৪. অগ্গপসাদসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে অগ্গেসু পসাদাতি সেট্ঠেসু পসাদা. অগ্গা ৱা পসাদাতি সেট্ঠভূতা পসাদা. সেট্ঠৱচনো হেত্থ অগ্গসদ্দো. পুৰিমস্মিং অত্থৱিকপ্পে অগ্গসদ্দেন বুদ্ধাদিৰতনত্তযং ৱুচ্চতি. তেসু ভগৱা তাৱ অসদিসট্ঠেন, গুণৱিসিট্ঠট্ঠেন, অসমসমট্ঠেন চ অগ্গো. সো হি মহাভিনীহাৰং দসন্নং পাৰমীনং পৱিচযঞ্চ আদিং কত্ৱা বোধিসম্ভাৰগুণেহি চেৱ বুদ্ধগুণেহি চ পযোজনেহি চ সেসজনেহি অসদিসোতি অসদিসট্ঠেনপি অগ্গো. যে চস্স তে গুণা মহাকৰুণাদযো, তেহি সেসসত্তানং গুণেহি ৱিসিট্ঠট্ঠেনপি সব্বসত্তুত্তমতায অগ্গো. যে পন পুৰিমকা সম্মাসম্বুদ্ধা সব্বসত্তেহি অসমা, তেহি সদ্ধিং অযমেৱ ৰূপকাযগুণেহি চেৱ ধম্মকাযগুণেহি চ সমোতি অসমসমট্ঠেনপি অগ্গো. তথা দুল্লভপাতুভাৱতো অচ্ছৰিযমনুস্সভাৱতো বহুজনহিতসুখাৱহতো অদুতিযঅসহাযাদিভাৱতো চ ভগৱা লোকে অগ্গোতি ৱুচ্চতি. যথাহ –

‘‘একপুগ্গলস্স, ভিক্খৱে, পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমস্স একপুগ্গলস্স? তথাগতস্স অৰহতো সম্মাসম্মুদ্ধস্স. একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অচ্ছৰিযমনুস্সো. একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি বহুজন…পে… সম্মাসম্বুদ্ধো. একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অদুতিযো অসহাযো অপ্পটিমো অপ্পটিভাগো অপ্পটিপুগ্গলো অসমো অসমসমো দ্ৱিপদানং অগ্গো. কতমো একপুগ্গলো? তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৭১-১৭৩).

ধম্মসঙ্ঘা অঞ্ঞধম্মসঙ্ঘেহি অসদিসট্ঠেন ৱিসিট্ঠগুণতায দুল্লভপাতুভাৱাদিনা চ অগ্গা. তথা হি তেসং স্ৱাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণৱিসেসেহি অঞ্ঞে ধম্মসঙ্ঘসদিসা অপ্পতৰং নিহীনা ৱা নত্থি, কুতো সেট্ঠা. সযমেৱ তেহি ৱিসিট্ঠগুণতায সেট্ঠা. তথা দুল্লভুপ্পাদঅচ্ছৰিযভাৱবহুজনহিতসুখাৱহঅদুতিযাসহাযাদিসভাৱা চ তে. যদগ্গেন হি ভগৱা দুল্লভপাতুভাৱো, তদগ্গেন ধম্মসঙ্ঘাপীতি. অচ্ছৰিযাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং অগ্গেসু সেট্ঠেসু উত্তমেসু পৱৰেসু গুণৱিসিট্ঠেসু পসাদাতি অগ্গপ্পসদা.

দুতিযস্মিং পনত্থে যথাৱুত্তেসু অগ্গেসু বুদ্ধাদীসু উপ্পত্তিযা অগ্গভূতা পসাদা অগ্গপ্পসাদা. যে পন অৰিযমগ্গেন আগতা অৱেচ্চপ্পসাদা, তে একন্তেনেৱ অগ্গভূতা পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা. যথাহ – ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতী’’তিআদি (সং. নি. ৫.১০৩৭-১০৩৮). অগ্গৱিপাকত্তাপি চেতে অগ্গপ্পসাদা. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৱিপাকো’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০).

