৩. ৱেনাগপুৰসুত্তৱণ্ণনা

৬৪. ততিযে এৱংনামকে জনপদেতি যত্থ নামগ্গহণেন কোসলসদ্দস্স ৰুড়্হীসদ্দতং দস্সেতি. তথা হি কোসলা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীসদ্দেন ‘‘কোসলা’’তি ৱুচ্চতি. অক্খৰচিন্তকা হি ঈদিসেসু ঠানেসু যুত্তে ৱিয সলিঙ্গৱচনানি (পাণিনি ১.২.৫১) ইচ্ছন্তি. অযমেত্থ ৰুড়্হী যথা অঞ্ঞত্থাপি ‘‘কুৰূসু ৱিহৰতি, অঙ্গেসু ৱিহৰতী’’তি চ. তব্বিসেসনে পন জনপদসদ্দে জাতিসদ্দে একৱচনমেৱ যথা ‘‘কোসলেসু জনপদে’’তি. চাৰিকন্তি চৰণং. চৰণং ৱা চাৰো, সো এৱ চাৰিকা. তযিদং মগ্গগমনং ইধাধিপ্পেতং, ন চুণ্ণিকগমনমত্তন্তি আহ ‘‘অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো’’তি. তং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘চাৰিকা চ নামেসা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দূৰেপীতি দূৰেপি নাতিদূৰেপি. সহসা গমনন্তি সীঘগমনং. মহাকস্সপপচ্চুগ্গমনাদীসূতি আদি-সদ্দেন আড়ৱকাদীনং অত্থায গমনং সঙ্গণ্হাতি. ভগৱা হি মহাকস্সপত্থেৰং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো মুহুত্তেন তিগাৱুতমগ্গমগমাসি. আড়ৱকস্সত্থায তিংসযোজনং, তথা অঙ্গুলিমালস্স, পুক্কুসাতিস্স পন পঞ্চচত্তালীসযোজনং, মহাকপ্পিনস্স ৱীসযোজনসতং, ধনিযস্সত্থায সত্ত যোজনসতানি, ধম্মসেনাপতিনো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ৱনৱাসিস্স তিস্সসামণেৰস্স তিগাৱুতাধিকং ৱীসযোজনসতং অগমাসি. ইমং সন্ধাযাতি ইমং অতুৰিতচাৰিকং সন্ধায.

উপলভিংসূতি এত্থ সৱনৱসেন উপলভিংসূতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সোতদ্ৱাৰ…পে… জানিংসূ’’তি আহ. সব্বম্পি ৱাক্যং অৱধাৰণফলত্তা অন্তোগধাৱধাৰণন্তি আহ ‘‘পদপূৰণমত্তে ৱা নিপাতো’’তি. অৱধাৰণত্থেনাতি পন ইমিনা ইট্ঠত্থতোৱধাৰণত্থং খো-সদ্দগ্গহণন্তি দস্সেতি. অস্সোসীতি পদং খো-সদ্দে গহিতে তেন ফুল্লিতমণ্ডিতৱিভূসিতং ৱিয হোন্তং পূৰিতং নাম হোতি, তেন চ পুৰিমপচ্ছিমপদানি সংসিলিট্ঠানি নাম হোন্তি, ন তস্মিং অগ্গহিতেতি আহ ‘‘পদপূৰণেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতামত্তমেৱা’’তি. মত্তসদ্দো ৱিসেসনিৱত্তিঅত্থো. তেনস্স অনত্থন্তৰদীপনতা দস্সিতা হোতি, এৱসদ্দেন পন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায একন্তিকতা.

