৮. অৰিযৱংসসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে ৱংস-সদ্দো ‘‘পিট্ঠিৱংসং অতিক্কমিত্ৱা নিসীদতী’’তিআদীসু দ্ৱিন্নং গোপানসীনং সন্ধানট্ঠানে ঠপেতব্বদণ্ডকে আগতো.

‘‘ৱংসো ৱিসালো চ যথা ৱিসত্তো,

পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা;

ৱংসক্কড়ীৰোৱ অসজ্জমানো,

একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি. –

আদীসু কট্ঠকে. ‘‘ভেৰিসদ্দো মুদিঙ্গসদ্দো ৱংসতালসদ্দো’’তিআদীসু তূৰিযৱিসেসে, ৱেণূতিপি ৱুচ্চতি. ‘‘ভিন্নেন পিট্ঠিৱংসেন মতো হত্থী’’তিআদীসু হত্থিআদীনং পিট্ঠিৱেমজ্ঝে পদেসে. ‘‘কুলৱংসং ঠপেস্সামী’’তিআদীসু কুলন্ৱযে. ‘‘ৱংসানুৰক্খকো পৱেণীপালকো’’তিআদীসু গুণানুপুব্বিযং গুণানং পবন্ধপ্পৱত্তিযং. ইধ পন চতুপচ্চযসন্তোসভাৱনাৰামতাসঙ্খাতগুণানং পবন্ধে দট্ঠব্বো. তস্স পন ৱংসস্স কুলন্ৱযং গুণন্ৱযঞ্চ নিদস্সনৱসেন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ খত্তিযৱংসোতি খত্তিযকুলৱংসো. এস নযো সেসপদেসুপি. সমণৱংসো পন সমণতন্তি সমণপৱেণী. মূলগন্ধাদীনন্তি আদি-সদ্দেন যথা সাৰগন্ধাদীনং সঙ্গহো, এৱমেত্থ গোৰসাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো, দুতিযেন পন আদি-সদেন কাসিকৱত্থসপ্পিমণ্ডাদীনং.

অৰিয-সদ্দো অমিলক্খেসুপি মনুস্সেসু পৱত্ততি, যেসং নিৱসনট্ঠানং অৰিযং আযতনন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘যাৱতা, আনন্দ, অৰিযং আযতন’’ন্তি (দী. নি. ২.১৫২; উদা. ৭৬). লোকিযসাধুজনেসুপি ‘‘যে হি ৱো অৰিযা পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰা, তেসং অহং অঞ্ঞতৰো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৫). ইধ পন যে ‘‘আৰকা কিলেসেহী’’তিআদিনা লদ্ধনিব্বচনা পটিৱিদ্ধঅৰিযসচ্চা, তে এৱ অধিপ্পেতাতি দস্সেতুং ‘‘কে পন তে অৰিযা’’তি পুচ্ছং কত্ৱা ‘‘অৰিযা ৱুচ্চন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যে মহাপণিধানকপ্পতো পট্ঠায যাৱাযং কপ্পো, এত্থন্তৰে উপ্পন্না সম্মাসম্বুদ্ধা. তে তাৱ সৰূপতো দস্সেত্ৱা তদঞ্ঞেপি সম্মাসম্বুদ্ধে পচ্চেকবুদ্ধে বুদ্ধসাৱকে চ সঙ্গহেত্ৱা অনৱসেসতো অৰিযে দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যাৱ সাসনং অন্তৰধাযতি, তাৱ সত্থা ধৰতি এৱ নামাতি ইমমেৱ ভগৱন্তং. যে চেতৰহি বুদ্ধসাৱকা, তে চ সন্ধায পচ্চুপ্পন্নগ্গহণং. তস্মিং তস্মিং কালে তে তে পচ্চুপ্পন্নাতি চে, অতীতানাগতগ্গহণং ন কত্তব্বং সিযা.

ইদানি যথা ভগৱা ‘‘ধম্মং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেস্সামি, যদিদং ছ ছক্কানী’’তি ছছক্কদেসনায (ম. নি. ৩.৪২০) অট্ঠহি পদেহি ৱণ্ণং অভাসি. এৱং মহাঅৰিযৱংসদেসনায অৰিযানং ৱংসং ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অৰিযৱংসা অগ্গঞ্ঞা ৰত্তঞ্ঞা ৱংসঞ্ঞা পোৰাণা, অসংকিণ্ণা অসংকিণ্ণপুব্বা ন সংকীযন্তি ন সংকীযিস্সন্তি, অপ্পটিকুট্ঠা সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি যেহি নৱহি পদেহি ৱণ্ণং অভাসি, তানি তাৱ আনেত্ৱা থোমনাৱসেনেৱ ৱণ্ণেন্তো ‘‘তে খো পনেতে’’তিআদিমাহ. অগ্গাতি জানিতব্বা সব্বৱংসেহি সেট্ঠভাৱতো সেট্ঠভাৱসাধনতো চ.

ৰত্তঞ্ঞা চিৰৰত্তাতি জানিতব্বা ৰত্তঞ্ঞূহি বুদ্ধাদীহি তেহি চ তথা অনুট্ঠিতত্তা. ৱংসাতি জানিতব্বাতি বুদ্ধাদীনং অৰিযানং ৱংসাতি জানিতব্বা. পোৰাণাতি পুৰাতনা. ন অধুনপ্পত্তিকাতি ন অধুনাতনা. অৱিকিণ্ণাতি ন খিত্তা ন ছড্ডিতা. তেনাহ ‘‘অনপনীতা’’তি. ন অপনীতপুব্বাতি ন ছড্ডিতপুব্বা, তিস্সন্নম্পি সিক্খানং পৰিপূৰণূপাযভাৱতো ন পৰিচ্চত্তপুব্বা. ততো এৱ ইদানিপি ন অপনীযন্তি, অনাগতেপি ন অপনীযিস্সন্তিযেৱ. ধম্মসভাৱস্স ৱিজাননেন ৱিঞ্ঞূ. সমিতপাপা সমণা চেৱ বাহিতপাপা ব্ৰাহ্মণা চ. তেহি অপ্পটিকুট্ঠা অপ্পটিক্খিত্তা. যে হি ন পটিক্কোসিতব্বা, তে অনিন্দিতব্বা. অগৰহিতব্বা অপৰিচ্চজিতব্বতায অপ্পটিক্খিপিতব্বা হোন্তীতি.