অপদা ৱাতিআদীসু ৱা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৱিকপ্পত্থো. যথা ‘‘অনুপ্পন্নো ৱা কামাসৱো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো ৱা কামাসৱো পৱড্ঢতী’’তি (ম. নি. ১.১৭) এত্থ অনুপ্পন্নো চ উপ্পন্নো চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহাযা’’তি এত্থ ভূতানঞ্চ সম্ভৱেসীনঞ্চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা মিথুভেদতো ৱা’’তি (দী. নি. ২.১৫২) এত্থ অগ্গিতো চ উদকতো চ মিথুভেদতো চাতি অত্থো, এৱং ‘‘অপদা ৱা…পে… অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০) এত্থাপি অপদা চ দ্ৱিপদা চাতি সম্পিণ্ডনৱসেন অত্থো দট্ঠব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৱিকপ্পত্থো’’তি.

ৰূপিনোতি ৰূপৱন্তো. ন ৰূপিনোতি অৰূপিনো. সঞ্ঞিনোতি সঞ্ঞৱন্তো. ন সঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞিনো. ‘‘অপদা ৱা’’তিআদিসব্বপদেহি কামভৱো, ৰূপভৱো, অৰূপভৱো, একৱোকাৰভৱো, চতুৱোকাৰভৱো, পঞ্চৱোকাৰভৱো, সঞ্ঞিভৱো, অসঞ্ঞিভৱো, নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিভৱোতি নৱৱিধেপি ভৱে সত্তেপি অনৱসেসতো পৰিযাদিযিত্ৱা দস্সেতি. এত্থ হি ৰূপিগ্গহণেন কামভৱো, ৰূপভৱো, পঞ্চৱোকাৰভৱো, একৱোকাৰভৱো চ দস্সিতো, অৰূপিগ্গহণেন অৰূপভৱো, চতুৱোকাৰভৱো চ দস্সিতো, সঞ্ঞিভৱাদযো পন সৰূপেনেৱ দস্সিতা. অপদাদিগ্গহণেন কামভৱপঞ্চৱোকাৰভৱসঞ্ঞিভৱানং একদেসোৱ দস্সিতো.

কস্মা পনেত্থ যথা অদুতিযসুত্তে ‘‘দ্ৱিপদানং অগ্গো’’তি দ্ৱিপদা এৱ গহিতা, এৱং দ্ৱিপদগ্গহণমেৱ অকত্ৱা অপদাদিগ্গহণং কতন্তি? ৱুচ্চতে – অদুতিযসুত্তে তাৱ সেট্ঠতৰৱসেন দ্ৱিপদগ্গহণমেৱ কতং. ইমস্মিঞ্হি লোকে সেট্ঠো নাম উপ্পজ্জমানো অপদচতুপ্পদবহুপদেসু ন উপ্পজ্জতি, দ্ৱিপদেসুযেৱ উপ্পজ্জতি. কতৰেসু দ্ৱিপদেসু? মনুস্সেসু চেৱ দেৱেসু চ. মনুস্সেসু উপ্পজ্জমানো সকললোকং ৱসে ৱত্তেতুং সমত্থো বুদ্ধো হুত্ৱা উপ্পজ্জতি, দেৱেসু উপ্পজ্জমানো দসসহস্সিলোকধাতুং ৱসে ৱত্তনকো মহাব্ৰহ্মা হুত্ৱা উপ্পজ্জতি, সো তস্স কপ্পিযকাৰকো ৱা আৰামিকো ৱা সম্পজ্জতি. ইতি ততোপি সেট্ঠতৰৱসেনেস দ্ৱিপদানং অগ্গোতি তত্থ ৱুত্তং. ইধ পন অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন এৱং ৱুত্তং ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, সত্তা অপদা ৱা…পে… নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো ৱা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি. নিদ্ধাৰণে চেতং সামিৱচনং. ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অগ্গো অক্খাযতীতি পদৱিভাগো. তেনেৱাহ ‘‘গুণেহি অগ্গো’’তিআদি.