সমিতপাপত্তাতি অচ্চন্তং অনৱসেসতো সৱাসনং সমিতপাপত্তা. এৱঞ্হি বাহিৰকৱীতৰাগসেক্খাসেক্খপাপসমনতো ভগৱতো পাপসমনং ৱিসেসিতং হোতি. তেনস্স যথাভূতগুণাধিগতমেতং নামং যদিদং সমণোতি দীপেতি. অনেকত্থত্তা নিপাতানং ইধ অনুস্সৱত্থো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘খলূতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো’’তি. আলপনমত্তন্তি পিযালাপৱচনমত্তং. পিযসমুদাহাৰা হেতে ‘‘ভো’’তি ৱা ‘‘আৱুসো’’তি ৱা ‘‘দেৱানং পিযা’’তি ৱা. গোত্তৱসেনাতি এত্থ গং তাযতীতি গোত্তং. গোতমোতি হি পৱত্তমানং ৱচনং বুদ্ধিঞ্চ তাযতি একংসিকৱিসযতায ৰক্খতীতি গোত্তং. যথা হি বুদ্ধি আৰম্মণভূতেন অত্থেন ৱিনা ন ৱত্ততি, তথা অভিধানং অভিধেয্যভূতেন, তস্মা সো গোত্তসঙ্খাতো অত্থো তানি তাযতি ৰক্খতীতি ৱুচ্চতি. কো পন সোতি? অঞ্ঞকুলপৰম্পৰাসাধাৰণং তস্স কুলস্স আদিপুৰিসসমুদাগতং তংকুলপৰিযাপন্নসাধাৰণং সামঞ্ঞৰূপন্তি দট্ঠব্বং. এত্থ চ সমণোতি ইমিনা পৰিক্খকজনেহি ভগৱতো বহুমতভাৱো দস্সিতো সমিতপাপতাকিত্তনতো. গোতমোতি ইমিনা লোকিযজনেহি উচ্চাকুলসম্ভূততা দীপিতা তেন উদিতোদিতৱিপুলখত্তিযকুলৱিভাৱনতো. সব্বখত্তিযানঞ্হি আদিভূতমহাসম্মতমহাৰাজতো পট্ঠায অসম্ভিন্নং উড়াৰতমং সক্যৰাজকুলং.

কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেনাতি ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞভোগপাৰিজুঞ্ঞাদিনা কেনচিপি পাৰিজুঞ্ঞেন পৰিহানিযা অনভিভূতো অনজ্ঝোত্থটো. তথা হি তস্স কুলস্স ন কিঞ্চি পাৰিজুঞ্ঞং লোকনাথস্স অভিজাতিযং, অথ খো ৱড্ঢিযেৱ. অভিনিক্খমনে চ ততোপি সমিদ্ধতমভাৱো লোকে পাকটো পঞ্ঞাতোতি. সক্যকুলা পব্বজিতোতি ইদং ৱচনং ভগৱতো সদ্ধাপব্বজিতভাৱদীপনং ৱুত্তং মহন্তং ঞাতিপৰিৱট্টং মহন্তঞ্চ ভোগক্খন্ধং পহায পব্বজিতভাৱসিদ্ধিতো.

ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থেতি ইত্থং এৱংপকাৰো ভূতো জাতোতি এৱং কথনত্থে. উপযোগৱচনন্তি ‘‘অব্ভুগ্গতো’’তি এত্থ অভি-সদ্দো ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থজোতকো, তেন যোগতো ‘‘তং খো পন ভৱন্ত’’ন্তি ইদং সামিঅত্থে উপযোগৱচনং. তেনাহ ‘‘তস্স খো পন ভোতো গোতমস্সাতি অত্থো’’তি. কল্যাণগুণসমন্নাগতোতি কল্যাণেহি গুণেহি যুত্তো, তন্নিস্সিতো তব্বিসযতাযাতি অধিপ্পাযো. সেট্ঠোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কিত্তেতব্বতো কিত্তি, সা এৱ সদ্দনীযতো সদ্দোতি আহ ‘‘কিত্তিসদ্দোতি কিত্তিযেৱা’’তি. অভিত্থৱনৱসেন পৱত্তো সদ্দো থুতিঘোসো. সদেৱকং লোকং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা উগ্গতোতি অনঞ্ঞসাধাৰণে গুণে আৰব্ভ পৱত্তত্তা সদেৱকং লোকং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা উগ্গতো.

সো ভগৱাতি যো সো সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো দেৱানং অতিদেৱো সক্কানং অতিসক্কো ব্ৰহ্মানং অতিব্ৰহ্মা লোকনাথো ভাগ্যৱন্ততাদীহি কাৰণেহি সদেৱকে লোকে ‘‘ভগৱা’’তি পত্থটকিত্তিসদ্দো, সো ভগৱা. ‘‘ভগৱা’’তি চ ইদং সত্থু নামকিত্তনং. তেনাহ আযস্মা ধম্মসেনাপতি ‘‘ভগৱাতি নেতং নামং মাতৰা কত’’ন্তিআদি (মহানি. ৮৪). পৰতো পন ভগৱাতি গুণকিত্তনং. যথা কম্মট্ঠানিকেন ‘‘অৰহ’’ন্তিআদীসু নৱসু ঠানেসু পচ্চেকং ইতি-সদ্দং যোজেত্ৱা বুদ্ধগুণা অনুস্সৰিযন্তি, এৱং বুদ্ধগুণসংকিত্তনেনপীতি দস্সেন্তো ‘‘ইতিপি অৰহং ইতিপি সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… ইতিপি ভগৱা’’তি আহ. ‘‘ইতিপেতং ভূতং ইতিপেতং তচ্ছ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.৬) ৱিয ইধ ইতিসদ্দো আসন্নপচ্চক্খকৰণত্থো, পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো, তেন চ তেসং গুণানং বহুভাৱো দীপিতো, তানি চ সংকিত্তেন্তেন ৱিঞ্ঞুনা চিত্তস্স সম্মুখীভূতানেৱ কত্ৱা সংকিত্তেতব্বানীতি দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেনাতি ৱুত্তং হোতী’’তি আহ. এৱং নিৰূপেত্ৱা কিত্তেন্তো যো কিত্তেতি, তস্স ভগৱতি অতিৱিয অভিপ্পসাদো হোতি.

