৩. সীহসুত্তৱণ্ণনা
৩৩. ততিযে সীহোতি পৰিস্সযসহনতো পটিপক্খহননতো চ ‘‘সীহো’’তি লদ্ধনামো মিগাধিপতি. চত্তাৰোতি সমানেপি সীহজাতিভাৱে ৱণ্ণৱিসেসাদিসিদ্ধেন ৱিসেসেন চত্তাৰো সীহা. তে ইদানি নামতো ৱণ্ণতো আহাৰতো দস্সেত্ৱা ইধাধিপ্পেতসীহং নানপ্পকাৰতো ৱিভাৱেতুং ‘‘তিণসীহো’’তিআদি আৰদ্ধং. তিণভক্খো সীহো তিণসীহো পুৰিমপদে উত্তৰপদলোপেন যথা ‘‘সাকপত্থিৱো’’তি (পাণিনি ২.১.৬০). কাড়ৱণ্ণতায কাড়সীহো. তথা পণ্ডুসীহো. তেনাহ ‘‘কাড়গাৱিসদিসো, পণ্ডুপলাসৱণ্ণগাৱিসদিসো’’তি চ. ৰত্তকম্বলস্স ৱিয কেসৰো কেসৰকলোমো এতস্স অত্থীতি কেসৰী. লাখাপৰিকম্মকতেহি ৱিয পাদপৰিযন্তেহীতি চ যোজনা.
কম্মানুভাৱসিদ্ধঅধিপচ্চমহেসক্খতাহি সব্বমিগগণস্স ৰাজা. সুৱণ্ণগুহতো ৱাতিআদি ‘‘সীহস্স ৱিহাৰো কিৰিযা এৱং হোতী’’তি কত্ৱা ৱুত্তং.
সমং পতিট্ঠাপেত্ৱাতি সব্বভাগেহি সমমেৱ ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা. আকড্ঢিত্ৱাতি পুৰতো আকড্ঢিত্ৱা. অভিহৰিত্ৱাতি অভিমুখং হৰিত্ৱা. সঙ্ঘাতন্তি ৱিনাসং. ৱীসতিযট্ঠিকং ঠানং উসভং.
সমসীহোতি সমজাতিকো সমপ্পভাৱো চ সীহো. সমানোস্মীতি দেসনামত্তং, সমপ্পভাৱতায এৱ ন ভাযতি. সক্কাযদিট্ঠিবলৱতাযাতি ‘‘কে অঞ্ঞে অম্হেহি উত্তৰিতৰা, অথ খো মযমেৱ মহাবলা’’তি এৱং বলাতিমাননিমিত্তায অহংকাৰহেতুভূতায সক্কাযদিট্ঠিযা বলৱভাৱেন. সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তাতি নিৰহংকাৰত্তা অত্তসিনেহস্স সুট্ঠু সমুগ্ঘাতত্তা ন ভাযতি.
তথা তথাতি সীহসদিসতাদিনা তেন তেন পকাৰেন অত্তানং কথেসীতি ৱত্ৱা তমত্থং ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সীহোতি খো’’তিআদি ৱুত্তং.
কতমহাভিনীহাৰস্স লোকনাথস্স বোধিযা নিযতভাৱপ্পত্তিযা একন্তভাৱী বুদ্ধভাৱোতি কত্ৱা ‘‘তীসু পাসাদেসু নিৱাসকালো, মগধৰঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো, পাযাসস্স পৰিভুত্তকালো’’তিআদিনা অভিসম্বোধিতো পুৰিমাৱত্থাপি সীহসদিসা কত্ৱা দস্সিতা. ভাৱিনি ভূতূপচাৰোপি হি লোকৱোহাৰো. ৱিজ্জাভাৱসামঞ্ঞতো দ্ৱিৱিজ্জং ইতৰৱিজ্জম্পি একজ্ঝং গহেত্ৱা পটিচ্চসমুপ্পাদসম্মসনতো তং পুৰেতৰসিদ্ধং ৱিয কত্ৱা আহ ‘‘তিস্সো ৱিজ্জা সোধেত্ৱা’’তি. অনুলোমপটিলোমতো পৱত্তঞাণস্স ৱসেন ‘‘যমকঞাণমন্থনেনা’’তি ৱুত্তং.
তত্থ ৱিহৰন্তস্সাতি অজপালনিগ্ৰোধমূলে ৱিহৰন্তস্স. একাদসমে দিৱসেতি সত্তসত্তাহতো পৰং একাদসমে দিৱসে. অচলপল্লঙ্কেতি ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থং নিসিন্নপল্লঙ্কে. তম্পি হি কেনচি অপ্পটিৱত্তিযং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থং নিসজ্জাতি কত্ৱা ৱজিৰাসনং ৱিয অচলপল্লঙ্কং ৱুচ্চতি. ইমস্মিঞ্চ পন পদেতি ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা’’তিআদিনযপ্পৱত্তে চ ইমস্মিং সদ্ধম্মকোট্ঠাসে. ধম্মঘোসো…পে… দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি ‘‘সব্বত্থ ঠিতা সুণন্তূ’’তি অধিট্ঠানেন. সোড়সহাকাৰেহীতি দুক্খপৰিঞ্ঞা, সমুদযপ্পহানং, নিৰোধসচ্ছিকিৰিযা, মগ্গভাৱনাতি একেকস্মিং মগ্গে চত্তাৰি চত্তাৰি কত্ৱা সোড়সহি আকাৰেহি.