সন্তুট্ঠোতি এত্থ যথাধিপ্পেতসন্তোসমেৱ দস্সেন্তেন পচ্চযসন্তোসৱসেন সন্তুট্ঠোতি ৱুত্তং, ঝানৱিপস্সনাদিৱসেনপি ইধ ভিক্খুনো সন্তুট্ঠতা হোতীতি. ইতৰীতৰেনাতি ইতৰেন ইতৰেন. ইতৰসদ্দো অনিযমৱচনো দ্ৱিক্খত্তুং ৱুচ্চমানো যং-কিঞ্চিসদ্দেহি সমানত্থো হোতীতি ৱুত্তং ‘‘যেন কেনচী’’তি. স্ৱাযং অনিযমৱাচিতায এৱ যথা থূলাদীনং অঞ্ঞতৰৱচনো, এৱং যথালদ্ধাদীনম্পি অঞ্ঞতৰৱচনোতি. তত্থ দুতিযপক্খস্সেৱ ইধ ইচ্ছিতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘অথ খো’’তিআদিমাহ. ননু চ যথালদ্ধাদযোপি থূলাদযো এৱ? সচ্চমেতং, তথাপি অত্থি ৱিসেসো. যো হি যথালদ্ধেসু থূলাদীসু সন্তোসো, সো যথালাভসন্তোসোৱ, ন ইতৰো. ন হি সো পচ্চযমত্তসন্নিস্সযো ইচ্ছিতো, অথ খো অত্তনো কাযবলসাৰুপ্পভাৱসন্নিস্সযোপি. থূলদুকাদযো তযোপি চীৱৰে লব্ভন্তি, মজ্ঝিমো চতুপচ্চযসাধাৰণো, পচ্ছিমো পন চীৱৰে সেনাসনে চ লব্ভতীতি দট্ঠব্বং. ইমে তযো সন্তোসেতি ইদং সব্বসঙ্গাহিকনযেন ৱুত্তং. যে হি পৰতো গিলানপচ্চযং পিণ্ডপাতে এৱ পক্খিপিত্ৱা চীৱৰে ৱীসতি, পিণ্ডপাতে পন্নৰস, সেনাসনে পন্নৰসাতি সমপঞ্ঞাস সন্তোসা ৱুচ্চন্তি, তে সব্বেপি যথাৰহং ইমেসু এৱ তীসু সন্তোসেসু সঙ্গহং সমোসৰণং গচ্ছন্তীতি.

চীৱৰং জানিতব্বন্তি ‘‘ইদং নাম চীৱৰং কপ্পিয’’ন্তি জাতিতো চীৱৰং জানিতব্বং. চীৱৰখেত্তন্তি চীৱৰস্স উপ্পত্তিক্খেত্তং. পংসুকূলন্তি পংসুকূলচীৱৰং, পংসুকূললক্খণপ্পত্তং চীৱৰং জানিতব্বন্তি অত্থো. চীৱৰসন্তোসোতি চীৱৰে লব্ভমানো সব্বো সন্তোসো জানিতব্বো. চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি জানিতব্বানি, যানি গোপেন্তো চীৱৰসন্তোসেন সম্মদেৱ সন্তুট্ঠো হোতীতি. খোমকপ্পাসিককোসেয্যকম্বলসাণভঙ্গানি খোমাদীনি. তত্থ খোমং নাম খোমসুত্তেহি ৱাযিতং খোমপট্টচীৱৰং. তথা সেসানিপি. সাণন্তি সাণৱাকসুত্তেহি কতচীৱৰং. ভঙ্গন্তি পন খোমসুত্তাদীনি সব্বানি, একচ্চানি ৱা মিস্সেত্ৱা কতচীৱৰং. ভঙ্গম্পি ৱাকমযমেৱাতি কেচি. ছাতি গণনপৰিচ্ছেদো. যদি এৱং ইতো অঞ্ঞা ৱত্থজাতি নত্থীতি? নো নত্থি. সা পন এতেসং অনুলোমাতি দস্সেতুং ‘‘দুকূলাদীনী’’তিআদি ৱুত্তং. আদি-সদ্দেন পত্তুণ্ণং, সোমাৰপট্টং, চীনপট্টং, ইদ্ধিজং, দেৱদিন্নন্তি তেসং সঙ্গহো. তত্থ দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. পত্তুণ্ণদেসে সঞ্জাতৱত্থং পত্তুণ্ণং. ‘‘কোসেয্যৱিসেসো’’তি হি অভিধানকোসে ৱুত্তং. সোমাৰদেসে চীনদেসে চ জাতৱত্থানি সোমাৰচীনপট্টানি. পত্তুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং, তং খোমাদীনং অঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসং এৱ অনুলোমং. দেৱতাহি দিন্নচীৱৰং দেৱদিন্নং, তং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৱকঞ্ঞায অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স দিন্নৱত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৱ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতৰভাৱতো.

ইমানীতি অন্তোগধাৱধাৰণৱচনং, ইমানি এৱাতি অত্থো. বুদ্ধাদীনং পৰিভোগযোগ্গতায কপ্পিযচীৱৰানি. ইদানি অৱধাৰণেন নিৱত্তিতানি একদেসেন দস্সেতুং ‘‘কুসচীৰ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কুসতিণেহি অঞ্ঞেহি ৱা তাদিসেহি তিণেহি কতচীৱৰং কুসচীৰং. অক্কৱাকাদীহি ৱাকেহি কতচীৱৰং ৱাকচীৰং. চতুক্কোণেহি তিকোণেহি ৱা ফলকেহি কতচীৱৰং ফলকচীৰং. মনুস্সানং কেসেহি কতকম্বলং কেসকম্বলং. চামৰিৱালঅস্সৱালাদীহি কতং ৱালকম্বলং. মকচিতন্তূহি ৱাযিতো পোত্থকো. চম্মন্তি মিগচম্মাদি যং কিঞ্চি চম্মং. উলূকপক্খেহি গন্থিত্ৱা কতচীৱৰং উলূকপক্খং. ভুজপত্ততচাদিমযং ৰুক্খদুস্সং. তিৰীটকন্তি অত্থো. সুখুমতৰাহি লতাহি লতাৱাকেহি ৱা ৱাযিতং লতাদুস্সং. এৰকৱাকেহি কতং এৰকদুস্সং. তথা কদলিদুস্সং. সুখুমেহি ৱেড়ুৱিলীৱেহি কতং ৱেড়ুদুস্সং. আদি-সদ্দেন ৱক্কলাদীনং সঙ্গহো. অকপ্পিযচীৱৰানি তিত্থিযদ্ধজভাৱতো.

