(৭) ২. মহাৱগ্গো

১. তিত্থাযতনসুত্তৱণ্ণনা

৬২. দুতিযস্স পঠমে তিত্থং নাম দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো তব্বিনিমুত্তস্স কস্সচি দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতস্স অভাৱতো. এত্থ হি সত্তা তৰন্তি উপ্পিলৱন্তি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোন্তি, তস্মা ‘‘তিত্থ’’ন্তি ৱুচ্চতি. পাৰগমনসঙ্খাতঞ্হি তৰণং দিট্ঠিগতিকানং নত্থি, তত্থেৱ অপৰাপৰং নিমুজ্জনুম্মুজ্জনৱসেন পিলৱনমেৱ তেসং তৰণং নাম. উপ্পাদকাতি পূৰণকস্সপাদযো. তিত্থে জাতা তিত্থিযা, যথাৱুত্তং ৱা দিট্ঠিগতসঙ্খাতং তিত্থং এতেসং অত্থীতি তিত্থিকা, তিত্থিকা এৱ তিত্থিযা. মনোৰমেতি সাদুফলভৰিততায অভযদিসতায চ মনোৰমে. ইমেসুযেৱ তীসু ঠানেসূতি যথাৱুত্তেসু তিত্থাযতনেসু.

যো যথা জানাতি, তস্স তথা ৱুচ্চতীতি ইমিনা পুগ্গলজ্ঝাসযৱসেন তথা ৱুত্তন্তি দস্সেতি. পুগ্গল-সদ্দো চ তিস্সন্নম্পি পকতীনং সাধাৰণো, তস্মা পুৰিসগ্গহণেন ততো ৱিসেসনং যথা ‘‘অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা’’তি. পটিসংৱিদিতং কৰোতীতি কেৱলং জাননৱসেন ৱিদিতং কৰোতি. অনুভৱতি ৱাতি ৱিপাকলক্খণপ্পত্তং অনুভৱতি. পুব্বেকতহেতূতি অন্তোগধাৱধাৰণং পদন্তি আহ ‘‘পুব্বেকতকম্মপচ্চযেনেৱা’’তি. ইমিনাতি ‘‘সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’’তি ইমিনা ৱচনেন. কম্মৱেদনন্তি কুসলাকুসলকম্মসহজং ৱেদনং. কিৰিযৱেদনন্তি ‘‘নেৱ কুসলাকুসলা ন চ কম্মৱিপাকা’’তি এৱং ৱুত্তং কিৰিযচিত্তসহজং ৱেদনং. ন কেৱলঞ্চ তে কম্মকিৰিযৱেদনা এৱ পটিক্খিপন্তি, অথ খো সাসনে লোকে চ পাকটে ৱাতাবাধাদিৰোগে চ পটিক্খিপন্তি এৱাতি দস্সেতুং ‘‘যে ৱা ইমে’’তিআদিমাহ. তত্থ পিত্তসমুট্ঠানাতি পিত্তৱিকাৰাধিকসম্ভূতা. অনন্তৰদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. সন্নিপাতিকাতি পিত্তাদীনং তিণ্ণম্পি ৱিকাৰানং সন্নিপাততো জাতা. উতুপৰিণামজাতি সীতাদিউতুনো ৱিপৰিণামতো ৱিসমপৰিৱুত্তিতো জাতা. ৱিসমপৰিহাৰজাতি অসপ্পাযাহাৰযোগপটিসেৱনৱসেন কাযস্স ৱিসমং পৰিহৰণতো জাতা. ওপক্কমিকাতি উপক্কমতো নিব্বত্তা. কম্মৱিপাকজাতি কম্মস্স ৱিপাকভূতক্খন্ধতো জাতা. ৱিৰোধিপচ্চযসমুট্ঠানা ধাতূনং ৱিকাৰাৱত্থা, তপ্পচ্চযা ৱা দুক্খা ৱেদনা আবাধনট্ঠেন আবাধো, সো এৱ ৰুজ্জনট্ঠেন ৰোগো. তত্থ ‘‘যো যাপ্যলক্খণো, সো ৰোগো, ইতৰো আবাধো’’তি ৱদন্তি. সব্বেসঞ্চ নেসং তংতংধাতূনং ৱিসমং আসন্নকাৰণং, ন তথা ইতৰানি. তত্থাপি চ পকোপাৱত্থা ধাতুযো আসন্নকাৰণং, ন তথা পৰপচ্চযাৱত্থাতি দট্ঠব্বং. অট্ঠমংযেৱ কম্মৱিপাকজং আবাধং সম্পটিচ্ছন্তি ‘‘সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’’তি ৱিপল্লাসগ্গাহেন. ‘‘পুব্বে’’তি পুৰাতনস্সেৱ কম্মস্স গহিতত্তা উপপজ্জৱেদনীযম্পি তে পটিক্খিপন্তীতি ৱুত্তং ‘‘দ্ৱে পটিবাহিত্ৱা’’তি. সম্পটিচ্ছন্তীতি অনুজানন্তি.

অত্তনা কতমূলকেনাতি সাহত্থিককম্মহেতু. আণত্তিমূলকেনাতি পৰস্স আণাপনৱসেন কতকম্মহেতু. ইমাতি তিস্সো ৱেদনা. সব্বে পটিবাহন্তীতি সব্বে ৰোগে পটিসেধেন্তি সব্বেসম্পি তেসং একেন ইস্সৰেনেৱ নিম্মিতত্তা তব্ভাৱীভাৱাসম্ভৱতো. এস নযো সেসেসুপি. সব্বং পটিবাহন্তীতি হেতুপচ্চযপটিসেধনতো সব্বং নিসেধেন্তি.

মাতিকং নিক্খিপিত্ৱাতি তিণ্ণম্পি ৱেদানং অসাৰভাৱদস্সনত্থং উদ্দেসং কত্ৱা. তন্তি তং মাতিকং. ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুন্তি দোসদস্সনৱসেনেৱ ৱিভাগতো দস্সেতুং. লদ্ধিপতিট্ঠাপনত্থন্তি অত্তনো লদ্ধিযা পটিজানাপনত্থং. লদ্ধিতো লদ্ধিং সঙ্কমন্তীতি মূললদ্ধিতো অঞ্ঞলদ্ধিং উপগচ্ছন্তি পটিজানন্তি. পুব্বেকতহেতুযেৱ পটিসংৱেদেতীতি কম্মৱেদনম্পি ৱিপাকৱেদনং কত্ৱা ৱদন্তি. দিট্ঠিগতিকা হি ব্যামূড়্হচিত্তা কম্মন্তৰৱিপাকন্তৰাদীনি আলোড়েন্তি, অসঙ্কৰতো সঞ্ঞাপেতুং ন সক্কোন্তি. যথা চ অকুসলকম্মে, এৱং কুসলকম্মেপীতি দস্সেতুং ‘‘এৱং পাণাতিপাতা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ এৱন্তি যথা পুব্বেকতহেতু এৱ পাণাতিপাতিনো নাম হোন্তি, ন ইদানি সযংকতকাৰণা, এৱং পাণাতিপাতা ৱিৰমণম্পি পুব্বেকতহেতু এৱাতি ৱিচাৰিযমানো পুব্বেকতৱাদো অকিৰিযৱাদো এৱ সম্পজ্জতি.

কত্তুকম্যতাছন্দো ন তণ্হাছন্দো. কত্তুকম্যতাতি কাতুমিচ্ছা. পচ্চত্তপুৰিসকাৰোতি তেন তেন পুৰিসেন কত্তব্বকিচ্চং ন হোতি পুব্বেকতহেতু এৱ সিজ্ঝনতো. উভযম্পি তং এস ন লব্ভতীতি কত্তব্বকৰণং সুচৰিতপূৰণং, অকত্তব্বঅকৰণং দুচ্চৰিতৱিৰতীতি ইদং উভযম্পি এস ন লভতি. সমণাপি হি পুব্বেকতকাৰণাযেৱ হোন্তীতি পুব্বেকতকাৰণাযেৱ সমণাপি হোন্তি, ন ইদানি সংৱৰসমাদানাদিনা. অস্সমণাপি পুব্বেকতকাৰণাযেৱাতি পুব্বেকতকাৰণাযেৱ অস্সমণাপি হোন্তি, ন সংৱৰভেদেন.

যথা পুব্বেকতৱাদে ছন্দৱাযামানং অসম্ভৱতো পচ্চত্তপুৰিসকাৰানং অভাৱো, এৱং ইস্সৰনিম্মানৱাদেপি ইস্সৰেনেৱ সব্বস্স নিম্মিতভাৱানুজাননতোতি ৱুত্তং ‘‘পুব্বেকতৱাদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো’’তি. এস নযো অহেতুকৱাদেপীতি আহ ‘‘তথা অহেতুকৱাদেপী’’তি.

ইমেসন্তিআদিনা ইমেসং তিত্থাযতনানং তুচ্ছাসাৰতায থুসকোট্টনেন কুণ্ডকমত্তস্সপি অলাভো ৱিয পৰমত্থলেসস্সপি অভাৱো, তথা খজ্জোপনকোভাসতো তেজসো ফুলিঙ্গমত্তস্সপি অভাৱো ৱিয অন্ধৱেণিকস্সপি মগ্গস্স অপ্পটিলাভো ৱিয সদ্দমত্তং নিস্সায মিচ্ছাভাগেন ৱিপল্লত্থতায দদ্দৰজাতকে (জা. ১.২.৪৩-৪৩) সসকসদিসতা চ ৱিভাৱিতা হোতি. সাৰভাৱন্তি সীলসাৰাদিসম্পত্তিযা সাৰসব্ভাৱং. নিয্যানিকভাৱন্তি একন্তেনেৱ ৱট্টতো নিয্যানাৱহভাৱং. অনিগ্গহিতোতি ন নিগ্গহেতব্বো. তেনাহ ‘‘নিগ্গহেতুং অসক্কুণেয্যো’’তি. অসংকিলিট্ঠোতি সংকিলেসৱিৰহিতো. তেনাহ ‘‘নিক্কিলেসো’’তিআদি. অনুপৱজ্জোতি ধম্মতো ন উপৱদিতব্বো. অপ্পটিকুট্ঠো নাম অপ্পটিসেধনং ৱা সিযা অনক্কোসনং ৱাতি তদুভযং দস্সেন্তো ‘‘অপ্পটিবাহিতো অনুপক্কুট্ঠো’’তি আহ.

তস্স ধম্মস্সাতি ‘‘অযং খো পন, ভিক্খৱে’’তিআদিনা উদ্ধটস্স ধম্মস্স. পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱাতি কথেতুকম্যতাৱসেন পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা. যথাপটিপাটিযাতি মাতিকায যথানিক্খিত্তপ্পটিপাটিযা. ধাতুযোতি সভাৱধাৰণট্ঠেন ধাতুযো. তা পন যস্মা তণ্হাদিট্ঠিকপ্পনাপৰিকপ্পিতঅত্তসুভসুখসস্সতাদিপকতিআদিধুৱাদিজীৱাদিকাযাদিকা ৱিয ন ইচ্ছাসভাৱা দিট্ঠিআদিৰহিতেহি ৱিমুচ্চমানউদুম্বৰপুপ্ফাদিলোকৱোহাৰৱত্থূনি ৱিয চ ৱাচাৱত্থুমত্তা, অথ খো সচ্চপৰমত্থভূতাতি আহ ‘‘সভাৱা’’তি, সচ্চসভাৱাতি অত্থো. অত্তনো সভাৱং ধাৰেন্তীতি হি ধাতুযো. নিজ্জীৱনিস্সত্তভাৱপ্পকাসকোতি বাহিৰপৰিকপ্পিতজীৱাভাৱপ্পকাসকো লোকিযমহাজনসংকপ্পিতসত্তাভাৱপ্পকাসকো চ. আকৰট্ঠেনাতি উপ্পজ্জনট্ঠানভাৱেন. উপ্পত্তিট্ঠানম্পি হি আকৰো আযতনন্তি ৱুচ্চতি যথা ‘‘কম্বোজো অস্সানং আযতন’’ন্তি. মনোপৱিচাৰাতি তং তং আৰম্মণং উপেচ্চ মনসো ৱিৱিধচৰণাকাৰো. কেহি কত্থাতি আহ ‘‘ৱিতক্কৱিচাৰপাদেহী’’তিআদি. অট্ঠাৰসসু ঠানেসূতি ছ সোমনস্সট্ঠানিযানি, ছ দোমনস্সট্ঠানিযানি, ছ উপেক্খাট্ঠানিযানীতি এৱং অট্ঠাৰসসু ঠানেসু.

পতিট্ঠাধাতূতি সেসভূতত্তযস্স চেৱ সব্বূপাদাৰূপানঞ্চ পতিট্ঠাসভাৱা ধাতু. ইমিনা নযেন আবন্ধনধাতূতিআদীসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. অপিচ কক্খড়ভাৱসিদ্ধো সহজাতধম্মানং আধাৰভাৱো পতিট্ঠাভাৱো. দ্ৰৱভাৱসিদ্ধং সম্পিণ্ডনং আবন্ধনং. উণ্হভাৱসিদ্ধং মুদুতাপক্কতাৱহং পৰিপাচনং. থদ্ধভাৱাৱহং উদ্ধুমাতনং ৱিত্থম্ভনং. ৰূপৱিৱিত্তো ৰূপপৰিযন্তো আকাসোতি যেসং সো পৰিচ্ছেদো, তেহি সো অসম্ফুট্ঠোৱাতি ৱুত্তং ‘‘আকাসধাতূতি অসম্ফুট্ঠধাতূ’’তি. সঞ্জাননৱিধুৰা আৰম্মণূপলদ্ধি ৱিজাননধাতু. ৱিত্থাৰতোপি কথেতুং ৱট্টতি সঙ্খেপন্তোগধত্তা ৱিত্থাৰস্স. সঙ্খেপতো কথেতুং ন ৱট্টতি কথেতব্বস্স অত্থস্স অনৱসেসপৰিযাদানাভাৱতো. তেনাহ ‘‘ৱিত্থাৰতোৱ ৱট্টতী’’তি. উভযথাতি সঙ্খেপতো ৱিত্থাৰতো চ.

অনিপ্ফন্নাপি আকাসধাতু ভূতানি উপাদায গহেতব্বতামত্তেন ‘‘উপাদাৰূপ’’ন্তেৱ ৱুচ্চতি. দিট্ঠানেৱাতি সল্লক্খেতব্বানি উপাদাৰূপভাৱসামঞ্ঞতো. তেন সহজাতা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো সমুদাযে পৱত্তৱোহাৰস্স অৱযৱেপি দিস্সনতো যথা ‘‘ৱত্থেকদেসে দড্ঢে ৱত্থং দড্ঢ’’ন্তি. ‘‘ফস্সো চ চেতনা চ সঙ্খাৰক্খন্ধো’’তি ৱুত্তং মহাভূমকত্তা তেসং তপ্পধানত্তা চ সঙ্খাৰক্খন্ধস্স. অৰূপক্খন্ধা নামং আৰম্মণাভিমুখং নমনতো নামাধীনগ্গহণতো চ. ৰূপক্খন্ধো ৰূপং পৰিব্যত্তং ৰুপ্পনট্ঠেন. পচ্চযন্তি নিস্সযভূতং পচ্চযং. ৱিভাগেন দ্ৱাচত্তালীস. একাসীতি চিত্তানি ‘‘সম্মসনচাৰোয’’ন্তি কত্ৱা. অনুক্কমেন পটিপজ্জমানোতি এৱং কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধিযং ঠিতো উপৰিমেন তিস্সন্নং ৱিসুদ্ধীনং সম্পাদনৱসেন ৱিসুদ্ধিভাৱনং উস্সুক্কাপেন্তো.

ফস্সাযতনন্তি ফস্সস্স উপ্পত্তিট্ঠানং. সুৱণ্ণাদীনন্তি সুৱণ্ণমণিৱজিৰাদীনং. আকিণ্ণং ৱিয হুত্ৱা উপ্পজ্জন্তি এত্থাতি আকৰো. যথা চক্খু ৱিপাকফস্সস্স ৱিসেসপচ্চযো, ন তথা ইতৰেসন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘দ্ৱে চক্খুৱিঞ্ঞাণানী’’তিআদি. এস নযো সেসৱাৰেসুপি. দ্ৱত্তিংসায ৱিপাকফস্সেসু দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণসহগতফস্সে ঠপেত্ৱা সেসা দ্ৱাৱীসতি ৱিপাকফস্সা ৱেদিতব্বা. দিট্ঠমেৱ হোতি তেন সমানযোগক্খমত্তা. ‘‘সঙ্খেপতো তাৱা’’তি সঙ্খেপকথং আৰভিত্ৱাপি ৱিত্থাৰকথাপেত্থ ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যাৱাতি ৱুত্তং ‘‘হেট্ঠা…পে… ৱেদিতব্ব’’ন্তি.

