৪. সৰভসুত্তৱণ্ণনা
৬৫. চতুত্থে গিজ্ঝা এত্থ সন্তীতি গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো. গিজ্ঝো ৱিযাতি ৱা গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো, পব্বতো. তস্মিং গিজ্ঝকূটে. তেনাহ ‘‘গিজ্ঝা ৱা’’তিআদি. অচিৰপক্কন্তোতি এত্থ ন দেসন্তৰপক্কমনং অধিপ্পেতং, অথ খো সাসনপক্কমনন্তি দস্সেন্তো ‘‘ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱা’’তিআদিমাহ, তেনেৱ হি ‘‘ইমস্সা ধম্মৱিনযা’’তি ৱুত্তং. লব্ভতীতি লাভো, চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৱচনং. সক্কচ্চং কাতব্বো দাতব্বোতি সক্কাৰো. পচ্চযা এৱ হি পণীতপণীতা সুন্দৰসুন্দৰা অভিসঙ্খৰিত্ৱা কতা সক্কাৰাতি ৱুচ্চন্তি. সক্কাৰোতি ৱা সুন্দৰকাৰো, পৰেহি অত্তনো গাৰৱকিৰিযা পুপ্ফাদীহি ৱা পূজা. লাভো চ সক্কাৰো চ লাভসক্কাৰা, তে নট্ঠা পহীনা এতেসন্তি নট্ঠলাভসক্কাৰা.
মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জীতি তদা কিৰ ভগৱতো মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি যথা তং চত্তাৰো অসঙ্খেয্যে পূৰিতদানপাৰমিসঞ্চযস্স. সব্বদিসাসু হি যমকমহামেঘো ৱুট্ঠহিত্ৱা মহোঘো ৱিয সব্বপাৰমিযো ‘‘একস্মিং অত্তভাৱে ৱিপাকং দস্সামা’’তি সম্পিণ্ডিতা ৱিয লাভসক্কাৰমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৱত্থমালাগন্ধৱিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো আগন্ত্ৱা ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৱা, কহং দেৱদেৱো নৰাসভো পুৰিসসীহো’’তি ভগৱন্তং পৰিযেসন্তি, সকটসতেহিপি পচ্চযে আহৰিত্ৱা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৱুতপ্পমাণম্পি সকটধুৰেন সকটধুৰং আহচ্চ তিট্ঠন্তি চেৱ অনুবন্ধন্তি চ অন্ধকৱিন্দব্ৰাহ্মণো ৱিয. যথা চ ভগৱতো, এৱং ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি…পে… পৰিক্খাৰান’’ন্তি (উদা. ৩৮).
তথা –
‘‘যাৱতা খো পন, চুন্দ, এতৰহি সঙ্ঘো ৱা গণো ৱা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একং সঙ্ঘম্পি সমনুপস্সামি এৱংলাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং যথৰিৱাযং, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬).
স্ৱাযং ভগৱতো চ সঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কাৰো একতো হুত্ৱা দ্ৱিন্নং মহানদীনং উদকং ৱিয অপ্পমেয্যো অহোসি, ভগৱতো পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কাৰো ধম্মস্সপি উপ্পন্নোযেৱ. ধম্মধৰানঞ্হি কতো সক্কাৰো ধম্মস্স কতো নাম হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তিণ্ণং ৰতনানং মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জী’’তি.
ৱুত্তমত্থং পাড়িযা নিদস্সেন্তো ‘‘যথাহা’’তিআদিমাহ. তত্থ সক্কতোতি সক্কাৰপ্পত্তো. যস্স হি চত্তাৰো পচ্চযে সক্কত্ৱা সুঅভিসঙ্খতে পণীতপণীতে উপনেতি, সো সক্কতো. গৰুকতোতি গৰুভাৱহেতূনং উত্তমগুণানং মত্থকপ্পত্তিযা অনঞ্ঞসাধাৰণেন গৰুকাৰেন সব্বদেৱমনুস্সেহি পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুকতো. যস্মিঞ্হি গৰুভাৱং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা পচ্চযে দেন্তি, সো গৰুকতো. মানিতোতি সম্মাপটিপত্তিযা মানিতো মনেন পিযাযিতো. তায হি ৱিঞ্ঞূনং মনাপতা. পূজিতোতি মাননাদিপূজায চেৱ চতুপচ্চযপূজায চ পূজিতো. যস্স হি সব্বমেতং পূজনঞ্চ কৰোন্তি, সো পূজিতো. অপচিতোতি নীচৱুত্তিকৰণেন অপচিতো. সত্থাৰঞ্হি দিস্ৱা মনুস্সা হত্থিক্খন্ধাদীহি ওতৰন্তি, মগ্গং দেন্তি, অংসকূটতো সাটকং অপনেন্তি. আসনতো ৱুট্ঠহন্তি, ৱন্দন্তীতি এৱং সো তেহি অপচিতো নাম হোতি.
