেপি ৱিত্থাৰেতব্ব’’ন্তি (পট্ঠা. অট্ঠ. ১.৪২-৪৪).
৩৯-৪০. ‘‘আৰম্মণপচ্চযা হেতুপচ্চযাতি এত্তাৱতা আৰম্মণপচ্চযং আদিং কত্ৱা হেতুপচ্চযপৰিযোসানো একমূলকনযো দস্সিতো’’তি ৱুত্তং, এৱং সতি ৱিনযে ৱিয চক্কবন্ধনৱসেন পাড়িগতি আপজ্জতি, ন হেট্ঠিমসোধনৱসেন. হেট্ঠিমসোধনৱসেন চ ইধ অভিধম্মে পাড়ি গতা, এৱঞ্চ কত্ৱা ৱিস্সজ্জনে ‘‘আৰম্মণপচ্চযা হেতুযা তীণি, অধিপতিপচ্চযা তীণি, অধিপতিপচ্চযা হেতুযা নৱ, আৰম্মণে তীণী’’তিআদিনা হেট্ঠিমং সোধেত্ৱাৱ পাড়ি পৱত্তা. যো চেত্থ ‘‘একমূলকনযো’’তি ৱুত্তো, সো সুদ্ধিকনযোৱ. সো চ ৱিসেসাভাৱতো আৰম্মণমূলকাদীসু ন লব্ভতি. ন হি আৰম্মণাদীসু তস্মিং তস্মিং আদিম্হি ঠপিতেপি পচ্চযন্তৰেন সম্বন্ধাভাৱেন আদিম্হি ৱুত্তসুদ্ধিকতো ৱিসেসত্থো লব্ভতি, তেনেৱ ৱিস্সজ্জনেপি আৰম্মণমূলকাদীসু সুদ্ধিকনযো ন দস্সিতোতি, তস্মা ‘‘আৰম্মণপচ্চযা হেতুপচ্চযা আৰম্মণপচ্চযা অধিপতিপচ্চযা…পে… আৰম্মণপচ্চযা অৱিগতপচ্চযা’’তি (পট্ঠা. ১.১.৩৯) অযং হেট্ঠিমসোধনৱসেন একস্মিং আৰম্মণপচ্চযে হেতুপচ্চযাদিকে যোজেত্ৱা ৱুত্তো একমূলকনযো দট্ঠব্বো. ‘‘আৰম্মণপচ্চযা…পে… অৱিগতপচ্চযা’’তি ৱা একমূলকেসু অনন্তৰপচ্চযস্স মূলকং আৰম্মণং দস্সেত্ৱা একমূলকাদীনি সংখিপিত্ৱা সব্বমূলকস্সাৱসানেন অৱিগতপচ্চযেন নিট্ঠাপিতন্তি দট্ঠব্বং. অধিপতিপচ্চযা অনন্তৰপচ্চযা সমনন্তৰপচ্চযা সহজাতপচ্চযা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযাতি ইদং মূলমেৱ দস্সেত্ৱা একমূলকাদীনং সংখিপনং দট্ঠব্বং, ন সুদ্ধিকদস্সনং, নাপি সব্বমূলকে কতিপযপচ্চযদস্সনং.
৪১. ততো নিস্সযাদীনি মূলানিপি সংখিপিত্ৱা অৱিগতমূলকনযং দস্সেতুং ‘‘অৱিগতপচ্চযা হেতুপচ্চযা’’তিআদি আৰদ্ধং. এতস্মিঞ্চ সুদ্ধিকস্স অদস্সনেন আৰম্মণমূলকাদীসু ৱিসুং ৱিসুং সুদ্ধিকনযো ন লব্ভতীতি ঞাপিতো হোতি. ন হি আদি কত্থচি সংখেপন্তৰগতো হোতি. আদিঅন্তেহি মজ্ঝিমানং দস্সনঞ্হি সঙ্খেপো, আদিতো পভুতি কতিচি ৱত্ৱা গতিদস্সনং ৱাতি. দুতিযচতুক্কং ৱত্ৱা ‘‘ৱিগতপচ্চযা’’তি পদং উদ্ধৰিত্ৱা ঠপিতং. তেন ওসানচতুক্কং দস্সেতি. ততিযচতুক্কতো পভুতি ৱা পঞ্চকমূলানি সংখিপিত্ৱা সব্বমূলকস্স অৱসানেন নিট্ঠপেতি.
