২২-২৩-২৪. নত্থিৱিগতঅৱিগতপচ্চযনিদ্দেসৱণ্ণনা

২২-২৩. পচ্চযলক্খণমেৱ হেত্থ নানন্তি এতেন নত্থিৱিগতপচ্চযেসু অত্থিঅৱিগতপচ্চযেসু চ ব্যঞ্জনমত্তেযেৱ নানত্তং, ন অত্থেতি ইদং যো পচ্চযোতি অত্থো, তস্মিং নানত্তং নত্থি, ব্যঞ্জনসঙ্গহিতে পচ্চযলক্খণমত্তেযেৱ নানত্তন্তি ইমমত্থং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱিঞ্ঞাযতি.

নত্থিৱিগতঅৱিগতপচ্চযনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পচ্চযনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পচ্চযনিদ্দেসপকিণ্ণকৱিনিচ্ছযকথাৱণ্ণনা

‘‘লোভদোসমোহা ৱিপাকপচ্চযাপি ন হোন্তি, সেসানং সত্তৰসন্নং পচ্চযানং ৱসেন পচ্চযা হোন্তী’’তিআদিমপাঠো. এত্থ চ লোভদোসমোহানং পচ্চেকং সত্তৰসহি পচ্চযেহি পচ্চযভাৱো ৱুত্তো, সব্বে হেতূ সহ অগ্গহেত্ৱা একধম্মস্স অনেকপচ্চযভাৱদস্সনত্থং অমোহাদীনং ৱিসুং গহিতত্তাতি দোসস্সপি সত্তৰসহি পচ্চযভাৱো আপজ্জতি, তথা চ সতি দোসস্সপি গৰুকৰণং পাড়িযং ৱত্তব্বং সিযা. ‘‘অকুসলো পন আৰম্মণাধিপতি নাম লোভসহগতচিত্তুপ্পাদো ৱুচ্চতী’’তি (পট্ঠা. অট্ঠ. ১.৪) এত্থাপি লোভদোসসহগতচিত্তুপ্পাদাতি ৱত্তব্বং সিযা, ন পন ৱুত্তং, তস্মা দোসস্স অধিপতিপচ্চযতাপি নিৱাৰেতব্বা. ন চ ‘‘সেসান’’ন্তি ৱচনেন অধিপতিপচ্চযো নিৱাৰিতো, অথ খো সঙ্গহিতো পুৰেজাতাদীহি যথাৱুত্তেহি সেসত্তাতি তন্নিৱাৰণত্থং দোসং লোভমোহেহি সহ অগ্গহেত্ৱা ৱিসুঞ্চ অগ্গহেত্ৱা ‘‘দোসো অধিপতিপচ্চযোপি ন হোতি, সেসানং পচ্চযানং ৱসেন পচ্চযো হোতী’’তি পঠন্তি. ইমিনা নযেনাতি এতেন ফোট্ঠব্বাযতনস্স সহজাতাদিপচ্চযভাৱং, সব্বধম্মানং যথাযোগং হেতাদিপচ্চযভাৱঞ্চ দস্সেতি. ন হি এতং একপচ্চযস্স অনেকপচ্চযভাৱদস্সনন্তি ৰূপাদীনং পকতূপনিস্সযভাৱো চ এতেন দস্সিতোতি দট্ঠব্বো.

চতুন্নং খন্ধানং ভেদা চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতুআদযোতি ভেদং অনামসিত্ৱা তে এৱ গহেত্ৱা আহ ‘‘চতূসু খন্ধেসূ’’তি. মিচ্ছাৱাচাকম্মন্তাজীৱা তেহি চেৱ কম্মাহাৰপচ্চযেহি চাতি একূনৱীসতিধাতি ইদমেৱং ন সক্কা ৱত্তুং. ন হি মিচ্ছাৱাচাদযো মিচ্ছাদিট্ঠি ৱিয মগ্গপচ্চযা হোন্তি চেতনায মগ্গপচ্চযত্তাভাৱতো. যদি চ ভৱেয্য, পঞ্হাৱাৰে ‘‘কম্মপচ্চযা মগ্গে তীণী’’তি ৱত্তব্বং সিযা, তস্মা মিচ্ছাৱাচাদীনং মগ্গপচ্চযভাৱো ন ৱত্তব্বো. পট্ঠানসংৱণ্ণনা হেসা. সেসপচ্চযভাৱো চ চেতনায অনেকপচ্চযভাৱৱচনেন ৱুত্তোযেৱাতি ন ইদং পঠিতব্বন্তি ন পঠন্তি. ‘‘অহিৰিকং…পে… মিদ্ধং উদ্ধচ্চং ৱিচিকিচ্ছা’’তিআদিমপাঠো, ৱিচিকিচ্ছা পন অধিপতিপচ্চযো ন হোতীতি তং তত্থ অপঠিত্ৱা ‘‘ৱিচিকিচ্ছাইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চানি ততো অধিপতিপচ্চযং অপনেত্ৱা’’তি এৱমেত্থ পঠন্তি.