অৱণ্ণং পত্থৰিত্ৱাতি অৱণ্ণং তত্থ তত্থ সংকিত্তনৱসেন পত্থৰিত্ৱা. আৱট্টনিমাযন্তি আৱট্টেত্ৱা গহণমাযং. আৱট্টেতি পুৰিমাকাৰতো নিৱত্তেতি অত্তনো ৱসে ৱত্তেতি এতাযাতি আৱট্টনী, মাযা, তং আৱট্টনিমাযং ওসাৰেত্ৱা পৰিজপ্পেত্ৱাতি অত্থো. কোটিতো পট্ঠাযাতি অন্তিমকোটিতো পট্ঠায. থদ্ধকাযেন ফৰুসৱাচায তিণ্ণং ৰতনানং অৱণ্ণকথনং অনত্থাৱহত্তা ৱিসসিঞ্চনসদিসা হোতীতি আহ ‘‘ৱিসং সিঞ্চিত্ৱা’’তি. অঞ্ঞাতোতি আঞাতো. তেনাহ ‘‘ঞাতো’’তিআদি.
কাযঙ্গন্তি কাযমেৱ অঙ্গং, কাযস্স ৱা অঙ্গং, সীসাদি. ৱাচঙ্গন্তি ‘‘হোতু, সাধূ’’তি এৱমাদিৱাচায অৱযৱং. এককেনাতি অসহাযেন. ইমস্স পনত্থস্সাতি ‘‘চৰিযং চৰণকালে’’তিআদিনা ৱুত্তস্স. যতো যতো গৰু ধুৰন্তি যস্মিং যস্মিং ঠানে ধুৰং গৰু ভাৰিকং হোতি, অঞ্ঞে বলিবদ্দা উক্খিপিতুং ন সক্কোন্তি. যতো গম্ভীৰৱত্তনীতি ৱত্তন্তি এত্থাতি ৱত্তনী, দুম্মগ্গস্সেতং নামং, যস্মিং ঠানে উদকচিক্খল্লমহন্ততায ৱা ৱিসমচ্ছিন্নতটভাৱেন ৱা মগ্গো গম্ভীৰো হোতীতি অত্থো. তদাস্সু কণ্হং যুঞ্জেন্তীতি অস্সূতি নিপাতমত্তং, তদা কণ্হং যুঞ্জেন্তীতি অত্থো. যদা ধুৰঞ্চ গৰু হোতি মগ্গো চ গম্ভীৰো, তদা অঞ্ঞে বলিবদ্দে অপনেত্ৱা কণ্হমেৱ যুঞ্জেন্তীতি ৱুত্তং হোতি. স্ৱাস্সু তং ৱহতে ধুৰন্তি এত্থপি অস্সূতি নিপাতমত্তমেৱ, সো তং ধুৰং ৱহতীতি অত্থো.
গেহৱেতনন্তি গেহে নিৱুট্ঠভাৱহেতু দাতব্বং. কাড়কো নাম নামেনাতি অঞ্জনৱণ্ণো কিৰেস, তেনস্স ‘‘কাড়কো’’তি নামং অকংসু. কাড়কং উপসঙ্কমিত্ৱা আহাতি কাড়কো কিৰ একদিৱসং চিন্তেসি ‘‘ময্হং মাতা দুগ্গতা মং পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৱা দুক্খেন পোসেতি, যংনূনাহং ভতিং কত্ৱা ইমং দুগ্গতভাৱতো মোচেয্য’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায ভতিং উপধাৰেন্তো ৱিচৰতি. অথ তস্মিং দিৱসে গামগোৰূপেহি সদ্ধিং তত্থ সমীপে চৰতি. সত্থৱাহপুত্তোপি গোসুত্তৱিত্তকো, সো ‘‘অত্থি নু খো এতেসং গুন্নং অন্তৰে সকটানি উত্তাৰেতুং সমত্থো উসভাজানীযো’’তি উপধাৰযমানো বোধিসত্তং দিস্ৱা ‘‘অযং আজানীযো সক্খিস্সতি ময্হং সকটানি উত্তাৰেতু’’ন্তি অঞ্ঞাসি. তেন তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ. সো অঞ্ঞেসং…পে… গেহমেৱ অগমাসীতি তদা কিৰ গামদাৰকা ‘‘কিং নামেতং কাড়কস্স গলে’’তি তস্স সন্তিকং আগচ্ছন্তি. সো তে অনুবন্ধিত্ৱা দূৰতোৱ পলাপেন্তো মাতু সন্তিকং গতো. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