আৰকত্তাতি সুৱিদূৰত্তা. অৰীনন্তি কিলেসাৰীনং. অৰানন্তি সংসাৰচক্কস্স অৰানং. হতত্তাতি ৱিদ্ধংসিতত্তা. পচ্চযাদীনন্তি চীৱৰাদিপচ্চযানঞ্চেৱ পূজাৱিসেসানঞ্চ. ততোতি ৱিসুদ্ধিমগ্গতো (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৫-১২৭). যথা চ ৱিসুদ্ধিমগ্গতো, এৱং তংসংৱণ্ণনাতোপি নেসং ৱিত্থাৰো গহেতব্বো.

ইমং লোকন্তি নযিদং মহাজনস্স সম্মুখমত্তং সন্ধায ৱুত্তং, অথ খো অনৱসেসং পৰিযাদাযাতি দস্সেতুং ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ইদানি ৱত্তব্বং নিদস্সেতী’’তি. পজাতত্তাতি যথাসকং কম্মকিলেসেহি নিব্বত্তত্তা. পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পাৰিসেসনযেন ইতৰেসং পদন্তৰেন গহিতত্তা. সদেৱকন্তি চ অৱযৱেন ৱিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থো. ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পচ্চাসত্তিনযেন. তত্থ হি সো জাতো তন্নিৱাসী চ. সব্ৰহ্মকৱচনেন ব্ৰহ্মকাযিকাদিব্ৰহ্মগ্গহণন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. পচ্চত্থিকসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণন্তি নিদস্সনমত্তমেতং অপচ্চত্থিকানং সমিতবাহিতপাপানঞ্চ সমণব্ৰাহ্মণানং সমণব্ৰাহ্মণৱচনেন গহিতত্তা. কামং ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদিৱিসেসনানং ৱসেন সত্তৱিসযো লোকসদ্দোতি ৱিঞ্ঞাযতি তুল্যযোগৱিসযত্তা তেসং, ‘‘সলোমকো সপক্খকো’’তিআদীসু পন অতুল্যযোগেপি অযং সমাসো লব্ভতীতি ব্যভিচাৰদস্সনতো পজাগহণন্তি আহ ‘‘পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণ’’ন্তি.

অৰূপিনো সত্তা অত্তনো আনেঞ্জৱিহাৰেন ৱিহৰন্তা দিব্বন্তীতি দেৱাতি ইমং নিব্বচনং লভন্তীতি আহ ‘‘সদেৱকগ্গহণেন অৰূপাৱচৰলোকো গহিতো’’তি. তেনাহ ‘‘আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যত’’ন্তি (অ. নি. ৩.১১৭). সমাৰকগ্গহণেন ছকামাৱচৰদেৱলোকো গহিতো তস্স সৱিসেসং মাৰস্স ৱসে ৱত্তনতো. সব্ৰহ্মকগ্গহণেন ৰূপীব্ৰহ্মলোকো গহিতো অৰূপীব্ৰহ্মলোকস্স গহিতত্তা. চতুপৰিসৱসেনাতি খত্তিযাদিচতুপৰিসৱসেন. ইতৰা পন চতস্সো পৰিসা সমাৰকাদিগ্গহণেন গহিতা এৱাতি. অৱসেসসত্তলোকো নাগগৰুড়াদিভেদো. তীহাকাৰেহীতি দেৱমাৰব্ৰহ্মসহিততাসঙ্খাতেহি তীহি পকাৰেহি. তীসু পদেসূতি ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদীসু তীসু পদেসু. তেন তেনাকাৰেনাতি সদেৱকত্তাদিনা তেন তেন পকাৰেন. তেধাতুকমেৱ পৰিযাদিন্নন্তি পোৰাণা আহূতি যোজনা.

