৩. উৰুৱেলৱগ্গো

১. পঠমউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে মহাৱেলা ৱিয মহাৱেলা, ৱিপুলৱালিকপুঞ্জতায মহন্তো ৱেলাতটো ৱিযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো’’তি. উৰু, মৰু, সিকতা, ৱালুকা, ৱণ্ণু, ৱালিকাতি ইমে সদ্দা সমানত্থা, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. তেনাহ ‘‘উৰূতি ৱালিকা ৱুচ্চতী’’তি.

নজ্জাতি নদতি সদ্দাযতীতি নদী, তস্সা নজ্জা, নদিযা নিন্নগাযাতি অত্থো. নেৰঞ্জৰাযাতি ‘‘নেলঞ্জলাযা’’তি ৱত্তব্বে ল-কাৰস্স ৰ-কাৰং কত্ৱা ‘‘নেৰঞ্জৰাযা’’তি ৱুত্তং, কদ্দমসেৱালপণকাদিদোসৰহিতসলিলাযাতি অত্থো. কেচি ‘‘নীলং-জলাযাতি ৱত্তব্বে নেৰঞ্জৰাযা’’তি ৱদন্তি. নামমেৱ ৱা এতং তস্সা নদিযাতি ৱেদিতব্বং. তস্সা নদিযা তীৰে যত্থ ভগৱা ৱিহাসি, তং দস্সেতুং ‘‘অজপালনিগ্ৰোধে’’তি ৱুত্তং. কস্মা পনাযং অজপালনিগ্ৰোধো নাম জাতোতি আহ ‘‘তস্সা’’তিআদি. কেচি পন ‘‘যস্মা তত্থ ৱেদে সজ্ঝাযিতুং অসমত্থা মহল্লকব্ৰাহ্মণা পাকাৰপৰিক্খেপযুত্তানি নিৱেসনানি কত্ৱা সব্বে ৱসিংসু, তস্মাস্স অজপালনিগ্ৰোধোতি নামং জাত’’ন্তি ৱদন্তি. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – ন জপন্তীতি অজপা, মন্তানং অনজ্ঝাযকাতি অত্থো. অজপালন্তি আদিযন্তি নিৱাসং এত্থাতি অজপালোতি. অপৰে পন ৱদন্তি ‘‘যস্মা মজ্ঝন্হিকসমযে অন্তোপৱিট্ঠে অজে অত্তনো ছাযায পালেতি ৰক্খতি, তস্মা ‘অজপালো’তিস্স নামং ৰুড়্হ’’ন্তি. সব্বত্থাপি নামমেতং তস্স ৰুক্খস্স.

পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি পঠমং অভিসম্বুদ্ধো, অনুনাসিকলোপেনাযং নিদ্দেসো. তেনেৱাহ ‘‘সম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমমেৱা’’তি. পঠমন্তি চ ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, তস্মা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমং অজপালনিগ্ৰোধে ৱিহৰামীতি এৱমেত্থ সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. অযং ৱিতক্কোতি অযং ‘‘কিন্নু খ্ৱাহং…পে… ৱিহৰেয্য’’ন্তি এৱং পৱত্তৱিতক্কো. হত্থী চ ৱানৰো চ তিত্তিৰো চ হত্থিৱানৰতিত্তিৰা.

যে ৱুদ্ধমপচাযন্তীতি জাতিৱুদ্ধো, ৱযোৱুদ্ধো, গুণৱুদ্ধোতি তযো ৱুদ্ধা. তেসু জাতিসম্পন্নো জাতিৱুদ্ধো নাম, ৱযে ঠিতো ৱযোৱুদ্ধো নাম, গুণসম্পন্নো গুণৱুদ্ধো নাম. তেসু গুণসম্পন্নো ৱযোৱুদ্ধো ইমস্মিং ঠানে ৱুদ্ধোতি অধিপ্পেতো. অপচাযন্তীতি জেট্ঠাপচাযিকাকম্মেন পূজেন্তি. ধম্মস্স কোৱিদাতি জেট্ঠাপচাযনধম্মস্স কোৱিদা কুসলা. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. পাসংসাতি পসংসাৰহা. সম্পৰাযে চ সুগ্গতীতি সম্পৰেতব্বে ইমং লোকং হিত্ৱা গন্তব্বে পৰলোকেপি তেসং সুগতিযেৱ. অযং পনেত্থ পিণ্ডত্থো – খত্তিযা ৱা হোন্তু ব্ৰাহ্মণা ৱা ৱেস্সা ৱা সুদ্দা ৱা গহট্ঠা ৱা পব্বজিতা ৱা তিৰচ্ছানগতা ৱা, যে কেচি সত্তা জেট্ঠাপচিতিকম্মেন সীলাদিগুণসম্পন্নানং ৱযোৱুদ্ধানং অপচিতিং কৰোন্তি, তে ইমস্মিঞ্চ অত্তভাৱে জেট্ঠাপচিতিকাৰকাতি পসংসং ৱণ্ণনং থোমনং লভন্তি, কাযস্স চ ভেদা সগ্গে নিব্বত্তন্তীতি.

অঞ্ঞস্মিন্তি পৰস্মিং. অত্তা ন হোতীতি অঞ্ঞো, পৰো. সো পনেত্থ ন যো কোচি অধিপ্পেতো, অথ খো গৰুট্ঠানিযো. তেনাহ ‘‘কঞ্চি গৰুট্ঠানে অট্ঠপেত্ৱা’’তি. পতিস্সতি গৰুনো আণং সম্পটিচ্ছতীতি পতিস্সো, ন পতিস্সো অপ্পতিস্সো, পতিস্সযৰহিতো, গৰুপস্সযৰহিতোতি অত্থো.

সদেৱকেতি অৱযৱেন ৱিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থো. সদেৱকগ্গহণেন পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পাৰিসেসঞাযেন ইতৰেসং পদন্তৰেহি সঙ্গহিতত্তা. সমাৰকগ্গহণেন ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পচ্চাসত্তিঞাযেন. তত্থ হি মাৰো জাতো তন্নিৱাসী চ হোতি. সব্ৰহ্মকৱচনেন ব্ৰহ্মকাযিকাদিব্ৰহ্মগ্গহণং পচ্চাসত্তিঞাযেনেৱ. সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজাযাতি সাসনস্স পচ্চত্থিকসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণং. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অপচ্চত্থিকানং অসমিতাবাহিতপাপানঞ্চ সমণব্ৰাহ্মণানং তেনেৱ ৱচনেন গহিতত্তা. কামং ‘‘সদেৱকে’’তিআদিৱিসেসনানং ৱসেন সত্তৱিসযো লোকসদ্দোতি ৱিঞ্ঞাযতি তুল্যযোগৱিসযত্তা তেসং, ‘‘সলোমকো সপক্খকো’’তিআদীসু পন অতুল্যযোগে অযং সমাসো লব্ভতীতি ব্যভিচাৰদস্সনতো পজাগহণন্তি পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণং.

দেৱভাৱসামঞ্ঞেন মাৰব্ৰহ্মেসু গহিতেসুপি ইতৰেহি তেসং লব্ভমানৱিসেসদস্সনত্থং ৱিসুং গহণন্তি দস্সেন্তো ‘‘মাৰো নামা’’তিআদিমাহ. মাৰো ব্ৰহ্মানম্পি ৱিচক্খুকম্মায পহোতীতি আহ ‘‘সব্বেস’’ন্তি. উপৰীতি উপৰিভাগে. ব্ৰহ্মাতি দসসহস্সিব্ৰহ্মানং সন্ধাযাহ. তথা চাহ ‘‘দসহি অঙ্গুলীহী’’তিআদি. ইধ দীঘনিকাযাদযো ৱিয বাহিৰকানম্পি গন্থনিকাযো লব্ভতীতি আহ ‘‘একনিকাযাদিৱসেনা’’তি. ৱত্থুৱিজ্জাদীতি আদি-সদ্দেন ৱিজ্জাট্ঠানানি সঙ্গয্হন্তি. যথাসকং কম্মকিলেসেহি পজাতত্তা নিব্বত্তত্তা পজা, সত্তনিকাযো, তস্সা পজায. সদেৱমনুস্সাযাতি ৱা ইমিনা সম্মুতিদেৱগ্গহণং তদৱসিট্ঠমনুস্সলোকগ্গহণঞ্চ দট্ঠব্বং.

এৱং ভাগসো লোকং গহেত্ৱা যোজনং দস্সেত্ৱা ইদানি অভাগসো লোকং গহেত্ৱা যোজনং দস্সেতুং ‘‘অপিচেত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. লোকৱসেন ৱুত্তানি ‘‘লোকীযন্তি এত্থ কম্মং কম্মফলানী’’তি কত্ৱা. পজাৱসেন ‘‘হেতুপচ্চযেহি পজাতা’’তি কত্ৱা. সীলসম্পন্নতৰন্তি এত্থ পৰিপুণ্ণসম্পন্নতা অধিপ্পেতা ‘‘সম্পন্নং সালিকেদাৰ’’ন্তিআদীসু (জা. ১.১৪.১) ৱিয. তেনাহ ‘‘অধিকতৰন্তি অত্থো’’তি. পৰিপুণ্ণঞ্হি অধিকতৰন্তি ৱত্তুং অৰহতি. কাৰণন্তি যুত্তিং. অত্থন্তি অৱিপৰীতত্থং. ৱড্ঢিন্তি অতিৱড্ঢিনিমিত্তং.

ইমিনা ৱচনেনাতি ইমস্মিং সুত্তে অনন্তৰং ৱুত্তৱচনেন. ন কেৱলং ইমিনাৱ, সুত্তন্তৰম্পি আনেত্ৱা পটিবাহিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘ন মে আচৰিযো অত্থী’’তিআদিমাহ. তত্থ ন মে আচৰিযো অত্থীতি লোকুত্তৰধম্মে ময্হং আচৰিযো নাম নত্থি. কিঞ্চাপি লোকিযধম্মানম্পি যাদিসো লোকনাথস্স অধিগমো, ন তাদিসো অধিগমো পৰূপদেসো অত্থি. লোকুত্তৰধম্মে পনস্স লেসোপি নত্থি. নত্থি মে পটিপুগ্গলোতি ময্হং সীলাদীহি গুণেহি পটিনিধিভূতো পুগ্গলো নাম নত্থি. সৰন্তি কৰণে এতং পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘সৰন্তেনা’’তি, সৰন্তি ৱা সৰণহেতু চাতি অত্থো.

যতোতি ভুম্মত্থে তোসদ্দোতি আহ ‘‘যস্মিং কালে’’তি. ৰত্তিযো জানন্তীতি ৰত্তঞ্ঞূ, অত্তনো পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায বহূ ৰত্তিযো জানন্তি, চিৰপব্বজিতাতি ৱুত্তং হোতি. ৰত্তঞ্ঞূনং মহন্তভাৱো ৰত্তঞ্ঞুমহন্তং. ভাৱপ্পধানো এস নিদ্দেসো. ‘‘ৰত্তঞ্ঞুমহত্ত’’ন্তি ৱা পাঠো. এস নযো সেসেসুপি. থেৰনৱমজ্ঝিমানং ৱসেন ৱিপুলভাৱো ৱেপুল্লমহন্তং. সিক্খত্তযসঙ্গহিতস্স সাসনব্ৰহ্মচৰিযস্স ঝানাভিঞ্ঞাদিৱসেন ৱিপুলভাৱো ব্ৰহ্মচৰিযমহন্তং. ৱিসিট্ঠস্স পচ্চযলাভস্স ৱিপুলভাৱো লাভগ্গমহন্তং. চতুব্বিধেন মহন্তেনাতি চতুব্বিধেন মহন্তভাৱেন. মহাপজাপতিযা দুস্সযুগদানকালেতি ভগৱতো সঙ্ঘে গাৰৱস্স পাকটকালদস্সনমত্তং. ন হি ভগৱা ততো পুব্বে সঙ্ঘে গাৰৱৰহিতো ৱিহাসি.

পঠমউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২.দুতিযউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযে হুহুঙ্কজাতিকেনাতি সো কিৰ দিট্ঠমঙ্গলিকো মানৱসেন কোধৱসেন চ ‘‘হুহু’’ন্তি কৰোন্তো ৱিচৰতি, তস্মা হুহুঙ্কজাতিকোতি ৱুচ্চতি. ‘‘হুহুক্কজাতিকো’’তিপি পঠন্তি, তেন সদ্ধিং আগতাতি অত্থো. জৰাজিণ্ণাতি জৰায খণ্ডদন্তপলিতকেসাদিভাৱং আপাদিতা. ৱযোৱুদ্ধাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং ৱুদ্ধিমৰিযাদপ্পত্তা. জাতিমহল্লকাতি উপপত্তিযা মহল্লকভাৱেন সমন্নাগতা. মহত্তং লন্তি গণ্হন্তীতি মহল্লকা, জাতিযা মহল্লকা, ন ৱিভৱাদিনাতি জাতিমহল্লকা. ৱযোঅনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৱযং সম্পত্তা, পচ্ছিমৱযো নাম ৱস্সসতস্স পচ্ছিমো ততিযো ভাগো. জিণ্ণাতি ৱা পোৰাণা, চিৰকালপ্পৱত্তকুলন্ৱযাতি ৱুত্তং হোতি. ৱুদ্ধাতি সীলাচাৰাদিগুণৱুদ্ধিযুত্তা. মহল্লকাতি ৱিভৱমহন্ততায সমন্নাগতা. মহদ্ধনাতি মহাভোগা. অদ্ধগতাতি মগ্গপ্পটিপন্না ব্ৰাহ্মণানং ৱতচৰিযাদিমৰিযাদং অৱীতিক্কম্ম চৰমানা. ৱযোঅনুপ্পত্তাতি জাতিৱুদ্ধভাৱং অন্তিমৱযং অনুপ্পত্তা. সুতং নেতন্তি এত্থ সুতং নো এতন্তি পদচ্ছেদো. নোতি চ কৰণত্থে সামিৱচনং. তেনাহ ‘‘অম্হেহি সুত’’ন্তি.

অকালেতি অযুত্তকালে. অসভাৱং ৱদতীতি যং নত্থি, তং ৱদতি. অনত্থং ৱদতীতি অকাৰণনিস্সিতং ৱদতি. অকাৰণনিস্সিতন্তি চ নিপ্ফলন্তি অত্থো. ফলঞ্হি কাৰণনিস্সিতং. অকাৰণনিস্সিততা চ তদৱিনাভাৱতো অকাৰণে নিস্সিতং, নিপ্ফলং সম্ফন্তি ৱুত্তং হোতি. অৱিনযং ৱদতীতি ন সংৱৰৱিনযপ্পটিসংযুত্তং ৱদতি, অত্তনো সুণন্তস্স চ ন সংৱৰৱিনযাৱহং ৱদতীতি ৱুত্তং হোতি. ন হদযে নিধেতব্বযুত্তকন্তি অহিতসংহিতত্তা চিত্তং অনুপ্পৱেসেত্ৱা নিধেতুং অযুত্তং. কথেতুং অযুত্তকালেনাতি ধম্মং কথেন্তেন যো অত্থো যস্মিং কালে ৱত্তব্বো, ততো পুব্বে পচ্ছা চ তস্স অকালো, তস্মিং অযুত্তকালে ৱত্তা. অপদেসৰহিতন্তি সুত্তাপদেসৰহিতং. সাপদেসং সকাৰণং কত্ৱা ন কথেতীতি ‘‘ভগৱতা অসুকে সুত্তে এৱং ৱুত্ত’’ন্তি এৱং সাপদেসং কাৰণসহিতং কত্ৱা ন কথেতি.

পৰিযন্তৰহিতন্তি পৰিচ্ছেদৰহিতং, সুত্তং ৱা জাতকং ৱা নিক্খিপিত্ৱা তস্স অনুযোগং উপমং ৱা ৱত্থুং ৱা আহৰিত্ৱা যং সুত্তং জাতকং ৱা নিক্খিপিতং, তস্স সৰীৰভূতং কথং অনামসিত্ৱা বাহিৰকথংযেৱ কথেতি, নিক্খিত্তং নিক্খিত্তমত্তমেৱ হোতি, ‘‘সুত্তং নু খো কথেতি জাতকং নু খো, নাস্স অন্তং ৱা কোটিং ৱা পস্সামা’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি. যথা ৱটৰুক্খসাখানং গতগতট্ঠানে পাৰোহা ওতৰন্তি, ওতিণ্ণো-তিণ্ণট্ঠানে ৱিৰুড়্হিং আপজ্জিত্ৱা পুন ৱড্ঢন্তিযেৱ, এৱং অড্ঢযোজনম্পি যোজনম্পি গচ্ছতিযেৱ. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে পন মূলৰুক্খো ৱিনস্সতি, অনুজাতপাৰোহমূলানিযেৱ তিট্ঠন্তি, এৱং অযম্পি নিগ্ৰোধধম্মকথিকো নাম হোতি. নিক্খিত্তং নিক্খিত্তমেৱ কত্ৱা পস্সেনেৱ পৰিহৰন্তো গচ্ছতি. যো পন বহুম্পি ভণন্তো ‘‘এতদত্থমিদং ৱুত্ত’’ন্তি নিক্খিত্তসুত্ততো অঞ্ঞম্পি অনুযোগূপমাৱত্থুৱসেন তদুপযোগীনং আহৰিত্ৱা আহৰিত্ৱা জানাপেতুং সক্কোতি, তথাৰূপস্স ধম্মকথিকস্স বহুম্পি কথেতুং ৱট্টতি. ন লোকিযলোকুত্তৰঅত্থনিস্সিতন্তি অত্তনো পৰেসঞ্চ ন লোকিযলোকুত্তৰহিতাৱহং.

পকট্ঠানং উক্কট্ঠানং সীলাদিঅত্থানং বোধনতো সভাৱনিৰুত্তিৱসেন চ বুদ্ধাদীহি ভাসিতত্তা পকট্ঠানং ৱচনপ্পবন্ধানং আড়ীতি পাড়ি, পৰিযত্তিধম্মো. পুৰিমস্স অত্থস্স পচ্ছিমেন অত্থেন অনুসন্ধানং অনুসন্ধি, অত্থমুখেন পন পাড়িপ্পদেসানম্পি অনুসন্ধি হোতিযেৱ. স্ৱাযং অনুসন্ধি পুচ্ছানুসন্ধিঅজ্ঝাসযানুসন্ধিযথানুসন্ধিআদিৱসেন চতুব্বিধো, তংতংদেসনানং পন পুব্বাপৰপাড়িৱসেন অনুসন্ধিৱসেন পুব্বাপৰৱসেনাতি পচ্চেকং যোজেতব্বং. উগ্গহিতন্তি ব্যঞ্জনসো অত্থসো চ উদ্ধং উদ্ধং গহিতং, পৰিযাপুণনৱসেন চেৱ পৰিপুচ্ছাৱসেন চ হদযেন গহিতন্তি অত্থো. ৱট্টদুক্খনিস্সৰণত্থিকেহি সোতব্বতো সুতং, পৰিযত্তিধম্মো. তং ধাৰেতীতি সুতধৰো. যো হি সুতধৰো, সুতং তস্মিং পতিট্ঠিতং হোতি সুপ্পতিট্ঠিতং অৰোগিকং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সুতস্স আধাৰভূতো’’তি. তেনাহ ‘‘যস্স হী’’তিআদি. একং পদং একক্খৰম্পি অৱিনট্ঠং হুত্ৱা সন্নিচীযতীতি সন্নিচযো, সুতং সন্নিচযো এতস্মিন্তি সুতসন্নিচযো. অজ্ঝোসাযাতি অনুপ্পৱিসিত্ৱা. তিট্ঠতীতি ন সম্মুস্সতি.

পগুণাতি ৱাচুগ্গতা. নিচ্চলিকন্তি অৱিপৰিৱত্তং. সংসন্দিত্ৱাতি অঞ্ঞেহি সংসন্দিত্ৱা. সমনুগ্গাহিত্ৱাতি পৰিপুচ্ছাৱসেন অত্থং ওগাহিত্ৱা. পবন্ধস্স ৱিচ্ছেদাভাৱতো গঙ্গাসোতসদিসং. ‘‘ভৱঙ্গসোতসদিস’’ন্তি ৱা পাঠো, অকিত্তিমং সুখপ্পৱত্তীতি অত্থো. সুত্তেকদেসস্স সুত্তমত্তস্স চ ৱচসা পৰিচযো ইধ নাধিপ্পেতো, ৱগ্গাদিৱসেন পন অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘সুত্তদসক…পে… সজ্ঝাযিতা’’তি, ‘‘দসসুত্তানি গতানি, দসৱগ্গানি গতানী’’তিআদিনা সল্লক্খেত্ৱা ৱাচায সজ্ঝাযিতাতি অত্থো. মনসা অনু অনু পেক্খিতা ভাগসো নিজ্ঝাযিতা চিন্তিতা মনসানুপেক্খিতা. ৰূপগতং ৱিয পঞ্ঞাযতীতি ৰূপগতং ৱিয চক্খুস্স ৱিভূতং হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি. সুপ্পটিৱিদ্ধাতি নিজ্জটং নিগ্গুম্বং কত্ৱা সুট্ঠু যাথাৱতো পটিৱিদ্ধা.

অধিকং চেতোতি অভিচেতো, উপচাৰজ্ঝানচিত্তং. তস্স পন অধিকতা পাকতিককামাৱচৰচিত্তেহি সুন্দৰতায, সা পটিপক্খতো সুদ্ধিযাতি আহ ‘‘অভিক্কন্তং ৱিসুদ্ধং চিত্ত’’ন্তি. অধিচিত্তন্তি সমাধিমাহ. সোপি উপচাৰসমাধি দট্ঠব্বো. ৱিৱেকজং পীতিসুখং, সমাধিজং পীতিসুখং, অপীতিজং কাযসুখং, সতিপাৰিসুদ্ধিজং ঞাণসুখন্তি চতুব্বিধম্পি ঝানসুখং পটিপক্খতো নিক্খন্ততং উপাদায নেক্খম্মসুখন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘নেক্খম্মসুখং ৱিন্দতী’’তি. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ইমিনা তেসু ঝানেসু সমাপজ্জনৱসীভাৱমাহ. নিকামলাভীতি পন ৱচনতো আৱজ্জনাধিট্ঠানপচ্চৱেক্খণৱসিযোপি ৱুত্তা এৱাতি ৱেদিতব্বা. সুখেনেৱ পচ্চনীকধম্মে ৱিক্খম্ভেত্ৱাতি এতেন তেসং ঝানানং সুখপ্পটিপদতং খিপ্পাভিঞ্ঞতঞ্চ দস্সেতি.

ৱিপুলানন্তি ৱেপুল্লং পাপিতানং ঝানানং. ৱিপুলতা নাম সুভাৱিতভাৱেন চিৰতৰপ্পৱত্তিযা, সা চ পৰিচ্ছেদানুৰূপাৱ ইচ্ছিতব্বাতি ‘‘ৱিপুলান’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘যথাপৰিচ্ছেদেন ৱুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতী’’তি আহ. পৰিচ্ছেদকালঞ্হি অপ্পত্ৱাৱ ৱুট্ঠহন্তো অকসিৰলাভী ন হোতি যাৱদিচ্ছিতং পৱত্তেতুং অসমত্থত্তা. ইদানি যথাৱুত্তে সমাপজ্জনাদিৱসীভাৱে ব্যতিৰেকৱসেন ৱিভাৱেতুং ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ লাভীযেৱ হোতীতি ইদং পটিলদ্ধমত্তস্স ঝানস্স ৱসেন ৱুত্তং. তথাতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে. পাৰিপন্থিকেতি ৱসীভাৱস্স পচ্চনীকধম্মে. ঝানাধিগমস্স পন পচ্চনীকধম্মা পগেৱ ৱিক্খম্ভিতা, অঞ্ঞথা ঝানাধিগমো এৱ ন সিযা. কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতীতি কিচ্ছেন ৱিসোধেতি. কামাদীনৱপচ্চৱেক্খণাদীহি কামচ্ছন্দাদীনং ৱিয অঞ্ঞেসম্পি সমাধিপাৰিপন্থিকানং দূৰসমুস্সাৰণং ইধ ৱিক্খম্ভনং ৱিসোধনঞ্চাতি ৱেদিতব্বং. নাড়িকযন্তন্তি কালমাননাড়িকযন্তমাহ.