সোমনস্সস্স উপ্পত্তিট্ঠানভূতং সোমনস্সট্ঠানিযং. তেনাহ ‘‘সোমনস্সস্স কাৰণভূত’’ন্তি. উপৱিচৰতীতি উপেচ্চ পৱত্ততি. সভাৱতো সঙ্কপ্পতো চ সোমনস্সাদিউপ্পত্তিহেতুকা সোমনস্সট্ঠানিযাদিতাতি আহ ‘‘ইট্ঠং ৱা হোতূ’’তিআদি. চতুত্থং দিট্ঠমেৱ হোতি তদৱিনাভাৱতো.

অৰিযসচ্চানীতি পুৰিমপদে উত্তৰপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘অৰিযভাৱকৰানী’’তিআদি. ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫৩১) পকাসিতং, তস্মা ন ইধ পকাসেতব্বন্তি অধিপ্পাযো. সুখাৱবোধনত্থন্তি দেসিযমানায ৱট্টকথায সুখেন অৱবোধনত্থং. তেনাহ ‘‘যস্স হী’’তিআদি. দ্ৱাদসপদন্তি অৱিজ্জাদীহি পদেহি দ্ৱাদসপদং. পচ্চযৱট্টন্তি পচ্চযপ্পবন্ধং. কথেতুকামো হোতি পচ্চযাকাৰমুখেন সচ্চানি দস্সেতুকামতায. গব্ভাৱক্কন্তিৱট্টন্তি গব্ভোক্কন্তিমুখেন ৱিপাকৱট্টং দস্সেতি ‘‘গব্ভস্সাৱক্কন্তি হোতী’’তিআদিনা. তস্মা পনেত্থ গব্ভাৱক্কন্তিৱসেনেৱ ৱট্টং দস্সিতন্তি আহ ‘‘গব্ভাৱক্কন্তিৱট্টস্মিং হী’’তিআদি. গব্ভাৱক্কন্তিৱট্টস্মিন্তি মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তনৱসেন পৱত্তধম্মপ্পবন্ধে. দস্সিতেতি দেসনাৱসেন দস্সিতে. পুৰিমা দ্ৱে যোনিযো ইতৰাহি ওড়াৰিকতায পৰিব্যত্ততৰাতি ৱুত্তং ‘‘গব্ভাৱক্কন্তি…পে… অৱবোধেতুম্পী’’তি.

পচ্চযমত্তন্তি ছন্নং ধাতূনং সাধাৰণং পচ্চযভাৱমত্তং, ন তেহি ভাগসো নিপ্ফাদিযমানং পচ্চযৱিসেসং ‘‘কুতো পনেতং ছন্নং ধাতূন’’ন্তি অৱিভাগেন ৱুত্তত্তা. তেনাহ ‘‘ইদং ৱুত্তং হোতী’’তিআদি. ন মাতু ন পিতু তাসং ধাতূনং ইমস্স সত্তস্স বাহিৰভাৱতো. গব্ভস্সাতি এত্থ গব্ভতি অত্তভাৱভাৱেন ৱত্ততীতি গব্ভো, কললাদিঅৱত্থো ধম্মপ্পবন্ধো. তন্নিস্সিতত্তা পন সত্তসন্তানো গব্ভোতি ৱুত্তো যথা মঞ্চনিস্সিতা ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তি. তন্নিস্সযভাৱতো মাতুকুচ্ছি গব্ভোতি ৱুচ্চতি ‘‘গব্ভে ৱসতি মাণৱো’’তিআদীসু (জা. ১.১৫.৩৬৩). গব্ভো ৱিযাতি ৱা গব্ভো. যথা হি নিৱাসট্ঠানতায সত্তানং ওৱৰকো ‘‘গব্ভো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং গব্ভসেয্যকানং সত্তানং যাৱ অভিজাতি নিৱাসট্ঠানতায মাতুকুচ্ছি ‘‘গব্ভো’’তি ৱুচ্চতি. ইধ পন পঠমং ৱুত্তঅত্থেনেৱ গব্ভোতি ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘গব্ভো চ নামা’’তিআদি.

নিৰতিঅত্থেন নিৰযো চ সো যথাৱুত্তেন অত্থেন গব্ভো চাতি নিৰযগব্ভো. এস নযো সেসপদেসুপি. অযং পন ৱিসেসো – দেৱমনুজাদযো ৱিয উদ্ধং দীঘা অহুত্ৱা তিৰিযং অঞ্চিতা দীঘাতি তিৰচ্ছানা. তে এৱ খন্ধকোট্ঠাসভাৱেন যোনি চ সো ৱুত্তনযেন গব্ভো চাতি তিৰচ্ছানযোনিগব্ভো. পকট্ঠতো সুখতো অপেতং অপগমো পেতভাৱো, তং পত্তানং ৱিসযোতি পেত্তিৱিসযো, পেতযোনি. মনস্স উস্সন্নতায সূৰভাৱাদিগুণেহি উপচিতমানসতায উক্কট্ঠগুণচিত্ততায মনুস্সা. দিব্বন্তি কামগুণাদীহি কীড়ন্তি লড়ন্তি জোতন্তীতি দেৱা. গব্ভসদ্দো ৱুত্তনযো এৱ. নানপ্পকাৰোতি যথাৱুত্তেন তদনন্তৰভেদেন চ নানপ্পকাৰকো. মনুস্সগব্ভো অধিপ্পেতো সুপাকটতায পচ্চক্খভাৱতো. ওক্কন্তি মাতুকুচ্ছিং ওক্কমিত্ৱা ৱিয উপ্পতিত্ৱাতি কত্ৱা. নিব্বত্তনং নিব্বত্তি. পাতুভাৱো উপ্পত্তিপ্পকাসকো চ.

সন্নিপাতো নাম অৱেকল্লজাতিহীনৱেকল্লেতি দস্সেতুং ‘‘ইধ মাতাপিতৰো’’তিআদি ৱুত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সত্তলোকে. সন্নিপতিতাতি সমোধানভাৱতো সন্নিপতিতা সমাগতা সংসিলিট্ঠা. উতুনীতি উতুমতী সঞ্জাতপুপ্ফা. ইদঞ্চ উতুসমযং সন্ধায ৱুত্তং, ন লোকসমঞ্ঞাকৰজস্স লগ্গনদিৱসমত্তং. মাতুগামস্স হি যস্মিং গব্ভাসহসঞ্ঞিতে ওকাসে দাৰকো নিব্বত্ততি, তত্থ মহতী লোহিতপীড়কা সণ্ঠহিত্ৱা অগ্গহিতপুব্বা এৱ ভিজ্জিত্ৱা পগ্ঘৰতি, ৱত্থু সুদ্ধং হোতি পগ্ঘৰিতলোহিতত্তা অনামযত্তা চ. ৱিসুদ্ধে ৱত্থুম্হি মাতাপিতূসু একৱাৰং সন্নিপতিতেসু যাৱ সত্ত দিৱসানি খেত্তমেৱ হোতি. সুদ্ধং ৱত্থু নহানতো পৰম্পি কতিপযানি দিৱসানি গব্ভসণ্ঠহনতায খেত্তমেৱ হোতি পৰিত্তস্স লোহিতলেসস্স ৱিজ্জমানত্তা. তস্মিং সমযে হত্থগ্গাহৱেণিগ্গাহাদিনা অঙ্গপৰামসনেনপি দাৰকো নিব্বত্ততিযেৱ. ইত্থিসন্তানেপি হি সত্তপি ধাতূ লব্ভন্তেৱ. তথা হি পাৰিকায নাভিপৰামসনেন সামস্স বোধিসত্তস্স, দিট্ঠমঙ্গলিকায নাভিপৰামসনেন (জা. অট্ঠ. ৪.১৫.মাতঙ্গজাতকৱণ্ণনা; ম. নি. অট্ঠ. ২.৬৫) মণ্ডব্যস্স নিব্বত্তি অহোসি. গন্ধনতো উপ্পন্নগতিযা নিমিত্তূপট্ঠানেন সূচনতো দীপনতো গন্ধোতি লদ্ধনামেন ভৱগামিকম্মুনা অব্বতি পৱত্ততীতি গন্ধব্বো, তত্থ উপ্পজ্জমানকসত্তো. পচ্চুপট্ঠিতো হোতীতি ন মাতাপিতূনং সন্নিপাতং ওলোকযমানো সমীপে ঠিতো পচ্চুপট্ঠিতো নাম হোতি, কম্মযন্তযন্তিতো পন একো সত্তো তস্মিং ওকাসে নিব্বত্তনকো হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. তদা হি তত্ৰূপগসত্তো তত্ৰূপপত্তিআৱহন্তকম্মসঙ্খাতেন পেল্লকযন্তেন তথত্থায পেল্লিতো উপনীতো ৱিয হোতি.

ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপন্তি এত্থ ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযভাৱেন গহিতত্তা ‘‘তযো অৰূপিনো খন্ধা’’তি ৱুত্তং. ইধ পন ৱিঞ্ঞাণং পচ্চযভাৱেন অগ্গহেত্ৱা গব্ভোক্কন্তিযা এৱ পচ্চযভাৱেন গহিতত্তা ‘‘ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধম্পি পক্খিপিত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ইধ পন মনুস্সগব্ভস্স ওক্কন্তিযা অধিপ্পেতত্তা ‘‘গব্ভসেয্যকানং পটিসন্ধিক্খণে’’তি ৱুত্তং.

তণ্হায সমুদযসচ্চভাৱেন গহিতত্তা ‘‘ঠপেত্ৱা তণ্হ’’ন্তি ৱুত্তং. তস্সেৱ পভাৱিকাতি তস্সেৱ যথাৱুত্তস্স দুক্খসচ্চস্স উপ্পাদিকা. দুক্খনিৰোধোতি এত্থ দুক্খগ্গহণেন তণ্হাপি গহিতাতি আহ ‘‘তেসং দ্ৱিন্নম্পি…পে… দুক্খনিৰোধো’’তি. অৱিসেসেন হি তেভূমকৱট্টং ইধ দুক্খন্তি অধিপ্পেতং. অথ ৱা দুক্খস্স অনুপ্পত্তিনিৰোধো তব্ভাৱিকায তণ্হায অনুপ্পত্তিনিৰোধেন ৱিনা ন হোতীতি ৱুত্তং ‘‘তেসং দ্ৱিন্নম্পি…পে… দুক্খনিৰোধো’’তি. অনুপ্পত্তিনিৰোধোতি চ অনুপ্পত্তিনিৰোধনিমিত্তং নিব্বানং দস্সেতি.

‘‘তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা উভযত্থ পাড়িযা পৱত্তিআকাৰভেদং দস্সেতুং ‘‘অযং পন ৱিসেসো’’তি আহ. তত্থাতি ৱিসদ্ধিমগ্গে. ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. অৱিজ্জায ত্ৱেৱাতি অৱিজ্জায তু এৱ. অসেসৱিৰাগনিৰোধাতি এত্থ অচ্চন্তমেৱ সঙ্খাৰে ৱিৰজ্জতি এতেনাতি ৱিৰাগো, মগ্গো, তস্মা ৱিৰাগসঙ্খাতেন মগ্গেন অসেসনিৰোধা অসেসেত্ৱা নিৰোধা সমুচ্ছিন্দনাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

সকলস্সাতি অনৱসেসস্স. কেৱলস্সাতি ৱা সুদ্ধস্স, পৰপৰিকপ্পিতসত্তজীৱাদিৱিৰহিতস্সাতি অত্থো. খীণাকাৰোপি ৱুচ্চতি ‘‘নিৰুজ্ঝনং নিৰোধো’’তি ইমিনা অত্থেন. অৰহত্তম্পি নিৰোধোতি ৱুচ্চতি নিৰোধন্তে উপ্পন্নত্তা. নিব্বানম্পি নিৰোধোতি ৱুচ্চতি অৱিজ্জাদীনং নিৰোধস্স নিমিত্তভাৱতো অৱিজ্জাদযো নিৰুজ্ঝন্তি এত্থাতি নিৰোধোতি কত্ৱা. খীণাকাৰদস্সনৱসেনাতি অৱিজ্জাদীনং অনুপ্পত্তিনিৰোধেন নিৰুজ্ঝনাকাৰদস্সনৱসেন. নিব্বানমেৱ সন্ধায, ন পন অৰহত্তন্তি অধিপ্পাযো. সভাৱধম্মানং নিগ্গহো নাম যথাৱুত্তধম্মপৰিচ্ছেদতো ঊনাধিকভাৱপ্পকাসনেন অত্তসভাৱৱিভাৱনেনেৱ হোতীতি আহ ‘‘নিগ্গণ্হন্তো হী’’তিআদি.

তিত্থাযতনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ভযসুত্তৱণ্ণনা

৬৩. দুতিযে পৰিত্তাতুং সমত্থভাৱেনাতি উপ্পন্নভযতো ৰক্খিতুং সমত্থভাৱেন. নত্থি এত্থ মাতাপুত্তং অঞ্ঞমঞ্ঞং তাযিতুং সমত্থন্তি অমাতাপুত্তানি, তানিযেৱ অমাতাপুত্তিকানি. তেনাহ ‘‘নত্থি এত্থা’’তিআদি. যন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘যস্মিং সমযে’’তি. মাতাপি পুত্তং পস্সিতুং ন লভতি, পৰিত্তাতুং ন সমত্থন্তি অধিপ্পাযো. পুত্তোপি মাতৰন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. চিত্তুত্ৰাসোযেৱ ভযং চিত্তুত্ৰাসভযং. ইমিনা ওত্তপ্পভযাদিং নিৱত্তেতি. অটৱিগ্গহণেন অটৱিৱাসিনো ৱুত্তা ‘‘সব্বো গামো আগতো’’তিআদীসু ৱিযাতি আহ ‘‘অটৱীতি চেত্থ অটৱিৱাসিনো চোৰা ৱেদিতব্বা’’তি. এতেতি অটৱিৱাসিনো চোৰা. এতং ৱুত্তন্তি ‘‘অটৱিসঙ্কোপো’’তি ইদং ৱুত্তং. ঠানগমনাদিইৰিযাপথচক্কসমঙ্গিনো ইৰিযাপথচক্কসমাৰুড়্হা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ইৰিযাপথচক্কম্পি ৱট্টতী’’তি. ইৰিযাপথোযেৱ পৱত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ইৰিযাপথচক্কং.

পৰিযাযন্তীতি পৰিতো তেন তেন দিসাভাগেন গচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘ইতো চিতো চ গচ্ছন্তী’’তি. মাতুপেমেন গন্তুং অৱিসহিত্ৱা অত্তনো সন্তিকং আগচ্ছন্তং. অত্তসিনেহস্স বলৱভাৱতো মাতৰম্পি অনপেক্খিত্ৱা ‘‘অত্তানংযেৱ ৰক্খিস্সামী’’তি গচ্ছন্তং. একস্মিং ঠানে নিলীনন্তি ৱুত্তনযেনেৱ গন্ত্ৱা একস্মিং খেমে পদেসে নিসিন্নং. কুল্লে ৱাতিআদীসু কূলং পৰতীৰং ৱহতি পাপেতীহি কুল্লো, তৰণত্থায ৱেড়ুনড়াদীহি কলাপং কত্ৱা বদ্ধো. পত্থৰিত্ৱা বদ্ধো পন উড়ুম্পো, চাটিআদি মত্তিকাভাজনং. ৱুয্হমানন্তি উদকোঘেন অধোসোতং নীযমানং.

যথাৱুত্তানি তীণি ভযানি সমাতাপুত্তিকানিযেৱ অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স ৱসেন অমাতাপুত্তিকানি দস্সিতানীতি আহ ‘‘এৱং পৰিযাযতো অমাতাপুত্তিকানি ভযানি দস্সেত্ৱা’’তি.

ভযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ৱেনাগপুৰসুত্তৱণ্ণনা

৬৪. ততিযে এৱংনামকে জনপদেতি যত্থ নামগ্গহণেন কোসলসদ্দস্স ৰুড়্হীসদ্দতং দস্সেতি. তথা হি কোসলা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীসদ্দেন ‘‘কোসলা’’তি ৱুচ্চতি. অক্খৰচিন্তকা হি ঈদিসেসু ঠানেসু যুত্তে ৱিয সলিঙ্গৱচনানি (পাণিনি ১.২.৫১) ইচ্ছন্তি. অযমেত্থ ৰুড়্হী যথা অঞ্ঞত্থাপি ‘‘কুৰূসু ৱিহৰতি, অঙ্গেসু ৱিহৰতী’’তি চ. তব্বিসেসনে পন জনপদসদ্দে জাতিসদ্দে একৱচনমেৱ যথা ‘‘কোসলেসু জনপদে’’তি. চাৰিকন্তি চৰণং. চৰণং ৱা চাৰো, সো এৱ চাৰিকা. তযিদং মগ্গগমনং ইধাধিপ্পেতং, ন চুণ্ণিকগমনমত্তন্তি আহ ‘‘অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো’’তি. তং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘চাৰিকা চ নামেসা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দূৰেপীতি দূৰেপি নাতিদূৰেপি. সহসা গমনন্তি সীঘগমনং. মহাকস্সপপচ্চুগ্গমনাদীসূতি আদি-সদ্দেন আড়ৱকাদীনং অত্থায গমনং সঙ্গণ্হাতি. ভগৱা হি মহাকস্সপত্থেৰং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো মুহুত্তেন তিগাৱুতমগ্গমগমাসি. আড়ৱকস্সত্থায তিংসযোজনং, তথা অঙ্গুলিমালস্স, পুক্কুসাতিস্স পন পঞ্চচত্তালীসযোজনং, মহাকপ্পিনস্স ৱীসযোজনসতং, ধনিযস্সত্থায সত্ত যোজনসতানি, ধম্মসেনাপতিনো সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ৱনৱাসিস্স তিস্সসামণেৰস্স তিগাৱুতাধিকং ৱীসযোজনসতং অগমাসি. ইমং সন্ধাযাতি ইমং অতুৰিতচাৰিকং সন্ধায.

উপলভিংসূতি এত্থ সৱনৱসেন উপলভিংসূতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সোতদ্ৱাৰ…পে… জানিংসূ’’তি আহ. সব্বম্পি ৱাক্যং অৱধাৰণফলত্তা অন্তোগধাৱধাৰণন্তি আহ ‘‘পদপূৰণমত্তে ৱা নিপাতো’’তি. অৱধাৰণত্থেনাতি পন ইমিনা ইট্ঠত্থতোৱধাৰণত্থং খো-সদ্দগ্গহণন্তি দস্সেতি. অস্সোসীতি পদং খো-সদ্দে গহিতে তেন ফুল্লিতমণ্ডিতৱিভূসিতং ৱিয হোন্তং পূৰিতং নাম হোতি, তেন চ পুৰিমপচ্ছিমপদানি সংসিলিট্ঠানি নাম হোন্তি, ন তস্মিং অগ্গহিতেতি আহ ‘‘পদপূৰণেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতামত্তমেৱা’’তি. মত্তসদ্দো ৱিসেসনিৱত্তিঅত্থো. তেনস্স অনত্থন্তৰদীপনতা দস্সিতা হোতি, এৱসদ্দেন পন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায একন্তিকতা.

সমিতপাপত্তাতি অচ্চন্তং অনৱসেসতো সৱাসনং সমিতপাপত্তা. এৱঞ্হি বাহিৰকৱীতৰাগসেক্খাসেক্খপাপসমনতো ভগৱতো পাপসমনং ৱিসেসিতং হোতি. তেনস্স যথাভূতগুণাধিগতমেতং নামং যদিদং সমণোতি দীপেতি. অনেকত্থত্তা নিপাতানং ইধ অনুস্সৱত্থো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘খলূতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো’’তি. আলপনমত্তন্তি পিযালাপৱচনমত্তং. পিযসমুদাহাৰা হেতে ‘‘ভো’’তি ৱা ‘‘আৱুসো’’তি ৱা ‘‘দেৱানং পিযা’’তি ৱা. গোত্তৱসেনাতি এত্থ গং তাযতীতি গোত্তং. গোতমোতি হি পৱত্তমানং ৱচনং বুদ্ধিঞ্চ তাযতি একংসিকৱিসযতায ৰক্খতীতি গোত্তং. যথা হি বুদ্ধি আৰম্মণভূতেন অত্থেন ৱিনা ন ৱত্ততি, তথা অভিধানং অভিধেয্যভূতেন, তস্মা সো গোত্তসঙ্খাতো অত্থো তানি তাযতি ৰক্খতীতি ৱুচ্চতি. কো পন সোতি? অঞ্ঞকুলপৰম্পৰাসাধাৰণং তস্স কুলস্স আদিপুৰিসসমুদাগতং তংকুলপৰিযাপন্নসাধাৰণং সামঞ্ঞৰূপন্তি দট্ঠব্বং. এত্থ চ সমণোতি ইমিনা পৰিক্খকজনেহি ভগৱতো বহুমতভাৱো দস্সিতো সমিতপাপতাকিত্তনতো. গোতমোতি ইমিনা লোকিযজনেহি উচ্চাকুলসম্ভূততা দীপিতা তেন উদিতোদিতৱিপুলখত্তিযকুলৱিভাৱনতো. সব্বখত্তিযানঞ্হি আদিভূতমহাসম্মতমহাৰাজতো পট্ঠায অসম্ভিন্নং উড়াৰতমং সক্যৰাজকুলং.

কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেনাতি ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞভোগপাৰিজুঞ্ঞাদিনা কেনচিপি পাৰিজুঞ্ঞেন পৰিহানিযা অনভিভূতো অনজ্ঝোত্থটো. তথা হি তস্স কুলস্স ন কিঞ্চি পাৰিজুঞ্ঞং লোকনাথস্স অভিজাতিযং, অথ খো ৱড্ঢিযেৱ. অভিনিক্খমনে চ ততোপি সমিদ্ধতমভাৱো লোকে পাকটো পঞ্ঞাতোতি. সক্যকুলা পব্বজিতোতি ইদং ৱচনং ভগৱতো সদ্ধাপব্বজিতভাৱদীপনং ৱুত্তং মহন্তং ঞাতিপৰিৱট্টং মহন্তঞ্চ ভোগক্খন্ধং পহায পব্বজিতভাৱসিদ্ধিতো.

ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থেতি ইত্থং এৱংপকাৰো ভূতো জাতোতি এৱং কথনত্থে. উপযোগৱচনন্তি ‘‘অব্ভুগ্গতো’’তি এত্থ অভি-সদ্দো ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থজোতকো, তেন যোগতো ‘‘তং খো পন ভৱন্ত’’ন্তি ইদং সামিঅত্থে উপযোগৱচনং. তেনাহ ‘‘তস্স খো পন ভোতো গোতমস্সাতি অত্থো’’তি. কল্যাণগুণসমন্নাগতোতি কল্যাণেহি গুণেহি যুত্তো, তন্নিস্সিতো তব্বিসযতাযাতি অধিপ্পাযো. সেট্ঠোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কিত্তেতব্বতো কিত্তি, সা এৱ সদ্দনীযতো সদ্দোতি আহ ‘‘কিত্তিসদ্দোতি কিত্তিযেৱা’’তি. অভিত্থৱনৱসেন পৱত্তো সদ্দো থুতিঘোসো. সদেৱকং লোকং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা উগ্গতোতি অনঞ্ঞসাধাৰণে গুণে আৰব্ভ পৱত্তত্তা সদেৱকং লোকং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা উগ্গতো.

সো ভগৱাতি যো সো সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো দেৱানং অতিদেৱো সক্কানং অতিসক্কো ব্ৰহ্মানং অতিব্ৰহ্মা লোকনাথো ভাগ্যৱন্ততাদীহি কাৰণেহি সদেৱকে লোকে ‘‘ভগৱা’’তি পত্থটকিত্তিসদ্দো, সো ভগৱা. ‘‘ভগৱা’’তি চ ইদং সত্থু নামকিত্তনং. তেনাহ আযস্মা ধম্মসেনাপতি ‘‘ভগৱাতি নেতং নামং মাতৰা কত’’ন্তিআদি (মহানি. ৮৪). পৰতো পন ভগৱাতি গুণকিত্তনং. যথা কম্মট্ঠানিকেন ‘‘অৰহ’’ন্তিআদীসু নৱসু ঠানেসু পচ্চেকং ইতি-সদ্দং যোজেত্ৱা বুদ্ধগুণা অনুস্সৰিযন্তি, এৱং বুদ্ধগুণসংকিত্তনেনপীতি দস্সেন্তো ‘‘ইতিপি অৰহং ইতিপি সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… ইতিপি ভগৱা’’তি আহ. ‘‘ইতিপেতং ভূতং ইতিপেতং তচ্ছ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.৬) ৱিয ইধ ইতিসদ্দো আসন্নপচ্চক্খকৰণত্থো, পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো, তেন চ তেসং গুণানং বহুভাৱো দীপিতো, তানি চ সংকিত্তেন্তেন ৱিঞ্ঞুনা চিত্তস্স সম্মুখীভূতানেৱ কত্ৱা সংকিত্তেতব্বানীতি দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেনাতি ৱুত্তং হোতী’’তি আহ. এৱং নিৰূপেত্ৱা কিত্তেন্তো যো কিত্তেতি, তস্স ভগৱতি অতিৱিয অভিপ্পসাদো হোতি.

আৰকত্তাতি সুৱিদূৰত্তা. অৰীনন্তি কিলেসাৰীনং. অৰানন্তি সংসাৰচক্কস্স অৰানং. হতত্তাতি ৱিদ্ধংসিতত্তা. পচ্চযাদীনন্তি চীৱৰাদিপচ্চযানঞ্চেৱ পূজাৱিসেসানঞ্চ. ততোতি ৱিসুদ্ধিমগ্গতো (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৫-১২৭). যথা চ ৱিসুদ্ধিমগ্গতো, এৱং তংসংৱণ্ণনাতোপি নেসং ৱিত্থাৰো গহেতব্বো.

ইমং লোকন্তি নযিদং মহাজনস্স সম্মুখমত্তং সন্ধায ৱুত্তং, অথ খো অনৱসেসং পৰিযাদাযাতি দস্সেতুং ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ইদানি ৱত্তব্বং নিদস্সেতী’’তি. পজাতত্তাতি যথাসকং কম্মকিলেসেহি নিব্বত্তত্তা. পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পাৰিসেসনযেন ইতৰেসং পদন্তৰেন গহিতত্তা. সদেৱকন্তি চ অৱযৱেন ৱিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থো. ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পচ্চাসত্তিনযেন. তত্থ হি সো জাতো তন্নিৱাসী চ. সব্ৰহ্মকৱচনেন ব্ৰহ্মকাযিকাদিব্ৰহ্মগ্গহণন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. পচ্চত্থিকসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণন্তি নিদস্সনমত্তমেতং অপচ্চত্থিকানং সমিতবাহিতপাপানঞ্চ সমণব্ৰাহ্মণানং সমণব্ৰাহ্মণৱচনেন গহিতত্তা. কামং ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদিৱিসেসনানং ৱসেন সত্তৱিসযো লোকসদ্দোতি ৱিঞ্ঞাযতি তুল্যযোগৱিসযত্তা তেসং, ‘‘সলোমকো সপক্খকো’’তিআদীসু পন অতুল্যযোগেপি অযং সমাসো লব্ভতীতি ব্যভিচাৰদস্সনতো পজাগহণন্তি আহ ‘‘পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণ’’ন্তি.

অৰূপিনো সত্তা অত্তনো আনেঞ্জৱিহাৰেন ৱিহৰন্তা দিব্বন্তীতি দেৱাতি ইমং নিব্বচনং লভন্তীতি আহ ‘‘সদেৱকগ্গহণেন অৰূপাৱচৰলোকো গহিতো’’তি. তেনাহ ‘‘আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যত’’ন্তি (অ. নি. ৩.১১৭). সমাৰকগ্গহণেন ছকামাৱচৰদেৱলোকো গহিতো তস্স সৱিসেসং মাৰস্স ৱসে ৱত্তনতো. সব্ৰহ্মকগ্গহণেন ৰূপীব্ৰহ্মলোকো গহিতো অৰূপীব্ৰহ্মলোকস্স গহিতত্তা. চতুপৰিসৱসেনাতি খত্তিযাদিচতুপৰিসৱসেন. ইতৰা পন চতস্সো পৰিসা সমাৰকাদিগ্গহণেন গহিতা এৱাতি. অৱসেসসত্তলোকো নাগগৰুড়াদিভেদো. তীহাকাৰেহীতি দেৱমাৰব্ৰহ্মসহিততাসঙ্খাতেহি তীহি পকাৰেহি. তীসু পদেসূতি ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদীসু তীসু পদেসু. তেন তেনাকাৰেনাতি সদেৱকত্তাদিনা তেন তেন পকাৰেন. তেধাতুকমেৱ পৰিযাদিন্নন্তি পোৰাণা আহূতি যোজনা.

অভিঞ্ঞাতি যকাৰলোপেনাযং নিদ্দেসো, অভিজানিত্ৱাতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘অভিঞ্ঞায অধিকেন ঞাণেন ঞত্ৱা’’তি. অনুমানাদিপটিক্খেপোতি অনুমানঅত্থাপত্তিআদিপ্পটিক্খেপো একপ্পমাণত্তা. সব্বত্থ অপ্পটিহতঞাণচাৰতায হি সব্বপচ্চক্খা বুদ্ধা ভগৱন্তো.

অনুত্তৰং ৱিৱেকসুখন্তি ফলসমাপত্তিসুখং. তেন ৱিমিস্সাপি কদাচি ভগৱতো ধম্মদেসনা হোতীতি ‘‘হিত্ৱাপী’’তি পি-সদ্দগ্গহণং. ভগৱা হি ধম্মং দেসেন্তো যস্মিং খণে পৰিসা সাধুকাৰং ৱা দেতি, যথাসুতং ৱা ধম্মং পচ্চৱেক্খতি, তং খণং পুব্বভাগেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, যথাপৰিচ্ছেদঞ্চ সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায ধম্মং দেসেতি. অপ্পং ৱা বহুং ৱা দেসেন্তোতি উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স ৱসেন অপ্পং ৱা, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স নেয্যস্স ৱা ৱসেন বহুং ৱা দেসেন্তো. ধম্মস্স কল্যাণতা চ নিয্যানিকতা চ সব্বসো অনৱজ্জভাৱেনেৱাতি আহ ‘‘অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা’’তি.

দেসকাযত্তেন আণাদিৱিধিনা অতিসজ্জনং পবোধনং দেসনাতি সা পৰিযত্তিধম্মৱসেন ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘দেসনায তাৱ চাতুপ্পদিকগাথাযপী’’তিআদি. নিদাননিগমানিপি সত্থু দেসনায অনুৱিধানতো তদন্তোগধানি এৱাতি আহ ‘‘নিদানং আদি, ইদমৱোচাতি পৰিযোসান’’ন্তি.

সাসিতব্বপুগ্গলগতেন যথাপৰাধাদিসাসিতব্বভাৱেন অনুসাসনং তদঙ্গৱিনযাদিৱসেন ৱিনযনং সাসনন্তি তং পটিপত্তিধম্মৱসেন ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সীলসমাধিৱিপস্সনা’’তিআদি. কুসলানন্তি অনৱজ্জধম্মানং সীলসমথৱিপস্সনানং সীলদিট্ঠীনঞ্চ আদিভাৱো তংমূলিকত্তা উত্তৰিমনুস্সধম্মানং. অৰিযমগ্গস্স অন্তদ্ৱযৱিগমেন মজ্ঝিমাপটিপদাভাৱো ৱিয সম্মাপটিপত্তিযা আৰব্ভ নিব্বত্তীনং ৱেমজ্ঝতাপি মজ্ঝভাৱোতি ৱুত্তং ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে…পে… মজ্ঝিমং নামা’’তি. ফলং পৰিযোসানং নাম সউপাদিসেসতাৱসেন. নিব্বানং পৰিযোসানং নাম অনুপাদিসেসতাৱসেন. ইদানি তেসং দ্ৱিন্নম্পি সাসনস্স পৰিযোসানতং আগমেন দস্সেতুং ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘সাত্থং সব্যঞ্জন’’ন্তিআদিৱচনতো ধম্মদেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ইধ…পে… অধিপ্পেত’’ন্তি. তস্মিং তস্মিং অত্থে কথাৱধিসদ্দপ্পবন্ধো গাথাৱসেন সুত্তৱসেন চ ৱৱত্থিতো পৰিযত্তিধম্মো, সো ইধ দেসনাতি ৱুত্তো, তস্স পন অত্থো ৱিসেসতো সীলাদি এৱাতি আহ ‘‘ভগৱা হি ধম্মং দেসেন্তো…পে… দস্সেতী’’তি. তত্থ সীলং দস্সেত্ৱাতি সীলগ্গহণেন সসম্ভাৰং সীলং গহিতং, তথা মগ্গগ্গহণেন সসম্ভাৰো মগ্গোতি তদুভযৱসেন অনৱসেসতো পৰিযত্তিঅত্থং পৰিযাদায তিট্ঠতি. তেনাতি সীলাদিদস্সনেন. অত্থৱসেন হি ইধ দেসনায আদিকল্যাণাদিভাৱো অধিপ্পেতো. কথিকসণ্ঠিতীতি কথিকস্স সণ্ঠানং কথনৱসেন সমৱট্ঠানং.