অভিঞ্ঞাতি যকাৰলোপেনাযং নিদ্দেসো, অভিজানিত্ৱাতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘অভিঞ্ঞায অধিকেন ঞাণেন ঞত্ৱা’’তি. অনুমানাদিপটিক্খেপোতি অনুমানঅত্থাপত্তিআদিপ্পটিক্খেপো একপ্পমাণত্তা. সব্বত্থ অপ্পটিহতঞাণচাৰতায হি সব্বপচ্চক্খা বুদ্ধা ভগৱন্তো.

অনুত্তৰং ৱিৱেকসুখন্তি ফলসমাপত্তিসুখং. তেন ৱিমিস্সাপি কদাচি ভগৱতো ধম্মদেসনা হোতীতি ‘‘হিত্ৱাপী’’তি পি-সদ্দগ্গহণং. ভগৱা হি ধম্মং দেসেন্তো যস্মিং খণে পৰিসা সাধুকাৰং ৱা দেতি, যথাসুতং ৱা ধম্মং পচ্চৱেক্খতি, তং খণং পুব্বভাগেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, যথাপৰিচ্ছেদঞ্চ সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায ধম্মং দেসেতি. অপ্পং ৱা বহুং ৱা দেসেন্তোতি উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স ৱসেন অপ্পং ৱা, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স নেয্যস্স ৱা ৱসেন বহুং ৱা দেসেন্তো. ধম্মস্স কল্যাণতা চ নিয্যানিকতা চ সব্বসো অনৱজ্জভাৱেনেৱাতি আহ ‘‘অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা’’তি.

দেসকাযত্তেন আণাদিৱিধিনা অতিসজ্জনং পবোধনং দেসনাতি সা পৰিযত্তিধম্মৱসেন ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘দেসনায তাৱ চাতুপ্পদিকগাথাযপী’’তিআদি. নিদাননিগমানিপি সত্থু দেসনায অনুৱিধানতো তদন্তোগধানি এৱাতি আহ ‘‘নিদানং আদি, ইদমৱোচাতি পৰিযোসান’’ন্তি.

সাসিতব্বপুগ্গলগতেন যথাপৰাধাদিসাসিতব্বভাৱেন অনুসাসনং তদঙ্গৱিনযাদিৱসেন ৱিনযনং সাসনন্তি তং পটিপত্তিধম্মৱসেন ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সীলসমাধিৱিপস্সনা’’তিআদি. কুসলানন্তি অনৱজ্জধম্মানং সীলসমথৱিপস্সনানং সীলদিট্ঠীনঞ্চ আদিভাৱো তংমূলিকত্তা উত্তৰিমনুস্সধম্মানং. অৰিযমগ্গস্স অন্তদ্ৱযৱিগমেন মজ্ঝিমাপটিপদাভাৱো ৱিয সম্মাপটিপত্তিযা আৰব্ভ নিব্বত্তীনং ৱেমজ্ঝতাপি মজ্ঝভাৱোতি ৱুত্তং ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে…পে… মজ্ঝিমং নামা’’তি. ফলং পৰিযোসানং নাম সউপাদিসেসতাৱসেন. নিব্বানং পৰিযোসানং নাম অনুপাদিসেসতাৱসেন. ইদানি তেসং দ্ৱিন্নম্পি সাসনস্স পৰিযোসানতং আগমেন দস্সেতুং ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘সাত্থং সব্যঞ্জন’’ন্তিআদিৱচনতো ধম্মদেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ইধ…পে… অধিপ্পেত’’ন্তি. তস্মিং তস্মিং অত্থে কথাৱধিসদ্দপ্পবন্ধো গাথাৱসেন সুত্তৱসেন চ ৱৱত্থিতো পৰিযত্তিধম্মো, সো ইধ দেসনাতি ৱুত্তো, তস্স পন অত্থো ৱিসেসতো সীলাদি এৱাতি আহ ‘‘ভগৱা হি ধম্মং দেসেন্তো…পে… দস্সেতী’’তি. তত্থ সীলং দস্সেত্ৱাতি সীলগ্গহণেন সসম্ভাৰং সীলং গহিতং, তথা মগ্গগ্গহণেন সসম্ভাৰো মগ্গোতি তদুভযৱসেন অনৱসেসতো পৰিযত্তিঅত্থং পৰিযাদায তিট্ঠতি. তেনাতি সীলাদিদস্সনেন. অত্থৱসেন হি ইধ দেসনায আদিকল্যাণাদিভাৱো অধিপ্পেতো. কথিকসণ্ঠিতীতি কথিকস্স সণ্ঠানং কথনৱসেন সমৱট্ঠানং.