অট্ঠপিতসঙ্কপ্পোতি ন সম্মাপণিহিতসঙ্কপ্পো. অভিঞ্ঞাপাৰগূতি সব্বেসং লোকিযলোকুত্তৰধম্মানং অভিঞ্ঞায পাৰং গতো, সব্বধম্মে অভিৱিসিট্ঠায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায জানিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. পৰিঞ্ঞাপাৰগূতি পঞ্চন্নং খন্ধানং পৰিঞ্ঞায পাৰং গতো, পঞ্চক্খন্ধে পৰিজানিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. ভাৱনাপাৰগূতি চতুন্নং মগ্গানং ভাৱনায পাৰং গতো, চত্তাৰো মগ্গে ভাৱেত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. পহানপাৰগূতি সব্বকিলেসানং পহানেন পাৰং গতো, সব্বকিলেসে পজহিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূতি নিৰোধসচ্ছিকিৰিযায পাৰং গতো, নিৰোধং সচ্ছিকত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. সমাপত্তিপাৰগূতি সব্বসমাপত্তীনং সমাপজ্জনেন পাৰং গতো, সব্বা সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলীতি যং ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলং সকলভাৱো, তেন সমন্নাগতো, সকলচতুমগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সকলব্ৰহ্মচৰিযো’’তি, পৰিপুণ্ণমগ্গব্ৰহ্মচৰিযোতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

দুতিযউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. লোকসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে লোকোতি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো. অত্থতো পুৰিমস্মিং অৰিযসচ্চদ্ৱযং, ইধ পন দুক্খং অৰিযসচ্চং ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘লোকোতি দুক্খসচ্চ’’ন্তি. ৱিসংযুত্তোতি ৱিসংসট্ঠো ন পটিবদ্ধো, সব্বেসং সংযোজনানং সম্মদেৱ সমুচ্ছিন্নত্তা ততো ৱিপ্পমুত্তোতি অত্থো. লোকসমুদযোতি সুত্তন্তনযেন তণ্হা, অভিধম্মনযেন পন অভিসঙ্খাৰেহি সদ্ধিং দিযড্ঢকিলেসসহস্সং. লোকনিৰোধোতি নিব্বানং. সচ্ছিকতোতি অত্তপচ্চক্খো কতো. লোকনিৰোধগামিনী পটিপদাতি সীলাদিক্খন্ধত্তযসঙ্গহো অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সো হি লোকনিৰোধং নিব্বানং গচ্ছতি অধিগচ্ছতি, তদত্থং অৰিযেহি পটিপজ্জীযতি চাতি লোকনিৰোধগামিনী পটিপদাতি ৱুচ্চতি.

এত্তাৱতা তথানি অভিসম্বুদ্ধো যাথাৱতো গতোতি তথাগতোতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি. চত্তাৰি হি অৰিযসচ্চানি তথানি নাম. যথাহ –

‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি. কতমানি চত্তাৰি? ইদং দুক্খন্তি, ভিক্খৱে, তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১০৯০; পটি. ম. ২.৮) ৱিত্থাৰো.

অপিচ তথায গতোতি তথাগতো, গতোতি চ অৱগতো অতীতো পত্তো পটিপন্নোতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্মা ভগৱা সকললোকং তীৰণপৰিঞ্ঞায তথায অৱিপৰীতায গতো অৱগতো, তস্মা লোকো তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো. লোকসমুদযং পহানপৰিঞ্ঞায তথায গতো অতীতোতি তথাগতো. লোকনিৰোধং সচ্ছিকিৰিযায তথায গতো পত্তোতি তথাগতো. লোকনিৰোধগামিনিং পটিপদং তথং অৱিপৰীতং গতো পটিপন্নোতি তথাগতোতি. এৱং ইমিস্সা পাড়িযা তথাগতভাৱদীপনৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

ইতি ভগৱা চতুসচ্চাভিসম্বোধৱসেন অত্তনো তথাগতভাৱং পকাসেত্ৱা ইদানি তত্থ দিট্ঠাদিঅভিসম্বোধৱসেনপি তং দস্সেতুং ‘‘যং, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. অট্ঠকথাযং পন ‘‘চতূহি সচ্চেহি অত্তনো বুদ্ধভাৱং কথেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, তং তথাগতসদ্দবুদ্ধসদ্দানং অত্থতো নিন্নানাকৰণতং দস্সেতুং ৱুত্তং. তথা চেৱ হি পাড়ি পৱত্তাতি. দিট্ঠন্তি ৰূপাযতনং দট্ঠব্বতো. তেন যং দিট্ঠং যং দিস্সতি, যং দক্খতি, যং সমৱাযে পস্সেয্য, তং সব্বং দিট্ঠন্তেৱ গহিতং কালৱিসেসস্স অনামট্ঠভাৱতো যথা ‘‘দুদ্ধ’’ন্তি দস্সেতি. সুতন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. সুতন্তি সদ্দাযতনং সোতব্বতো. মুতন্তি সনিস্সযে ইন্দ্ৰিযে নিস্সযং মুঞ্চিত্ৱা পাপুণিত্ৱা গহেতব্বং. তেনাহ ‘‘পত্ৱা গহেতব্বতো’’তি. ৱিঞ্ঞাতন্তি ৱিজানিতব্বং. তং পন দিট্ঠাদিৱিনিমুত্তং ৱিঞ্ঞেয্যন্তি আহ ‘‘সুখদুক্খাদি ধম্মাৰম্মণ’’ন্তি. পত্তন্তি যথা তথা পত্ৱা হত্থগতং, অধিগতন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘পৰিযেসিত্ৱা ৱা অপৰিযেসিত্ৱা ৱা’’তি. পৰিযেসিতন্তি পত্তিযা অত্থং পৰিযিট্ঠং. তং পন পত্তং ৱা সিযা অপ্পত্তং ৱা, উভযথাপি পৰিযেসিতমেৱাতি আহ ‘‘পত্তং ৱা অপ্পত্তং ৱা’’তি. দ্ৱযেনপি দ্ৱিপ্পকাৰম্পি পত্তং দ্ৱিপ্পকাৰম্পি পৰিযেসিতং তেন তেন পকাৰেন তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধন্তি দস্সেতি. চিত্তেন অনুসঞ্চৰিতন্তি তে পন অপাপেত্ৱা চিত্তেনেৱ অনু অনু সঞ্চৰিতং, ৱিপৰিতক্কিতন্তি অত্থো.

পীতকন্তিআদীতি আদিসদ্দেন লোহিতওদাতাদিসব্বং ৰূপাৰম্মণভাগং সঙ্গণ্হাতি. সুমনোতি ৰাগৱসেন লোভৱসেন সদ্ধাদিৱসেন ৱা সুমনো. দুম্মনোতি ব্যাপাদৱিতক্কৱসেন ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কৱসেন ৱা দুম্মনো. মজ্ঝত্তোতি অঞ্ঞাণৱসেন, ঞাণৱসেন ৱা মজ্ঝত্তো. এস নযো সব্বত্থ. তত্থ আদিসদ্দেন সঙ্খসদ্দো, পণৱসদ্দো, পত্তগন্ধো, পুপ্ফগন্ধো, পুপ্ফৰসো, ফলৰসো, উপাদিন্নং, অনুপাদিন্নং, মজ্ঝত্তৱেদনা কুসলকম্মং অকুসলকম্মন্তি এৱমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অপ্পত্তন্তি ঞাণেন অসম্পত্তং, অৱিদিতন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ঞাণেন অসচ্ছিকত’’ন্তি. লোকেন গতন্তি লোকেন ঞাতং. তথেৱ গতত্তাতি তথেৱ ঞাতত্তা অভিসম্বুদ্ধত্তা, গতসদ্দেন একত্তং বুদ্ধিঅত্থন্তি অত্থো. গতিঅত্থো হি ধাতৱো বুদ্ধিঅত্থা ভৱন্তীতি অক্খৰচিন্তকা.

যঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰতিং তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতীতি যস্সঞ্চ ৱিসাখপুণ্ণমায ৰত্তিযং তথাআগতত্তাদিঅত্থেন তথাগতো ভগৱা বোধিমণ্ডে অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো তিণ্ণং মাৰানং মত্থকং মদ্দিত্ৱা উত্তৰিতৰাভাৱতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং আসৱক্খযঞাণেন সদ্ধিং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অধিগচ্ছতি. যঞ্চ ৰত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতীতি যস্সঞ্চ ৱিসাখপুণ্ণমায ৰত্তিযংযেৱ কুসিনাৰাযং উপৱত্তনে মল্লানং সালৱনে যমকসালানমন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি. যং এতস্মিং অন্তৰেতি ইমাসং দ্ৱিন্নং সউপাদিসেসঅনুপাদিসেসনিব্বানধাতূনং মজ্ঝে পঞ্চচত্তালীসৱস্সপৰিমাণকালে পঠমবোধিযম্পি মজ্ঝিমবোধিযম্পি পচ্ছিমবোধিযম্পি যং সুত্তগেয্যাদিপ্পভেদং ধম্মং ভাসতি নিদস্সনৱসেন, লপতি উদ্দিসনৱসেন, নিদ্দিসতি পৰিনিদ্দিসনৱসেন. সব্বং তং তথেৱ হোতীতি তং এত্থন্তৰে দেসিতং সব্বং সুত্তগেয্যাদিনৱঙ্গং বুদ্ধৱচনং অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ অনূনং অনধিকং সব্বাকাৰপৰিপুণ্ণং ৰাগমদনিম্মদনং দোসমদনিম্মদনং মোহমদনিম্মদনং, নত্থি তত্থ ৱালগ্গমত্তম্পি অৱক্খলিতং, একমুদ্দিকায লঞ্ছিতং ৱিয একায নাড়িযা মিতং ৱিয একতুলায তুলিতং ৱিয চ তং তথেৱ হোতি যস্সত্থায ভাসিতং, একন্তেনেৱ তস্স সাধনতো, নো অঞ্ঞথা, তস্মা তথং অৱিতথং অনঞ্ঞথং. এতেন তথাৱাদিতায তথাগতোতি দস্সেতি. গদঅত্থো অযং গতসদ্দো দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা, তস্মা তথং গদতীতি তথাগতোতি অত্থো. অথ ৱা আগদনং আগদো, ৱচনন্তি অত্থো. ততো অৱিপৰীতো আগদো অস্সাতি দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা তথাগতোতি এৱমেত্থ পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.

যথাৱাদীতি যে ধম্মে ভগৱা ‘‘ইমে ধম্মা অকুসলা সাৱজ্জা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তী’’তি পৰেসং ধম্মং দেসেন্তো ৱদতি, তে ধম্মে একন্তেনেৱ সযং পহাসি. যে পন ধম্মে ভগৱা – ‘‘ইমে ধম্মা কুসলা অনৱজ্জা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তী’’তি ৱদতি, তে ধম্মে একন্তেনেৱ সযং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তস্মা যথাৱাদী ভগৱা তথাকাৰীতি ৱেদিতব্বো. তথা সম্মদেৱ সীলাদিপৰিপূৰণৱসেন সম্মাপটিপদাযং যথাকাৰী ভগৱা, তথেৱ ধম্মদেসনায পৰেসং তত্থ পতিট্ঠাপনৱসেন তথাৱাদী. ভগৱতো হি ৱাচায কাযো অনুলোমেতি, কাযস্সপি ৱাচা, তস্মা যথাৱাদী তথাকাৰী, যথাকাৰী তথাৱাদী চ হোতি. এৱংভূতস্স চ যথা ৱাচা, কাযোপি তথা গতো পৱত্তো. যথা চ কাযো, ৱাচাপি তথা গতা পৱত্তাতি অত্থো.