ন সো সাত্থং দেসেতি নিয্যানত্থৱিৰহতো তস্সা দেসনায. একব্যঞ্জনাদিযুত্তা ৱাতি সিথিলাদিভেদেসু ব্যঞ্জনেসু একপ্পকাৰেনেৱ দ্ৱিপ্পকাৰেনেৱ ৱা ব্যঞ্জনেন যুত্তা দমিড়ভাসা ৱিয. ৱিৱটকৰণতায ওট্ঠে অফুসাপেত্ৱা উচ্চাৰেতব্বতো সব্বনিৰোট্ঠব্যঞ্জনা ৱা কিৰাতভাসা ৱিয. সব্বস্সেৱ ৱিস্সজ্জনীযযুত্ততায সব্বৱিস্সট্ঠব্যঞ্জনা ৱা যৱনভাসা ৱিয. সব্বস্সেৱ সানুসাৰতায সব্বনিগ্গহিতব্যঞ্জনা ৱা পাৰসিকাদিমিলক্খভাসা ৱিয. সব্বাপেসা ব্যঞ্জনেকদেসৱসেনেৱ পৱত্তিযা অপৰিপুণ্ণব্যঞ্জনাতি কত্ৱা ‘‘অব্যঞ্জনা’’তি ৱুত্তা.

ঠানকৰণানি সিথিলানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং অক্খৰং পঞ্চসু ৱগ্গেসু পঠমততিযন্তি এৱমাদি সিথিলং. তানি অসিথিলানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং অক্খৰং ৱগ্গেসু দুতিযচতুত্থন্তি এৱমাদি ধনিতং. দ্ৱিমত্তকালং দীঘং. একমত্তকালং ৰস্সং. তদেৱ লহুকং লহুকমেৱ. সংযোগপৰং দীঘঞ্চ গৰুকং. ঠানকৰণানি নিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং নিগ্গহিতং. পৰেন সম্বন্ধং কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং সম্বন্ধং. তথা ন সম্বন্ধং ৱৱত্থিতং. ঠানকৰণানি ৱিস্সট্ঠানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং ৱিমুত্তং. দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদোতি এৱং সিথিলাদিৱসেন ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা অক্খৰুপ্পাদকচিত্তস্স দসপ্পকাৰেন পভেদো. সব্বানি হি অক্খৰানি চিত্তসমুট্ঠানানি যথাধিপ্পেতত্থব্যঞ্জনতো ব্যঞ্জনানি চ.

অমক্খেত্ৱাতি অমিলেচ্ছেত্ৱা, অৱিনাসেত্ৱা, অহাপেত্ৱাতি অত্থো. ভগৱা যমত্থং ঞাপেতুং একগাথং একৱাক্যম্পি দেসেতি, তমত্থং তায দেসনায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনায এৱ দেসেতীতি আহ ‘‘পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনমেৱ কত্ৱা ধম্মং দেসেতী’’তি. ইধ কেৱলসদ্দো অনৱসেসৱাচকো, ন অৱোমিস্সতাদিৱাচকোতি আহ ‘‘সকলাধিৱচন’’ন্তি. পৰিপুণ্ণন্তি সব্বসো পুণ্ণং. তং পন কিঞ্চি ঊনং ৱা অধিকং ৱা ন হোতীতি ‘‘অনূনাধিকৱচন’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ যদত্থং দেসিতং, তস্স সাধকত্তা অনূনতা ৱেদিতব্বা, তব্বিধুৰস্স পন অসাধকত্তা অনধিকতা. সকলন্তি সব্বভাগৱন্তং. পৰিপুণ্ণমেৱাতি সব্বসো পৰিপুণ্ণমেৱ. তেনাহ ‘‘একদেসনাপি অপৰিপুণ্ণা নত্থী’’তি. অপৰিসুদ্ধা দেসনা নাম হোতি তণ্হাসংকিলেসত্তা. লোকামিসং চীৱৰাদযো পচ্চযা, তত্থ অগধিতচিত্ততায লোকামিসনিৰপেক্খো. হিতফৰণেনাতি হিতূপসংহৰণেন. মেত্তাভাৱনায মুদুহদযোতি মেত্তাভাৱনায কৰুণায ৱা মুদুহদযো. উল্লুম্পনসভাৱসণ্ঠিতেনাতি সকলসংকিলেসতো ৱট্টদুক্খতো চ উদ্ধৰণাকাৰাৱট্ঠিতেন চিত্তেন, কৰুণাধিপ্পাযেনাতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা সিক্খত্তযসঙ্গহং সকলং সাসনং ইধ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি অধিপ্পেতং, তস্মা. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ইমিনা সমানাধিকৰণানি সব্বপদানি যোজেত্ৱা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সো ধম্মং দেসেতি…পে… পকাসেতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি আহ.

সুন্দৰন্তি ভদ্দকং. ভদ্দকতা চ পস্সন্তস্স হিতসুখাৱহভাৱেন ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘অত্থাৱহং সুখাৱহ’’ন্তি. তত্থ অত্থাৱহন্তি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থসংহিতহিতাৱহং. সুখাৱহন্তি যথাৱুত্ততিৱিধসুখাৱহং. তথানুৰূপানন্তি তাদিসানং. যাদিসেহি পন গুণেহি ভগৱা সমন্নাগতো, তেহি চতুপ্পমাণিকস্স লোকস্স সব্বথাপি অচ্চন্তপ্পসাদনীযো তেসং যথাভূতসভাৱত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘যথাৰূপো’’তিআদিমাহ. তত্থ যথাভূত…পে… অৰহতন্তি ইমিনা ধম্মপ্পমাণলূখপ্পমাণানং সত্তানং ভগৱতো পসাদাৱহতা দস্সিতা, ইতৰেন ইতৰেসং. দস্সনমত্তম্পি সাধু হোতীতি এত্থ কোসিযৱত্থু কথেতব্বং. উভতোপক্খিকাতি মিচ্ছাদিট্ঠিসম্মাদিট্ঠিৱসেন উভযপক্খিকা. কেৰাটিকাতি সঠা.

অনেকত্থত্তা নিপাতানং যাৱঞ্চিদন্তি নিপাতসমুদাযো অধিমত্তপ্পমাণপৰিচ্ছেদং দীপেতীতি আহ ‘‘অধিমত্তপ্পমাণপৰিচ্ছেদৱচনমেত’’ন্তি. অধিমত্তৱিপ্পসন্নানীতি অধিকপ্পমাণেন ৱিপ্পসন্নানি. ৱিপ্পসন্নানীতি চ পকতিআকাৰং অতিক্কমিত্ৱা ৱিপ্পসন্নানীতি অত্থো. ননু চ চক্খাদীনং ইন্দ্ৰিযানং মনোৱিঞ্ঞেয্যত্তা কথং তেন তেসং ৱিপ্পসন্নতা ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স. তেসন্তি চক্খাদীনং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং. এৱম্পি মনিন্দ্ৰিযেন পতিট্ঠিতোকাসস্স অদিট্ঠত্তা কথং মনিন্দ্ৰিযস্স ৱিপ্পসন্নতা তেন ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. নযগ্গাহপঞ্ঞা হেসা তস্স ব্ৰাহ্মণস্স. মনে ৱিপ্পসন্নেযেৱ হোতি পসন্নচিত্তসমুট্ঠিতৰূপসম্পদাহি এৱ চক্খাদীনং পতিট্ঠিতোকাসস্স পসন্নতাসম্ভৱতো.

জম্বোনদসুৱণ্ণং ৰত্তৱণ্ণমেৱ হোতীতি আহ ‘‘সুৰত্তৱণ্ণস্সা’’তি. জম্বোনদসুৱণ্ণস্স ঘটিকাতি জম্বোনদসুৱণ্ণপিণ্ডং. ইমিনা নেক্খন্তি নেক্খপ্পমাণজম্বোনদসুৱণ্ণেন কতং অকতভণ্ডং ৱুত্তন্তি দস্সেতি. নেক্খন্তি ৱা অতিৰেকপঞ্চসুৱণ্ণেন কতপিলন্ধনং কতভণ্ডং ৱুত্তং. তঞ্হি ঘট্টনমজ্জনক্খমং হোতীতি. সুৱণ্ণন্তি চ পঞ্চধৰণস্স সমঞ্ঞা, তস্মা পঞ্চৱীসতিধৰণহিৰঞ্ঞৱিচিতং আভৰণং ইধ নেক্খন্তি অধিপ্পেতং. জম্বোনদন্তি মহাজম্বুসাখায পৱত্তনদিযং নিব্বত্তং. তং কিৰ ৰতনং ৰত্তং. সুৱণ্ণাকাৰে মহাজম্বুফলৰসে ৱা পথৱিযং পৱিট্ঠে সুৱণ্ণঙ্কুৰা উট্ঠহন্তি, তেন সুৱণ্ণেন কতপিলন্ধনন্তিপি অত্থো. সুপৰিকম্মকতন্তি সুট্ঠু কতপৰিকম্মং. সম্পহট্ঠন্তি সম্মা পহট্ঠং ঘট্টনাদিৱসেন সুকতপৰিকম্মং. তেনাহ ‘‘সুৱণ্ণকাৰ…পে… সুপৰিমজ্জিতন্তি অত্থো’’তি.

ৱাড়ৰূপানীতি আহৰিমানি ৱাড়ৰূপানি. ‘‘অকপ্পিযৰূপাকুলো অকপ্পিযমঞ্চো পল্লঙ্কোতি সাৰসমাসে. ৰতনচিত্ৰন্তি ভিত্তিচ্ছেদাদিৱসেন ৰতনচিত্ৰং. ৰুক্খতূললতাতূলপোটকিতূলানং ৱসেন তিণ্ণং তূলানং. উদ্দলোমিযং কেচীতি সাৰসমাসাচৰিযা উত্তৰৱিহাৰিনো চ. তথা একন্তলোমিযং. কোসেয্যকট্টিস্সমযন্তি কোসেয্যকসটমযং. অজিনচম্মেহীতি অজিনমিগচম্মেহি. তানি কিৰ চম্মানি সুখুমতৰানি. তস্মা দুপট্টতিপট্টানি কত্ৱা সিব্বন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘অজিনপ্পৱেণী’’তিআদি.

নিকামলাভীতি যথিচ্ছিতলাভী. তেনাহ ‘‘ইচ্ছিতিচ্ছিতলাভী’’তি. ৱিপুললাভীতি উড়াৰলাভী. কসিৰন্তি হি পৰিত্তং ৱুচ্চতি, তপ্পটিক্খেপেন অকসিৰং উড়াৰং. তেনাহ ‘‘মহন্তলাভী’’তিআদি.

লদ্ধা চ ন কপ্পন্তীতি সামঞ্ঞেন পটিসিদ্ধত্তা সব্বথা ন কপ্পতীতি কস্সচি আসঙ্কা সিযা, তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘কিঞ্চি কিঞ্চি কপ্পতী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুদ্ধকোসেয্যন্তি ৰতনপৰিসিব্বনৰহিতং. এত্থ চ ‘‘সুদ্ধকোসেয্যং পন ৱট্টতী’’তি ৱিনযে (মহাৱ. অট্ঠ. ২৫৪) ৱুত্তত্তা ইধাপি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৫) পন ‘‘ঠপেত্ৱা তূলিকং সব্বানেৱ গোনকাদীনি ৰতনপৰিসিব্বিতানি ন ৱট্টন্তী’’তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘ঠপেত্ৱা তূলিক’’ন্তি এতেন ৰতনসিব্বনৰহিতাপী তূলিকা ন ৱট্টতীতি দীপেতি. ৱচনতোতি এতেন ৱিনযে (চূড়ৱ. ২৯৭) ৱুত্তভাৱং দস্সেতি. একেন ৱিধানেনাতি যথাৱুত্তমেৱ ৱিধানং সন্ধায ৱদতি. যদি এৱং কস্মা ভগৱতা ‘‘লদ্ধা চ ন কপ্পন্তী’’তি সামঞ্ঞেন পটিসেধো কতোতি আহ ‘‘অকপ্পিযং পন উপাদাযা’’তিআদি.

পল্লঙ্কন্তি এত্থ পৰি-সদ্দো সমন্ততোতি এতস্মিং অত্থে ৱত্ততি, তস্মা ৱামূৰুং দক্খিণূৰুঞ্চ সমং ঠপেত্ৱা উভো পাদে অঞ্ঞমঞ্ঞসম্বন্ধে কত্ৱা নিসজ্জা পল্লঙ্কন্তি আহ ‘‘সমন্ততো ঊৰুবদ্ধাসন’’ন্তি. ঊৰূনং বন্ধনৱসেন নিসজ্জা. পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱাতি চ যথা পল্লঙ্কৱসেন নিসজ্জা হোতি, এৱং উভো পাদে আভুজে সমিঞ্জিতে কত্ৱাতি অত্থো. তং পন উভিন্নং পাদানং তথা সম্বন্ধতাকৰণন্তি আহ ‘‘বন্ধিত্ৱা’’তি. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপৰিমং সৰীৰং উজুকং ঠপেত্ৱা অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৱা. এৱঞ্হি নিসিন্নস্স চম্মমংসন্হাৰূনি ন পণমন্তি. অথস্স যা তেসং পণমনপচ্চযা খণে খণে ৱেদনা উপ্পজ্জেয্যুং, তা ন উপ্পজ্জন্তি. তাসু অনুপ্পজ্জমানাসু চিত্তং একগ্গং হোতি, কম্মট্ঠানং ন পৰিপততি, ৱুদ্ধিং ফাতিং গচ্ছতি. তেনাহ ‘‘অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে’’তিআদি. উজুং কাযং ঠপেত্ৱাতি উপৰিমং কাযং উজুকং ঠপেত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. হেট্ঠিমকাযস্স হি অনুজুকট্ঠপনং নিসজ্জাৱচনেনেৱ বোধিতন্তি. উজুং কাযন্তি এত্থ কায-সদ্দো উপৰিমকাযৱিসযো.

পৰিমুখন্তি এত্থ পৰি-সদ্দো অভিসদ্দেন সমানত্থোতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি, বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণতো নিৱাৰেত্ৱা কম্মট্ঠানংযেৱ পুৰক্খত্ৱাতি অত্থো. এত্থ যথা ‘‘ৱনন্তঞ্ঞেৱ পৱিসামী’’তিআদিনা ভাৱনানুৰূপং সেনাসনং দস্সিতং, এৱং ‘‘নিসীদামী’’তি ইমিনা অলীনানুদ্ধচ্চপক্খিযো সন্তো ইৰিযাপথো দস্সিতো, ‘‘পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা’’তি ইমিনা নিসজ্জায দড়্হভাৱো, ‘‘পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা’’তি ইমিনা আৰম্মণপৰিগ্গহূপাযো. পৰিগ্গহিতনিয্যানন্তি সব্বথা গহিতাসম্মোসং পৰিচ্চত্তসম্মোসং সতিং কত্ৱা, পৰমসতিনেপক্কং উপট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. পৰীতি পৰিগ্গহট্ঠো ‘‘পৰিণাযিকা’’তিআদীসু (ধ. স. ১৬.২০) ৱিয. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো ‘‘সুঞ্ঞতৱিমোক্খ’’ন্তিআদীসু (পটি. ম. ১.২০৯-২১০) ৱিয. পটিপক্খতো নিগ্গমনট্ঠো হি নিয্যানট্ঠো.

চত্তাৰি ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি দিব্বভাৱাৱহত্তা দিব্বৱিহাৰা নাম হোন্তীতি তদাসন্নপ্পৱত্তচঙ্কমোপি তদুপচাৰতো দিব্বো নাম হোতীতি আহ ‘‘চত্তাৰি হি ৰূপজ্ঝানানী’’তিআদি. সমাপজ্জিত্ৱা চঙ্কমন্তস্সাতি ইদঞ্চ চঙ্কমন্তস্স অন্তৰন্তৰা সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা উট্ঠাযুট্ঠায চঙ্কমনং সন্ধায ৱুত্তং. ন হি সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা অৱুট্ঠিতেন সক্কা চঙ্কমিতুং. সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায চঙ্কমন্তস্সপি চঙ্কমোতি ইদং পন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠহিত্ৱা অন্তৰন্তৰা সমাপজ্জিত্ৱা চঙ্কমন্তস্স ৱসেন ৱুত্তং. দ্ৱীসুৱিহাৰেসূতি ব্ৰহ্মৱিহাৰে, অৰিযৱিহাৰে চ. মেত্তাঝানাদযো হিতূপসংহাৰাদিৱসেন পৱত্তিযা ব্ৰহ্মভূতা সেট্ঠভূতা ৱিহাৰাতি ব্ৰহ্মৱিহাৰা. অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা পন অৰিযানং ৱিহাৰাতি অৰিযৱিহাৰা, চতস্সোপি ফলসমাপত্তিযো. ইধ পন অৰহত্তফলসমাপত্তিযেৱ আগতা.