অট্ঠন্নং মাতিকানং ৱসেনাতি ‘‘সীমায দেতি, কতিকায দেতী’’তিআদিনা (মহাৱ. ৩৭৯) আগতানং অট্ঠন্নং চীৱৰুপ্পত্তিমাতিকানং ৱসেন. চীৱৰানং পটিলাভক্খেত্তদস্সনত্থঞ্হি ভগৱতা ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, মাতিকা’’তিআদিনা মাতিকা ঠপিতা. মাতিকাতি হি মাতৰো চীৱৰুপ্পত্তিজনিকাতি.

সোসানিকন্তি সুসানে পতিতং. পাপণিকন্তি আপণদ্ৱাৰে পতিতং. ৰথিযন্তি পুঞ্ঞত্থিকেহি ৱাতপানন্তৰেন ৰথিকায ছড্ডিতচোড়কং. সঙ্কাৰকূটকন্তি সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডিতচোড়কং. সিনানন্তি নহানচোড়কং, যং ভূতৱেজ্জেহি সসীসং নহাযিত্ৱা কালকণ্ণিচোড়ন্তি ছড্ডেত্ৱা গচ্ছন্তি. তিত্থন্তি তিত্থচোড়ং, সিনানতিত্থে ছড্ডিতপিলোতিকা. অগ্গিদড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢপ্পদেসং. তঞ্হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. গোখাযিতাদীনি পাকটানেৱ. তানিপি হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. ধজং উস্সাপেত্ৱাতি নাৱং আৰোহন্তেহি ৱা যুদ্ধং পৱিসন্তেহি ৱা ধজযট্ঠিং উস্সাপেত্ৱা, তত্থ বদ্ধং ৱাতেন আনীতং তেহি ছড্ডিতন্তি অধিপ্পাযো.

সাদকভিক্খুনাতি গহপতিচীৱৰস্স সাদিযনভিক্খুনা. একমাসমত্তন্তি চীৱৰমাসসঞ্ঞিতং একমাসমত্তং ৱিতক্কেতুং ৱট্টতি, ন ততো পৰন্তি অধিপ্পাযো. সব্বস্সপি হি তণ্হানিগ্গহত্থা সাসনে পটিপত্তীতি. পংসুকূলিকো অদ্ধমাসেনেৱ কৰোতি অপৰপ্পটিবদ্ধত্তা পটিলাভস্স, ইতৰস্স পন পৰপ্পটিবদ্ধত্তা মাসমত্তং অনুঞ্ঞাতং. ইদং মাসড্ঢমাসমত্তং…পে… ৱিতক্কসন্তোসো ৱিতক্কেন্তস্স পৰিমিতকালিকত্তা. মহাথেৰং তত্থ অত্তনো সহাযং ইচ্ছন্তোপি গৰুগাৰৱেন ‘‘গামদ্ৱাৰং, ভন্তে, গমিস্সামি’’ইচ্চেৱাহ. থেৰোপি তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা ‘‘অহম্পাৱুসো, গমিস্সামী’’তি আহ. ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো ৱিতক্কস্স অৱসৰো মা হোতূ’’তি পঞ্হং পুচ্ছমানো গামং পাৱিসি. উচ্চাৰপলিবুদ্ধোতি উচ্চাৰেন পীড়িতো. তদা ভগৱতো দুক্কৰকিৰিযানুস্সৰণমুখেন তথাগতে উপ্পন্নস্স পীতিসোমনস্সৱেগস্স বলৱভাৱেন কিলেসানং ৱিক্খম্ভিতত্তা তস্মিংযেৱ…পে… তীণি ফলানি পত্তো.

কত্থ লভিস্সামীতি চিন্তনাপি লাভাসাপুব্বিকাতি তথা ‘‘অচিন্তেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ‘‘সুন্দৰং লভিস্সামি, মনাপং লভিস্সামী’’তিএৱমাদিচিন্তনায কা নাম কথা, কথং পন গন্তব্বন্তি আহ ‘‘কম্মট্ঠানসীসেনেৱ গমন’’ন্তি. তেন চীৱৰং পটিচ্চ কিঞ্চিপি ন চিন্তেতব্বমেৱাতি দস্সেতি. অপেসলো অপ্পতিৰূপাযপি পৰিযেসনায পচ্চযো ভৱেয্যাতি ‘‘পেসলং ভিক্খুং গহেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. আহৰিযমানন্তি সুসানাদীসু পতিতং ৱত্থং ‘‘ইমে ভিক্খূ পংসুকূলপৰিযেসনং চৰন্তী’’তি ঞত্ৱা কেনচি পুৰিসেন ততো আনীযমানং. এৱং লদ্ধং গণ্হন্তস্সপীতি এৱং পটিলাভসন্তোসং অকোপেত্ৱা লদ্ধং গণ্হন্তস্সপি. অত্তনোপহোনকমত্তেনেৱাতি যথালদ্ধানং পংসুকূলানং একপট্টদুপট্টানং অত্থায অত্তনো পহোনকপ্পমাণেনেৱ. অৱধাৰণেন উপৰি পচ্চাসং নিৱত্তেতি. গামে ভিক্খায আহিণ্ডন্তেন সপদানচাৰিনা ৱিয দ্ৱাৰপ্পটিপাটিযা চৰণং লোলুপ্পৱিৱজ্জনং নাম লোলুপ্পস্স দূৰসমুস্সাৰিতত্তা.