অভিভূ অনভিভূতোতি উপৰি ভৱগ্গং, হেট্ঠা অৱীচিনিৰযং পৰিযন্তং কত্ৱা তিৰিযং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ভগৱা সব্বসত্তে অভিভৱতি সীলেনপি সমাধিনাপি পঞ্ঞাযপি ৱিমুত্তিযাপি, ন তস্স তুলা ৱা পমাণং ৱা অত্থি. অসমো অসমসমো অপ্পটিমো অপ্পটিভাগো অপ্পটিপুগ্গলো অতুলো অপ্পমেয্যো অনুত্তৰো ধম্মৰাজা দেৱদেৱো সক্কানং অতিসক্কো ব্ৰহ্মানং অতিব্ৰহ্মা, ততো এৱ অযং ন কেনচি অভিভূতো. দক্খতীতি সব্বং পস্সতি. ৱিসেসৱচনিচ্ছাযপি অভাৱতো অনৱসেসৱিসযো দসসদ্দো. তেন যং কিঞ্চি নেয্যং নাম, সব্বং তং হত্থতলে আমলকং ৱিয পস্সতীতি দীপেতি. অৱিপৰীতং আসযাদিঅৱবোধেন হিতূপসংহাৰাদিনা চ সত্তে, ভাৱঞ্ঞত্থত্তূপনযৱসেন সঙ্খাৰে, সব্বাকাৰেন সুচিণ্ণৱসিতায সমাপত্তিযো, চিত্তঞ্চ ৱসে ৱত্তেতীতি ৱসৱত্তীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

ৱিসংযুত্তোতি চতূহি যোগেহি ৱিসংযুত্তো. তেনাহ ‘‘চতুন্নং যোগানং পহানেন ৱিসংযুত্তো’’তি. তণ্হাদিট্ঠিউপযেহি ৱিৰহিতোতি সব্বস্মিম্পি লোকে তণ্হাদিট্ঠিসঙ্খাতেহি উপযেহি ৱিৰহিতো.

অভিভৱিত্ৱা ঠিতোতি তব্বিসযকিলেসপ্পহানেন অভিভুয্য অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো. চত্তাৰোপি গন্থে মোচেত্ৱা ঠিতোতি সব্বে অভিজ্ঝাকাযগন্থাদিকে সকসন্তানতো মোচেত্ৱা ঠিতো. ৱেনেয্যসন্তানে ৱা অত্তনো দেসনাৱিলাসেন তেসং পমোচনোতি সব্বগন্থপ্পমোচনো. ফুট্ঠস্স পৰমা সন্তীতি অস্স অনেন খীণাসৱেন বুদ্ধেন পৰমা সন্তি ঞাণফুসনেন ফুট্ঠাতি এৱমেত্থ সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘ফুট্ঠস্সা’’তিআদি. নিব্বানে কুতোচি ভযং নত্থীতি কুতোচি ভযকাৰণতো নিব্বানে ভযং নত্থি অসঙ্খতভাৱেন সব্বসো খেমত্তা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘খেমঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেস্সামি খেমগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তিআদি (সং. নি. ৪.৩৭৯-৪০৮). নিব্বানপ্পত্তস্স ৱা কুতোচি ভযং নত্থীতি নিব্বানং অকুতোভযন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো, ন কুতোচি ভযং এত্থ এতস্মিং অধিগতেতি অকুতোভযং, নিব্বানন্তি এৱমেত্থ নিব্বচনঞ্চ দট্ঠব্বং.

অনীঘো নিদ্দুক্খো. সব্বকম্মক্খযং পত্তোতি সব্বেসং কম্মানং খযং পৰিযোসানং অচ্চন্তভাৱং পত্তো. উপধী সম্মদেৱ খীযন্তি এত্থাতি উপধিসঙ্খযো, নিব্বানন্তি আহ ‘‘উপধিসঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে’’তি. চক্কন্তি ধম্মচক্কং. পৱত্তযীতি তেপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং পৱত্তেসি. মহন্তেহি সীলাদিগুণেহি সমন্নাগতত্তা মহন্তং. ৱীতসাৰদন্তি চতুৱেসাৰজ্জযোগেন ৱীতসাৰদং. সেসং উত্তানমেৱ.

লোকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. কাড়কাৰামসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে বাড়্হং খো নে পসংসসীতি নে সমণে বাড়্হং কত্ৱা পসংসসি ৱণ্ণযসি. কীদিসং সীলং এতেসন্তি কিংসীলা. কো সমাচাৰো এতেসন্তি কিংসমাচাৰা. গুণমগ্গসণ্ঠিতাতি গুণগ্গসণ্ঠিতা. ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অগ্গগুণে পতিট্ঠিতাতি ৱুত্তং হোতি. সন্তিন্দ্ৰিযা সন্তমানসা, ‘‘সন্তং তেসং গতং ঠিত’’ন্তিপি পঠন্তি. এককিযাতি এককা, চতূসু ইৰিযাপথেসু এককা হুত্ৱা ৱিহৰন্তীতি অধিপ্পাযো. তেনেৱাহ ‘‘অদুতিযা’’তি. তাদিসা সমণা মমাতীতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন –

‘‘কাযকম্মং সুচি নেসং, ৱাচাকম্মং অনাৱিলং;

মনোকম্মং সুৱিসুদ্ধং, তাদিসা সমণা মম.

‘‘ৱিমলা সঙ্খমুত্তাভা, সুদ্ধা অন্তৰবাহিৰা;

পুণ্ণা সুদ্ধেহি ধম্মেহি, তাদিসা সমণা মম.

‘‘লাভেন উন্নতো লোকো, অলাভেন চ ওনতো;

লাভালাভেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.

‘‘যসেন উন্নতো লোকো, অযসেন চ ওনতো;

যসাযসেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.

‘‘পসংসাযুন্নতো লোকো, নিন্দাযপি চ ওনতো;

সমা নিন্দাপসংসাসু, তাদিসা সমণা মম.

‘‘সুখেন উন্নতো লোকো, দুক্খেনপি চ ওনতো;

অকম্পা সুখদুক্খেসু, তাদিসা সমণা মমা’’তি. (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩০৩ চূড়সুভদ্দাৱত্থু) –

এৱমাদিং সঙ্গণ্হাতি.

‘‘দূৰে সন্তো’’তিআদিগাথায অযমত্থো. সন্তোতি ৰাগাদীনং সন্ততায বুদ্ধাদযো সন্তো নাম, ইধ পন পুব্ববুদ্ধেসু কতাধিকাৰা উস্সন্নকুসলমূলা ভাৱিতভাৱনা সত্তা সন্তোতি অধিপ্পেতা. পকাসন্তীতি দূৰে ঠিতাপি বুদ্ধানং ঞাণপথং আগচ্ছন্তা পাকটা হোন্তি. হিমৱন্তোৱাতি যথা তিযোজনসহস্সৱিত্থতো পঞ্চযোজনসতুব্বেধো চতুৰাসীতিযা কূটসহস্সেহি পটিমণ্ডিতো হিমৱন্তপব্বতো দূৰে ঠিতানম্পি অভিমুখে ঠিতো ৱিয পকাসতি, এৱং পকাসন্তীতি অত্থো. অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তীতি লাভগৰুকা, ৱিত্থিণ্ণপৰলোকা, আমিসচক্খুকা, জীৱিকত্থায পব্বজিতা, বালপুগ্গলা অসন্তো নাম. তে এত্থ বুদ্ধানং দক্খিণস্স জাণুমণ্ডলস্স সন্তিকে নিসিন্নাপি ন দিস্সন্তি ন পঞ্ঞাযন্তি. ৰত্তিং খিত্তা যথা সৰাতি ৰত্তিং চতুৰঙ্গসমন্নাগতে অন্ধকাৰে খিত্তা সৰা ৱিয তথাৰূপস্স উপনিস্সযভূতস্স পুব্বহেতুনো অভাৱেন ন পঞ্ঞাযন্তীতি অত্থো.

ব্ৰহ্মদেয্যন্তি সেট্ঠদেয্যং, যথা দিন্নং ন পুন গহেতব্বং হোতি নিস্সট্ঠং পৰিচ্চত্তং, এৱং দিন্নন্তি অত্থো.

দিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি এত্থ দিট্ঠন্তি মংসচক্খুনাপি দিট্ঠং, দিব্বচক্খুনাপি দিট্ঠং, ৰূপাযতনস্সেতং অধিৱচনং. যঞ্হি চক্খুদ্ৱযেন কতদস্সনকিৰিযাসমাপনং, যং চক্খুদ্ৱযং পস্সতি অপস্সি পস্সিস্সতি, সমৱাযে পস্সেয্য, তং সব্বং কালৱিসেসৱচনিচ্ছায অভাৱতো ‘‘দিট্ঠ’’ন্তেৱ ৱুত্তং যথা ‘‘দুদ্ধ’’ন্তি. তেনেৱাহ ‘‘দিট্ঠং ৰূপাযতন’’ন্তি. এৱৰূপানি হি ৱচনানীতি ‘‘দট্ঠব্বং সোতব্ব’’ন্তিআদীনি.

লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদীতি যথা অলাভকালে লাভস্স লদ্ধকালেপি তথেৱাতি তাদিসো. যসেপীতি যসে সতিপি মহাপৰিৱাৰকালেপি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

কাড়কাৰামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ব্ৰহ্মচৰিযসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে নযিদন্তি এত্থ ন-ইতি পটিসেধে নিপাতো, তস্স ‘‘ৱুস্সতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ‘‘ন ৱুস্সতী’’তি, য-কাৰো পদসন্ধিকৰো. ইদং-সদ্দো ‘‘একমিদাহং, ভিক্খৱে, সমযং উক্কট্ঠাযং ৱিহৰামি সুভগৱনে সালৰাজমূলে’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৯১; ম. নি. ১.৫০১) নিপাতমত্তং, ‘‘ইদং খো তং, ভিক্খৱে, অপ্পমত্তকং সীলমত্তক’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.২৭) যথাৱুত্তে আসন্নপচ্চক্খে আগতো.

‘‘ইদঞ্হি তং জেতৱনং, ইসিসঙ্ঘনিসেৱিতং;

আৱুত্থং ধম্মৰাজেন, পীতিসঞ্জননং মমা’’তি. (ম. নি. ৩.৩৮৭-৩৮৮; সং. নি. ১.৪৮, ১০১) –

আদীসু ৱক্খমানে আসন্নপচ্চক্খে. ইধাপি ৱক্খমানেযেৱ আসন্নপচ্চক্খে দট্ঠব্বো.

ব্ৰহ্মচৰিয-সদ্দো –

‘‘কিং তে ৱতং কিং পন ব্ৰহ্মচৰিযং,

কিস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৱিপাকো;

ইদ্ধী জুতী বলৱীৰিযূপপত্তি,

ইদঞ্চ তে নাগ মহাৱিমানং.

‘‘অহঞ্চ ভৰিযা চ মনুস্সলোকে,

সদ্ধা উভো দানপতী অহুম্হা;

ওপানভূতং মে ঘৰং তদাসি,

সন্তপ্পিতা সমণব্ৰাহ্মণা চ.

‘‘তং মে ৱতং তং পন ব্ৰহ্মচৰিযং,

তস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৱিপাকো;

ইদ্ধী জুতী বলৱীৰিযূপপত্তি,

ইদঞ্চ মে ৱীৰ মহাৱিমান’’ন্তি. –

ইমস্মিং পুণ্ণকজাতকে (জা. ২.২২.১৫৯৫) দানে আগতো.

‘‘কেন পাণি কামদদো, কেন পাণি মধুস্সৱো;

কেন তে ব্ৰহ্মচৰিযেন, পুঞ্ঞং পাণিম্হি ইজ্ঝতী’’তি. –

ইমস্মিং অঙ্কুৰপেতৱত্থুস্মিং (পে. ৱ. ২৭৫, ২৭৭) ৱেয্যাৱচ্চে.

‘‘এৱং খো তং, ভিক্খৱে, তিত্তিৰিযং নাম ব্ৰহ্মচৰিযং অহোসী’’তি ইমস্মিং তিত্তিৰজাতকে (চূড়ৱ. ৩১১) পঞ্চসিক্খাপদসীলে.

‘‘তং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্ৰহ্মচৰিযং নেৱ নিব্বিদায ন ৱিৰাগায…পে… যাৱদেৱ ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা’’তি ইমস্মিং মহাগোৱিন্দসুত্তে (দী. নি. ২.৩২৯) ব্ৰহ্মৱিহাৰে.

‘‘পৰে অব্ৰহ্মচাৰী ভৱিস্সন্তি, মযমেত্থ ব্ৰহ্মচাৰী ভৱিস্সামা’’তি ইমস্মিং সল্লেখসুত্তে (ম. নি. ১.৮৩) মেথুনৱিৰতিযং.

‘‘মযঞ্চ ভৰিযা নাতিক্কমাম,

অম্হে চ ভৰিযা নাতিক্কমন্তি;

অঞ্ঞত্ৰ তাহি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰাম,

তস্মা হি অম্হং দহৰা ন মীযৰে’’তি. –

ইমস্মিং মহাধম্মপালজাতকে (জা. ১.১০.৯৭) সদাৰসন্তোসে.

‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতা, তপস্সী সুদং হোমী’’তি লোমহংসসুত্তে (ম. নি. ১.১৫৫) ৱীৰিযে.

‘‘হীনেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;

মজ্ঝিমেন চ দেৱত্তং, উত্তমেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি. –

নিমিজাতকে (জা. ২.২২.৪২৯) অত্তদমনৱসেন কতে অট্ঠঙ্গিকে উপোসথে.

‘‘ইদং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্ৰহ্মচৰিযং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায…পে… অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি মহাগোৱিন্দসুত্তেযেৱ (দী. নি. ২.৩২৯) অৰিযমগ্গে.

‘‘তযিদং ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’’ন্তি পাসাদিকসুত্তে (দী. নি. ৩.১৭৪) সিক্খত্তযসঙ্গহিতে সকলস্মিং সাসনে. ইধাপি অৰিযমগ্গে সাসনে চ ৱত্ততি.

ৱুস্সতীতি ৱুসীযতি, চৰীযতীতি অত্থো. জনকুহনত্থন্তি ‘‘অহো অয্যো সীলৱা ৱত্তসম্পন্নো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তিআদিনা জনস্স সত্তলোকস্স ৱিম্হাপনত্থং. কেচি পন ‘‘কুহনত্থন্তি পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স সতো সামন্তজপ্পনইৰিযাপথনিস্সিতপচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতেন তিৱিধেন কুহনৱত্থুনা কুহকভাৱেন জনস্স ৱিম্হাপনত্থ’’ন্তি ৱদন্তি. ইধাপি অযমেৱত্থো দস্সিতো. তেনেৱাহ ‘‘তীহি কুহনৱত্থূহি জনস্স কুহনত্থাযা’’তি, জনস্স ৱিম্হাপনত্থাযাতি অত্থো. জনলাপনত্থন্তি ‘‘এৱৰূপস্স নাম অয্যস্স দিন্নং মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি পসন্নচিত্তেহি ‘‘কেনত্থো, কিং আহৰীযতূ’’তি ৱদাপনত্থং. ‘‘জনলপনত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি, তস্স পাপিচ্ছস্স সতো পচ্চযত্থং পৰিকথোভাসাদিৱসেন লপনভাৱেন উপলাপকভাৱেন জনস্স লপনত্থন্তি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘ন জনলপনত্থন্তি ন জনস্স উপলাপনত্থ’’ন্তি.

ন ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসত্থন্তি এত্থ ‘‘ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি. তত্থ য্ৱাযং ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘লাভী অস্সং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’ন্তি, সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি (ম. নি. ১.৬৫) সীলানিসংসভাৱেন ৱুত্তো চতুপচ্চযলাভো চ. চতুন্নং পচ্চযানং সক্কচ্চদানসঙ্খাতো আদৰবহুমানগৰুকৰণসঙ্খাতো চ সক্কাৰো, যো চ ‘‘সীলসম্পন্নো বহুস্সুতো সুতধৰো আৰদ্ধৱীৰিযো’’তিআদিনা নযেন উগ্গচ্ছনকথুতিঘোসসঙ্খাতো সিলোকো ব্ৰহ্মচৰিযং ৱসন্তানং দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো, তদত্থন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থন্তি পাপিচ্ছস্সেৱ সতো লাভাদিগৰুতায লাভসক্কাৰসিলোকসঙ্খাতস্স আনিসংসস্স উদযস্স নিপ্ফাদনত্থ’’ন্তি এৱমত্থং ৱদন্তি.

ন ইতি মং জনো জানাতূতি এৱং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে সতি ‘‘সীলৱা কল্যাণধম্মো’’তিআদিনা মং লোকো জানাতু সম্ভাৱেতূতি অত্তনো সন্তগুণৱসেন সম্ভাৱনত্থম্পি ন ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতীতি সম্বন্ধো. কেচি পন ‘‘পাপিচ্ছস্স সতো অসন্তগুণসম্ভাৱনাধিপ্পাযেন ‘ইতি এৱংগুণোতি মং লোকো জানাতূ’তি ন ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি এৱমেত্থ অত্থং ৱদন্তি. সব্বত্থাপি পনেত্থ পুৰিমো পুৰিমোযেৱ অত্থৱিকপ্পো সুন্দৰতৰো.

অথ খোতি এত্থ অথাতি অঞ্ঞত্থে নিপাতো, খোতি অৱধাৰণে. তেন কুহনাদিতো অঞ্ঞদত্থংযেৱ ইদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতীতি দস্সেতি. ইদানি তং পযোজনং দস্সেন্তো ‘‘সংৱৰত্থং পহানত্থ’’ন্তি আহ. তত্থ পঞ্চৱিধো সংৱৰো – পাতিমোক্খসংৱৰো, সতিসংৱৰো, ঞাণসংৱৰো, খন্তিসংৱৰো, ৱীৰিযসংৱৰোতি. ‘‘ইতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো’’তিআদিনা (ৱিভ. ৫১১) নযেন আগতো অযং পাতিমোক্খসংৱৰো, সীলসংৱৰোতিপি ৱুচ্চতি. ‘‘ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতী’’তি (ম. নি. ১.২৯৫; সং. নি. ৪.২৩৯; অ. নি. ৩.১৬) আগতো অযং সতিসংৱৰো.

‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, সতি তেসং নিৱাৰণং;

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধীযৰে’’তি. (সু. নি. ১০৪১; চূড়নি. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৪; নেত্তি. ৪.১১, ৪৫) –

আগতো অযং ঞাণসংৱৰো. ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং খন্তিসংৱৰো.

‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৬; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং ৱীৰিযসংৱৰো.

অত্থতো পন পাণাতিপাতাদীনং পজহনৱসেন ৱত্তপ্পটিৱত্তানং পূৰণৱসেন চ পৱত্তা চেতনা চেৱ ৱিৰতি চ. সঙ্খেপতো সব্বো কাযৱচীসংযমো, ৱিত্থাৰতো সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অৱীতিক্কমো সীলসংৱৰো. সতি এৱ সতিসংৱৰো, সতিপ্পধানা ৱা কুসলা খন্ধা. ঞাণমেৱ ঞাণসংৱৰো. অধিৱাসনৱসেন অদোসো, অদোসপ্পধানা ৱা তথাপৱত্তা কুসলা খন্ধা খন্তিসংৱৰো, পঞ্ঞাতি একে. কামৱিতক্কাদীনং অভিভৱনৱসেন পৱত্তং ৱীৰিযমেৱ ৱীৰিযসংৱৰো. তেসু পঠমো কাযদুচ্চৰিতাদীসু দুস্সীলস্স সংৱৰণতো সংৱৰো, দুতিযো মুট্ঠস্সচ্চস্স, ততিযো অঞ্ঞাণস্স, চতুত্থো অক্খন্তিযা, পঞ্চমো কোসজ্জস্স সংৱৰণতো পিদহনতো সংৱৰোতি ৱেদিতব্বো. এৱমেতস্স সংৱৰস্স অত্থায সংৱৰত্থং সংৱৰনিপ্ফাদনত্থন্তি অত্থো.

তীহি পহানেহীতি তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদসঙ্খাতেহি তীহি পহানেহি. পঞ্চৱিধপ্পহানম্পি ইধ ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱ. পঞ্চৱিধঞ্হি পহানং তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সৰণৱসেন. তত্থ যং দীপালোকেনেৱ তমস্স পটিপক্খভাৱতো অলোভাদীহি লোভাদিকস্স নামৰূপপৰিচ্ছেদাদিৱিপস্সনাঞাণেহি তস্স তস্স অনত্থস্স পহানং, সেয্যথিদং – পৰিচ্চাগেন লোভাদিমলস্স, সীলেন পাণাতিপাতাদিদুস্সীল্যস্স, সদ্ধাদীহি অস্সদ্ধিযাদিকস্স, নামৰূপৱৱত্থানেন সক্কাযদিট্ঠিযা, পচ্চযপৰিগ্গহেন অহেতুৱিসমহেতুদিট্ঠীনং, তস্সেৱ অপৰভাগেন কঙ্খাৱিতৰণেন কথংকথীভাৱস্স, কলাপসম্মসনেন অহংমমাতি গাহস্স, মগ্গামগ্গৱৱত্থানেন অমগ্গে মগ্গসঞ্ঞায, উদযদস্সনেন উচ্ছেদদিট্ঠিযা, ৱযদস্সনেন সস্সতদিট্ঠিযা, ভযদস্সনেন সভযে অভযসঞ্ঞায, আদীনৱদস্সনেন অস্সাদসঞ্ঞায, নিব্বিদানুপস্সনেন অভিৰতিসঞ্ঞায, মুচ্চিতুকম্যতাঞাণেন অমুচ্চিতুকম্যতায, উপেক্খাঞাণেন অনুপেক্খায, অনুলোমেন ধম্মট্ঠিতিযং নিব্বানে চ পটিলোমভাৱস্স, গোত্ৰভুনা সঙ্খাৰনিমিত্তগ্গাহস্স পহানং, এতং তদঙ্গপ্পহানং নাম.

যং পন উপচাৰপ্পনাভেদেন সমাধিনা পৱত্তিভাৱনিৱাৰণতো ঘটপ্পহাৰেনেৱ উদকপিট্ঠে সেৱালস্স, তেসং তেসং নীৱৰণাদিধম্মানং পহানং, এতং ৱিক্খম্ভনপ্পহানং নাম. যং চতুন্নং অৰিযমগ্গানং ভাৱিতত্তা তংতংমগ্গৱতো অত্তনো সন্তানে ‘‘দিট্ঠিগতানং পহানাযা’’তিআদিনা (ধ. স. ২৭৭; ৱিভ. ৬২৮) নযেন ৱুত্তস্স সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগহণস্স অচ্চন্তং অপ্পৱত্তিভাৱেন সমুচ্ছিন্দনং, এতং সমুচ্ছেদপ্পহানং নাম. যং পন ফলক্খণে পটিপ্পস্সদ্ধত্থং কিলেসানং, এতং পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং নাম. যং সব্বসঙ্খতনিস্সটত্তা পহীনসব্বসঙ্খতং নিব্বানং, এতং নিস্সৰণপ্পহানং নাম. তস্স পঞ্চৱিধস্সপি তথা তথা ৰাগাদিকিলেসানং পটিনিস্সজ্জনট্ঠেন সমতিক্কমনট্ঠেন ৱা পহানস্স অত্থায, পহানসাধনত্থন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

তত্থ সংৱৰেন কিলেসানং চিত্তসন্তানে পৱেসনিৱাৰণং পহানেন চ পৱেসনিৱাৰণমেৱ সমুগ্ঘাতো চাতি ৱদন্তি. উভযেনপি পন যথাৰহং উভযং সম্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. সীলাদিধম্মা এৱ হি সংৱৰণতো সংৱৰং, পজহনতো পহানন্তি.