পচ্চৱেক্খণায ফলসমাপত্তি কথিতা সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠিতস্স পচ্চৱেক্খণাসম্ভৱতো. চঙ্কমাদযোতি ফলসমাপত্তিং সমাপন্নস্সপি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্সপি চঙ্কমট্ঠাননিসজ্জাদযো. অৰিযচঙ্কমাদযো হোন্তি ন পন পচ্চৱেক্খন্তস্সাতি অধিপ্পাযো.

ৱেনাগপুৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. সৰভসুত্তৱণ্ণনা

৬৫. চতুত্থে গিজ্ঝা এত্থ সন্তীতি গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো. গিজ্ঝো ৱিযাতি ৱা গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো, পব্বতো. তস্মিং গিজ্ঝকূটে. তেনাহ ‘‘গিজ্ঝা ৱা’’তিআদি. অচিৰপক্কন্তোতি এত্থ ন দেসন্তৰপক্কমনং অধিপ্পেতং, অথ খো সাসনপক্কমনন্তি দস্সেন্তো ‘‘ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱা’’তিআদিমাহ, তেনেৱ হি ‘‘ইমস্সা ধম্মৱিনযা’’তি ৱুত্তং. লব্ভতীতি লাভো, চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৱচনং. সক্কচ্চং কাতব্বো দাতব্বোতি সক্কাৰো. পচ্চযা এৱ হি পণীতপণীতা সুন্দৰসুন্দৰা অভিসঙ্খৰিত্ৱা কতা সক্কাৰাতি ৱুচ্চন্তি. সক্কাৰোতি ৱা সুন্দৰকাৰো, পৰেহি অত্তনো গাৰৱকিৰিযা পুপ্ফাদীহি ৱা পূজা. লাভো চ সক্কাৰো চ লাভসক্কাৰা, তে নট্ঠা পহীনা এতেসন্তি নট্ঠলাভসক্কাৰা.

মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জীতি তদা কিৰ ভগৱতো মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি যথা তং চত্তাৰো অসঙ্খেয্যে পূৰিতদানপাৰমিসঞ্চযস্স. সব্বদিসাসু হি যমকমহামেঘো ৱুট্ঠহিত্ৱা মহোঘো ৱিয সব্বপাৰমিযো ‘‘একস্মিং অত্তভাৱে ৱিপাকং দস্সামা’’তি সম্পিণ্ডিতা ৱিয লাভসক্কাৰমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৱত্থমালাগন্ধৱিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো আগন্ত্ৱা ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৱা, কহং দেৱদেৱো নৰাসভো পুৰিসসীহো’’তি ভগৱন্তং পৰিযেসন্তি, সকটসতেহিপি পচ্চযে আহৰিত্ৱা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৱুতপ্পমাণম্পি সকটধুৰেন সকটধুৰং আহচ্চ তিট্ঠন্তি চেৱ অনুবন্ধন্তি চ অন্ধকৱিন্দব্ৰাহ্মণো ৱিয. যথা চ ভগৱতো, এৱং ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি…পে… পৰিক্খাৰান’’ন্তি (উদা. ৩৮).

তথা –

‘‘যাৱতা খো পন, চুন্দ, এতৰহি সঙ্ঘো ৱা গণো ৱা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একং সঙ্ঘম্পি সমনুপস্সামি এৱংলাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং যথৰিৱাযং, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬).

স্ৱাযং ভগৱতো চ সঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কাৰো একতো হুত্ৱা দ্ৱিন্নং মহানদীনং উদকং ৱিয অপ্পমেয্যো অহোসি, ভগৱতো পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কাৰো ধম্মস্সপি উপ্পন্নোযেৱ. ধম্মধৰানঞ্হি কতো সক্কাৰো ধম্মস্স কতো নাম হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তিণ্ণং ৰতনানং মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জী’’তি.

ৱুত্তমত্থং পাড়িযা নিদস্সেন্তো ‘‘যথাহা’’তিআদিমাহ. তত্থ সক্কতোতি সক্কাৰপ্পত্তো. যস্স হি চত্তাৰো পচ্চযে সক্কত্ৱা সুঅভিসঙ্খতে পণীতপণীতে উপনেতি, সো সক্কতো. গৰুকতোতি গৰুভাৱহেতূনং উত্তমগুণানং মত্থকপ্পত্তিযা অনঞ্ঞসাধাৰণেন গৰুকাৰেন সব্বদেৱমনুস্সেহি পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুকতো. যস্মিঞ্হি গৰুভাৱং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা পচ্চযে দেন্তি, সো গৰুকতো. মানিতোতি সম্মাপটিপত্তিযা মানিতো মনেন পিযাযিতো. তায হি ৱিঞ্ঞূনং মনাপতা. পূজিতোতি মাননাদিপূজায চেৱ চতুপচ্চযপূজায চ পূজিতো. যস্স হি সব্বমেতং পূজনঞ্চ কৰোন্তি, সো পূজিতো. অপচিতোতি নীচৱুত্তিকৰণেন অপচিতো. সত্থাৰঞ্হি দিস্ৱা মনুস্সা হত্থিক্খন্ধাদীহি ওতৰন্তি, মগ্গং দেন্তি, অংসকূটতো সাটকং অপনেন্তি. আসনতো ৱুট্ঠহন্তি, ৱন্দন্তীতি এৱং সো তেহি অপচিতো নাম হোতি.

অৱণ্ণং পত্থৰিত্ৱাতি অৱণ্ণং তত্থ তত্থ সংকিত্তনৱসেন পত্থৰিত্ৱা. আৱট্টনিমাযন্তি আৱট্টেত্ৱা গহণমাযং. আৱট্টেতি পুৰিমাকাৰতো নিৱত্তেতি অত্তনো ৱসে ৱত্তেতি এতাযাতি আৱট্টনী, মাযা, তং আৱট্টনিমাযং ওসাৰেত্ৱা পৰিজপ্পেত্ৱাতি অত্থো. কোটিতো পট্ঠাযাতি অন্তিমকোটিতো পট্ঠায. থদ্ধকাযেন ফৰুসৱাচায তিণ্ণং ৰতনানং অৱণ্ণকথনং অনত্থাৱহত্তা ৱিসসিঞ্চনসদিসা হোতীতি আহ ‘‘ৱিসং সিঞ্চিত্ৱা’’তি. অঞ্ঞাতোতি আঞাতো. তেনাহ ‘‘ঞাতো’’তিআদি.

কাযঙ্গন্তি কাযমেৱ অঙ্গং, কাযস্স ৱা অঙ্গং, সীসাদি. ৱাচঙ্গন্তি ‘‘হোতু, সাধূ’’তি এৱমাদিৱাচায অৱযৱং. এককেনাতি অসহাযেন. ইমস্স পনত্থস্সাতি ‘‘চৰিযং চৰণকালে’’তিআদিনা ৱুত্তস্স. যতো যতো গৰু ধুৰন্তি যস্মিং যস্মিং ঠানে ধুৰং গৰু ভাৰিকং হোতি, অঞ্ঞে বলিবদ্দা উক্খিপিতুং ন সক্কোন্তি. যতো গম্ভীৰৱত্তনীতি ৱত্তন্তি এত্থাতি ৱত্তনী, দুম্মগ্গস্সেতং নামং, যস্মিং ঠানে উদকচিক্খল্লমহন্ততায ৱা ৱিসমচ্ছিন্নতটভাৱেন ৱা মগ্গো গম্ভীৰো হোতীতি অত্থো. তদাস্সু কণ্হং যুঞ্জেন্তীতি অস্সূতি নিপাতমত্তং, তদা কণ্হং যুঞ্জেন্তীতি অত্থো. যদা ধুৰঞ্চ গৰু হোতি মগ্গো চ গম্ভীৰো, তদা অঞ্ঞে বলিবদ্দে অপনেত্ৱা কণ্হমেৱ যুঞ্জেন্তীতি ৱুত্তং হোতি. স্ৱাস্সু তং ৱহতে ধুৰন্তি এত্থপি অস্সূতি নিপাতমত্তমেৱ, সো তং ধুৰং ৱহতীতি অত্থো.

গেহৱেতনন্তি গেহে নিৱুট্ঠভাৱহেতু দাতব্বং. কাড়কো নাম নামেনাতি অঞ্জনৱণ্ণো কিৰেস, তেনস্স ‘‘কাড়কো’’তি নামং অকংসু. কাড়কং উপসঙ্কমিত্ৱা আহাতি কাড়কো কিৰ একদিৱসং চিন্তেসি ‘‘ময্হং মাতা দুগ্গতা মং পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৱা দুক্খেন পোসেতি, যংনূনাহং ভতিং কত্ৱা ইমং দুগ্গতভাৱতো মোচেয্য’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায ভতিং উপধাৰেন্তো ৱিচৰতি. অথ তস্মিং দিৱসে গামগোৰূপেহি সদ্ধিং তত্থ সমীপে চৰতি. সত্থৱাহপুত্তোপি গোসুত্তৱিত্তকো, সো ‘‘অত্থি নু খো এতেসং গুন্নং অন্তৰে সকটানি উত্তাৰেতুং সমত্থো উসভাজানীযো’’তি উপধাৰযমানো বোধিসত্তং দিস্ৱা ‘‘অযং আজানীযো সক্খিস্সতি ময্হং সকটানি উত্তাৰেতু’’ন্তি অঞ্ঞাসি. তেন তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ. সো অঞ্ঞেসং…পে… গেহমেৱ অগমাসীতি তদা কিৰ গামদাৰকা ‘‘কিং নামেতং কাড়কস্স গলে’’তি তস্স সন্তিকং আগচ্ছন্তি. সো তে অনুবন্ধিত্ৱা দূৰতোৱ পলাপেন্তো মাতু সন্তিকং গতো. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

সাযন্হসমযন্তি সাযন্হকালে. ভুম্মত্থে এতং উপযোগৱচনং. ন হেত্থ অচ্চন্তসংযোগো সম্ভৱতি. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি এত্থ তেহি তেহি সদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকউপাসকউপাসিকাদিসত্তেহি চেৱ ৰূপাৰম্মণাদিসঙ্খাৰেহি চ পটিনিৱত্তেত্ৱা অপসক্কিত্ৱা নিলীযনং ৱিৱেচনং কাযচিত্তেহি ততো ৱিৱিত্ততায পটিসল্লানং কাযৱিৱেকো, চিত্তৱিৱেকো চ. যো ততো দুৱিধৱিৱেকতো ৱুট্ঠিতো ভৱঙ্গপ্পত্তিযা সব্ৰহ্মচাৰীহি সমাগমেন চ অপেতো. সো পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো নাম হোতি. অযং পন যস্মা পটিসল্লানানং উত্তমতো ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠাসি, তস্মা ‘‘ফলসমাপত্তিতো’’তি ৱুত্তং. কাযসক্খিনো ভৱিস্সামাতি নামকাযেন দেসনাসম্পটিচ্ছনৱসেন সক্খিভূতা ভৱিস্সাম. ননু চ ‘‘পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদী’’তি ইদং কস্মা ৱুত্তং. তিত্থিযা হি ভগৱতো পটিপক্খা, তে কস্মা তস্স আসনং পঞ্ঞাপেন্তীতি আহ ‘‘তথাগতো হী’’তিআদি.

ৱিগ্গাহিককথন্তি ৱিগ্গাহসংৱত্তনিকং সাৰম্ভকথং. আযাচেয্যাসীতি ৱচীভেদং কত্ৱা যাচেয্যাসি. পত্থেয্যাসীতি মনসা আসীসেয্যাসি. পিহেয্যাসীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. নিত্তেজতং আপন্নোতি তেজহানিযা নিত্তেজভাৱং আপন্নো, নিত্তেজভূতোতি অত্থো. ততো এৱ ভিক্খুআদযোপি সম্মুখা ওলোকেতুং অসমত্থতায পত্তক্খন্ধো, পতিতক্খন্ধোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ওনতগীৱো’’তি. দস্সিতধম্মেসূতি ৱুত্তধম্মেসু. ৱচনমত্তমেৱ হি তেসং, ন পন দস্সনং তাদিসস্সেৱ ধম্মস্স অভাৱতো. ভগৱতো এৱ ৱা ‘‘ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’’তি পৰস্স ৱচনৱসেন দস্সিতধম্মেসু. পটিচৰিস্সতীতি পটিচ্ছাদনৱসে চৰিস্সতি পৱত্তিস্সতি, পটিচ্ছাদনত্থো এৱ ৱা চৰতি-সদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেস্সতী’’তি. অঞ্ঞেন ৱা অঞ্ঞন্তি পন পটিচ্ছাদনাকাৰদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৱা ৱচনেনা’’তিআদি.

তত্থ অঞ্ঞং ৱচনন্তি যং সমনুযুঞ্জন্তেন ভগৱতা পৰস্স দোসৱিভাৱনং ৱচনং ৱুত্তং, তং ততো অঞ্ঞেনেৱ ৱচনেন পটিচ্ছাদেতি. ‘‘আপত্তিং আপন্নোসী’’তি চোদকেন ৱুত্তৱচনং ৱিয ‘‘কো আপন্নো, কিং আপন্নো, কিস্মিং আপন্নো, কং ভণথ, কিং ভণথা’’তিআদিৱচনেন অঞ্ঞং আগন্তুককথং আহৰন্তো ‘‘ত্ৱং ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘পাটলিপুত্তং গতোম্হী’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘ন তৱ পাটলিপুত্তগমনং পুচ্ছাম, আপত্তিং পুচ্ছামা’’তি ৱুত্তে ততো ৰাজগহং গতোম্হি. ৰাজগহং ৱা যাহি ব্ৰাহ্মণগেহং ৱা, আপত্তিং আপন্নোসীতি. ‘‘তত্থ মে সূকৰমংসং লদ্ধ’’ন্তিআদীনি ৱদন্তো ৱিয সমনুযুঞ্জকেন ৱুত্তৱচনতো অঞ্ঞং আগন্তুককথং আহৰন্তো অপনামেস্সতি, ৱিক্খেপং গমযিস্সতি. অপ্পতীতা হোন্তি তেন অতুট্ঠা অসোমনস্সিকাতি অপচ্চযো, দোমনস্সেতং অধিৱচনং. নেৱ অত্তনো, ন পৰেসং হিতং অভিৰাধযতীতি অনভিৰদ্ধি, দোমনস্সমেৱ. তেনেৱাহ ‘‘অপচ্চযেন দোমনস্সং ৱুত্ত’’ন্তি.

যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতোতি এত্থ ধম্ম-সদ্দেন চতুসচ্চধম্মো ৱুত্তোতি আহ ‘‘যস্স মগ্গস্স ৱা ফলস্স ৱা অত্থাযা’’তি. চতুসচ্চধম্মো হি মগ্গফলাধিগমত্থায দেসীযতি. ন নিগ্গচ্ছতীতি ন পৱত্তেতি. নন্তি নং ধম্মং. ইদানি ‘‘যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতো’’তি এত্থ ধম্ম-সদ্দেন পটিপত্তিধম্মো দস্সিতো, ন পন চতুসচ্চধম্মোতি অধিপ্পাযেন অত্থৱিকপ্পং দস্সেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. পঞ্চ ধম্মাতি গম্ভীৰঞাণচৰিযভূতানং খন্ধাদীনং উগ্গহসৱনধাৰণপৰিচযযোনিসোমনসিকাৰে সন্ধাযাহ. তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি এত্থ সম্মাসদ্দো উভযত্থাপি যোজেতব্বো ‘‘সম্মা তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি. যো হি সম্মা ধম্মং পটিপজ্জতি, তস্সেৱ সম্মা দুক্খক্খযো হোতীতি. যো পন ৱুত্তনযেন তক্কৰো, তস্স নিয্যানং অত্থতো ধম্মস্সেৱ নিয্যানন্তি তপ্পটিক্খেপেন ‘‘সো ধম্মো…পে… ন নিয্যাতি ন নিগ্গচ্ছতী’’তি আহ.

যদি তিৰচ্ছানসীহস্স নাদো সব্বতিৰচ্ছানএকচ্চমনুস্সামনুস্সনাদতো সেট্ঠত্তা সেট্ঠনাদো, কিমঙ্গং পন তথাগতসীহস্স নাদোতি আহ ‘‘সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদ’’ন্তি. যদি ৱা তিৰচ্ছানসীহনাদস্স সেট্ঠনাদতা নিব্ভযতায অপ্পটিসত্তুতায ইচ্ছিতা, তথাগতসীহনাদস্সেৱ অযমত্থো সাতিসযোতি আহ ‘‘অভীতনাদং অপ্পটিনাদ’’ন্তি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.১২৯; অ. নি. ১.২৬৮-২৭১) হি যো অত্থো ৱুত্তো, তস্স ভূততায অযং নাদো সেট্ঠনাদো নাম হোতি উত্তমনাদো. ভূতত্থো হি উত্তমত্থোতি. ইমমত্থং পন ৱদন্তস্স ভগৱতো অঞ্ঞতো ভযং ৱা আসঙ্কা ৱা নত্থীতি অভীতনাদো নাম হোতি. অভূতঞ্হি ৱদতো কুতোচি ভযং ৱা আসঙ্কা ৱা সিযা, এৱং পন ৱদন্তং ভগৱন্তং কোচি উট্ঠহিত্ৱা পটিবাহিতুং সমত্থো নাম নত্থীতি অযং নাদো অপ্পটিনাদো নাম হোতি.