যাপেতুন্তি অত্তভাৱং পৱত্তেতুং. ধোৱনুপগেনাতি ধোৱনযোগ্গেন. পণ্ণানীতি অম্বজম্বাদিপণ্ণানি. অকোপেত্ৱাতি সন্তোসং অকোপেত্ৱা. পহোনকনীহাৰেনেৱাতি অন্তৰৱাসকাদীসু যং কাতুকামো, তস্স পহোনকনিযামেনেৱ যথালদ্ধং থূলসুখুমাদিং গহেত্ৱা কৰণং. তিমণ্ডলপ্পটিচ্ছাদনমত্তস্সেৱাতি নিৱাসনং চে নাভিমণ্ডলং, জাণুমণ্ডলং, ইতৰঞ্চে গলৱাটমণ্ডলং, জাণুমণ্ডলন্তি তিমণ্ডলপ্পটিচ্ছাদনমত্তস্সেৱ কৰণং. তং পন অত্থতো তিণ্ণং চীৱৰানং হেট্ঠিমন্তেন ৱুত্তপৰিমাণংযেৱ হোতি. অৱিচাৰেত্ৱা ন ৱিচাৰেত্ৱা.

কুসিবন্ধনকালেতি মণ্ডলানি যোজেত্ৱা সিব্বনকালে. সত্ত ৱাৰেতি সত্ত সিব্বনৱাৰে. কপ্পবিন্দুঅপদেসেন কস্সচি ৱিকাৰস্স অকৰণং কপ্পসন্তোসো.

সীতপ্পটিঘাতনাদি অত্থাপত্তিতো সিজ্ঝতীতি মুখ্যমেৱ চীৱৰপৰিভোগে পযোজনং দস্সেতুং ‘‘হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনমত্তৱসেনা’’তি ৱুত্তং. তেনাহ ভগৱা ‘‘যাৱদেৱ হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনত্থ’’ন্তি (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬). ৱট্টতি, ন তাৱতা সন্তোসো কুপ্পতি সম্ভাৰানং দক্খিণেয্যানং অলাভতো. সাৰণীযধম্মে ঠত্ৱাতি সীলৱন্তেহি ভিক্খূহি সাধাৰণভোগিভাৱে ঠত্ৱা. ইতীতিআদিনা পঠমস্সেৱ অৰিযৱংসস্স পংসুকূলিকঙ্গতেচীৱৰিকঙ্গানং তেসঞ্চস্স পচ্চযতং দস্সেন্তো ‘‘ইতি ইমে ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমুট্ঠাপকা উপত্থম্ভকা চা’’তি দীপেতি. এস নযো ইতো পৰেসু.

সন্তুট্ঠো হোতি ৱণ্ণৱাদীতি এত্থ চতুক্কোটিকং সম্ভৱতি. তত্থ চতুত্থোযেৱ পক্খো ৱণ্ণিতথোমিতোতি তথা দেসনা কতা. একো সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং ন কথেতি সেয্যথাপি থেৰো নাড়কো. একো ন সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি উপনন্দো সক্যপুত্তো. একো নেৱ সন্তুট্ঠো হোতি, ন সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি থেৰো লাড়ুদাযি. একো সন্তুট্ঠো চেৱ হোতি, সন্তোসস্স চ ৱণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি থেৰো মহাকস্সপো.

অনেসনন্তি অযুত্তং এসনং. তেনাহ ‘‘অপ্পতিৰূপ’’ন্তি, সাসনে ঠিতানং অপ্পতিৰূপং অযোগ্গং. কোহঞ্ঞং কৰোন্তোতি চীৱৰুপ্পাদননিমিত্তং পৰেসং কুহনং ৱিম্হাপনং কৰোন্তো. উত্তসতীতি তণ্হাসন্তাসেন উপৰূপৰি তসতি. পৰিতস্সতীতি পৰিতো তস্সতি. যথা সব্বে কাযৱচিপ্পযোগা তদত্থা এৱ জাযন্তি, এৱং সব্বভাগেহি তসতি. গধিতং ৱুচ্চতি গিদ্ধো, সো চেত্থ অভিজ্ঝালক্খণো অধিপ্পেতো. গধিতং এতস্স নত্থীতি অগধিতোতি আহ ‘‘ৱিগতলোভগিদ্ধো’’তি. মুচ্ছন্তি তণ্হাৱসেন মুয্হনং. তস্স সমুস্সযস্স অধিগতং অনাপন্নো অনুপগতো. অনোত্থতো অনজ্ঝোত্থতো. অপৰিযোনদ্ধোতি তণ্হচ্ছদনেন অচ্ছাদিতো. আদীনৱং পস্সমানোতি দিট্ঠধম্মিকং সম্পৰাযিকঞ্চ দোসং পস্সন্তো. গধিতপৰিভোগতো নিস্সৰতি এতেনাতি নিস্সৰণং, ইদমট্ঠিকতা. তং পজানাতীতি নিস্সৰণপঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘যাৱদেৱ…পে… জানন্তো’’তি.

নেৱত্তানুক্কংসেতীতি অত্তানং নেৱ উক্কংসেতি ন উক্খিপতি ন উক্কট্ঠতো দহতি. অহন্তিআদি উক্কংসনাকাৰদস্সনং. ন ৱম্ভেতি ন হীড়েতি ন নিহীনতো দহতি. তস্মিং চীৱৰসন্তোসেতি তস্মিং যথাৱুত্তে ৱীসতিৱিধে চীৱৰসন্তোসে. কামঞ্চেত্থ ৱুত্তপ্পকাৰসন্তোসগ্গহণেনেৱ চীৱৰহেতু অনেসনাপজ্জনাদিপি গহিতমেৱ তস্মিং সতি তস্স ভাৱতো, অসতি চ অভাৱতো. ৱণ্ণৱাদিতাঅত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনানি পন গহিতানি ন হোন্তীতি ‘‘ৱণ্ণৱাদাদীসু ৱা’’তি ৱিকপ্পো ৱুত্তো. এত্থ চ দক্খোতিআদি যেসং ধম্মানং ৱসেনস্স যথাৱুত্তসন্তোসাদী ইজ্ঝন্তি, তংদস্সনং. তত্থ দক্খোতি ইমিনা তেসং সমুট্ঠাপনপঞ্ঞং দস্সেতি. অনলসোতি ইমিনা পগ্গণ্হনৱীৰিযং, সম্পজানোতি ইমিনা পাৰিহাৰিযপঞ্ঞং, পটিস্সতোতি ইমিনা তত্থ অসম্মোসৱুত্তিং দস্সেতি.