ন সো সাত্থং দেসেতি নিয্যানত্থৱিৰহতো তস্সা দেসনায. একব্যঞ্জনাদিযুত্তা ৱাতি সিথিলাদিভেদেসু ব্যঞ্জনেসু একপ্পকাৰেনেৱ দ্ৱিপ্পকাৰেনেৱ ৱা ব্যঞ্জনেন যুত্তা দমিড়ভাসা ৱিয. ৱিৱটকৰণতায ওট্ঠে অফুসাপেত্ৱা উচ্চাৰেতব্বতো সব্বনিৰোট্ঠব্যঞ্জনা ৱা কিৰাতভাসা ৱিয. সব্বস্সেৱ ৱিস্সজ্জনীযযুত্ততায সব্বৱিস্সট্ঠব্যঞ্জনা ৱা যৱনভাসা ৱিয. সব্বস্সেৱ সানুসাৰতায সব্বনিগ্গহিতব্যঞ্জনা ৱা পাৰসিকাদিমিলক্খভাসা ৱিয. সব্বাপেসা ব্যঞ্জনেকদেসৱসেনেৱ পৱত্তিযা অপৰিপুণ্ণব্যঞ্জনাতি কত্ৱা ‘‘অব্যঞ্জনা’’তি ৱুত্তা.

ঠানকৰণানি সিথিলানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং অক্খৰং পঞ্চসু ৱগ্গেসু পঠমততিযন্তি এৱমাদি সিথিলং. তানি অসিথিলানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং অক্খৰং ৱগ্গেসু দুতিযচতুত্থন্তি এৱমাদি ধনিতং. দ্ৱিমত্তকালং দীঘং. একমত্তকালং ৰস্সং. তদেৱ লহুকং লহুকমেৱ. সংযোগপৰং দীঘঞ্চ গৰুকং. ঠানকৰণানি নিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং নিগ্গহিতং. পৰেন সম্বন্ধং কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং সম্বন্ধং. তথা ন সম্বন্ধং ৱৱত্থিতং. ঠানকৰণানি ৱিস্সট্ঠানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং ৱিমুত্তং. দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদোতি এৱং সিথিলাদিৱসেন ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা অক্খৰুপ্পাদকচিত্তস্স দসপ্পকাৰেন পভেদো. সব্বানি হি অক্খৰানি চিত্তসমুট্ঠানানি যথাধিপ্পেতত্থব্যঞ্জনতো ব্যঞ্জনানি চ.

অমক্খেত্ৱাতি অমিলেচ্ছেত্ৱা, অৱিনাসেত্ৱা, অহাপেত্ৱাতি অত্থো. ভগৱা যমত্থং ঞাপেতুং একগাথং একৱাক্যম্পি দেসেতি, তমত্থং তায দেসনায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনায এৱ দেসেতীতি আহ ‘‘পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনমেৱ কত্ৱা ধম্মং দেসেতী’’তি. ইধ কেৱলসদ্দো অনৱসেসৱাচকো, ন অৱোমিস্সতাদিৱাচকোতি আহ ‘‘সকলাধিৱচন’’ন্তি. পৰিপুণ্ণন্তি সব্বসো পুণ্ণং. তং পন কিঞ্চি ঊনং ৱা অধিকং ৱা ন হোতীতি ‘‘অনূনাধিকৱচন’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ যদত্থং দেসিতং, তস্স সাধকত্তা অনূনতা ৱেদিতব্বা, তব্বিধুৰস্স পন অসাধকত্তা অনধিকতা. সকলন্তি সব্বভাগৱন্তং. পৰিপুণ্ণমেৱাতি সব্বসো পৰিপুণ্ণমেৱ. তেনাহ ‘‘একদেসনাপি অপৰিপুণ্ণা নত্থী’’তি. অপৰিসুদ্ধা দেসনা নাম হোতি তণ্হাসংকিলেসত্তা. লোকামিসং চীৱৰাদযো পচ্চযা, তত্থ অগধিতচিত্ততায লোকামিসনিৰপেক্খো. হিতফৰণেনাতি হিতূপসংহৰণেন. মেত্তাভাৱনায মুদুহদযোতি মেত্তাভাৱনায কৰুণায ৱা মুদুহদযো. উল্লুম্পনসভাৱসণ্ঠিতেনাতি সকলসংকিলেসতো ৱট্টদুক্খতো চ উদ্ধৰণাকাৰাৱট্ঠিতেন চিত্তেন, কৰুণাধিপ্পাযেনাতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা সিক্খত্তযসঙ্গহং সকলং সাসনং ইধ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি অধিপ্পেতং, তস্মা. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ইমিনা সমানাধিকৰণানি সব্বপদানি যোজেত্ৱা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সো ধম্মং দেসেতি…পে… পকাসেতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি আহ.