সমন্ততো নিগ্গণ্হনৱসেন তোদনং ৱিজ্ঝনং সন্নিতোদকং, সম্মা ৱা নিতুদন্তি পীড়েন্তি এতেনাতি সন্নিতোদকং. ৱাচাযাতি চ পচ্চত্তে কৰণৱচনং. তেনাহ ‘‘ৱচনপতোদেনা’’তি. সঞ্জম্ভৰিমকংসূতি সমন্ততো সম্ভৰিতং অকংসু, সব্বে পৰিব্বাজকা ৱাচাতোদনেহি তুদিংসূতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সম্ভৰিতং…পে… ৱিজ্ঝিংসূ’’তি. সিঙ্গালকংযেৱাতি সিঙ্গালমেৱ, ‘‘সেগালকংযেৱা’’তিপি পাঠো. তস্সেৱাতি সিঙ্গালৰৱস্সেৱ. অথ ৱা ভেৰণ্ডকংযেৱাতি ভেদণ্ডসকুণিসদিসংযেৱাতি অত্থো. ভেদণ্ডং নাম একো পক্খী দ্ৱিমুখো, তস্স কিৰ সদ্দো অতিৱিয ৱিৰূপো অমনাপো. তেনাহ ‘‘অপিচ ভিন্নস্সৰং অমনাপসদ্দং নদতী’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

সৰভসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. কেসমুত্তিসুত্তৱণ্ণনা

৬৬. পঞ্চমে কেসমুত্তং নিৱাসো এতেসন্তি কেসমুত্তিযাতি আহ ‘‘কেসমুত্তনিগমৱাসিনো’’তি. অট্ঠৱিধপানকানীতি অম্বপানাদিঅট্ঠৱিধানি পানানি.

‘‘মা অনুস্সৱেনা’’তিআদীসু পন একো দহৰকালতো পট্ঠায এৱং অনুস্সৱো অত্থি, এৱং চিৰকালকতায অনুস্সুতিযা লব্ভমানং কথমিদং অঞ্ঞথা সিযা, তস্মা ভূতমেতন্তি অনুস্সৱেন গণ্হাতি, তথা গহণং পটিক্খিপন্তো ‘‘মা অনুস্সৱেনা’’তি আহ. অনু অনু সৱনং অনুস্সৱো. অপৰো ‘‘অম্হাকং পিতুপিতামহাদিৱুদ্ধানং উপদেসপৰম্পৰায ইদমাভতং, এৱং পৰম্পৰাভতকথং নাম ন অঞ্ঞথা সিযা, তস্মা ভূতমেত’’ন্তি গণ্হাতি, তং পটিক্খিপন্তো ‘‘মা পৰম্পৰাযা’’তি আহ. একো কেনচি কিস্মিঞ্চি ৱুত্তমত্তে ‘‘এৱং কিৰ এত’’ন্তি গণ্হাতি, তং নিসেধেন্তো ‘‘মা ইতিকিৰাযা’’তি আহ. পিটকং গন্থো সম্পদীযতি এতস্সাতি পিটকসম্পদানং, গন্থস্স উগ্গণ্হনকো. তেন পিটকউগ্গণ্হনকভাৱেন একচ্চো তাদিসং গন্থং পগুণং কত্ৱা তেন তং সমেন্তং সমেতি, তস্মা ‘‘ভূতমেত’’ন্তি গণ্হাতি, তং সন্ধাযেস পটিক্খেপো ‘‘মা পিটকসম্পদানেনা’’তি, অত্তনো উগ্গহগন্থসম্পত্তিযা মা গণ্হিত্থাতি ৱুত্তং হোতি. সমেতন্তি সংগতং.

কোচি কঞ্চি ৱিতক্কেন্তো ‘‘এৱমেৱ তেন ভৱিতব্ব’’ন্তি কেৱলং অত্তনো সঙ্কপ্পৱসেন ‘‘ভূতমিদ’’ন্তি গণ্হাতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘মা তক্কহেতূ’’তি. অঞ্ঞো ‘‘ইমায যুত্তিযা ভূতমিদ’’ন্তি কেৱলং অনুমানতো নযগ্গাহেন গণ্হাতি, তং পটিক্খিপন্তো ‘‘মা নযহেতূ’’তি আহ. কস্সচি ‘‘এৱমেতং সিযা’’তি পৰিকপ্পেন্তস্স একং কাৰণং উপট্ঠাতি, সো ‘‘অত্থেত’’ন্তি অত্তনো পৰিকপ্পিতাকাৰেন গণ্হাতি, তং পটিসেধেন্তো ‘‘মা আকাৰপৰিৱিতক্কেনা’’তি আহ. অপৰস্স চিন্তযতো যথাপৰিকপ্পিতং কঞ্চি অত্থং ‘‘এৱমেতং ন অঞ্ঞথা’’তি অভিনিৱিসন্তস্স একা দিট্ঠি উপ্পজ্জতি. যা যস্স তং কাৰণং নিজ্ঝাযন্তস্স পচ্চক্খং ৱিয নিৰূপেত্ৱা চিন্তেন্তস্স খমতি. সো ‘‘অত্থেত’’ন্তি দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা গণ্হাতি, তং সন্ধাযাহ ‘‘মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা’’তি.

অকুসলৱেৰস্সাতি পাণাতিপাতাদিপঞ্চৱিধং ৱেৰং সন্ধায ৱদতি. কোধো নাম চেতসো দুক্খন্তি আহ ‘‘কোধচিত্তস্স অভাৱেনা’’তি. কিলেসস্সাতি চিত্তং ৱিবাধেন্তস্স উপতাপেন্তস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চাদিকিলেসস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

কেসমুত্তিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সাড়্হসুত্তৱণ্ণনা

৬৭. ছট্ঠে পাতো অসিতব্বভোজনং পাতৰাসং, ভুত্তং পাতৰাসং এতেসন্তি ভুত্তপাতৰাসা. দাসা নাম অন্তোজাতা ৱা ধনক্কীতা ৱা কৰমৰানীতা ৱা সযং ৱা দাসব্যং উপগতা. ভত্তৱেতনভতা কম্মকাৰা নাম.

নিচ্ছাতোতি এত্থ ছাতং ৱুচ্চতি তণ্হা জিঘচ্ছাহেতুতায, সা অস্স নত্থীতি নিচ্ছাতো. তেনাহ ‘‘নিত্তণ্হো’’তি. অব্ভন্তৰে সন্তাপকৰানং কিলেসানন্তি অত্তনো সন্তানে দৰথপৰিড়াহজননেন সন্তাপনকিলেসানং. অন্তোতাপনকিলেসানং অভাৱা সীতো সীতলো ভূতো জাতোতি সীতিভূতো. তেনাহ ‘‘সীতলীভূতো’’তি. মগ্গফলনিব্বানসুখানি ৱা পটিসংৱেদেতীতি সুখপ্পটিসংৱেদী. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সাড়্হসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. কথাৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

৬৮. সত্তমে কথাৱত্থূনীতি কথায পৱত্তিট্ঠানানি. যস্মা তেহি ৱিনা কথা ন পৱত্ততি, তস্মা ‘‘কথাকাৰণানী’’তি ৱুত্তং. অততি সততি সততং গচ্ছতি পৱত্ততীতি অদ্ধা, কালোতি আহ ‘‘অতীতমদ্ধানং নাম কালোপি ৱত্ততী’’তি. ধম্মপ্পৱত্তিমত্ততায হি পৰমত্থতো অৱিজ্জমানোপি কালো তস্সেৱ ধম্মস্স পৱত্তিঅৱত্থাৱিসেসং উপাদায তেনেৱ ৱোহাৰেন অতীতোতিআদিনা ৱোহৰীযতি, অতীতাদিভেদো চ নামাযং নিপ্পৰিযাযতো ধম্মানংযেৱ হোতি, ন কালস্সাতি আহ ‘‘খন্ধাপি ৱত্তন্তী’’তি. যথাৱুত্তমত্থং ইতৰেসু দ্ৱীসু অতিদিসতি ‘‘অনাগতপচ্চুপ্পন্নেসুপি এসেৱ নযো’’তি. অতীতমদ্ধানন্তিআদীসু চ দ্ৱে পৰিযাযা সুত্তন্তপৰিযাযো, অভিধম্মপৰিযাযো চ. সুত্তন্তপৰিযাযেন পটিসন্ধিতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম, চুতিতো পচ্ছা অনাগতো অদ্ধা নাম, সহ চুতিপটিসন্ধীতি তদন্তৰং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. অভিধম্মপৰিযাযেন তীসু খণেসু উপ্পাদতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম, উপ্পাদতো উদ্ধং অনাগতো অদ্ধা নাম, খণত্তযং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. তত্থাযং সুত্তন্তদেসনাতি সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ অতীতাদিৱিসযং কথং দস্সেন্তো ‘‘অতীতে কস্সপো নামা’’তিআদিমাহ.

একংসেনেৱ ব্যাকাতব্বো ৱিস্সজ্জেতব্বোতি একংসব্যাকৰণীযো. ‘‘চক্খু অনিচ্চ’’ন্তি পঞ্হে উত্তৰপদাৱধাৰণং সন্ধায ‘‘একংসেনেৱ ব্যাকাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং নিচ্চতায লেসস্সপি তত্থ অভাৱতো, পুৰিমপদাৱধাৰণে পন ৱিভজ্জব্যাকৰণীযতায. তেনাহ ‘‘অনিচ্চং নাম চক্খূতি পুট্ঠেন পনা’’তিআদি. চক্খুসোতে ৱিসেসত্থসামঞ্ঞত্থানং অসাধাৰণভাৱতো দ্ৱিন্নং তেসং সদিসচোদনা পটিচ্ছন্নমুখেনেৱ ব্যাকৰণীযা পটিক্খেপৱসেন অনুঞ্ঞাতৱসেন চ ৱিস্সজ্জিতব্বতোতি আহ ‘‘যথা চক্খু, তথা সোতং…পে… অযং পটিপুচ্ছাব্যাকৰণীযো পঞ্হো’’তি. তং জীৱং তং সৰীৰন্তি জীৱসৰীৰানং অনঞ্ঞতাপঞ্হে যস্স যেন অনঞ্ঞতা চোদিতা, সো এৱ পৰমত্থতো নুপলব্ভতীতি চ ঝানত্তযস্স মেত্তেয্যতাকিত্তনসদিসোতি অব্যাকাতব্বতায ঠপনীযো ৱুত্তো. এৱৰূপো হি পঞ্হো তিধা অৱিস্সজ্জনীযত্তা ব্যাকৰণং অকত্ৱা ঠপেতব্বো.

তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ঠানং, কাৰণন্তি আহ ‘‘কাৰণাকাৰণে’’তি. যুত্তেন কাৰণেনাতি অনুৰূপেন কাৰণেন. পহোতীতি নিগ্গণ্হিতুং সমত্থো হোতি. সস্সতৱাদিভাৱমেৱ দীপেতীতি অত্তনা গহিতে উচ্ছেদৱাদে দোসং দিস্ৱা অত্তনোপি সস্সতৱাদিভাৱমেৱ দীপেতি. পুগ্গলৱাদিম্হীতি ইমিনা ৱচ্ছকুত্তিযৱাদিং দস্সেতি. পঞ্হং পুচ্ছন্তেহি পটিপজ্জিতব্বা পটিপদা পঞ্হপুচ্ছনকানং ৱত্তং.

পটিচৰতীতি পটিচ্ছাদনৱসেন চৰতি পৱত্ততি. পটিচ্ছাদনত্থো এৱ ৱা চৰতিসদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেতী’’তি. অঞ্ঞেনঞ্ঞন্তি পন পটিচ্ছাদনাকাৰদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৱচনেনা’’তিআদি. তত্থ অঞ্ঞেন ৱচনেনাতি যং চোদকেন চুদিতকস্স দোসৱিভাৱনং ৱচনং ৱুত্তং, তং ততো অঞ্ঞেন ৱচনেন পটিচ্ছাদেতি. যো হি ‘‘আপত্তিং আপন্নোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘কো আপন্নো, কিং আপন্নো, কিস্মিং আপন্নো, কং ভণথ, কিং ভণথা’’তি ৱদতি. ‘‘এৱৰূপং কিঞ্চি তযা দিট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘ন সুণামী’’তি সোতং ৱা উপনেতি, অযং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি নাম. ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিনা হি চোদনং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ ৱিক্খেপাপজ্জনং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণং, বহিদ্ধা কথাপনামনং ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি অযমেতেসং ৱিসেসো. তেনেৱাহ ‘‘আগন্তুককথং ওতাৰেন্তো’’তিআদি. তত্থ অপনামেতীতি ৱিক্খেপেতি. তত্ৰাতি তস্মিং বহিদ্ধাকথায অপনামনে.

উপনিসীদতি ফলং এত্থাতি কাৰণং উপনিসা, উপেচ্চ নিস্সযতীতি ৱা উপনিসা, সহ উপনিসাযাতি সউপনিসোতি আহ ‘‘সউপনিস্সযো সপচ্চযো’’তি.

ওহিতসোতোতি অনঞ্ঞৱিহিতত্তা ধম্মস্সৱনায অপনামিতসোতো. ততো এৱ তদত্থং ঠপিতসোতো. কুসলধম্মন্তি অৰিযমগ্গো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অৰিযমগ্গ’’ন্তি.

কথাৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অঞ্ঞতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা

৬৯. অট্ঠমে ভগৱা মূলং কাৰণং এতেসং যাথাৱতো অধিগমাযাতি ভগৱংমূলকা. তেনাহ ‘‘ভগৱন্তঞ্হি নিস্সায মযং ইমে ধম্মে আজানাম পটিৱিজ্ঝামা’’তি. অম্হাকং ধম্মাতি তেহি অত্তনা অধিগন্তব্বতায ৱুত্তং. সেৱিতব্বাসেৱিতব্বানঞ্হি যাথাৱতো অধিগমঞ্ঞাণানি অধিগচ্ছনকসম্বন্ধীনি, তানি চ সম্মাসম্বুদ্ধমূলকানি অনঞ্ঞৱিসযত্তা. তেনাহ ‘‘পুব্বে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধেনা’’তিআদি. ইমে ধম্মাতি ইমে ঞাণধম্মা. আজানামাতি অভিমুখং পচ্চক্খতো জানাম. পটিৱিজ্ঝামাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং, অধিগচ্ছামাতি অত্থো. ভগৱা নেতা এতেসন্তি ভগৱংনেত্তিকা. নেতাতি সেৱিতব্বধম্মে ৱেনেয্যসন্তানং পাপেতা. ৱিনেতাতি অসেৱিতব্বধম্মে ৱেনেয্যসন্তানতো অপনেতা. তদঙ্গৱিনযাদিৱসেন ৱা ৱিনেতা. অথ ৱা যথা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো হোতি, এৱং ৱিসেসতো নেতা. অনুনেতাতি ‘‘ইমে ধম্মা সেৱিতব্বা, ইমে ন সেৱিতব্বা’’তি উভযসম্পাপনাপনযনত্থং পঞ্ঞাপেতা. তেনাহ ‘‘যথাসভাৱতো’’তিআদি.

পটিসৰন্তি এত্থাতি পটিসৰণং, ভগৱা পটিসৰণং এতেসন্তি ভগৱংপটিসৰণা. আপাথং উপগচ্ছন্তা হি ভগৱা পটিসৰণং সমোসৰণট্ঠানং. তেনাহ ‘‘চতুভূমকধম্মা’’তিআদি. পটিসৰতি সভাৱসম্পটিৱেধৱসেন পচ্চেকং উপগচ্ছতীতি ৱা পটিসৰণং, ভগৱা পটিসৰণং এতেসন্তি ভগৱংপটিসৰণা. পটিসৰতি পটিৱিজ্ঝতীতি ৱা পটিসৰণং, তস্মা পটিৱিজ্ঝনৱসেন ভগৱা পটিসৰণং এতেসন্তি ভগৱংপটিসৰণা. তেনাহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. পটিৱেধৱসেনাতি পটিৱিজ্ঝিতব্বতাৱসেন. অসতিপি মুখে অত্থতো এৱং ৱদন্তো ৱিয হোতীতি আহ ‘‘ফস্সো আগচ্ছতি অহং ভগৱা কিন্নামো’’তি. ফস্সো ঞাণস্স আপাথং আগচ্ছন্তোযেৱ হি অত্তনো ‘‘অহং কিন্নামো’’তি নামং পুচ্ছন্তো ৱিয, ভগৱা চস্স নামং কৰোন্তো ৱিয হোতি.