পিণ্ডপাতো জানিতব্বোতি পভেদতো পিণ্ডপাতো জানিতব্বো. পিণ্ডপাতক্খেত্তন্তি পিণ্ডপাতস্স উপ্পত্তিট্ঠানং. পিণ্ডপাতসন্তোসো জানিতব্বোতি পিণ্ডপাতসন্তোসপ্পভেদো জানিতব্বো. ইধ ভেসজ্জম্পি পিণ্ডপাতগতিকমেৱ. আহৰিতব্বতো হি সপ্পিআদীনম্পি গহণং কতং.

পিণ্ডপাতক্খেত্তং পিণ্ডপাতস্স উপ্পত্তিট্ঠানং খেত্তং ৱিয খেত্তং. উপ্পজ্জতি এত্থ, এতেনাতি চ উপ্পত্তিট্ঠানং. সঙ্ঘতো ৱা হি ভিক্খুনো পিণ্ডপাতো উপ্পজ্জতি উদ্দিস্সৱসেন ৱা. তত্থ সকলস্স সঙ্ঘস্স দাতব্বভত্তং সঙ্ঘভত্তং. কতিপযে ভিক্খূ উদ্দিসিত্ৱা উদ্দেসেন দাতব্বভত্তং উদ্দেসভত্তং. নিমন্তেত্ৱা দাতব্বভত্তং নিমন্তনং. সলাকায দাতব্বভত্তং সলাকভত্তং. একস্মিং পক্খে একদিৱসং দাতব্বভত্তং পক্খিকং. উপোসথে উপোসথে দাতব্বভত্তং উপোসথিকং. পাটিপদদিৱসে দাতব্বভত্তং পাটিপদিকং. আগন্তুকানং দাতব্বভত্তং আগন্তুকভত্তং. ধুৰগেহে এৱ ঠপেত্ৱা দাতব্বভত্তং ধুৰভত্তং. কুটিং উদ্দিস্স দাতব্বভত্তং কুটিভত্তং. গামৱাসিআদীহি ৱাৰেন দাতব্বভত্তং ৱাৰভত্তং. ৱিহাৰং উদ্দিস্স দাতব্বভত্তং ৱিহাৰভত্তং. সেসানি পাকটানেৱ.

ৱিতক্কেতি ‘‘কত্থ নু খো অহং অজ্জ পিণ্ডায চৰিস্সামী’’তি. ‘‘স্ৱে কত্থ পিণ্ডায চৰিস্সামা’’তি থেৰেন ৱুত্তে ‘‘অসুকগামে, ভন্তে’’তি কামমেতং পটিৱচনদানং, যেন পন চিত্তেন চিন্তেত্ৱা তং ৱুত্তং, তং সন্ধাযাহ ‘‘এত্তকং চিন্তেত্ৱা’’তি. ততো পট্ঠাযাতি ৱিতক্কমাড়কে ঠত্ৱা ৱিতক্কিতকালতো পট্ঠায. ততো পৰং ৱিতক্কেন্তো অৰিযৱংসা চুতো হোতীতি ইদং তিণ্ণম্পি অৰিযৱংসিকানং ৱসেন গহেতব্বং, ন একচাৰিকস্সেৱ. সব্বোপি হি অৰিযৱংসিকো একৱাৰমেৱ ৱিতক্কেতুং লভতি, ন ততো পৰং. পৰিবাহিৰোতি অৰিযৱংসিকভাৱতো বহিভূতো. স্ৱাযং ৱিতক্কসন্তোসো কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন ন কুপ্পতি ৱিসুজ্ঝতি চ. ইতো পৰেসুপি এসেৱ নযো. তেনেৱাহ ‘‘কম্মট্ঠানসীসেন গন্তব্ব’’ন্তি. গহেতব্বমেৱাতি অট্ঠানপ্পযুত্তো এৱ-সদ্দো. যাপনমত্তমেৱ গহেতব্বন্তি যোজেতব্বং.

এত্থাতি এতস্মিং পিণ্ডপাতপ্পটিগ্গহণে. অপ্পন্তি অত্তনো যাপনপ্পমাণতোপি অপ্পং গহেতব্বং দাযকস্স চিত্তাৰাধনত্থং. পমাণেনেৱাতি অত্তনো পমাণেনেৱ অপ্পং গহেতব্বং. পমাণেন গহেতব্বন্তি এত্থ কাৰণং দস্সেতুং ‘‘পটিগ্গহণস্মিঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. মক্খেতীতি ৱিদ্ধংসেতি অপনেতি. ৱিনিপাতেতি ৱিনাসেতি অট্ঠানৱিনিযোগেন. সাসনন্তি সত্থুসাসনং অনুসিট্ঠিং ন কৰোতি ন পটিপজ্জতি. সপদানচাৰিনা ৱিয দ্ৱাৰপটিপাটিযা চৰণং লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসোতি আহ ‘‘দ্ৱাৰপটিপাটিযা গন্তব্ব’’ন্তি.

হৰাপেত্ৱাতি অধিকং অপনেত্ৱা. আহাৰগেধতো নিস্সৰতি এতেনাতি নিস্সৰণং. জিঘচ্ছায পটিৱিনোদনত্থং কতা, কাযস্স ঠিতিআদিপযোজনং পন অত্থাপত্তিতো আগতমেৱাতি আহ ‘‘জিঘচ্ছায…পে… সন্তোসো নামা’’তি. নিদহিত্ৱা ন পৰিভুঞ্জিতব্বং তদহুপীতি অধিপ্পাযো. ইতৰত্থ পন সিক্খাপদেনেৱ ৱাৰিতং. সাৰণীযধম্মে ঠিতেনাতি সীলৱন্তেহি ভিক্খূহি সাধাৰণভোগিভাৱে ঠিতেন.