সুন্দৰন্তি ভদ্দকং. ভদ্দকতা চ পস্সন্তস্স হিতসুখাৱহভাৱেন ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘অত্থাৱহং সুখাৱহ’’ন্তি. তত্থ অত্থাৱহন্তি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থসংহিতহিতাৱহং. সুখাৱহন্তি যথাৱুত্ততিৱিধসুখাৱহং. তথানুৰূপানন্তি তাদিসানং. যাদিসেহি পন গুণেহি ভগৱা সমন্নাগতো, তেহি চতুপ্পমাণিকস্স লোকস্স সব্বথাপি অচ্চন্তপ্পসাদনীযো তেসং যথাভূতসভাৱত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘যথাৰূপো’’তিআদিমাহ. তত্থ যথাভূত…পে… অৰহতন্তি ইমিনা ধম্মপ্পমাণলূখপ্পমাণানং সত্তানং ভগৱতো পসাদাৱহতা দস্সিতা, ইতৰেন ইতৰেসং. দস্সনমত্তম্পি সাধু হোতীতি এত্থ কোসিযৱত্থু কথেতব্বং. উভতোপক্খিকাতি মিচ্ছাদিট্ঠিসম্মাদিট্ঠিৱসেন উভযপক্খিকা. কেৰাটিকাতি সঠা.

অনেকত্থত্তা নিপাতানং যাৱঞ্চিদন্তি নিপাতসমুদাযো অধিমত্তপ্পমাণপৰিচ্ছেদং দীপেতীতি আহ ‘‘অধিমত্তপ্পমাণপৰিচ্ছেদৱচনমেত’’ন্তি. অধিমত্তৱিপ্পসন্নানীতি অধিকপ্পমাণেন ৱিপ্পসন্নানি. ৱিপ্পসন্নানীতি চ পকতিআকাৰং অতিক্কমিত্ৱা ৱিপ্পসন্নানীতি অত্থো. ননু চ চক্খাদীনং ইন্দ্ৰিযানং মনোৱিঞ্ঞেয্যত্তা কথং তেন তেসং ৱিপ্পসন্নতা ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স. তেসন্তি চক্খাদীনং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং. এৱম্পি মনিন্দ্ৰিযেন পতিট্ঠিতোকাসস্স অদিট্ঠত্তা কথং মনিন্দ্ৰিযস্স ৱিপ্পসন্নতা তেন ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. নযগ্গাহপঞ্ঞা হেসা তস্স ব্ৰাহ্মণস্স. মনে ৱিপ্পসন্নেযেৱ হোতি পসন্নচিত্তসমুট্ঠিতৰূপসম্পদাহি এৱ চক্খাদীনং পতিট্ঠিতোকাসস্স পসন্নতাসম্ভৱতো.

জম্বোনদসুৱণ্ণং ৰত্তৱণ্ণমেৱ হোতীতি আহ ‘‘সুৰত্তৱণ্ণস্সা’’তি. জম্বোনদসুৱণ্ণস্স ঘটিকাতি জম্বোনদসুৱণ্ণপিণ্ডং. ইমিনা নেক্খন্তি নেক্খপ্পমাণজম্বোনদসুৱণ্ণেন কতং অকতভণ্ডং ৱুত্তন্তি দস্সেতি. নেক্খন্তি ৱা অতিৰেকপঞ্চসুৱণ্ণেন কতপিলন্ধনং কতভণ্ডং ৱুত্তং. তঞ্হি ঘট্টনমজ্জনক্খমং হোতীতি. সুৱণ্ণন্তি চ পঞ্চধৰণস্স সমঞ্ঞা, তস্মা পঞ্চৱীসতিধৰণহিৰঞ্ঞৱিচিতং আভৰণং ইধ নেক্খন্তি অধিপ্পেতং. জম্বোনদন্তি মহাজম্বুসাখায পৱত্তনদিযং নিব্বত্তং. তং কিৰ ৰতনং ৰত্তং. সুৱণ্ণাকাৰে মহাজম্বুফলৰসে ৱা পথৱিযং পৱিট্ঠে সুৱণ্ণঙ্কুৰা উট্ঠহন্তি, তেন সুৱণ্ণেন কতপিলন্ধনন্তিপি অত্থো. সুপৰিকম্মকতন্তি সুট্ঠু কতপৰিকম্মং. সম্পহট্ঠন্তি সম্মা পহট্ঠং ঘট্টনাদিৱসেন সুকতপৰিকম্মং. তেনাহ ‘‘সুৱণ্ণকাৰ…পে… সুপৰিমজ্জিতন্তি অত্থো’’তি.