পটিভাতূতি এত্থ পটিসদ্দাপেক্খায ‘‘ভগৱন্ত’’ন্তি উপযোগৱচনং, অত্থো পন সামিৱচনৱসেনেৱ ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভগৱতো’’তি. পটিভাতূতি চ ভাগো হোতু. ভগৱতো হি এস ভাগো, যদিদং ধম্মস্স দেসনা, অম্হাকং পন ভাগো সৱনন্তি অধিপ্পাযো. এৱঞ্হি সদ্দলক্খণেন সমেতি. কেচি পন পটিভাতূতি পদস্স দিস্সতূতি অত্থং ৱদন্তি, ঞাণেন দিস্সতু, দেসীযতূতি ৱা অত্থো. উপট্ঠাতূতি ঞাণস্স পচ্চুপতিট্ঠতু. পাড়িযং কো অধিপ্পযাসোতি এত্থ কো অধিকপ্পযোগোতি অত্থো.

লোকৱজ্জৱসেনাতি লোকিযজনেহি পকতিযা গৰহিতব্বৱজ্জৱসেন. ৱিপাকৱজ্জৱসেনাতি ৱিপাকস্স অপাযসংৱত্তনিকৱজ্জৱসেন. কথন্তিআদিনা উভযৱজ্জৱসেনপি অপ্পসাৱজ্জতায ৱিসযং দস্সেতি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অঞ্ঞতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. অকুসলমূলসুত্তৱণ্ণনা

৭০. নৱমে লুব্ভতীতি লোভো. দুস্সতীতি দোসো. মুয্হতীতি মোহো. লোভাদীনি পনেতানি অসহজাতানং পাণাতিপাতাদীনং কেসঞ্চি অকুসলানং উপনিস্সযপচ্চযট্ঠেন, সহজাতানং অদিন্নাদানাদীনং কেসঞ্চি সম্পযুত্তা হুত্ৱা উপ্পাদকট্ঠেন, সযঞ্চ অকুসলানীতি সাৱজ্জদুক্খৱিপাকট্ঠেনাতি আহ ‘‘অকুসলানং মূলানি, অকুসলানি চ তানি মূলানী’’তি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘ৰত্তো খো, আৱুসো, ৰাগেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতী’’তিআদি. যদপীতি লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যোপি, ভিক্খৱে, লোভো’’তি. তদপীতি এত্থাপি এসেৱ নযোতি আহ ‘‘সোপি অকুসলমূল’’ন্তি. ৱিনাপি লিঙ্গৱিপল্লাসেন অত্থযোজনং দস্সেন্তো ‘‘অকুসলমূলং ৱা’’তিআদিমাহ. সব্বত্থাতি ‘‘যদপি, ভিক্খৱে, দোসো, তদপি অকুসলমূল’’ন্তিআদীসু. অভিসঙ্খৰোতীতি এত্থ আযূহতীতি অত্থং ৱত্ৱা তঞ্চ আযূহনং পচ্চযসমৱাযসিদ্ধিতো সম্পিণ্ডনং ৰাসিকৰণং ৱিয হোতীতি আহ ‘‘সম্পিণ্ডেতি ৰাসিং কৰোতী’’তি.

পাড়িযং ‘‘ৱধেনা’’তিআদীসু ৱধেনাতি মাৰণেন ৱা পোথনেন ৱা. ৱধসদ্দো হি হিংসনত্থো ৱিহেঠনত্থো চ হোতি. বন্ধনেনাতি অদ্দুবন্ধনাদিনা. জানিযাতি ধনজানিযা, ‘‘সতং গণ্হথ, সহস্সং গণ্হথা’’তি এৱং পৱত্তিতদণ্ডেনাতি অত্থো. গৰহাযাতি পঞ্চসিখমুণ্ডককৰণং, গোমযসিঞ্চনং, গীৱায কুৰণ্ডকবন্ধনন্তি এৱমাদীনি কত্ৱা গৰহপাপনেন. তত্থ পঞ্চসিখমুণ্ডককৰণং নাম কাকপক্খকৰণং. গোমযসিঞ্চনং সীসেন কণোদকাৱসেচনং. কুৰণ্ডকবন্ধনং গদ্দুলবন্ধনং.

কালস্মিং ন ৱদতীতি যুত্তকালে ন ৱদতি, ৱত্তব্বকালস্স পুব্বে ৱা পচ্ছা ৱা অযুত্তকালে ৱত্তা হোতি. অভূতৱাদীতি যং নত্থি, তস্স ৱত্তা. তেনাহ ‘‘ভূতং ন ৱদতী’’তি. অত্থং ন ৱদতীতি কাৰণং ন ৱদতি, অকাৰণনিস্সিতং নিপ্ফলং ৱত্তা হোতি. ধম্মং ন ৱদতীতি সভাৱং ন ৱদতি, অসভাৱং ৱত্তা অযথাৱাদীতি অত্থো. ৱিনযং ন ৱদতীতি সংৱৰৱিনযং ন ৱদতি, ন সংৱৰৱিনযপ্পটিসংযুত্তস্স ৱত্তা হোতি, অত্তনো সুণন্তস্স চ ন সংৱৰৱিনযাৱহস্স ৱত্তাতি অত্থো.

অতচ্ছন্তি অভূতত্থং. তেনাহ ‘‘ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. অথ ৱা অভূতন্তি অসন্তং অৱিজ্জমানং. অতচ্ছন্তি অতথাকাৰং.

পুঞ্ঞকম্মতো এতি উপ্পজ্জতীতি অযো, ৱড্ঢি. তপ্পটিক্খেপেন অনযো, অৱড্ঢীতি আহ ‘‘অনযং আপজ্জতীতি অৱড্ঢিং আপজ্জতী’’তি. মালুৱাসিপাটিকা নাম দীঘসণ্ঠানং মালুৱাপক্কং, মালুৱাফলপোট্ঠলিকাতি অত্থো. ফলিতাযাতি আতপেন সুস্সিত্ৱা ভিন্নায. ৱটৰুক্খাদীনং মূলেতি ৱটৰুক্খাদীনং সমীপে. সকভাৱেন সণ্ঠাতুং ন সক্কোন্তীতি কস্মা ন সক্কোন্তি? ভৱনৱিনাসভযা. ৰুক্খমূলে পতিতমালুৱাবীজতো হি লতা উপ্পজ্জিত্ৱা ৰুক্খং অভিৰুহতি. সা মহাপত্তা চেৱ বহুপত্তা চ মহাকোলিৰপত্তসণ্ঠানেহি ততো চ মহন্ততৰেহি সাখাৱিটপন্তৰেহি পত্তেহি সমন্নাগতা. অথ নং ৰুক্খং মূলতো পট্ঠায ৱিনন্ধমানা সব্বৱিটপানি সঞ্ছাদেত্ৱা মহন্তং ভাৰং জনেত্ৱা তিট্ঠতি, সা ৱাতে ৱাযন্তে দেৱে ৱা ৱস্সন্তে ওঘনহেট্ঠাগতা ওলম্বনহেতুভূতং ঘনভাৱং জনেত্ৱা তস্স ৰুক্খস্স সব্বসাখং ভিজ্জতি, ভূমিযং নিপাতেতি. ততো তস্মিং ৰুক্খে পতিট্ঠিতৱিমানং ভিজ্জতি ৱিনস্সতি. ইতি তা দেৱতাযো ভৱনৱিনাসভযা সকভাৱেন সণ্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. এত্থ চ যং সাখট্ঠকৱিমানং হোতি, তং সাখাসু ভিজ্জমানাসু তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জিত্ৱা সব্বসাখাসু ভিন্নাসু সব্বং ভিজ্জতি, ৰুক্খট্ঠকৱিমানং পন যাৱ ৰুক্খস্স মূলমত্তম্পি তিট্ঠতি, তাৱ ন নস্সতীতি ৱেদিতব্বং. তত্থ তত্থ পলুজ্জিত্ৱাতি তত্থ তত্থ ভিজ্জিত্ৱা. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অকুসলমূলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. উপোসথসুত্তৱণ্ণনা

৭১. দসমে তদহূতি এত্থ তস্মিং অহনীতি অত্থোতি আহ ‘‘তস্মিং অহু উপোসথে’’তি. উপৱসন্তি এত্থাতি উপোসথো, উপোসথদিৱসো. উপৱসন্তীতি চ সীলেন ৱা অনসনেন ৱা খীৰসাযনাদিৱিধিনা ৱা উপেতা হুত্ৱা ৱসন্তীতি অত্থো. উপোসথদিৱসে হি সাসনিকা সীলেন, বাহিৰকা সব্বসো আহাৰস্স অভুঞ্জনেন খীৰসাযনমধুসাযনাদিৱিধিনা ৱা উপেতা হুত্ৱা ৱিহৰন্তি. সো পনেস উপোসথদিৱসো অট্ঠমিচাতুদ্দসিপন্নৰসিভেদেন তিৱিধো, তস্মা সেসদ্ৱযনিৱাৰণত্থং ‘‘পন্নৰসিকউপোসথদিৱসে’’তি ৱুত্তং. ৱৱস্সগ্গত্থেতি ৱচসাযত্থে. দিৱসদ্দো দিৱাসদ্দো ৱিয দিৱসপৰিযাযো, তস্স ৱিসেসনভাৱেন ৱুচ্চমানো দিৱাসদ্দো সৱিসেসেন দীপেতীতি আহ ‘‘দিৱসস্স দিৱা, মজ্ঝন্হিকে কালেতি অত্থো’’তি. পটিচ্ছাপেত্ৱাতি সম্পটিচ্ছনং কাৰেত্ৱা. ৱিপাকফলেনাতি সদিসফলেন. ন মহপ্ফলো হোতি মনোদুচ্চৰিতদুস্সীল্যেন উপক্কিলিট্ঠভাৱতো. ৱিপাকানিসংসেনাতি উদ্ৰযফলেন. ৱিপাকোভাসেনাতি পটিপক্খৱিগমজনিতেন সভাৱসঙ্খাতেন ৱিপাকোভাসেন. ন মহাওভাসো অপৰিসুদ্ধভাৱতো. ৱিপাকৱিপ্ফাৰস্সাতি ৱিপাকৱেপুল্লস্স.

নাহং ক্ৱচনীতিআদিৱচনস্স মিচ্ছাভিনিৱেসৱসেন পৱত্তত্তা ‘‘ইদং তস্স মুসাৱাদস্মিং ৱদামী’’তি পাড়িযং ৱুত্তং, চতুকোটিকসুঞ্ঞতাদস্সনৱসেন পৱত্তং পন অৰিযদস্সনমেৱাতি ন তত্থ মুসাৱাদো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘নাহং ক্ৱচনি, কস্সচি কিঞ্চনতস্মিং, ন চ মম ক্ৱচনি, কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনতত্থী’’’তিআদি (ম. নি. ৩.৭০).

এত্থ হি চতুকোটিকসুঞ্ঞতা কথিতা. কথং? অৰিযো (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৬০; ম. নি. অট্ঠ. ৩.৭০) হি নাহং ক্ৱচনীতি ক্ৱচি অত্তানং ন পস্সতি, কস্সচি কিঞ্চনতস্মিন্তি অত্তনো অত্তানং কস্সচি পৰস্স কিঞ্চনভাৱে উপনেতব্বং ন পস্সতি, ভাতিট্ঠানে ভাতৰং, সহাযট্ঠানে সহাযং, পৰিক্খাৰট্ঠানে পৰিক্খাৰং মঞ্ঞিত্ৱা উপনেতব্বং ন পস্সতীতি অত্থো. ন চ মম ক্ৱচনীতি এত্থ মম-সদ্দং তাৱ ঠপেত্ৱা ক্ৱচনি পৰস্স চ অত্তানং ক্ৱচি ন পস্সতীতি অযমত্থো. ইদানি মম-সদ্দং আহৰিত্ৱা ‘‘মম কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনতত্থী’’তি সো পৰস্স অত্তানং ‘‘মম কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনভাৱেন অত্থী’’তি ন পস্সতি, অত্তনো ভাতিকট্ঠানে ভাতৰং, সহাযট্ঠানে সহাযং, পৰিক্খাৰট্ঠানে পৰিক্খাৰন্তি কিস্মিঞ্চি ঠানে পৰস্স অত্তানং ইমিনা কিঞ্চনভাৱেন উপনেতব্বং ন পস্সতীতি অত্থো. এৱমযং যস্মা নেৱ কত্থচি অত্তানং পস্সতি, ন তং পৰস্স কিঞ্চনভাৱে উপনেতব্বং পস্সতি. ন কত্থচি পৰস্স অত্তানং পস্সতি, ন পৰস্স অত্তানং অত্তনো কিঞ্চনভাৱে উপনেতব্বং পস্সতি, তস্মা অযং সুঞ্ঞতা চতুকোটিকাতি ৱেদিতব্বা.

যস্মা পন মিচ্ছাদিট্ঠিকানং যাথাৱদস্সনস্স অসম্ভৱতো যথাৱুত্তচতুকোটিকসুঞ্ঞতাদস্সনং ন সম্ভৱতি, তস্মা ‘‘নত্থি মাতা, নত্থি পিতা’’তিআদিৱচনং (দী. নি. ১.১৭১) ৱিয মিচ্ছাগাহৱসেন ‘‘নাহং ক্ৱচনী’’তিআদি ৱুত্তন্তি যুত্তো চেত্থ মুসাৱাদসম্ভৱো. কত্থচীতি ঠানে, কালে ৱা. অথ ‘‘নিপ্ফলো’’তি কস্মা ৱুত্তং. ‘‘ন মহপ্ফলো’’তি সদ্দেন হি মহপ্ফলাভাৱোৱ জোতিতো, ন পন সব্বথা ফলাভাৱোতি আহ ‘‘ব্যঞ্জনমেৱ হি এত্থ সাৱসেস’’ন্তিআদি. সেসপদেসুপীতি ‘‘ন মহানিসংসো’’তিআদীসুপি.

অট্ঠহি কাৰণেহীতি –

‘‘অথ খো, ভন্তে, সক্কো দেৱানমিন্দো দেৱানং তাৱতিংসানং ভগৱতো অট্ঠ যথাভুচ্চে ৱণ্ণে পযিৰুদাহাসি – ‘তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো দেৱা তাৱতিংসা, যাৱঞ্চ সো ভগৱা বহুজনহিতায পটিপন্নো বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং, এৱং বহুজনহিতায পটিপন্নং বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং ইমিনাপঙ্গেন সমন্নাগতং সত্থাৰং নেৱ অতীতংসে সমনুপস্সামি, ন পনেতৰহি অঞ্ঞত্ৰ তেন ভগৱতা’’তি –

আদিনা মহাগোৱিন্দসুত্তে (দী. নি. ২.২৯৬) ৱিত্থাৰিতেহি বহুজনহিতায পটিপন্নাদীহি বুদ্ধানুভাৱদীপকেহি অট্ঠহি কাৰণেহি. অথ ‘‘নৱহি কাৰণেহী’’তি অৱত্ৱা ‘‘অট্ঠহি কাৰণেহী’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘এত্থ হি…পে… সব্বে লোকিযলোকুত্তৰা বুদ্ধগুণা সঙ্গহিতা’’তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইমস্মিং সুত্তে ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তি ইমিনা ৱচনেন অৱিসেসতো সব্বেপি লোকিযলোকুত্তৰা বুদ্ধগুণা দীপিতা, তস্মা তেন দীপিতগুণে সন্ধায ‘‘অট্ঠহি কাৰণেহী’’তি ৱুত্তন্তি. অৰহন্তিআদীহি পাটিযেক্কগুণাৱ নিদ্দিট্ঠাতি অৰহন্তিআদীহি একেকেহি পদেহি একেকে গুণাৱ নিদ্দিট্ঠাতি অত্থো.

সহতন্তিকন্তি পাড়িধম্মসহিতং. পুৰিমনযেনেৱ যোজনা কাতব্বাতি ‘‘কিলিট্ঠস্মিঞ্হি কাযে পসাধনং পসাধেত্ৱা নক্খত্তং কীড়মানা ন সোভন্তী’’তিআদিনা নযেন যোজনা কাতব্বাতি অত্থো.