‘‘চত্তাৰি মহাভূতানি আৰম্মণ…পে… পুৰেজাতৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতৱসেন দসধা পচ্চযা হোন্তি, পুন তথা হদযৱত্থূ’’তি পুৰিমপাঠো, মহাভূতানি পন ৱিপ্পযুত্তপচ্চযা ন হোন্তীতি ‘‘পুৰেজাতঅত্থিঅৱিগতৱসেন নৱধা পচ্চযা হোন্তি, ৱিপ্পযুত্তপচ্চযং পক্খিপিত্ৱা দসধা ৱত্থু’’ন্তি পঠন্তি. এত্তকমেৱেত্থ অপুব্বন্তি এতস্মিং পুৰেজাতপচ্চযে সহজাতনিস্সযেহি অপুব্বং ৰূপসদ্দগন্ধৰসাযতনমত্তমেৱাতি অত্থো, আৰম্মণানি পনেতানি আৰম্মণপচ্চযধম্মানং অনেকপচ্চযভাৱে ৱুত্তানীতি সব্বাতিক্কন্তপচ্চযাপেক্খা এতেসং অপুব্বতা নত্থীতি. ইন্দ্ৰিযাদীসু অপুব্বং নত্থীতি ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযস্সপি অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযতো অপুব্বস্স পচ্চযভাৱস্স অভাৱং মঞ্ঞমানেন অপুব্বতা ন ৱুত্তা. তস্স পন পুৰেজাতপচ্চযভাৱতো অপুব্বতা. কবড়ীকাৰাহাৰস্স চ পুৰেজাতেন সদ্ধিং সত্তধা পচ্চযভাৱো যোজেতব্বো.

আকাৰোতি মূলাদিআকাৰো. অত্থোতি তেনাকাৰেন উপকাৰকতা. ‘‘যেনাকাৰেনা’’তি এতস্স ৱা অত্থৱচনং ‘‘যেনত্থেনা’’তি. ৱিপাকহেতূসুযেৱ লব্ভতীতি এত্থ অমোহৱিপাকহেতুস্স অধিপতিপচ্চযভাৱো চ লোকুত্তৰৱিপাকেযেৱ লব্ভতীতি. এৱং সব্বত্থ লব্ভমানালব্ভমানং সল্লক্খেতব্বং. ৱিপ্পযুত্তং অপঠিত্ৱা ‘‘ছহাকাৰেহী’’তি পুৰিমপাঠো, তং পন পঠিত্ৱা ‘‘সত্তহাকাৰেহী’’তি পঠন্তি. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদো হেত্থ ৱুচ্চতি, ন চ যং আৰম্মণং নিস্সযো হোতি, তং ৱিপ্পযুত্তং ন হোতীতি.

অনন্তৰসমনন্তৰেসু যং কম্মপচ্চযো হোতি, তং ন আসেৱনপচ্চযো. যঞ্চ আসেৱনপচ্চযো হোতি, ন তং কম্মপচ্চযোতি দট্ঠব্বং. ‘‘পকতূপনিস্সযো পকতূপনিস্সযোৱা’’তি ৱুত্তং, কম্মপচ্চযোপি পন সো হোতি, তস্মা ‘‘কম্মপচ্চযো চা’’তি পঠন্তি. অযং পনেত্থ অত্থো – পকতূপনিস্সযো যেভুয্যেন পকতূপনিস্সযোৱ হোতি, কোচি পনেত্থ কম্মপচ্চযো চ হোতীতি. ‘‘আৰম্মণপুৰেজাতে পনেত্থ ইন্দ্ৰিযৱিপ্পযুত্তপচ্চযতা ন লব্ভতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ আৰম্মণপুৰেজাতন্তি যদি কঞ্চি আৰম্মণভূতং পুৰেজাতং ৱুত্তং, আৰম্মণভূতস্স ৱত্থুস্স ৱিপ্পযুত্তপচ্চযতা লব্ভতীতি সা ন লব্ভতীতি ন ৱত্তব্বা. অথ পন ৱত্থুপুৰেজাততো অঞ্ঞং ৱত্থুভাৱৰহিতাৰম্মণমেৱ ‘‘আৰম্মণপুৰেজাত’’ন্তি ৱুত্তং, তস্স নিস্সযপচ্চযতা ন লব্ভতীতি ‘‘নিস্সযিন্দ্ৰিযৱিপ্পযুত্তপচ্চযতা ন লব্ভতী’’তি ৱত্তব্বং. ইতো উত্তৰিপীতি পুৰেজাততো পৰতোপীতি অত্থো, ইতো ৱা ইন্দ্ৰিযৱিপ্পযুত্ততো নিস্সযিন্দ্ৰিযৱিপ্পযুত্ততো ৱা উত্তৰি আৰম্মণাধিপতিআদি চ লব্ভমানালব্ভমানং ৱেদিতব্বন্তি অত্থো ৱত্তব্বো. কম্মাদীসু পন লব্ভমানালব্ভমানং ন ৱক্খতীতি পুৰিমোযেৱেত্থ অত্থো অধিপ্পেতো.