সেনাসনেনাতি সযনেন আসনেন চ. যত্থ যত্থ হি মঞ্চাদিকে ৱিহাৰাদিকে চ সেতি, তং সেনং. যত্থ যত্থ পীঠাদিকে আসতি, তং আসনং. তদুভযং একতো কত্ৱা ‘‘সেনাসন’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘মঞ্চো’’তিআদি. তত্থ মঞ্চো মসাৰকাদি. তথা পীঠং. মঞ্চভিসি, পীঠভিসীতি দুৱিধো ভিসি. ৱিহাৰো পাকাৰপৰিচ্ছিন্নো সকলো আৱাসো, ‘‘দীঘমুখপাসাদো’’তি কেচি. অড্ঢযোগো দীঘপাসাদো, ‘‘একপস্সচ্ছাদনকসেনাসন’’ন্তি কেচি. পাসাদোতি চতুৰস্সপাসাদো, ‘‘আযতচতুৰস্সপাসাদো’’তি কেচি. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো. গুহাতি কেৱলা পব্বতগুহা. লেণং দ্ৱাৰবন্ধং. অট্টো বহলভিত্তিকগেহং, যস্স গোপানসিযো অগ্গহেত্ৱা ইট্ঠকাহি এৱ ছদনং হোতি, ‘‘অট্টলাকাৰেন কৰীযতী’’তিপি ৱদন্তি. মাড়ো এককূটসঙ্গহিতো অনেককোণো পটিস্সযৱিসেসো, ‘‘ৱট্টাকাৰেন কতসেনাসন’’ন্তি কেচি.

পিণ্ডপাতে ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘সাদকো ভিক্খু ‘অহং কত্থ ৱসিস্সামী’তি ৱিতক্কেতী’’তিআদিনা যথাৰহং পিণ্ডপাতে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. ‘‘ততো পৰং ৱিতক্কেন্তো অৰিযৱংসা চুতো হোতি পৰিবাহিৰো, সেনাসনং কুহিং লভিস্সামীতি অচিন্তেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ গন্তব্ব’’ন্তি চ এৱমাদি সব্বং পুৰিমনযেনেৱ.

কস্মা পনেত্থ পচ্চযসন্তোসং দস্সেন্তেন ভগৱতা গিলানপচ্চযসন্তোসো ন গহিতোতি? ন খো পনেতং এৱং দট্ঠব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘গিলানপচ্চযো পন পিণ্ডপাতে এৱ পৱিট্ঠো’’তি আহ, আহৰিতব্বতাসামঞ্ঞেনাতি অধিপ্পাযো. যদি এৱং তত্থাপি পিণ্ডপাতে ৱিয ৱিতক্কসন্তোসাদযোপি পন্নৰস সন্তোসা ইচ্ছিতব্বাতি? নোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. ননু চেত্থ দ্ৱাদসেৱ ধুতঙ্গানি ৱিনিযোগং গতানি, একং পন নেসজ্জিকঙ্গং ন কত্থচি ৱিনিযুত্তন্তি আহ ‘‘নেসজ্জিকঙ্গং ভাৱনাৰামঅৰিযৱংসং ভজতী’’তি. অযঞ্চ অত্থো অট্ঠকথাৰুড়্হো এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদিমাহ.

পথৱিং পত্থৰমানো ৱিযাতিআদি অৰিযৱংসদেসনায সুদুক্কৰভাৱদস্সনং মহাৱিসযত্তা তস্সা দেসনায. যস্মা নযসহস্সপটিমণ্ডিতং হোতি, অৰিযমগ্গাধিগমায ৱিত্থাৰতো পৱত্তিযমানা দেসনা চিত্তুপ্পাদকণ্ডে অযঞ্চ ভাৱনাৰামঅৰিযৱংসকথা অৰিযমগ্গাধিগমায ৱিত্থাৰতো পৱত্তিযমানা এৱ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সহস্সনযপটিমণ্ডিতং…পে… দেসনং আৰভী’’তি.

পটিপক্খৱিধমনতো অভিমুখভাৱেন ৰমণং আৰমণং আৰামোতি আহ ‘‘অভিৰতীতি অত্থো’’তি. ব্যধিকৰণানম্পি পদানং ৱসেন ভৱতি বাহিৰত্থসমাসো যথা ‘‘উৰসিলোমো কণ্ঠেকাড়ো’’তি আহ ‘‘ভাৱনায আৰামো অস্সাতি ভাৱনাৰামো’’তি. অভিৰমিতব্বট্ঠেন ৱা আৰামো, ভাৱনা আৰামো অস্সাতি ভাৱনাৰামোতি এৱম্পেত্থ সমাসযোজনা ৱেদিতব্বা. ভাৱেন্তো ৰমতীতি এতেন ভাৱনাৰামসদ্দানং কত্তুসাধনতং কম্মধাৰযসমাসতঞ্চ দস্সেতি. ‘‘পজহন্তো ৰমতী’’তি ৱুত্তত্তা পহানাৰামোতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