অগ্গো ৱিপাকো হোতীতি অগ্গে সম্মাসম্বুদ্ধে পসন্নানং যো পসাদো অগ্গো সেট্ঠো উত্তমকোটিভূতো ৱা, তস্মা তস্স ৱিপাকোপি অগ্গো সেট্ঠো উত্তমকোটিভূতো উড়াৰতমো পণীততমো হোতি. সো পন পসাদো দুৱিধো লোকিযলোকুত্তৰভেদতো. তেসু লোকিযস্স তাৱ –

‘‘যে কেচি বুদ্ধং সৰণং গতাসে,

ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;

পহায মানুসং দেহং,

দেৱকাযং পৰিপূৰেস্সন্তি. (দী. নি. ২.৩৩২; ইতিৱু. অট্ঠ. ৯০; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘বুদ্ধোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৱতি যা পীতি;

ৱৰমেৱ হি সা পীতি, কসিণেনপি জম্বুদীপস্স. (দী. নি. অট্ঠ. ১.৬; ইতিৱু. অট্ঠ. ৯০);

‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতৰীৰথা;

সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;

একস্স পদৱীতিহাৰস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং’’. (চূড়ৱ. ৩০৫);

‘‘সাধু খো, দেৱানমিন্দ, বুদ্ধং সৰণগমনং হোতি, বুদ্ধং সৰণগমনহেতু খো, দেৱানমিন্দ, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগ্গণ্হন্তি দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৱণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি ৰূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি ৰসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৱমাদীনং সুত্তপদানং ৱসেন পসাদফলৱিসেসযোগো ৱেদিতব্বো, তস্মা সো অপাযদুক্খৱিনিৱত্তনেন সদ্ধিং সম্পত্তিভৱেসু সুখৱিসেসদাযকোৱ দট্ঠব্বো.

লোকুত্তৰো পন সামঞ্ঞফলৱিপাকদাযকো ৱট্টদুক্খৱিনিৱত্তকো. সব্বোপি চাযং পসাদো পৰম্পৰায ৱট্টদুক্খং ৱিনিৱত্তেতিযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অত্তনো সদ্ধং অনুস্সৰতি, নেৱস্স তস্মিং সমযে ৰাগপৰিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, ন দোসপৰিযুট্ঠিতং…পে… ন মোহপৰিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, উজুগতমেৱস্স তস্মিং সমযে চিত্তং হোতি, উজুগতচিত্তস্স পামোজ্জং জাযতি, পমুদিতস্স পীতি জাযতি…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি.

ধম্মাতি সভাৱধম্মা. সঙ্খতাতি সমেচ্চ সম্ভূয পচ্চযেহি কতাতি সঙ্খতা, সপচ্চযা ধম্মা. হেতূহি পচ্চযেহি চ ন কেহিচি কতা সঙ্খতাতি অসঙ্খতা, অপচ্চযো নিব্বানং. সঙ্খতানং পৰিযোসিতভাৱেন ‘‘অসঙ্খতা’’তি পুথুৱচনং. ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতীতি তেসং সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং যো ৱিৰাগসঙ্খাতো অসঙ্খতধম্মো, সো সভাৱেনেৱ সণ্হসুখুমভাৱতো সন্ততৰপণীততৰভাৱতো গম্ভীৰাদিভাৱতো মদনিম্মদনাদিভাৱতো অগ্গং সেট্ঠং উত্তমং পৱৰন্তি ৱুচ্চতি. যদিদন্তি নিপাতো, যো অযন্তি অত্থো. মদনিম্মদনোতিআদীনি সব্বানি নিব্বানৱেৱচনানি. তেনেৱাহ ‘‘ৱিৰাগোতিআদীনি নিব্বানস্সেৱ নামানী’’তি. ৰাগমদাদযোতি আদি-সদ্দেন মানমদপুৰিসমদাদিকে সঙ্গণ্হাতি. সব্বা পিপাসাতি কামপিপাসাদিকা সব্বা পিপাসা. সব্বে আলযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তীতি কামালযাদিকা সব্বেপি আলযা সমুগ্ঘাতং যন্তি. ৱট্টানীতি কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টানি. তণ্হাতি অট্ঠসতপ্পভেদা সব্বাপি তণ্হা.