অনীতিহন্তি ঈতিযো ৱুচ্চন্তি উপদ্দৱা দিট্ঠধম্মিকা সম্পৰাযিকা চ. ঈতিযো হন্তীতি ঈতিহং, অনু ঈতিহন্তি অনীতিহং, সাসনব্ৰহ্মচৰিযং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ. অথ ৱা ঈতীহি অনত্থেহি সদ্ধিং হনন্তি গচ্ছন্তি পৱত্তন্তীতি ঈতিহা, তণ্হাদিউপক্কিলেসা. নত্থি এত্থ ঈতিহাতি অনীতিহং. ঈতিহা ৱা যথাৱুত্তেনত্থেন তিত্থিযসমযা, তপ্পটিপক্খতো ইদং অনীতিহং. ‘‘অনিতিহ’’ন্তিপি পাঠো. তস্সত্থো – ‘‘ইতিহায’’ন্তি ধম্মেসু অনেকংসগ্গাহভাৱতো ৱিচিকিচ্ছা ইতিহং নাম, সম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতত্তা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তানং নিক্কঙ্খভাৱসাধনতো চ নত্থি এত্থ ইতিহন্তি অনিতিহং, অপৰপত্তিযন্তি অত্থো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি, ‘‘অতক্কাৱচৰো’’তি (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৱ. ৭-৮) চ. গাথাবন্ধসুখত্থং পন ‘‘অনীতিহ’’ন্তি দীঘং কত্ৱা পঠন্তি. পচ্ছিমং পনেত্থ অত্থৱিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘ইতিহপৰিৱজ্জিত’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

নিব্বানসঙ্খাতং ওগধং পতিট্ঠং পাৰং গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী, ৱিমুত্তিৰসত্তা একন্তেনেৱ নিব্বানসম্পাপকোতি অত্থো, তং নিব্বানোগধগামিনং ব্ৰহ্মচৰিযং. নিব্বানোগধোতি ৱা অৰিযমগ্গো ৱুচ্চতি তেন ৱিনা নিব্বানাৱগাহণস্স অসম্ভৱতো তস্স চ নিব্বানং অনালম্বিত্ৱা অপ্পৱত্তনতো, তঞ্চেতং একন্তসম্পাদনেন গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী. অথ ৱা নিব্বানোগধগামিনন্তি নিব্বানস্স অন্তোগামিনং. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্হি নিব্বানং আৰম্মণং কৰিত্ৱা তস্স অন্তো এৱ পৱত্ততীতি. ইমমেৱ চ অত্থৱিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘নিব্বানস্স অন্তোগামিন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সোতি যো সো সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, সো ভগৱা অদেসযি দেসেসি. মহন্তেহীতি মহাআতুমেহি উড়াৰজ্ঝাসযেহি. মহন্তং নিব্বানং, মহন্তে ৱা সীলক্খন্ধাদিকে এসন্তি গৱেসন্তীতি মহেসিনো, বুদ্ধাদযো অৰিযা. তেহি অনুযাতো পটিপন্নো.

যথা বুদ্ধেন দেসিতন্তি যথা অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৱেন সম্মাসম্বুদ্ধেন মযা দেসিতং, এৱং যে এতং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং তদত্থং সাসনব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ পটিপজ্জন্তি. তে দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেহি যথাৰহং অনুসাসন্তস্স সত্থু ময্হং সাসনকাৰিনো ওৱাদপ্পটিকৰা সকলস্স ৱট্টদুক্খস্স অন্তং পৰিযন্তং অপ্পৱত্তিং কৰিস্সন্তি, দুক্খস্স ৱা অন্তং নিব্বানং সচ্ছিকৰিস্সন্তীতি.

ব্ৰহ্মচৰিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কুহসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে কুহকাতি সামন্তজপ্পনাদিনা কুহনৱত্থুনা কুহকা, অসন্তগুণসম্ভাৱনিচ্ছায কোহঞ্ঞং কত্ৱা পৰেসং ৱিদ্ধংসকাতি অত্থো. থদ্ধাতি ‘‘কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতী’’তি (অ. নি. ৩.২৫, ২৭) এৱং ৱুত্তেন কোধেন চ, ‘‘দুব্বচো হোতি দোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অক্খমো অপ্পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনি’’ন্তি (ম. নি. ১.১৮১; পাৰা. ৪২৬). এৱং ৱুত্তেন দোৱচস্সেন চ, ‘‘জাতিমদো, গোত্তমদো, লাভমদো, আৰোগ্যমদো, যোব্বনমদো, জীৱিতমদো’’তি (ৱিভ. ৮৩২) এৱং ৱুত্তজাতিমদাদিভেদেন মানেন চ গৰুকাতব্বেসু গৰূসুপি নিপচ্চকাৰং অকত্ৱা অযোসলাকং গিলিত্ৱা ঠিতা ৱিয অনোনতা হুত্ৱা ৱিচৰণকা. তেনাহ ‘‘কোধেন চা’’তিআদি.

উপলাপকাতি মিচ্ছাজীৱৱসেন কুলসঙ্গণ্হকা. লপাতি পচ্চযত্থং পযুত্তৱাচাৱসেন নিপ্পেসিকতাৱসেন লপকাতি অত্থো. সিঙ্গন্তি সিঙ্গাৰং. তঞ্হি কুসলস্স ৱিজ্ঝনতো সুট্ঠু আসেৱিততায সীসে পৰিক্খিত্তং সুনিব্বত্তং ৱিসাণং ৱিয থিৰত্তা চ সিঙ্গং ৱিযাতি সিঙ্গং, নাগৰিকভাৱসঙ্খাতস্স কিলেসসিঙ্গস্সেতং নামং. সিঙ্গাৰভাৱো সিঙ্গাৰতা, সিঙ্গাৰকৰণকআকাৰো ৱা. চাতুৰভাৱো চাতুৰতা. তথা চাতুৰিযং. পৰিক্খতভাৱো পৰিক্খততা, পৰিখণিত্ৱা ঠপিতস্সেৱ দড়্হসিঙ্গাৰস্সেতং নামং. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং. এৱং সব্বেহি ৱাৰেহি কিলেসসিঙ্গাৰতাৱ কথিতা.

উগ্গতনড়াতি নড়সদিসং তুচ্ছমানং উক্খিপিত্ৱা ৱিচৰণকা. তেনাহ ‘‘তুচ্ছমানং উক্খিপিত্ৱা ঠিতা’’তি. যস্মা তে কুহনাদিযোগতো ন সম্মাপটিপন্না, তস্মা ‘‘মম সন্তকা ন হোন্তী’’তি ৱুত্তং. অপগতাতি যদিপি তে মম সাসনে পব্বজিতা, যথানুসিট্ঠং পন অপ্পটিপজ্জনতো অপগতা এৱ ইমস্মা ধম্মৱিনযা, ইতো তে সুৱিদূৰে ঠিতাতি দস্সেতি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘নভঞ্চ দূৰে পথৱী চ দূৰে,

পাৰং সমুদ্দস্স তদাহু দূৰে;

ততো হৱে দূৰতৰং ৱদন্তি,

সতঞ্চ ধম্মো অসতঞ্চ ৰাজা’’তি. (জা. ২.২১.৪১৪);

সব্বত্থ পত্থটতায ৱেপুল্লং পাপুণন্তীতি সব্বত্থ পত্থটভাৱেন সীলাদিধম্মক্খন্ধপাৰিপূৰিযা ৱেপুল্লং পাপুণন্তি.

কুহসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সন্তুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে নিদ্দোসানীতি অৱজ্জৰহিতানি আগমনসুদ্ধিতো কাযমণ্ডনাদিকিলেসৱত্থুভাৱাভাৱতো চ. তত্থ সুলভতায পৰিযেসনদুক্খস্স অভাৱো দস্সিতো, অপ্পতায পৰিহৰণদুক্খস্সপি অভাৱো দস্সিতো, অনৱজ্জতায অগৰহিতব্বতায ভিক্খুসাৰুপ্পভাৱো দস্সিতো হোতি. অপ্পতায ৱা পৰিত্তাসস্স অৱত্থুতা, সুলভতায গেধাদীনং অৱত্থুতা, অনৱজ্জতায আদীনৱদস্সননিস্সৰণপঞ্ঞানং অত্থিতা দস্সিতা হোতি. অপ্পতায ৱা লাভেন ন সোমনস্সং জনযন্তি, অলাভেন ন দোমনস্সং জনযন্তি, অনৱজ্জতায ৱিপ্পটিসাৰনিমিত্তং অঞ্ঞাণুপেক্খং ন জনযন্তি অৱিপ্পটিসাৰৱত্থুভাৱতো.

পংসুকূলন্তি সঙ্কাৰকূটাদীসু যত্থ কত্থচি পংসূনং উপৰি ঠিতত্তা অব্ভুগ্গতট্ঠেন পংসুকূলং ৱিযাতি পংসুকূলং, পংসু ৱিয কুচ্ছিতভাৱং উলতি গচ্ছতীতি পংসুকূলন্তি এৱং লদ্ধনামং ৰথিকাদীসু পতিতনন্তকানি উচ্চিনিত্ৱা কতচীৱৰং. ৰুক্খমূলন্তি ৱিৱেকানুৰূপং যং কিঞ্চি ৰুক্খসমীপং. যং কিঞ্চি মুত্তন্তি যং কিঞ্চি গোমুত্তং. কেচি পনেত্থ ‘‘গোমুত্তপৰিভাৱিতহৰীতকখণ্ডং পূতিমুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘পূতিভাৱেন আপণাদিতো ৱিস্সট্ঠং ছড্ডিতং অপৰিগ্গহিতং যং কিঞ্চি ভেসজ্জং পূতিমুত্তন্তি অধিপ্পেত’’ন্তি অপৰে.

যতো খোতি পচ্চত্তে নিস্সক্কৱচনং, যং খোতি ৱুত্তং হোতি. তেন তুট্ঠো হোতীতি ৱুত্তকিৰিযং পৰামসতি. তুট্ঠোতি সন্তুট্ঠো. ইদমস্সাহন্তি য্ৱাযং চতুব্বিধেন যথাৱুত্তেন পচ্চযেন অপ্পেন সুলভেন সন্তোসো, ইদং ইমস্স ভিক্খুনো সীলসংৱৰাদীসু অঞ্ঞতৰং একং সামঞ্ঞঙ্গং সমণভাৱকাৰণন্তি অহং ৱদামি. সন্তুট্ঠস্স হি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং পৰিপুণ্ণং হোতি, সমথৱিপস্সনা চ ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. অথ ৱা সামঞ্ঞং নাম অৰিযমগ্গো, তস্স সঙ্খেপতো দ্ৱে অঙ্গা বাহিৰং অজ্ঝত্তিকন্তি. তত্থ বাহিৰং সপ্পুৰিসূপনিস্সযো সদ্ধম্মস্সৱনঞ্চ. অজ্ঝত্তিকং পন যোনিসোমনসিকাৰো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি চ. তেসু যস্মা যথাৰহং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিভূতা তস্স মূলভূতা চেতে ধম্মা, যদিদং অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা পৱিৱিত্ততা অসংসট্ঠতা আৰদ্ধৱীৰিযতাতি এৱমাদযো, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ইদমস্সাহং অঞ্ঞতৰং সামঞ্ঞঙ্গন্তি ৱদামী’’তি.

সেনাসনমাৰব্ভাতি ৱিহাৰাদিং মঞ্চপীঠাদিঞ্চ সেনাসনং নিস্সায. চীৱৰং পানভোজনন্তি নিৱাসনাদিচীৱৰং অম্বপানকাদিপানং খাদনীযভোজনীযাদিভুঞ্জিতব্বৱত্থুঞ্চ আৰব্ভাতি সম্বন্ধো. ৱিঘাতোতি ৱিঘাতভাৱো, চিত্তস্স দুক্খং ন হোতীতি যোজনা. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – ‘‘অমুকস্মিং নাম আৱাসে পচ্চযা সুলভা’’তি লভিতব্বট্ঠানগমনেন ৱা ‘‘ময্হং পাপুণাতি, ন তুয্হ’’ন্তি ৱিৱাদাপজ্জনেন ৱা নৱকম্মকৰণাদিৱসেন ৱা সেনাসনাদীনি পৰিযেসন্তানং অসন্তুট্ঠানং ইচ্ছিতালাভাদিনা যো ৱিঘাতো চিত্তস্স হোতি, সো তত্থ সন্তুট্ঠস্স ন হোতি. দিসা নপ্পটিহঞ্ঞতীতি সন্তুট্ঠিযা চাতুদ্দিসভাৱেন দিসা ন পটিহনতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি, সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেনা’’তি (সু. নি. ৪২).

সমণধম্মস্স অনুলোমাতি সমণধম্মস্স সমথৱিপস্সনাভাৱনায, অৰিযমগ্গস্সেৱ ৱা অনুচ্ছৱিকা অপ্পিচ্ছতাদযো. তুট্ঠচিত্তস্স ভিক্খুনোতি তুট্ঠচিত্তেন ভিক্খুনা. অধিগ্গহিতা হোন্তীতি পটিপক্খধম্মে অভিভৱিত্ৱা গহিতা হোন্তি. অন্তোগতাতি অব্ভন্তৰগতা. ন পৰিবাহিৰাতি ন বাহিৰা কতা.

সন্তুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অৰিযৱংসসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে ৱংস-সদ্দো ‘‘পিট্ঠিৱংসং অতিক্কমিত্ৱা নিসীদতী’’তিআদীসু দ্ৱিন্নং গোপানসীনং সন্ধানট্ঠানে ঠপেতব্বদণ্ডকে আগতো.