ৱাড়ৰূপানীতি আহৰিমানি ৱাড়ৰূপানি. ‘‘অকপ্পিযৰূপাকুলো অকপ্পিযমঞ্চো পল্লঙ্কোতি সাৰসমাসে. ৰতনচিত্ৰন্তি ভিত্তিচ্ছেদাদিৱসেন ৰতনচিত্ৰং. ৰুক্খতূললতাতূলপোটকিতূলানং ৱসেন তিণ্ণং তূলানং. উদ্দলোমিযং কেচীতি সাৰসমাসাচৰিযা উত্তৰৱিহাৰিনো চ. তথা একন্তলোমিযং. কোসেয্যকট্টিস্সমযন্তি কোসেয্যকসটমযং. অজিনচম্মেহীতি অজিনমিগচম্মেহি. তানি কিৰ চম্মানি সুখুমতৰানি. তস্মা দুপট্টতিপট্টানি কত্ৱা সিব্বন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘অজিনপ্পৱেণী’’তিআদি.

নিকামলাভীতি যথিচ্ছিতলাভী. তেনাহ ‘‘ইচ্ছিতিচ্ছিতলাভী’’তি. ৱিপুললাভীতি উড়াৰলাভী. কসিৰন্তি হি পৰিত্তং ৱুচ্চতি, তপ্পটিক্খেপেন অকসিৰং উড়াৰং. তেনাহ ‘‘মহন্তলাভী’’তিআদি.

লদ্ধা চ ন কপ্পন্তীতি সামঞ্ঞেন পটিসিদ্ধত্তা সব্বথা ন কপ্পতীতি কস্সচি আসঙ্কা সিযা, তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘কিঞ্চি কিঞ্চি কপ্পতী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুদ্ধকোসেয্যন্তি ৰতনপৰিসিব্বনৰহিতং. এত্থ চ ‘‘সুদ্ধকোসেয্যং পন ৱট্টতী’’তি ৱিনযে (মহাৱ. অট্ঠ. ২৫৪) ৱুত্তত্তা ইধাপি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৫) পন ‘‘ঠপেত্ৱা তূলিকং সব্বানেৱ গোনকাদীনি ৰতনপৰিসিব্বিতানি ন ৱট্টন্তী’’তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘ঠপেত্ৱা তূলিক’’ন্তি এতেন ৰতনসিব্বনৰহিতাপী তূলিকা ন ৱট্টতীতি দীপেতি. ৱচনতোতি এতেন ৱিনযে (চূড়ৱ. ২৯৭) ৱুত্তভাৱং দস্সেতি. একেন ৱিধানেনাতি যথাৱুত্তমেৱ ৱিধানং সন্ধায ৱদতি. যদি এৱং কস্মা ভগৱতা ‘‘লদ্ধা চ ন কপ্পন্তী’’তি সামঞ্ঞেন পটিসেধো কতোতি আহ ‘‘অকপ্পিযং পন উপাদাযা’’তিআদি.

পল্লঙ্কন্তি এত্থ পৰি-সদ্দো সমন্ততোতি এতস্মিং অত্থে ৱত্ততি, তস্মা ৱামূৰুং দক্খিণূৰুঞ্চ সমং ঠপেত্ৱা উভো পাদে অঞ্ঞমঞ্ঞসম্বন্ধে কত্ৱা নিসজ্জা পল্লঙ্কন্তি আহ ‘‘সমন্ততো ঊৰুবদ্ধাসন’’ন্তি. ঊৰূনং বন্ধনৱসেন নিসজ্জা. পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱাতি চ যথা পল্লঙ্কৱসেন নিসজ্জা হোতি, এৱং উভো পাদে আভুজে সমিঞ্জিতে কত্ৱাতি অত্থো. তং পন উভিন্নং পাদানং তথা সম্বন্ধতাকৰণন্তি আহ ‘‘বন্ধিত্ৱা’’তি. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপৰিমং সৰীৰং উজুকং ঠপেত্ৱা অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৱা. এৱঞ্হি নিসিন্নস্স চম্মমংসন্হাৰূনি ন পণমন্তি. অথস্স যা তেসং পণমনপচ্চযা খণে খণে ৱেদনা উপ্পজ্জেয্যুং, তা ন উপ্পজ্জন্তি. তাসু অনুপ্পজ্জমানাসু চিত্তং একগ্গং হোতি, কম্মট্ঠানং ন পৰিপততি, ৱুদ্ধিং ফাতিং গচ্ছতি. তেনাহ ‘‘অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে’’তিআদি. উজুং কাযং ঠপেত্ৱাতি উপৰিমং কাযং উজুকং ঠপেত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. হেট্ঠিমকাযস্স হি অনুজুকট্ঠপনং নিসজ্জাৱচনেনেৱ বোধিতন্তি. উজুং কাযন্তি এত্থ কায-সদ্দো উপৰিমকাযৱিসযো.