‘‘কবড়ীকাৰো আহাৰো আহাৰপচ্চযোৱা’’তি পুৰিমপাঠো, অত্থিঅৱিগতপচ্চযোপি পন সো হোতি, তেন ‘‘কবড়ীকাৰো আহাৰো আহাৰপচ্চযত্তং অৱিজহন্তোৱ অত্থিঅৱিগতানং ৱসেন অপৰেহিপি দ্ৱীহাকাৰেহি অনেকপচ্চযভাৱং গচ্ছতী’’তি পঠন্তি.

‘‘যথানুৰূপং ঝানপচ্চযে ৱুত্তানং দসন্নং হেতুঅধিপতীনঞ্চাতি ইমেসং ৱসেনা’’তি পুৰিমপাঠো, ‘‘যথানুৰূপং ঝানপচ্চযে ৱুত্তানং মগ্গৱজ্জানং নৱন্নং হেতুঅধিপতিঝানানঞ্চাতি ইমেসং ৱসেনা’’তি পচ্ছিমপাঠো, তেসু ৱিচাৰেত্ৱা যুত্তো গহেতব্বো.

সমনন্তৰনিৰুদ্ধতায আৰম্মণভাৱেন চ সদিসো পচ্চযভাৱো পচ্চযসভাগতা, ৱিৰুদ্ধপচ্চযতা পচ্চযৱিসভাগতা. ‘‘ইমিনা উপাযেনা’’তি ৱচনতো হেতুআদীনং সহজাতানং সহজাতভাৱেন সভাগতা, সহজাতাসহজাতানং হেতুআৰম্মণাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসভাগতাতি এৱমাদিনা উপাযেন সভাগতা ৱিসভাগতা যোজেতব্বা.

জনকাযেৱ, ন অজনকাতি জনকভাৱপ্পধানাযেৱ হুত্ৱা পচ্চযা হোন্তি, ন উপত্থম্ভকভাৱপ্পধানাতি অত্থো দট্ঠব্বো. যেসং হেতুআদযো পচ্চযা হোন্তি, তে তেহি ৱিনা নেৱ উপ্পজ্জন্তি, ন চ পৱত্তন্তীতি তেসং উভযপ্পধানতা ৱুত্তা. ন হি তে অনন্তৰাদযো ৱিয জননেনেৱ পৱত্তিং কৰোন্তীতি.

সব্বেসং ঠানং কাৰণভাৱো সব্বট্ঠানং, তং এতেসং অত্থীতি সব্বট্ঠানিকা. উপনিস্সযং ভিন্দন্তেন তযোপি উপনিস্সযা ৱত্তব্বা, অভিন্দিত্ৱা ৱা উপনিস্সযগ্গহণমেৱ কাতব্বং. তত্থ ভিন্দনং পকতূপনিস্সযস্স ৰূপানং পচ্চযত্তাভাৱদস্সনত্থং, আৰম্মণানন্তৰূপনিস্সযানং পন পুব্বে আৰম্মণাধিপতিঅনন্তৰগ্গহণেহি গহিতত্তা তেসু একদেসেন অনন্তৰূপনিস্সযেন ইতৰম্পি দস্সেতীতি দট্ঠব্বং. পুৰেজাতপচ্ছাজাতাপি অসব্বট্ঠানিকা অৰূপৰূপানঞ্ঞেৱ যথাক্কমেন পচ্চযভাৱতোতি এত্থ পুৰেজাতপচ্চযো অনন্তৰাদীসু এৱ ৱত্তব্বো তংসমানগতিকত্তা, ন চ যুগড়ভাৱো পচ্ছাজাতেন সহ কথনে কাৰণং অসব্বট্ঠানিকদস্সনমত্তস্স অধিপ্পেতত্তাতি তং তত্থ পঠিত্ৱা ‘‘পচ্ছাজাতোপি অসব্বট্ঠানিকো ৰূপানংযেৱ পচ্চযভাৱতো’’তি পঠন্তি.

পচ্চযনিদ্দেসপকিণ্ণকৱিনিচ্ছযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.