কামং ‘‘নেসজ্জিকঙ্গং ভাৱনাৰামঅৰিযৱংসং ভজতী’’তি ৱুত্তং ভাৱনানুযোগস্স অনুচ্ছৱিকত্তা, নেসজ্জিকঙ্গৱসেন পন নেসজ্জিকস্স ভিক্খুনো একচ্চাহি আপত্তীহি অনাপত্তিভাৱোতি তম্পি সঙ্গণ্হন্তো ‘‘তেৰসন্নং ধুতঙ্গান’’ন্তি ৱত্ৱা ৱিনযং পত্ৱা গৰুকে ঠাতব্বন্তি ইচ্ছিতত্তা সল্লেখস্স অপৰিচ্চজনৱসেন পটিপত্তি নাম ৱিনযে ঠিতস্সেৱাতি আহ ‘‘তেৰসন্নং…পে… কথিতং হোতী’’তি. কামং সুত্তাভিধম্মপিটকেসুপি তত্থ তত্থ সীলকথা আহটাযেৱ, যেহি পন গুণেহি সীলস্স ৱোদানং হোতি, তেসু কথিতেসু যথা সীলকথাবাহুল্লং ৱিনযপিটকং কথিতং হোতি, এৱং ভাৱনাকথাবাহুল্লং সুত্তপিটকং অভিধম্মপিটকঞ্চ চতুত্থেন অৰিযৱংসেন কথিতেন কথিতমেৱ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ভাৱনাৰামেন অৱসেসং পিটকদ্ৱযং কথিত’’ন্তি. ‘‘সো নেক্খম্মং ভাৱেন্তো ৰমতী’’তি নেক্খম্মপদং আদিং কত্ৱা তত্থ দেসনায পৱত্তত্তা সব্বেসম্পি ৱা সমথৱিপস্সনামগ্গধম্মানং যথাসকং পটিপক্খতো নিক্খমনেন নেক্খম্মসঞ্ঞিতানং তত্থ আগতত্তা সো পাঠো নেক্খম্মপাড়ীতি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘নেক্খমপাড়িযা কথেতব্বো’’তি. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সব্বেপি কুসলা ধমা, নেক্খম্মন্তি পৱুচ্চৰে’’তি. দসুত্তৰসুত্তন্তপৰিযাযেনাতি দসুত্তৰসুত্তন্তধম্মেন (দী. নি. ৩.৩৫০ আদযো) দসুত্তৰসুত্তন্তে আগতনযেনাতি ৱা অত্থো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

সোতি জাগৰিযং অনুযুত্তো ভিক্খু. নেক্খম্মন্তি কামেহি নিক্খন্তভাৱতো নেক্খম্মসঞ্ঞিতং পঠমজ্ঝানূপচাৰং, সো ‘‘অভিজ্ঝং লোকে পহাযা’’তিআদিনা (ৱিভ. ৫০৮) আগতো. পঠমজ্ঝানস্স পুব্বভাগভাৱনা হি ইধাধিপ্পেতা, তস্মা ‘‘অব্যাপাদ’’ন্তিআদীসুপি এৱমেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. সউপাযানঞ্হি অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং অট্ঠাৰসন্নং মহাৱিপস্সনানং চতুন্নং অৰিযমগ্গানঞ্চ ৱসেনেত্থ দেসনা পৱত্তাতি. তত্থ অব্যাপাদন্তি মেত্তা. আলোকসঞ্ঞন্তি ৱিভূতং কত্ৱা মনসিকৰণেন উপট্ঠিতআলোকসঞ্জাননং. অৱিক্খেপন্তি সমাধিং. ধম্মৱৱত্থানন্তি কুসলাদিধম্মানং যাথাৱনিচ্ছযং, ‘‘সপচ্চযনামৱৱত্থান’’ন্তিপি ৱদন্তি. এৱং কামচ্ছন্দাদিনীৱৰণপ্পহানেন ‘‘অভিজ্ঝং লোকে পহাযা’’তিআদিনা ৱুত্তস্স পঠমজ্ঝানস্স পুব্বভাগপটিপদায ভাৱনাৰামতং পহানাৰামতঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি সহ উপাযেন অট্ঠসমাপত্তীহি অট্ঠাৰসহি চ মহাৱিপস্সনাহি তং দস্সেতুং ‘‘ঞাণ’’ন্তিআদিমাহ. নামৰূপপৰিগ্গহণকঙ্খাৱিতৰণানঞ্হি ৱিবন্ধভূতস্স মোহস্স দূৰীকৰণেন ঞাতপৰিঞ্ঞায ঠিতস্স অনিচ্চসঞ্ঞাদযো সিজ্ঝন্তি. তথা ঝানসমাপত্তীসু অনভিৰতিনিমিত্তেন পামোজ্জেন তত্থ অনভিৰতিযা ৱিনোদিতায ঝানাদীনং সমধিগমোতি সমাপত্তিৱিপস্সনং অৰতিৱিনোদনঅৱিজ্জাপদালনউপাযো. উপ্পটিপাটিনিদ্দেসো পন নীৱৰণসভাৱায অৱিজ্জায হেট্ঠানীৱৰণেসু সঙ্গহদস্সনত্থন্তি দট্ঠব্বং. কিঞ্চাপি পঠমজ্ঝানূপচাৰেযেৱ দুক্খং, চতুত্থজ্ঝানূপচাৰেযেৱ সুখং পহীযতি, অতিসযপ্পহানং পন সন্ধাযাহ ‘‘চতুত্থজ্ঝানং সুখদুক্খে’’তি.

অনিচ্চস্স, অনিচ্চন্তি চ অনুপস্সনা অনিচ্চানুপস্সনা, তেভূমকধম্মানং অনিচ্চতং গহেত্ৱা পৱত্তায অনুপস্সনাযেতং নামং. নিচ্চসঞ্ঞন্তি সঙ্খতধম্মেসু নিচ্চা সস্সতাতি পৱত্তং মিচ্ছাসঞ্ঞং. সঞ্ঞাসীসেন দিট্ঠিচিত্তানম্পি গহণং দট্ঠব্বং. এস নযো ইতো পৰেসুপি. নিব্বিদানুপস্সনন্তি সঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দনাকাৰেন পৱত্তং অনুপস্সনং. নন্দিন্তি সপ্পীতিকতণ্হং. ৱিৰাগানুপস্সনন্তি ৱিৰজ্জনাকাৰেন পৱত্তং অনুপস্সনং. নিৰোধানুপস্সনন্তি সঙ্খাৰানং নিৰোধস্স অনুপস্সনং. ‘‘তে সঙ্খাৰা নিৰুজ্ঝন্তিযেৱ, আযতিং সমুদযৱসেন ন উপ্পজ্জন্তী’’তি এৱং ৱা অনুপস্সনা নিৰোধানুপস্সনা. তেনেৱাহ ‘‘নিৰোধানুপস্সনায নিৰোধেতি নো সমুদেতী’’তি. মুচ্চিতুকামতা হি অযং বলপ্পত্তাতি. পটিনিস্সজ্জনাকাৰেন পৱত্তা অনুপস্সনা পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা. পটিসঙ্খা সন্তিট্ঠনা হি অযং. আদানন্তি নিচ্চাদিৱসেন গহণং. সন্ততিসমূহকিচ্চাৰম্মণানং ৱসেন একত্তগ্গহণং ঘনসঞ্ঞা. আযূহনং অভিসঙ্খৰণং. অৱত্থাৱিসেসাপত্তি ৱিপৰিণামো. ধুৱসঞ্ঞন্তি থিৰভাৱগ্গহণং.