সাযন্হসমযন্তি সাযন্হকালে. ভুম্মত্থে এতং উপযোগৱচনং. ন হেত্থ অচ্চন্তসংযোগো সম্ভৱতি. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি এত্থ তেহি তেহি সদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকউপাসকউপাসিকাদিসত্তেহি চেৱ ৰূপাৰম্মণাদিসঙ্খাৰেহি চ পটিনিৱত্তেত্ৱা অপসক্কিত্ৱা নিলীযনং ৱিৱেচনং কাযচিত্তেহি ততো ৱিৱিত্ততায পটিসল্লানং কাযৱিৱেকো, চিত্তৱিৱেকো চ. যো ততো দুৱিধৱিৱেকতো ৱুট্ঠিতো ভৱঙ্গপ্পত্তিযা সব্ৰহ্মচাৰীহি সমাগমেন চ অপেতো. সো পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো নাম হোতি. অযং পন যস্মা পটিসল্লানানং উত্তমতো ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠাসি, তস্মা ‘‘ফলসমাপত্তিতো’’তি ৱুত্তং. কাযসক্খিনো ভৱিস্সামাতি নামকাযেন দেসনাসম্পটিচ্ছনৱসেন সক্খিভূতা ভৱিস্সাম. ননু চ ‘‘পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদী’’তি ইদং কস্মা ৱুত্তং. তিত্থিযা হি ভগৱতো পটিপক্খা, তে কস্মা তস্স আসনং পঞ্ঞাপেন্তীতি আহ ‘‘তথাগতো হী’’তিআদি.
ৱিগ্গাহিককথন্তি ৱিগ্গাহসংৱত্তনিকং সাৰম্ভকথং. আযাচেয্যাসীতি ৱচীভেদং কত্ৱা যাচেয্যাসি. পত্থেয্যাসীতি মনসা আসীসেয্যাসি. পিহেয্যাসীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. নিত্তেজতং আপন্নোতি তেজহানিযা নিত্তেজভাৱং আপন্নো, নিত্তেজভূতোতি অত্থো. ততো এৱ ভিক্খুআদযোপি সম্মুখা ওলোকেতুং অসমত্থতায পত্তক্খন্ধো, পতিতক্খন্ধোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ওনতগীৱো’’তি. দস্সিতধম্মেসূতি ৱুত্তধম্মেসু. ৱচনমত্তমেৱ হি তেসং, ন পন দস্সনং তাদিসস্সেৱ ধম্মস্স অভাৱতো. ভগৱতো এৱ ৱা ‘‘ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’’তি পৰস্স ৱচনৱসেন দস্সিতধম্মেসু. পটিচৰিস্সতীতি পটিচ্ছাদনৱসে চৰিস্সতি পৱত্তিস্সতি, পটিচ্ছাদনত্থো এৱ ৱা চৰতি-সদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেস্সতী’’তি. অঞ্ঞেন ৱা অঞ্ঞন্তি পন পটিচ্ছাদনাকাৰদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৱা ৱচনেনা’’তিআদি.
তত্থ অঞ্ঞং ৱচনন্তি যং সমনুযুঞ্জন্তেন ভগৱতা পৰস্স দোসৱিভাৱনং ৱচনং ৱুত্তং, তং ততো অঞ্ঞেনেৱ ৱচনেন পটিচ্ছাদেতি. ‘‘আপত্তিং আপন্নোসী’’তি চোদকেন ৱুত্তৱচনং ৱিয ‘‘কো আপন্নো, কিং আপন্নো, কিস্মিং আপন্নো, কং ভণথ, কিং ভণথা’’তিআদিৱচনেন অঞ্ঞং আগন্তুককথং আহৰন্তো ‘‘ত্ৱং ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘পাটলিপুত্তং গতোম্হী’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘ন তৱ পাটলিপুত্তগমনং পুচ্ছাম, আপত্তিং পুচ্ছামা’’তি ৱুত্তে ততো ৰাজগহং গতোম্হি. ৰাজগহং ৱা যাহি ব্ৰাহ্মণগেহং ৱা, আপত্তিং আপন্নোসীতি. ‘‘তত্থ মে সূকৰমংসং লদ্ধ’’ন্তিআদীনি ৱদন্তো ৱিয সমনুযুঞ্জকেন ৱুত্তৱচনতো অঞ্ঞং আগন্তুককথং আহৰন্তো অপনামেস্সতি, ৱিক্খেপং গমযিস্সতি. অপ্পতীতা হোন্তি তেন অতুট্ঠা অসোমনস্সিকাতি অপচ্চযো, দোমনস্সেতং অধিৱচনং. নেৱ অত্তনো, ন পৰেসং হিতং অভিৰাধযতীতি অনভিৰদ্ধি, দোমনস্সমেৱ. তেনেৱাহ ‘‘অপচ্চযেন দোমনস্সং ৱুত্ত’’ন্তি.
যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতোতি এত্থ ধম্ম-সদ্দেন চতুসচ্চধম্মো ৱুত্তোতি আহ ‘‘যস্স মগ্গস্স ৱা ফলস্স ৱা অত্থাযা’’তি. চতুসচ্চধম্মো হি মগ্গফলাধিগমত্থায দেসীযতি. ন নিগ্গচ্ছতীতি ন পৱত্তেতি. নন্তি নং ধম্মং. ইদানি ‘‘যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতো’’তি এত্থ ধম্ম-সদ্দেন পটিপত্তিধম্মো দস্সিতো, ন পন চতুসচ্চধম্মোতি অধিপ্পাযেন অত্থৱিকপ্পং দস্সেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. পঞ্চ ধম্মাতি গম্ভীৰঞাণচৰিযভূতানং খন্ধাদীনং উগ্গহসৱনধাৰণপৰিচযযোনিসোমনসিকাৰে সন্ধাযাহ. তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি এত্থ সম্মাসদ্দো উভযত্থাপি যোজেতব্বো ‘‘সম্মা তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি. যো হি সম্মা ধম্মং পটিপজ্জতি, তস্সেৱ সম্মা দুক্খক্খযো হোতীতি. যো পন ৱুত্তনযেন তক্কৰো, তস্স নিয্যানং অত্থতো ধম্মস্সেৱ নিয্যানন্তি তপ্পটিক্খেপেন ‘‘সো ধম্মো…পে… ন নিয্যাতি ন নিগ্গচ্ছতী’’তি আহ.
যদি তিৰচ্ছানসীহস্স নাদো সব্বতিৰচ্ছানএকচ্চমনুস্সামনুস্সনাদতো সেট্ঠত্তা সেট্ঠনাদো, কিমঙ্গং পন তথাগতসীহস্স নাদোতি আহ ‘‘সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদ’’ন্তি. যদি ৱা তিৰচ্ছানসীহনাদস্স সেট্ঠনাদতা নিব্ভযতায অপ্পটিসত্তুতায ইচ্ছিতা, তথাগতসীহনাদস্সেৱ অযমত্থো সাতিসযোতি আহ ‘‘অভীতনাদং অপ্পটিনাদ’’ন্তি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.১২৯; অ. নি. ১.২৬৮-২৭১) হি যো অত্থো ৱুত্তো, তস্স ভূততায অযং নাদো সেট্ঠনাদো নাম হোতি উত্তমনাদো. ভূতত্থো হি উত্তমত্থোতি. ইমমত্থং পন ৱদন্তস্স ভগৱতো অঞ্ঞতো ভযং ৱা আসঙ্কা ৱা নত্থীতি অভীতনাদো নাম হোতি. অভূতঞ্হি ৱদতো কুতোচি ভযং ৱা আসঙ্কা ৱা সিযা, এৱং পন ৱদন্তং ভগৱন্তং কোচি উট্ঠহিত্ৱা পটিবাহিতুং সমত্থো নাম নত্থীতি অযং নাদো অপ্পটিনাদো নাম হোতি.
সমন্ততো নিগ্গণ্হনৱসেন তোদনং ৱিজ্ঝনং সন্নিতোদকং, সম্মা ৱা নিতুদন্তি পীড়েন্তি এতেনাতি সন্নিতোদকং. ৱাচাযাতি চ পচ্চত্তে কৰণৱচনং. তেনাহ ‘‘ৱচনপতোদেনা’’তি. সঞ্জম্ভৰিমকংসূতি সমন্ততো সম্ভৰিতং অকংসু, সব্বে পৰিব্বাজকা ৱাচাতোদনেহি তুদিংসূতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সম্ভৰিতং…পে… ৱিজ্ঝিংসূ’’তি. সিঙ্গালকংযেৱাতি সিঙ্গালমেৱ, ‘‘সেগালকংযেৱা’’তিপি পাঠো. তস্সেৱাতি সিঙ্গালৰৱস্সেৱ. অথ ৱা ভেৰণ্ডকংযেৱাতি ভেদণ্ডসকুণিসদিসংযেৱাতি অত্থো. ভেদণ্ডং নাম একো পক্খী দ্ৱিমুখো, তস্স কিৰ সদ্দো অতিৱিয ৱিৰূপো অমনাপো. তেনাহ ‘‘অপিচ ভিন্নস্সৰং অমনাপসদ্দং নদতী’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
সৰভসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.