অগ্গো ৱিপাকো হোতীতি এত্থাপি –

‘‘যে কেচি ধম্মং সৰণং গতাসে…পে…’’. (দী. নি. ২.৩৩২; সং নি. ১.৩৭);

‘‘ধম্মোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৱতি যা পীতি…পে…’’. (দী. নি. অট্ঠ. ১.৬; ইতিৱু. অট্ঠ. ৯০);

‘‘সাধু খো, দেৱানমিন্দ, ধম্মং সৰণগমনং হোতি, ধম্মং সৰণগমনহেতু খো, দেৱানমিন্দ, এৱমিধেকচ্চে…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৱমাদীনং সুত্তপদানং ৱসেন ধম্মে পসাদস্স ফলৱিসেসযোগো ৱেদিতব্বো.

সঙ্ঘা ৱা গণা ৱাতি জনসমূহসঙ্খাতা যাৱতা লোকে সঙ্ঘা ৱা গণা ৱা. তথাগতসাৱকসঙ্ঘোতি অট্ঠঅৰিযপুগ্গলসমূহসঙ্খাতো দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতো তথাগতস্স সাৱকসঙ্ঘো. অগ্গমক্খাযতীতি অত্তনো সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিআদিগুণৱিসেসেন তেসং সঙ্ঘানং অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো পৱৰোতি ৱুচ্চতি. যদিদন্তি যানি ইমানি. চত্তাৰি পুৰিসযুগানি যুগড়ৱসেন, পঠমমগ্গট্ঠো পঠমফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগড়ং, যাৱ চতুত্থমগ্গট্ঠো চতুত্থফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগড়ন্তি এৱং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি. অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলাতি পুৰিসপুগ্গলৱসেন একো পঠমমগ্গট্ঠো, একো পঠমফলট্ঠোতি ইমিনা নযেন অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা. এত্থ চ পুৰিসোতি ৱা পুগ্গলোতি ৱা একত্থানি এতানি পদানি, ৱেনেয্যৱসেন পনেৱং ৱুত্তং. এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘোতি যানিমানি যুগড়ৱসেন চত্তাৰি যুগানি পাটিযেক্কতো অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা, এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো. আহুনেয্যোতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. ইধাপি –

‘‘যে কেচি সঙ্ঘং সৰণং গতাসে…পে…’’. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘সঙ্ঘোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৱতি যা পীতি…পে…’’. (দী. নি. অট্ঠ. ১.৬; ইতিৱু. অট্ঠ. ৯০);

‘‘সাধু খো, দেৱানমিন্দ, সঙ্ঘং সৰণগমনং হোতি, সঙ্ঘং সৰণগমনহেতু খো, দেৱানমিন্দ…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

আদীনং সুত্তপদানং ৱসেন সঙ্ঘে পসাদস্স ফলৱিসেসযোগো তস্স অগ্গৱিপাকতা চ ৱেদিতব্বা. তথা অনুত্তৰিযপটিলাভো সত্তমভৱাদিতো পট্ঠায ৱট্টদুক্খসমুচ্ছেদো অনুত্তৰসুখাধিগমোতি এৱমাদিউড়াৰফলনিপ্ফাদনৱসেন অগ্গৱিপাকতা ৱেদিতব্বা.