‘‘ৱংসো ৱিসালো চ যথা ৱিসত্তো,

পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা;

ৱংসক্কড়ীৰোৱ অসজ্জমানো,

একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি. –

আদীসু কট্ঠকে. ‘‘ভেৰিসদ্দো মুদিঙ্গসদ্দো ৱংসতালসদ্দো’’তিআদীসু তূৰিযৱিসেসে, ৱেণূতিপি ৱুচ্চতি. ‘‘ভিন্নেন পিট্ঠিৱংসেন মতো হত্থী’’তিআদীসু হত্থিআদীনং পিট্ঠিৱেমজ্ঝে পদেসে. ‘‘কুলৱংসং ঠপেস্সামী’’তিআদীসু কুলন্ৱযে. ‘‘ৱংসানুৰক্খকো পৱেণীপালকো’’তিআদীসু গুণানুপুব্বিযং গুণানং পবন্ধপ্পৱত্তিযং. ইধ পন চতুপচ্চযসন্তোসভাৱনাৰামতাসঙ্খাতগুণানং পবন্ধে দট্ঠব্বো. তস্স পন ৱংসস্স কুলন্ৱযং গুণন্ৱযঞ্চ নিদস্সনৱসেন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ খত্তিযৱংসোতি খত্তিযকুলৱংসো. এস নযো সেসপদেসুপি. সমণৱংসো পন সমণতন্তি সমণপৱেণী. মূলগন্ধাদীনন্তি আদি-সদ্দেন যথা সাৰগন্ধাদীনং সঙ্গহো, এৱমেত্থ গোৰসাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো, দুতিযেন পন আদি-সদেন কাসিকৱত্থসপ্পিমণ্ডাদীনং.

অৰিয-সদ্দো অমিলক্খেসুপি মনুস্সেসু পৱত্ততি, যেসং নিৱসনট্ঠানং অৰিযং আযতনন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘যাৱতা, আনন্দ, অৰিযং আযতন’’ন্তি (দী. নি. ২.১৫২; উদা. ৭৬). লোকিযসাধুজনেসুপি ‘‘যে হি ৱো অৰিযা পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰা, তেসং অহং অঞ্ঞতৰো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৫). ইধ পন যে ‘‘আৰকা কিলেসেহী’’তিআদিনা লদ্ধনিব্বচনা পটিৱিদ্ধঅৰিযসচ্চা, তে এৱ অধিপ্পেতাতি দস্সেতুং ‘‘কে পন তে অৰিযা’’তি পুচ্ছং কত্ৱা ‘‘অৰিযা ৱুচ্চন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যে মহাপণিধানকপ্পতো পট্ঠায যাৱাযং কপ্পো, এত্থন্তৰে উপ্পন্না সম্মাসম্বুদ্ধা. তে তাৱ সৰূপতো দস্সেত্ৱা তদঞ্ঞেপি সম্মাসম্বুদ্ধে পচ্চেকবুদ্ধে বুদ্ধসাৱকে চ সঙ্গহেত্ৱা অনৱসেসতো অৰিযে দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যাৱ সাসনং অন্তৰধাযতি, তাৱ সত্থা ধৰতি এৱ নামাতি ইমমেৱ ভগৱন্তং. যে চেতৰহি বুদ্ধসাৱকা, তে চ সন্ধায পচ্চুপ্পন্নগ্গহণং. তস্মিং তস্মিং কালে তে তে পচ্চুপ্পন্নাতি চে, অতীতানাগতগ্গহণং ন কত্তব্বং সিযা.

ইদানি যথা ভগৱা ‘‘ধম্মং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেস্সামি, যদিদং ছ ছক্কানী’’তি ছছক্কদেসনায (ম. নি. ৩.৪২০) অট্ঠহি পদেহি ৱণ্ণং অভাসি. এৱং মহাঅৰিযৱংসদেসনায অৰিযানং ৱংসং ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অৰিযৱংসা অগ্গঞ্ঞা ৰত্তঞ্ঞা ৱংসঞ্ঞা পোৰাণা, অসংকিণ্ণা অসংকিণ্ণপুব্বা ন সংকীযন্তি ন সংকীযিস্সন্তি, অপ্পটিকুট্ঠা সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি যেহি নৱহি পদেহি ৱণ্ণং অভাসি, তানি তাৱ আনেত্ৱা থোমনাৱসেনেৱ ৱণ্ণেন্তো ‘‘তে খো পনেতে’’তিআদিমাহ. অগ্গাতি জানিতব্বা সব্বৱংসেহি সেট্ঠভাৱতো সেট্ঠভাৱসাধনতো চ.

ৰত্তঞ্ঞা চিৰৰত্তাতি জানিতব্বা ৰত্তঞ্ঞূহি বুদ্ধাদীহি তেহি চ তথা অনুট্ঠিতত্তা. ৱংসাতি জানিতব্বাতি বুদ্ধাদীনং অৰিযানং ৱংসাতি জানিতব্বা. পোৰাণাতি পুৰাতনা. ন অধুনপ্পত্তিকাতি ন অধুনাতনা. অৱিকিণ্ণাতি ন খিত্তা ন ছড্ডিতা. তেনাহ ‘‘অনপনীতা’’তি. ন অপনীতপুব্বাতি ন ছড্ডিতপুব্বা, তিস্সন্নম্পি সিক্খানং পৰিপূৰণূপাযভাৱতো ন পৰিচ্চত্তপুব্বা. ততো এৱ ইদানিপি ন অপনীযন্তি, অনাগতেপি ন অপনীযিস্সন্তিযেৱ. ধম্মসভাৱস্স ৱিজাননেন ৱিঞ্ঞূ. সমিতপাপা সমণা চেৱ বাহিতপাপা ব্ৰাহ্মণা চ. তেহি অপ্পটিকুট্ঠা অপ্পটিক্খিত্তা. যে হি ন পটিক্কোসিতব্বা, তে অনিন্দিতব্বা. অগৰহিতব্বা অপৰিচ্চজিতব্বতায অপ্পটিক্খিপিতব্বা হোন্তীতি.

সন্তুট্ঠোতি এত্থ যথাধিপ্পেতসন্তোসমেৱ দস্সেন্তেন পচ্চযসন্তোসৱসেন সন্তুট্ঠোতি ৱুত্তং, ঝানৱিপস্সনাদিৱসেনপি ইধ ভিক্খুনো সন্তুট্ঠতা হোতীতি. ইতৰীতৰেনাতি ইতৰেন ইতৰেন. ইতৰসদ্দো অনিযমৱচনো দ্ৱিক্খত্তুং ৱুচ্চমানো যং-কিঞ্চিসদ্দেহি সমানত্থো হোতীতি ৱুত্তং ‘‘যেন কেনচী’’তি. স্ৱাযং অনিযমৱাচিতায এৱ যথা থূলাদীনং অঞ্ঞতৰৱচনো, এৱং যথালদ্ধাদীনম্পি অঞ্ঞতৰৱচনোতি. তত্থ দুতিযপক্খস্সেৱ ইধ ইচ্ছিতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘অথ খো’’তিআদিমাহ. ননু চ যথালদ্ধাদযোপি থূলাদযো এৱ? সচ্চমেতং, তথাপি অত্থি ৱিসেসো. যো হি যথালদ্ধেসু থূলাদীসু সন্তোসো, সো যথালাভসন্তোসোৱ, ন ইতৰো. ন হি সো পচ্চযমত্তসন্নিস্সযো ইচ্ছিতো, অথ খো অত্তনো কাযবলসাৰুপ্পভাৱসন্নিস্সযোপি. থূলদুকাদযো তযোপি চীৱৰে লব্ভন্তি, মজ্ঝিমো চতুপচ্চযসাধাৰণো, পচ্ছিমো পন চীৱৰে সেনাসনে চ লব্ভতীতি দট্ঠব্বং. ইমে তযো সন্তোসেতি ইদং সব্বসঙ্গাহিকনযেন ৱুত্তং. যে হি পৰতো গিলানপচ্চযং পিণ্ডপাতে এৱ পক্খিপিত্ৱা চীৱৰে ৱীসতি, পিণ্ডপাতে পন্নৰস, সেনাসনে পন্নৰসাতি সমপঞ্ঞাস সন্তোসা ৱুচ্চন্তি, তে সব্বেপি যথাৰহং ইমেসু এৱ তীসু সন্তোসেসু সঙ্গহং সমোসৰণং গচ্ছন্তীতি.

চীৱৰং জানিতব্বন্তি ‘‘ইদং নাম চীৱৰং কপ্পিয’’ন্তি জাতিতো চীৱৰং জানিতব্বং. চীৱৰখেত্তন্তি চীৱৰস্স উপ্পত্তিক্খেত্তং. পংসুকূলন্তি পংসুকূলচীৱৰং, পংসুকূললক্খণপ্পত্তং চীৱৰং জানিতব্বন্তি অত্থো. চীৱৰসন্তোসোতি চীৱৰে লব্ভমানো সব্বো সন্তোসো জানিতব্বো. চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি জানিতব্বানি, যানি গোপেন্তো চীৱৰসন্তোসেন সম্মদেৱ সন্তুট্ঠো হোতীতি. খোমকপ্পাসিককোসেয্যকম্বলসাণভঙ্গানি খোমাদীনি. তত্থ খোমং নাম খোমসুত্তেহি ৱাযিতং খোমপট্টচীৱৰং. তথা সেসানিপি. সাণন্তি সাণৱাকসুত্তেহি কতচীৱৰং. ভঙ্গন্তি পন খোমসুত্তাদীনি সব্বানি, একচ্চানি ৱা মিস্সেত্ৱা কতচীৱৰং. ভঙ্গম্পি ৱাকমযমেৱাতি কেচি. ছাতি গণনপৰিচ্ছেদো. যদি এৱং ইতো অঞ্ঞা ৱত্থজাতি নত্থীতি? নো নত্থি. সা পন এতেসং অনুলোমাতি দস্সেতুং ‘‘দুকূলাদীনী’’তিআদি ৱুত্তং. আদি-সদ্দেন পত্তুণ্ণং, সোমাৰপট্টং, চীনপট্টং, ইদ্ধিজং, দেৱদিন্নন্তি তেসং সঙ্গহো. তত্থ দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. পত্তুণ্ণদেসে সঞ্জাতৱত্থং পত্তুণ্ণং. ‘‘কোসেয্যৱিসেসো’’তি হি অভিধানকোসে ৱুত্তং. সোমাৰদেসে চীনদেসে চ জাতৱত্থানি সোমাৰচীনপট্টানি. পত্তুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং, তং খোমাদীনং অঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসং এৱ অনুলোমং. দেৱতাহি দিন্নচীৱৰং দেৱদিন্নং, তং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৱকঞ্ঞায অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স দিন্নৱত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৱ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতৰভাৱতো.

ইমানীতি অন্তোগধাৱধাৰণৱচনং, ইমানি এৱাতি অত্থো. বুদ্ধাদীনং পৰিভোগযোগ্গতায কপ্পিযচীৱৰানি. ইদানি অৱধাৰণেন নিৱত্তিতানি একদেসেন দস্সেতুং ‘‘কুসচীৰ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কুসতিণেহি অঞ্ঞেহি ৱা তাদিসেহি তিণেহি কতচীৱৰং কুসচীৰং. অক্কৱাকাদীহি ৱাকেহি কতচীৱৰং ৱাকচীৰং. চতুক্কোণেহি তিকোণেহি ৱা ফলকেহি কতচীৱৰং ফলকচীৰং. মনুস্সানং কেসেহি কতকম্বলং কেসকম্বলং. চামৰিৱালঅস্সৱালাদীহি কতং ৱালকম্বলং. মকচিতন্তূহি ৱাযিতো পোত্থকো. চম্মন্তি মিগচম্মাদি যং কিঞ্চি চম্মং. উলূকপক্খেহি গন্থিত্ৱা কতচীৱৰং উলূকপক্খং. ভুজপত্ততচাদিমযং ৰুক্খদুস্সং. তিৰীটকন্তি অত্থো. সুখুমতৰাহি লতাহি লতাৱাকেহি ৱা ৱাযিতং লতাদুস্সং. এৰকৱাকেহি কতং এৰকদুস্সং. তথা কদলিদুস্সং. সুখুমেহি ৱেড়ুৱিলীৱেহি কতং ৱেড়ুদুস্সং. আদি-সদ্দেন ৱক্কলাদীনং সঙ্গহো. অকপ্পিযচীৱৰানি তিত্থিযদ্ধজভাৱতো.