নিমিত্তন্তি সমূহঘনৱসেন, সকিচ্চপৰিচ্ছেদতায চ সঙ্খাৰানং সৱিগ্গহতং. পণিধিন্তি ৰাগাদিপণিধিং. সা পনত্থতো তণ্হাৱসেন সঙ্খাৰেসু নিন্নতা. অভিনিৱেসন্তি অত্তানুদিট্ঠি. অনিচ্চদুক্খাদিৱসেন সব্বধম্মতীৰণং অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনা. সাৰাদানাভিনিৱেসন্তি অসাৰে সাৰন্তি গহণৱিপল্লাসং. ‘‘ইস্সৰকুত্তাদিৱসেন লোকো সমুপ্পন্নো’’তি অভিনিৱেসো সম্মোহাভিনিৱেসো. কেচি পন ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধানন্তিআদিনা (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) পৱত্তসংসযাপত্তি সম্মোহাভিনিৱেসো’’তি ৱদন্তি. সঙ্খাৰেসু তাণলেণভাৱগ্গহণং আলযাভিনিৱেসো. ‘‘আলযৰতা আলযসম্মুদিতা’’তি (দী. নি. ২.৬৪, ৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৱ. ৭, ৮) চ ৱচনতো আলযো তণ্হা, সাযেৱ চক্খাদীসু ৰূপাদীসু চ অভিনিৱেসৱসেন পৱত্তিযা আলযাভিনিৱেসোতি কেচি. এৱং ঠিতা তে সঙ্খাৰা পটিনিস্সজ্জীযন্তীতি পৱত্তং ঞাণং পটিসঙ্খানুপস্সনা. ৱট্টতো ৱিগতত্তা ৱিৱট্টং নিব্বানং, তত্থ আৰম্মণসঙ্খাতেন অনুপস্সনেন পৱত্তিযা ৱিৱট্টানুপস্সনা গোত্ৰভু. সংযোগাভিনিৱেসন্তি সংযুজ্জনৱসেন সঙ্খাৰেসু নিৱেসনং. দিট্ঠেকট্ঠেতি দিট্ঠিযা সহজাতেকট্ঠে পহানেকট্ঠে চ. ওড়াৰিকেতি উপৰিমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে অপেক্খিত্ৱা ৱুত্তং, অঞ্ঞথা দস্সনপ্পহাতব্বাপি দুতিযমগ্গৱজ্ঝেহিপি ওড়াৰিকাতি. অণুসহগতেতি অণুভূতে. ইদং হেট্ঠিমমগ্গৱজ্ঝে অপেক্খিত্ৱা ৱুত্তং. সব্বকিলেসেতি অৱসিট্ঠসব্বকিলেসে. ন হি পঠমাদিমগ্গেহিপি পহীনা কিলেসা পুন পহীযন্তীতি.

এৱন্তি পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.৪১, ৯৫) নেক্খম্মপাড়িযা যোজনং নিগমেত্ৱা দীঘনিকাযেতিআদিনা দসুত্তৰপৰিযাযেন (দী. নি. ৩.৩৫০ আদযো) যোজনং দস্সেতি. একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি, একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতীতি চ নযিদং দসুত্তৰসুত্তে (দী. নি. ৩.৩৫০ আদযো) আগতনিযামেন ৱুত্তং, তত্থ পন ‘‘একো ধম্মো ভাৱেতব্বো, একো ধম্মো পহাতব্বো’’তি দেসনা আগতা. এৱং সন্তেপি যস্মা অত্থতো ভেদো নত্থি, তস্মা পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.৪১, ৯৫) নেক্খম্মপাড়িযং আগতনীহাৰেনেৱ ‘‘একং ধম্মং ভাৱেন্তো ৰমতি, একং ধম্মং পজহন্তো ৰমতী’’তি ৱুত্তং. এস নযো সেসৱাৰেসুপি.

এৱন্তিআদিনা দসুত্তৰপৰিযাযেন (দী. নি. ৩.৩৫০ আদযো) যোজনং নিগমেত্ৱা ইদানি সতিপট্ঠানসুত্তন্তপৰিযাযেন (ম. নি. ১.১০৫ আদযো) যোজনং দস্সেতুং ‘‘মজ্ঝিমনিকাযে’’তিআদি আৰদ্ধং. কামঞ্চেত্থ কাযানুপস্সনাৱসেনেৱ সংখিপিত্ৱা যোজনা কতা, একৱীসতিযা পন ঠানানং ৱসেনপি যোজনা কাতব্বা. ইদানি অভিধম্মনিদ্দেসপৰিযাযেন দস্সেতুং ‘‘অভিধম্মে নিদ্দেসপৰিযাযেনা’’তিআদি আৰদ্ধং. অনিচ্চতোতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাসু (ৱিসুদ্ধি. ২.৬৯৮; ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৬৯৮) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং.

উক্কণ্ঠিতন্তি অধিকুসলেসু ধম্মেসু পন্তসেনাসনেসু চ উক্কণ্ঠাদিঞ্চ, অননুযোগোতি অত্থো. অৰিযৱংসপূৰকো ধীৰো সীলৱা ভিক্খু অৰিযৱংসপৰিপূৰণস্স ভেদং অনিচ্ছন্তো সমাহিতো ৱিপস্সকো চ পচ্চযঘাতেন অৰতিযা ৰতিযা চ সহিতা অভিভৱিতা হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অৰতিৰতিসহো, ভিক্খৱে, ধীৰো’’তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অৰিযৱংসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.