গাথাসু অগ্গতোতি অগ্গে ৰতনত্তযে, অগ্গভাৱতো ৱা পসন্নানং. অগ্গং ধম্মন্তি অগ্গসভাৱং বুদ্ধসুবোধিং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিং, ৰতনত্তযস্স অনঞ্ঞসাধাৰণং উত্তমসভাৱং, দসবলাদিস্ৱাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণসভাৱং ৱা. ৱিজানতন্তি ৱিজানন্তানং. এৱং সাধাৰণতো অগ্গপ্পসাদৱত্থুং দস্সেত্ৱা ইদানি অসাধাৰণতো তং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘অগ্গে বুদ্ধে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পসন্নানন্তি অৱেচ্চপ্পসাদেন চ ইতৰপ্পসাদেন চ পসন্নানং অধিমুত্তানং. ৱিৰাগূপসমেতি ৱিৰাগে উপসমে চ, সব্বস্স ৰাগস্স সব্বেসং কিলেসানং অচ্চন্তৱিৰাগহেতুভূতে অচ্চন্তউপসমহেতুভূতে চাতি অত্থো. সুখেতি ৱট্টদুক্খক্খযভাৱেন সঙ্খাৰূপসমসুখভাৱেন সুখে.

অগ্গস্মিং দানং দদতন্তি অগ্গে ৰতনত্তযে দানং দদন্তানং দেয্যধম্মং পৰিচ্চজন্তানং. তত্থ ধৰমানং ভগৱন্তং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা, পৰিনিব্বুতং ভগৱন্তং উদ্দিস্স ধাতুচেতিযাদিকে উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা বুদ্ধে দানং দদন্তি নাম. ‘‘ধম্মং পূজেস্সামা’’তি ধম্মধৰে পুগ্গলে চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা ধম্মঞ্চ চিৰট্ঠিতিকং কৰোন্তা ধম্মে দানং দদন্তি নাম. তথা অৰিযসঙ্ঘং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা তং উদ্দিস্স ইতৰস্মিম্পি তথা পটিপজ্জন্তা সঙ্ঘে দানং দদন্তি নাম. অগ্গং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি এৱং ৰতনত্তযে পসন্নেন চেতসা উড়াৰং পৰিচ্চাগং উড়াৰঞ্চ পূজাসক্কাৰং পৱত্তেন্তানং দিৱসে দিৱসে অগ্গং উড়াৰং কুসলং উপচীযতি. ইদানি তস্স পুঞ্ঞস্স অগ্গৱিপাকতায অগ্গভাৱং দস্সেতুং ‘‘অগ্গং আযূ’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ আযূতি দিব্বং ৱা মানুসং ৱা অগ্গং উড়াৰং পৰমং আযু পৱড্ঢতি উপৰূপৰি ব্ৰূহতি. ৱণ্ণোতি ৰূপসম্পদা. যসোতি পৰিৱাৰসম্পদা. কিত্তীতি থুতিঘোসো. সুখন্তি কাযিকং চেতসিকঞ্চ সুখং. বলন্তি কাযবলঞ্চেৱ ঞাণবলঞ্চ.

অগ্গস্স ৰতনত্তযস্স দানং দাতা. অথ ৱা অগ্গস্স দেয্যধম্মস্স দানং উড়াৰং কত্ৱা তত্থ পুঞ্ঞং পৱত্তেতা. অগ্গধম্মসমাহিতোতি অগ্গেন পসাদধম্মেন দানাদিধম্মেন চ সংহিতো সমন্নাগতো অচলপ্পসাদযুত্তো, তস্স ৱা ৱিপাকভূতেহি বহুজনস্স পিযমনাপতাদিধম্মেহি যুত্তো. অগ্গপ্পত্তো পমোদতীতি যত্থ যত্থ সত্তনিকাযে উপ্পন্নো, তত্থ তত্থ অগ্গভাৱং সেট্ঠভাৱং অধিগতো, অগ্গভাৱং ৱা লোকুত্তৰমগ্গফলং অধিগতো পমোদতি অভিৰমতি পৰিতুস্সতীতি.

অগ্গপসাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.