অট্ঠন্নং মাতিকানং ৱসেনাতি ‘‘সীমায দেতি, কতিকায দেতী’’তিআদিনা (মহাৱ. ৩৭৯) আগতানং অট্ঠন্নং চীৱৰুপ্পত্তিমাতিকানং ৱসেন. চীৱৰানং পটিলাভক্খেত্তদস্সনত্থঞ্হি ভগৱতা ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, মাতিকা’’তিআদিনা মাতিকা ঠপিতা. মাতিকাতি হি মাতৰো চীৱৰুপ্পত্তিজনিকাতি.

সোসানিকন্তি সুসানে পতিতং. পাপণিকন্তি আপণদ্ৱাৰে পতিতং. ৰথিযন্তি পুঞ্ঞত্থিকেহি ৱাতপানন্তৰেন ৰথিকায ছড্ডিতচোড়কং. সঙ্কাৰকূটকন্তি সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডিতচোড়কং. সিনানন্তি নহানচোড়কং, যং ভূতৱেজ্জেহি সসীসং নহাযিত্ৱা কালকণ্ণিচোড়ন্তি ছড্ডেত্ৱা গচ্ছন্তি. তিত্থন্তি তিত্থচোড়ং, সিনানতিত্থে ছড্ডিতপিলোতিকা. অগ্গিদড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢপ্পদেসং. তঞ্হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. গোখাযিতাদীনি পাকটানেৱ. তানিপি হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. ধজং উস্সাপেত্ৱাতি নাৱং আৰোহন্তেহি ৱা যুদ্ধং পৱিসন্তেহি ৱা ধজযট্ঠিং উস্সাপেত্ৱা, তত্থ বদ্ধং ৱাতেন আনীতং তেহি ছড্ডিতন্তি অধিপ্পাযো.

সাদকভিক্খুনাতি গহপতিচীৱৰস্স সাদিযনভিক্খুনা. একমাসমত্তন্তি চীৱৰমাসসঞ্ঞিতং একমাসমত্তং ৱিতক্কেতুং ৱট্টতি, ন ততো পৰন্তি অধিপ্পাযো. সব্বস্সপি হি তণ্হানিগ্গহত্থা সাসনে পটিপত্তীতি. পংসুকূলিকো অদ্ধমাসেনেৱ কৰোতি অপৰপ্পটিবদ্ধত্তা পটিলাভস্স, ইতৰস্স পন পৰপ্পটিবদ্ধত্তা মাসমত্তং অনুঞ্ঞাতং. ইদং মাসড্ঢমাসমত্তং…পে… ৱিতক্কসন্তোসো ৱিতক্কেন্তস্স পৰিমিতকালিকত্তা. মহাথেৰং তত্থ অত্তনো সহাযং ইচ্ছন্তোপি গৰুগাৰৱেন ‘‘গামদ্ৱাৰং, ভন্তে, গমিস্সামি’’ইচ্চেৱাহ. থেৰোপি তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা ‘‘অহম্পাৱুসো, গমিস্সামী’’তি আহ. ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো ৱিতক্কস্স অৱসৰো মা হোতূ’’তি পঞ্হং পুচ্ছমানো গামং পাৱিসি. উচ্চাৰপলিবুদ্ধোতি উচ্চাৰেন পীড়িতো. তদা ভগৱতো দুক্কৰকিৰিযানুস্সৰণমুখেন তথাগতে উপ্পন্নস্স পীতিসোমনস্সৱেগস্স বলৱভাৱেন কিলেসানং ৱিক্খম্ভিতত্তা তস্মিংযেৱ…পে… তীণি ফলানি পত্তো.

কত্থ লভিস্সামীতি চিন্তনাপি লাভাসাপুব্বিকাতি তথা ‘‘অচিন্তেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ‘‘সুন্দৰং লভিস্সামি, মনাপং লভিস্সামী’’তিএৱমাদিচিন্তনায কা নাম কথা, কথং পন গন্তব্বন্তি আহ ‘‘কম্মট্ঠানসীসেনেৱ গমন’’ন্তি. তেন চীৱৰং পটিচ্চ কিঞ্চিপি ন চিন্তেতব্বমেৱাতি দস্সেতি. অপেসলো অপ্পতিৰূপাযপি পৰিযেসনায পচ্চযো ভৱেয্যাতি ‘‘পেসলং ভিক্খুং গহেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. আহৰিযমানন্তি সুসানাদীসু পতিতং ৱত্থং ‘‘ইমে ভিক্খূ পংসুকূলপৰিযেসনং চৰন্তী’’তি ঞত্ৱা কেনচি পুৰিসেন ততো আনীযমানং. এৱং লদ্ধং গণ্হন্তস্সপীতি এৱং পটিলাভসন্তোসং অকোপেত্ৱা লদ্ধং গণ্হন্তস্সপি. অত্তনোপহোনকমত্তেনেৱাতি যথালদ্ধানং পংসুকূলানং একপট্টদুপট্টানং অত্থায অত্তনো পহোনকপ্পমাণেনেৱ. অৱধাৰণেন উপৰি পচ্চাসং নিৱত্তেতি. গামে ভিক্খায আহিণ্ডন্তেন সপদানচাৰিনা ৱিয দ্ৱাৰপ্পটিপাটিযা চৰণং লোলুপ্পৱিৱজ্জনং নাম লোলুপ্পস্স দূৰসমুস্সাৰিতত্তা.

যাপেতুন্তি অত্তভাৱং পৱত্তেতুং. ধোৱনুপগেনাতি ধোৱনযোগ্গেন. পণ্ণানীতি অম্বজম্বাদিপণ্ণানি. অকোপেত্ৱাতি সন্তোসং অকোপেত্ৱা. পহোনকনীহাৰেনেৱাতি অন্তৰৱাসকাদীসু যং কাতুকামো, তস্স পহোনকনিযামেনেৱ যথালদ্ধং থূলসুখুমাদিং গহেত্ৱা কৰণং. তিমণ্ডলপ্পটিচ্ছাদনমত্তস্সেৱাতি নিৱাসনং চে নাভিমণ্ডলং, জাণুমণ্ডলং, ইতৰঞ্চে গলৱাটমণ্ডলং, জাণুমণ্ডলন্তি তিমণ্ডলপ্পটিচ্ছাদনমত্তস্সেৱ কৰণং. তং পন অত্থতো তিণ্ণং চীৱৰানং হেট্ঠিমন্তেন ৱুত্তপৰিমাণংযেৱ হোতি. অৱিচাৰেত্ৱা ন ৱিচাৰেত্ৱা.

কুসিবন্ধনকালেতি মণ্ডলানি যোজেত্ৱা সিব্বনকালে. সত্ত ৱাৰেতি সত্ত সিব্বনৱাৰে. কপ্পবিন্দুঅপদেসেন কস্সচি ৱিকাৰস্স অকৰণং কপ্পসন্তোসো.

সীতপ্পটিঘাতনাদি অত্থাপত্তিতো সিজ্ঝতীতি মুখ্যমেৱ চীৱৰপৰিভোগে পযোজনং দস্সেতুং ‘‘হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনমত্তৱসেনা’’তি ৱুত্তং. তেনাহ ভগৱা ‘‘যাৱদেৱ হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনত্থ’’ন্তি (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬). ৱট্টতি, ন তাৱতা সন্তোসো কুপ্পতি সম্ভাৰানং দক্খিণেয্যানং অলাভতো. সাৰণীযধম্মে ঠত্ৱাতি সীলৱন্তেহি ভিক্খূহি সাধাৰণভোগিভাৱে ঠত্ৱা. ইতীতিআদিনা পঠমস্সেৱ অৰিযৱংসস্স পংসুকূলিকঙ্গতেচীৱৰিকঙ্গানং তেসঞ্চস্স পচ্চযতং দস্সেন্তো ‘‘ইতি ইমে ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমুট্ঠাপকা উপত্থম্ভকা চা’’তি দীপেতি. এস নযো ইতো পৰেসু.

সন্তুট্ঠো হোতি ৱণ্ণৱাদীতি এত্থ চতুক্কোটিকং সম্ভৱতি. তত্থ চতুত্থোযেৱ পক্খো ৱণ্ণিতথোমিতোতি তথা দেসনা কতা. একো সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং ন কথেতি সেয্যথাপি থেৰো নাড়কো. একো ন সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি উপনন্দো সক্যপুত্তো. একো নেৱ সন্তুট্ঠো হোতি, ন সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি থেৰো লাড়ুদাযি. একো সন্তুট্ঠো চেৱ হোতি, সন্তোসস্স চ ৱণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি থেৰো মহাকস্সপো.

অনেসনন্তি অযুত্তং এসনং. তেনাহ ‘‘অপ্পতিৰূপ’’ন্তি, সাসনে ঠিতানং অপ্পতিৰূপং অযোগ্গং. কোহঞ্ঞং কৰোন্তোতি চীৱৰুপ্পাদননিমিত্তং পৰেসং কুহনং ৱিম্হাপনং কৰোন্তো. উত্তসতীতি তণ্হাসন্তাসেন উপৰূপৰি তসতি. পৰিতস্সতীতি পৰিতো তস্সতি. যথা সব্বে কাযৱচিপ্পযোগা তদত্থা এৱ জাযন্তি, এৱং সব্বভাগেহি তসতি. গধিতং ৱুচ্চতি গিদ্ধো, সো চেত্থ অভিজ্ঝালক্খণো অধিপ্পেতো. গধিতং এতস্স নত্থীতি অগধিতোতি আহ ‘‘ৱিগতলোভগিদ্ধো’’তি. মুচ্ছন্তি তণ্হাৱসেন মুয্হনং. তস্স সমুস্সযস্স অধিগতং অনাপন্নো অনুপগতো. অনোত্থতো অনজ্ঝোত্থতো. অপৰিযোনদ্ধোতি তণ্হচ্ছদনেন অচ্ছাদিতো. আদীনৱং পস্সমানোতি দিট্ঠধম্মিকং সম্পৰাযিকঞ্চ দোসং পস্সন্তো. গধিতপৰিভোগতো নিস্সৰতি এতেনাতি নিস্সৰণং, ইদমট্ঠিকতা. তং পজানাতীতি নিস্সৰণপঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘যাৱদেৱ…পে… জানন্তো’’তি.

নেৱত্তানুক্কংসেতীতি অত্তানং নেৱ উক্কংসেতি ন উক্খিপতি ন উক্কট্ঠতো দহতি. অহন্তিআদি উক্কংসনাকাৰদস্সনং. ন ৱম্ভেতি ন হীড়েতি ন নিহীনতো দহতি. তস্মিং চীৱৰসন্তোসেতি তস্মিং যথাৱুত্তে ৱীসতিৱিধে চীৱৰসন্তোসে. কামঞ্চেত্থ ৱুত্তপ্পকাৰসন্তোসগ্গহণেনেৱ চীৱৰহেতু অনেসনাপজ্জনাদিপি গহিতমেৱ তস্মিং সতি তস্স ভাৱতো, অসতি চ অভাৱতো. ৱণ্ণৱাদিতাঅত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনানি পন গহিতানি ন হোন্তীতি ‘‘ৱণ্ণৱাদাদীসু ৱা’’তি ৱিকপ্পো ৱুত্তো. এত্থ চ দক্খোতিআদি যেসং ধম্মানং ৱসেনস্স যথাৱুত্তসন্তোসাদী ইজ্ঝন্তি, তংদস্সনং. তত্থ দক্খোতি ইমিনা তেসং সমুট্ঠাপনপঞ্ঞং দস্সেতি. অনলসোতি ইমিনা পগ্গণ্হনৱীৰিযং, সম্পজানোতি ইমিনা পাৰিহাৰিযপঞ্ঞং, পটিস্সতোতি ইমিনা তত্থ অসম্মোসৱুত্তিং দস্সেতি.

পিণ্ডপাতো জানিতব্বোতি পভেদতো পিণ্ডপাতো জানিতব্বো. পিণ্ডপাতক্খেত্তন্তি পিণ্ডপাতস্স উপ্পত্তিট্ঠানং. পিণ্ডপাতসন্তোসো জানিতব্বোতি পিণ্ডপাতসন্তোসপ্পভেদো জানিতব্বো. ইধ ভেসজ্জম্পি পিণ্ডপাতগতিকমেৱ. আহৰিতব্বতো হি সপ্পিআদীনম্পি গহণং কতং.