এত্থ চ দুকমূলকাদীসু যথা হেতুআৰম্মণদুকেন সদ্ধিং অৱসেসা পচ্চযা যোজিতা, হেতাৰম্মণাধিপতিতিকাদীহি চ অৱসেসাৱসেসা, এৱং হেতুঅধিপতিদুকাদীহি হেতুঅধিপতিঅনন্তৰতিকাদীহি চ অৱসেসাৱসেসা যোজেতব্বা সিযুং. যদি চ সব্বেসং পচ্চযানং মূলভাৱেন যোজিতত্তা হেতুমূলকে হেতুঅধিপতিআদিদুকানং অধিপতিমূলকাদীসু অধিপতিহেতুআদিদুকেহি ৱিসেসো নত্থি. তে এৱ হি পচ্চযা উপ্পটিপাটিযা ৱুত্তা, তথাপি আৰম্মণমূলকাদীসু আৰম্মণাধিপতিদুকাদীনং অৱসেসাৱসেসেহি, হেতুমূলকে চ হেতুঅধিপতিঅনন্তৰতিকাদীনং অৱসেসাৱসেসেহি যোজনে অত্থি ৱিসেসোতি. যস্মা পন এৱং যোজিযমানেসুপি সুখগ্গহণং ন হোতি, ন চ যথাৱুত্তায যোজনায সব্বা সা যোজনা পঞ্ঞৱতা ন সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং, তস্মা তথা অযোজেত্ৱা অনুপুব্বেনেৱ যোজনা কতাতি দট্ঠব্বা. ধম্মানং দেসনাৱিধানে হি ভগৱাৱ পমাণন্তি. গণনাগাথা আদিমপাঠে কাচি ৱিৰুদ্ধা, তস্মা সুট্ঠু গণেত্ৱা গহেতব্বা.
‘‘দ্ৱাৱীসতিযা তিকেসু একেকং তিকং দুকানং সতেন সতেন সদ্ধিং যোজেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, তং দুকতিকপট্ঠানে কেসঞ্চি পোত্থকানং ৱসেন ৱুত্তং. কেসুচি পন একেকো দুকো দ্ৱাৱীসতিযা দ্ৱাৱীসতিযা তিকেহি যোজিতো, তঞ্চ গমনং যুত্তং. ন হি তত্থ তিকস্স যোজনা অত্থি, অথ খো তিকানং একেকেন পদেন দুকস্সাতি. তত্থ ছসট্ঠিযা তিকপদেসু একেকেন সংসন্দিত্ৱা ছসট্ঠি হেতুদুকা, তথা সহেতুকদুকাদযো চাতি দুকানং ছসতাধিকানি ছসহস্সানি হোন্তি. তেসু একেকস্মিং পটিচ্চৱাৰাদযো সত্ত ৱাৰা নযা পুচ্ছা চ সব্বা দুকপট্ঠানে হেতুদুকেন সমানা.
‘‘দুকসতে একেকং দুকং দ্ৱাৱীসতিযা তিকেহি সদ্ধিং যোজেত্ৱা’’তি চ ৱুত্তং, তম্পি তিকদুকপট্ঠানে কেসঞ্চি পোত্থকানং ৱসেন ৱুত্তং. ৱুত্তনযেন পন যুত্তগমনেসু একেকো তিকো দুকসতেন যোজিতো. তত্থ হেতুপদং পক্খিপিত্ৱা ৱুত্তো একো কুসলত্তিকো, তথা নহেতুপদং…পে… অৰণপদন্তি কুসলত্তিকানং দ্ৱে সতানি হোন্তি, তথা ৱেদনাত্তিকাদীনম্পীতি সব্বেসং চতুসতাধিকানি চত্তাৰি সহস্সানি হোন্তি. তেসু একেকস্মিং ৱাৰনযপুচ্ছা তিকপট্ঠানে কুসলত্তিকেন সমানা.