পৰিমুখন্তি এত্থ পৰি-সদ্দো অভিসদ্দেন সমানত্থোতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি, বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণতো নিৱাৰেত্ৱা কম্মট্ঠানংযেৱ পুৰক্খত্ৱাতি অত্থো. এত্থ যথা ‘‘ৱনন্তঞ্ঞেৱ পৱিসামী’’তিআদিনা ভাৱনানুৰূপং সেনাসনং দস্সিতং, এৱং ‘‘নিসীদামী’’তি ইমিনা অলীনানুদ্ধচ্চপক্খিযো সন্তো ইৰিযাপথো দস্সিতো, ‘‘পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা’’তি ইমিনা নিসজ্জায দড়্হভাৱো, ‘‘পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা’’তি ইমিনা আৰম্মণপৰিগ্গহূপাযো. পৰিগ্গহিতনিয্যানন্তি সব্বথা গহিতাসম্মোসং পৰিচ্চত্তসম্মোসং সতিং কত্ৱা, পৰমসতিনেপক্কং উপট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. পৰীতি পৰিগ্গহট্ঠো ‘‘পৰিণাযিকা’’তিআদীসু (ধ. স. ১৬.২০) ৱিয. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো ‘‘সুঞ্ঞতৱিমোক্খ’’ন্তিআদীসু (পটি. ম. ১.২০৯-২১০) ৱিয. পটিপক্খতো নিগ্গমনট্ঠো হি নিয্যানট্ঠো.

চত্তাৰি ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি দিব্বভাৱাৱহত্তা দিব্বৱিহাৰা নাম হোন্তীতি তদাসন্নপ্পৱত্তচঙ্কমোপি তদুপচাৰতো দিব্বো নাম হোতীতি আহ ‘‘চত্তাৰি হি ৰূপজ্ঝানানী’’তিআদি. সমাপজ্জিত্ৱা চঙ্কমন্তস্সাতি ইদঞ্চ চঙ্কমন্তস্স অন্তৰন্তৰা সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা উট্ঠাযুট্ঠায চঙ্কমনং সন্ধায ৱুত্তং. ন হি সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা অৱুট্ঠিতেন সক্কা চঙ্কমিতুং. সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায চঙ্কমন্তস্সপি চঙ্কমোতি ইদং পন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠহিত্ৱা অন্তৰন্তৰা সমাপজ্জিত্ৱা চঙ্কমন্তস্স ৱসেন ৱুত্তং. দ্ৱীসুৱিহাৰেসূতি ব্ৰহ্মৱিহাৰে, অৰিযৱিহাৰে চ. মেত্তাঝানাদযো হিতূপসংহাৰাদিৱসেন পৱত্তিযা ব্ৰহ্মভূতা সেট্ঠভূতা ৱিহাৰাতি ব্ৰহ্মৱিহাৰা. অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা পন অৰিযানং ৱিহাৰাতি অৰিযৱিহাৰা, চতস্সোপি ফলসমাপত্তিযো. ইধ পন অৰহত্তফলসমাপত্তিযেৱ আগতা.

পচ্চৱেক্খণায ফলসমাপত্তি কথিতা সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠিতস্স পচ্চৱেক্খণাসম্ভৱতো. চঙ্কমাদযোতি ফলসমাপত্তিং সমাপন্নস্সপি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্সপি চঙ্কমট্ঠাননিসজ্জাদযো. অৰিযচঙ্কমাদযো হোন্তি ন পন পচ্চৱেক্খন্তস্সাতি অধিপ্পাযো.

ৱেনাগপুৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.