পঠমেন নযেন অভিসম্বোধিতো পুৰিমতৰাৱত্থাপি অৱস্সংভাৱিতায গহেত্ৱা সীহসদিসতং দস্সেত্ৱা ইদানি অভিসম্বুদ্ধাৱত্থাসু এৱ সীহসদিসতং দস্সেতুং ‘‘অপৰো নযো’’তিআদি আৰদ্ধং. অট্ঠহি কাৰণেহীতি ‘‘তথা আগতোতি তথাগতো, তথা গতোতি তথাগতো, তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো, তথধম্মে যাথাৱতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো, তথদস্সিতায তথাগতো, তথৱাদিতায তথাগতো, তথাকাৰিতায তথাগতো, অভিভৱনট্ঠেন তথাগতো’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ১.৭; ম. নি. অট্ঠ. ১.১২; সং. নি. অট্ঠ. ২.৩.৭৮; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৭০; উদা. অট্ঠ. ১৮; ইতিৱু. অট্ঠ. ৩৮; থেৰগা. অট্ঠ. ১.৩; বু. ৱং. অট্ঠ. ১.২ নিদানকথা; মহানি. অট্ঠ. ১৪; পটি. ম. ১.৩৭) এৱং ৱুত্তেহি অট্ঠহি তথাগতসাধকেহি কাৰণেহি. যদিপি ভগৱা বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নমত্তেৱ অভিসম্বুদ্ধো ন জাতো, তথাপি তায নিসজ্জায নিসিন্নোৱ পনুজ্জ সব্বং পৰিস্সযং অভিসম্বুদ্ধো জাতো. তথা হি তং ‘‘অপৰাজিতপল্লঙ্ক’’ন্তি ৱুচ্চতি, তস্মা ‘‘যাৱ বোধিপল্লঙ্কা ৱা’’তি ৱত্ৱা তেন অপৰিতুস্সন্তো ‘‘যাৱ অৰহত্তমগ্গঞাণা ৱা’’তি আহ.
ইতি সক্কাযোতি এত্থ ইতিসদ্দো নিদস্সনত্থো. তেন সক্কাযো সৰূপতো পৰিমাণতো পৰিচ্ছেদতো চ দস্সিতোতি আহ ‘‘অযং সক্কাযো’’তিআদি. ‘‘অযং সক্কাযো’’তি ইমিনা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা সৰূপতো দস্সিতা. ‘‘এত্তকো সক্কাযো’’তি ইমিনা তে পৰিমাণতো দস্সিতা. তস্স চ পৰিমাণস্স একন্তিকভাৱং দস্সেন্তেন ‘‘ন ইতো ভিয্যো সক্কাযো অত্থী’’তি ৱুত্তং. সভাৱতোতি সলক্খণতো. সৰসতোতি সকিচ্চতো. পৰিযন্ততোতি পৰিমাণপৰিযন্ততো. পৰিচ্ছেদতোতি যত্তকে ঠানে তস্স পৱত্তিতস্স পৰিচ্ছিন্দনতো. পৰিৱটুমতোতি পৰিযোসানপ্পৱত্তিতো. সব্বেপি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দস্সিতা হোন্তি যথাৱুত্তেন ৱিভাগেন. অযং সক্কাযস্স সমুদযো নামাতি অযং আহাৰাদিসক্কাযস্স সমুদযো নাম. তেনাহ ‘‘এত্তাৱতা’’তিআদি. অত্থঙ্গমোতি নিৰোধো. ‘‘আহাৰসমুদযা আহাৰনিৰোধা’’তি চ অসাধাৰণমেৱ তং গহেত্ৱা সেসেসু আদি-সদ্দেন সঙ্গণ্হাতি.
পণ্ণাসলক্খণপটিমণ্ডিতন্তি পণ্ণাসউদযৱযলক্খণৱিভূসিতং সমুদযত্থঙ্গমগ্গহণতো. খীণাসৱত্তাতি অনৱসেসং সাৱসেসঞ্চ আসৱানং পৰিক্খীণত্তা. অনাগামীনম্পি হি ভযং চিত্তুত্ৰাসঞ্চ ন হোতীতি. ঞাণসংৱেগো ভযতুপট্ঠানপঞ্ঞা. ইতৰাসং পন দেৱতানন্তি অখীণাসৱদেৱে সন্ধায ৱদতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তন্তি সভাৱকথনমত্তং.
চক্কন্তি সত্থু আণাচক্কং. তং পন ধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. তত্থ অৰিযসাৱকানং পটিৱেধধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. ইতৰেসং দেসনাধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. দুৱিধেপি ঞাণং পধানন্তি ঞাণসীসেন ৱুত্তং ‘‘পটিৱেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পী’’তি. ইদানি তং ঞাণং সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘পটিৱেধঞাণং নামা’’তিআদি ৱুত্তং. যস্মা তস্স ঞাণস্স পটিৱিদ্ধত্তা ভগৱা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি ৱেনেয্যানং দস্সেতুং সমত্থো অহোসি, তস্মা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি তেন ঞাণেন সদ্ধিংযেৱ সিদ্ধানীতি কত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৱিজ্ঝী’’তি আহ. তিপৰিৱট্টন্তি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি চ ‘‘পৰিঞ্ঞেয্য’’ন্তি চ ‘‘পৰিঞ্ঞাত’’ন্তি চ এৱং তিপৰিৱট্টং, তংযেৱ দ্ৱাদসাকাৰং. তন্তি দেসনাঞাণং. এস ভগৱা. অপ্পটিপুগ্গলোতি পটিনিধিভূতপুগ্গলৰহিতো. একসদিসস্সাতি নিব্বিকাৰস্স.
সীহসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.