‘‘ছ অনুলোমম্হি নযা সুগম্ভীৰা’’তি ৱচনতো পনাতি এতেন ইদং দস্সেতি – ‘‘অনুলোমম্হী’’তি ‘‘তিকাদযো ছনযা’’তি চ অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা পটিচ্চৱাৰাদিৱসেন সত্তৱিধম্পি অনুলোমং সহ গহেত্ৱা ‘‘ছ অনুলোমম্হী’’তি ৱুত্তং, অনুলোমাদিৱসেন চতুব্বিধং তিকপট্ঠানং সহ গহেত্ৱা ‘‘তিকঞ্চ পট্ঠানৱৰ’’ন্তি, তথা চতুব্বিধানি দুকপট্ঠানাদীনি সহ গহেত্ৱা ‘‘দুকুত্তম’’ন্তিআদিং ৱত্ৱা ‘‘ছ নযা সুগম্ভীৰা’’তি ৱুত্তন্তি ইমমত্থং গহেত্ৱা ইমস্মিং পচ্চযানুলোমে সত্তপ্পভেদে ছপি এতে পট্ঠানা পট্ঠাননযা চতুপ্পভেদা পুচ্ছাৱসেন উদ্ধৰিতব্বাতি. এৱঞ্হি সব্বস্মিং পট্ঠানে সব্বো পচ্চযানুলোমো দস্সিতো হোতীতি. পচ্চনীযগাথাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ দুকতিকপট্ঠানাদীসু ৱিসেসিতব্বেহি তিকেহি পট্ঠানং তিকপট্ঠানং. দুকানং তিকপট্ঠানং দুকতিকপট্ঠানং. দুকৱিসেসিতা ৱা তিকা দুকতিকা, দুকতিকানং পট্ঠানং দুকতিকপট্ঠানন্তি ইমিনা নযেন ৱচনত্থো ৱেদিতব্বো. দুকাদিৱিসেসিতস্স চেত্থ তিকাদিপদস্স দুকাদিভাৱো দট্ঠব্বো. দুকপট্ঠানমেৱ হি তিকপদসংসন্দনৱসেন দুকপদসংসন্দনৱসেন চ পৱত্তং দুকতিকপট্ঠানং দুকদুকপট্ঠানঞ্চ, তথা তিকপট্ঠানমেৱ দুকপদসংসন্দনৱসেন তিকপদসংসন্দনৱসেন চ পৱত্তং তিকদুকপট্ঠানং তিকতিকপট্ঠানঞ্চাতি.
পচ্চযানুলোমৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. পচ্চযপচ্চনীযৱণ্ণনা
৪২-৪৪. তেৱীসতিমূলকন্তি ইদঞ্চেত্থ দুমূলকংযেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি ইদং দুকমূলকে পুচ্ছানং মূলভূতা তেৱীসতি দুকা সম্ভৱন্তীতি তস্স ‘‘তেৱীসতিমূলক’’ন্তি নামং কত্ৱা যাৱ যত্তকো পভেদো অত্থি, তাৱ তত্তকং তেৱীসতিমূলকং যথানুলোমে ৱিত্থাৰিতং. এৱং পচ্চনীযেপি ৱিত্থাৰেতব্বন্তি দুকমূলকেন তিকমূলকাদীসু নযং দস্সেতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্তং সিযা. যদি পন যাৱ তেৱীসতিমং মূলং যথা ৱিত্থাৰিতন্তি অযমত্থো অধিপ্পেতো, ‘‘যাৱ তেৱীসতিমং মূল’’ন্ত্ৱেৱ পাঠেন ভৱিতব্বং সিযা. ন হি ‘‘তেৱীসতিমূলক’’ন্তি এতস্স ব্যঞ্জনস্স তেৱীসতিমং মূলকন্তি অযমত্থো সম্ভৱতি. যথা অনুলোমে ‘‘একেকপদস্সা’’তিআদিনা পন একমূলাদিসব্বমূলকপৰিযোসানং তত্থ নযদস্সনৱসেন দস্সিতং একেকস্স পদস্স ৱিত্থাৰং দস্সেতীতি সব্বমূলকমেৱ চেত্থ ‘‘তেৱীসতিমূলক’’ন্তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তঞ্হি তেৱীসতিযা পচ্চযানং অৱসেসস্স পচ্চযস্স মূলভাৱতো ‘‘তেৱীসতিমূলক’’ন্তি চ ততো পৰং মূলস্স অঞ্ঞস্স অভাৱতো ‘‘সব্বমূলক’’ন্তি চ ৱুচ্চতি.
পচ্চযপচ্চনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অনুলোমপচ্চনীযৱণ্ণনা
৪৫-৪৮. অনুলোমে ৱুত্তেসু সব্বেসু একমূলকাদীসু একেকং পদং পৰিহাপেত্ৱাতি তত্থ একমূলকে চতুৱীসতি পচ্চযপদানি ইধ একমূলকে তেৱীসতি, একো পন পচ্চযো মূলভাৱেন ঠিতো অপুব্বতাভাৱতো অগণনূপগো. তত্থ দুমূলকে তেৱীসতি পচ্চযপদানি গণনূপগানি, ইধ দুমূলকে দ্ৱাৱীসতীতি এৱং পৰিহাপেত্ৱাতি অত্থো.
অনুলোমতো ঠিতস্স পচ্চনীযতো অলব্ভমানানং সুদ্ধিকপচ্চযানঞ্চ অলব্ভমানতং সন্ধায ‘‘লব্ভমানপদান’’ন্তি ৱুত্তং. ন হি অঞ্ঞথা পুচ্ছাৱসেন কোচি পচ্চযো অলব্ভমানো নাম অত্থীতি. ৱিস্সজ্জনাৱসেনেৱ ৱা পৱত্তং অনুলোমপচ্চনীযদেসনং সন্ধায ‘‘লব্ভমানপদান’’ন্তি ৱুত্তং.
অনুলোমপচ্চনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.