সঙ্ঘস্স অনুস্সৰণং নাম তস্স গুণানুস্সৰণমেৱাতি আহ ‘‘অট্ঠন্নং অৰিযপুগ্গলানং গুণে অনুস্সৰতী’’তি. দ্ৱে তযো ৱাৰে গাহাপিতং উসুমন্তি দ্ৱে তযো ৱাৰে উদ্ধনং আৰোপেত্ৱা সেদনৱসেন গাহাপিতং উসুমং. পুৰিমনযেনেৱ যোজনা কাতব্বাতি ‘‘কিলিট্ঠস্মিঞ্হি ৱত্থে পসাধনং পসাধেত্ৱা নক্খত্তং কীড়মানা ন সোভন্তী’’তিআদিনা নযেন যোজনা কাতব্বা.

পহীনকালতো পট্ঠায…পে… ৱিৰতাৱাতি এতেন পহানহেতুকা ইধাধিপ্পেতা ৱিৰতীতি দস্সেতি. কম্মক্খযকৰঞাণেন হি পাণাতিপাতদুস্সীল্যস্স পহীনত্তা অৰহন্তো অচ্চন্তমেৱ ততো পটিৱিৰতাতি ৱুচ্চতি সমুচ্ছেদৱসেন পহানৱিৰতীনং অধিপ্পেতত্তা. কিঞ্চাপি পহানৱিৰমণানং পুৰিমপচ্ছিমকালতা নত্থি, মগ্গধম্মানং পন সম্মাদিট্ঠিআদীনং সম্মাৱাচাদীনঞ্চ পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নভাৱে অপেক্খিতে সহজাতানম্পি পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নভাৱেন গহণং পুৰিমপচ্ছিমভাৱেনেৱ হোতীতি, গহণপ্পৱত্তিআকাৰৱসেন পচ্চযভূতেসু সম্মাদিট্ঠিআদীসু পহাযকধম্মেসু পহানকিৰিযায পুৰিমকালৱোহাৰো, পচ্চযুপ্পন্নাসু চ ৱিৰতীসু ৱিৰমণকিৰিযায অপৰকালৱোহাৰো চ হোতীতি পহানং ৱা সমুচ্ছেদৱসেন, ৱিৰতি পটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন যোজেতব্বা.

অথ ৱা পাণো অতিপাতীযতি এতেনাতি পাণাতিপাতো, পাণঘাতহেতুভূতো ধম্মসমূহো. কো পন সো? অহিৰিকানোত্তপ্পদোসমোহৱিহিংসাদযো কিলেসা. তে হি অৰহন্তো অৰিযমগ্গেন পহায সমুগ্ঘাতেত্ৱা পাণাতিপাতদুস্সীল্যতো অচ্চন্তমেৱ পটিৱিৰতাতি ৱুচ্চন্তি, কিলেসেসু পহীনেসু কিলেসনিমিত্তস্স কম্মস্স অনুপ্পজ্জনতো. অদিন্নাদানং পহাযাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৱিৰতাৱাতি অৱধাৰণেন তস্সা ৱিৰতিযা কালাদিৱসেন অপৰিযন্ততং দস্সেতি. যথা হি অঞ্ঞে সমাদিন্নৱিৰতিকাপি অনৱট্ঠিতচিত্ততায লাভজীৱিতাদিহেতু সমাদানং ভিন্দন্তি, ন এৱং অৰহন্তো, অৰহন্তো পন সব্বসো পহীনপাণাতিপাতত্তা অচ্চন্তৱিৰতা এৱাতি.

দণ্ডনসঙ্খাতস্স পৰৱিহেঠনস্স চ পৰিৱজ্জনভাৱদীপনত্থং দণ্ডসত্থানং নিক্খেপৱচনন্তি আহ ‘‘পৰূপঘাতত্থাযা’’তিআদি. লজ্জীতি এত্থ ৱুত্তলজ্জায ওত্তপ্পম্পি ৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং. ন হি পাপজিগুচ্ছনপাপুত্তাসৰহিতং, পাপভযং ৱা অলজ্জনং অত্থীতি. ধম্মগৰুতায ৱা অৰহন্তানং ধম্মস্স চ অত্তা ধীনত্তা অত্তাধিপতিভূতা লজ্জাৱ ৱুত্তা, ন পন লোকাধিপতি ওত্তপ্পং. ‘‘দযং মেত্তচিত্ততং আপন্না’’তি কস্মা ৱুত্তং, ননু দযা-সদ্দো ‘‘অদযাপন্নো’’তিআদীসু কৰুণায পৱত্ততীতি? সচ্চমেতং, অযং পন দযা-সদ্দো অনুৰক্খণত্থং অন্তোনীতং কত্ৱা পৱত্তমানো মেত্তায কৰুণায চ পৱত্ততীতি ইধ মেত্তায পৱত্তমানো ৱুত্তো. মিজ্জতি সিনিয্হতীতি মেত্তা, মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং, মেত্তং চিত্তং এতস্সাতি মেত্তচিত্তো, তস্স ভাৱো মেত্তচিত্ততা, মেত্তাইচ্চেৱ অত্থো.

সব্বপাণভূতহিতানুকম্পীতি এতেন তস্সা ৱিৰতিযা পৱত্তৱসেন অপৰিযন্ততং দস্সেতি. পাণভূতেতি পাণজাতে. অনুকম্পকাতি কৰুণাযনকা, যস্মা পন মেত্তা কৰুণায ৱিসেসপচ্চযো হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তায এৱ দযাপন্নতাযা’’তি. এৱং যেহি ধম্মেহি পাণাতিপাতা ৱিৰতি সম্পজ্জতি, তেহি লজ্জামেত্তাকৰুণাধম্মেহি সমঙ্গিভাৱো দস্সিতো.

পৰপৰিগ্গহিতস্স আদানন্তি পৰসন্তকস্স আদানং. থেনো ৱুচ্চতি চোৰো, তস্স ভাৱো থেয্যং, কামঞ্চেত্থ ‘‘লজ্জী দযাপন্নো’’তি ন ৱুত্তং, অধিকাৰৱসেন পন অত্থতো ৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং. যথা হি লজ্জাদযো পাণাতিপাতপ্পহানস্স ৱিসেসপচ্চযা, এৱং অদিন্নাদানপ্পহানস্সপীতি, তস্মা সাপি পাড়ি আনেত্ৱা ৱত্তব্বা. এস নযো ইতো পৰেসুপি. অথ ৱা সুচিভূতেনাতি এতেন হিৰোত্তপ্পাদীহি সমন্নাগমো, অহিৰিকাদীনঞ্চ পহানং ৱুত্তমেৱাতি ‘‘লজ্জী’’তিআদি ন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

অসেট্ঠচৰিযন্তি অসেট্ঠানং হীনানং, অসেট্ঠং ৱা লামকং চৰিযং, নিহীনৱুত্তিং মেথুনন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মং সেট্ঠং আচাৰন্তি মেথুনৱিৰতিমাহ. আৰাচাৰী মেথুনাতি এতেন – ‘‘ইধেকচ্চো ন হেৱ খো মাতুগামেন সদ্ধিং দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, অপিচ খো মাতুগামস্স উচ্ছাদনপৰিমদ্দনন্হাপনসম্বাহনং সাদিযতি, সো তং অস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৭.৫০) ৱুত্তা সত্তৱিধমেথুনসংযোগাপি পটিৱিৰতি দস্সিতাতি দট্ঠব্বং.

‘‘সচ্চতো থেততো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৯) ৱিয থেত-সদ্দো থিৰপৰিযাযো, থিৰভাৱো চ সচ্চৱাদিতায ঠিতকথত্তা কথাৱসেন ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘ঠিতকথাতি অত্থো’’তি. ন ঠিতকথোতি যথা হলিদ্দিৰাগাদযো অনৱট্ঠিতসভাৱতায ন ঠিতা, এৱং ন ঠিতা কথা যস্স সো ন ঠিতকথোতি হলিদ্দিৰাগাদযো যথা কথায উপমা হোন্তি, এৱং যোজেতব্বং. এস নযো ‘‘পাসাণলেখা ৱিযা’’তিআদীসুপি. সদ্ধা অযতি পৱত্ততি এত্থাতি সদ্ধাযা, সদ্ধাযা এৱ সদ্ধাযিকা যথা ৱেনযিকা. সদ্ধায ৱা অযিতব্বা সদ্ধাযিকা, সদ্ধেয্যাতি অত্থো. ৱত্তব্বতং আপজ্জতি ৱিসংৱাদনতোতি অধিপ্পাযো.

একং ভত্তং একভত্তং, তং এতেসমত্থীতি একভত্তিকা, একস্মিং দিৱসে একৱাৰমেৱ ভুঞ্জনকা. তযিদং ৰত্তিভোজনেনপি সিযাতি আহ ‘‘ৰত্তূপৰতা’’তি. এৱম্পি সাযন্হভোজনেনপি সিযুং একভত্তিকাতি তদাসঙ্কানিৱত্তনত্থং ‘‘ৱিৰতা ৱিকালভোজনা’’তি ৱুত্তং. অৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৱ মজ্ঝন্হিকা অযং বুদ্ধানং অৰিযানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো ভোজনস্স কালো নাম, তদঞ্ঞো ৱিকালো. অট্ঠকথাযং পন দুতিযপদেন ৰত্তিভোজনস্স পটিক্খিত্তত্তা অপৰণ্হো ‘‘ৱিকালো’’তি ৱুত্তো.

সঙ্খেপতো ‘‘সব্বপাপস্স অকৰণ’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তং (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৩) ভগৱতো সাসনং সচ্ছন্দৰাগপ্পৱত্তিতো নচ্চাদীনং দস্সনং ন অনুলোমেতীতি আহ ‘‘সাসনস্স অননুলোমত্তা’’তি. অত্তনা পযোজিযমানং পৰেহি পযোজাপীযমানঞ্চ নচ্চং নচ্চভাৱসামঞ্ঞতো পাড়িযং একেনেৱ নচ্চসদ্দেন গহিতং, তথা গীতৱাদিতসদ্দা চাতি আহ ‘‘নচ্চননচ্চাপনাদিৱসেনা’’তি. আদি-সদ্দেন গাযনগাযাপনৱাদনৱাদাপনানি সঙ্গণ্হাতি. দস্সনেন চেত্থ সৱনম্পি সঙ্গহিতং ৱিৰূপেকসেসনযেন. আলোচনসভাৱতায ৱা পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সৱনকিৰিযাযপি দস্সনসঙ্খেপসব্ভাৱতো দস্সনাইচ্চেৱ ৱুত্তং. অৱিসূকভূতস্স গীতস্স সৱনং কদাচি ৱট্টতীতি আহ ‘‘ৱিসূকভূতং দস্সন’’ন্তি. তথা হি ৱুত্তং পৰমত্থজোতিকায খুদ্দকপাঠট্ঠকথায ‘‘ধম্মূপসংহিতং গীতং ৱট্টতি, গীতূপসংহিতো ধম্মো ন ৱট্টতী’’তি.

যং কিঞ্চীতি গন্থিতং ৱা অগন্থিতং ৱা যং কিঞ্চি পুপ্ফং. গন্ধজাতন্তি গন্ধজাতিযং. তস্সাপি ‘‘যং কিঞ্চী’’তি ৱচনতো ধূপিতস্সপি অধূপিতস্সপি যস্স কস্সচি ৱিলেপনাদি ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. উচ্চাতি উচ্চসদ্দেন সমানত্থং একং সদ্দন্তৰং. সেতি এত্থাতি সযনং. উচ্চাসযনং মহাসযনঞ্চ সমণসাৰুপ্পৰহিতং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘পমাণাতিক্কন্তং অকপ্পিযত্থৰণ’’ন্তি, আসন্দাদিআসনঞ্চেত্থ সযনেন সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. যস্মা পন আধাৰে পটিক্খিত্তে তদাধাৰকিৰিযা পটিক্খিত্তাৱ হোতি, তস্মা ‘‘উচ্চাসযনমহাসযনা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. অত্থতো পন তদুপভোগভূতনিসজ্জানিপজ্জনেহি ৱিৰতি দস্সিতাতি দট্ঠব্বা. অথ ৱা ‘‘উচ্চাসযনাসনমহাসযনাসনা’’তি, এতস্মিং অত্থে একসেসনযেন অযং নিদ্দেসো কতো যথা ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’’ন্তি. (ম. নি. ৩.১২৬; সং. নি. ২.১) আসনকিৰিযাপুব্বকত্তা ৱা সযনকিৰিযায সযনগ্গহণেনেৱ আসনম্পি সঙ্গহিতন্তি ৱেদিতব্বং.

‘‘কীৱা’’তি অযং নিপাতো. ‘‘কিত্তক’’ন্তি ইমস্স অত্থং বোধেতীতি আহ ‘‘কীৱমহপ্ফলোতি কিত্তকং মহপ্ফলো’’তি. সেসপদেসূতি ‘‘কীৱমহানিসংসো’’তিআদীসু. ৰত্ত-সদ্দো ৰতনপৰিযাযোতি আহ ‘‘পহূতৰত্তৰতনানন্তি পহূতেন ৰত্তসঙ্খাতেন ৰতনেন সমন্নাগতান’’ন্তি. পাড়িযং পন ‘‘পহূতসত্তৰতনান’’ন্তিপি পাঠো দিস্সতি. ভেৰিতলসদিসং কত্ৱাতি ভেৰিতলং ৱিয সমং কত্ৱা. ততো একং ভাগং ন অগ্ঘতীতি যথাৱুত্তং চক্কৱত্তিৰজ্জং ততো সোড়সভাগতো একং ভাগং ন অগ্ঘতি. ততো বহুতৰং হোতীতি চক্কৱত্তিৰজ্জসিৰিতো বহুতৰং হোতি.

চাতুমহাৰাজীকানন্তিআদীসু চাতুমহাৰাজিকা নাম সিনেৰুপব্বতস্স ৱেমজ্ঝে হোন্তি, তেসু বহূ পব্বতট্ঠাপি আকাসট্ঠাপি, তেসং পৰম্পৰা চক্কৱাড়পব্বতং পত্তা, খিড্ডাপদোসিকা, মনোপদোসিকা, সীতৱলাহকা, উণ্হৱলাহকা, চন্দিমা, দেৱপুত্তো, সূৰিযো, দেৱপুত্তোতি এতে সব্বে চাতুমহাৰাজিকদেৱলোকট্ঠকা এৱ. তেত্তিংস জনা তত্থ উপ্পন্নাতি তাৱতিংসা. অপিচ তাৱতিংসাতি তেসং দেৱানং নামমেৱাতি ৱুত্তং. তেপি অত্থি পব্বতট্ঠকা, অত্থি আকাসট্ঠকা, তেসং পৰম্পৰা চক্কৱাড়পব্বতং পত্তা, তথা যামাদীনং. একদেৱলোকেপি হি দেৱানং পৰম্পৰা চক্কৱাড়পব্বতং অপ্পত্তা নাম নত্থি. তত্থ দিব্বসুখং যাতা পযাতা সম্পত্তাতি যামা. তুট্ঠা পহট্ঠাতি তুসিতা. পকতিপটিযত্তাৰম্মণতো অতিৰেকেন ৰমিতুকামকালে যথাৰুচিতে ভোগে নিম্মিনিত্ৱা নিম্মিনিত্ৱা ৰমন্তীতি নিম্মানৰতি. চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা পৰেহি নিম্মিতেসু ভোগেসু ৱসং ৱত্তেন্তীতি পৰনিম্মিতৱসৱত্তী.

তত্থ চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং মনুস্সগণনায নৱুতিৱস্সসতসহস্সানি আযুপ্পমাণং. তাৱতিংসানং দেৱানং তিস্সো চ ৱস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানি. যামানং দেৱানং চুদ্দস চ ৱস্সকোটিযো চত্তাৰি চ ৱস্সসতসহস্সানি. তুসিতানং দেৱানং সত্তপঞ্ঞাস চ ৱস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানি. নিম্মানৰতীনং দেৱানং দ্ৱে চ ৱস্সকোটিসতানি তিস্সো চ ৱস্সকোটিযো চত্তাৰি চ ৱস্সসতসহস্সানি. পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং নৱ চ ৱস্সকোটিসতানি একৱীস কোটিযো চ সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানি.

মুট্ঠিহত্থপাদকেতি পাদতলতো যাৱ অটনিযা হেট্ঠিমন্তো, তাৱ মুট্ঠিৰতনপ্পমাণপাদকে. তঞ্চ খো মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স হত্থেন, যস্সিদানি ৱড্ঢকীহত্থোতি সমঞ্ঞা. সীলসমাদানতো পট্ঠায অঞ্ঞং কিঞ্চি অকত্ৱা ধম্মস্সৱনেন ৱা কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন ৱা ৱীতিনামেতব্বন্তি আহ ‘‘তং পন উপৱসন্তেন…পে… ৱিচাৰেতব্ব’’ন্তি.

ৱাচং ভিন্দিত্ৱা উপোসথঙ্গানি সমাদাতব্বানীতি ‘‘ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱস’’ন্তি কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা ‘‘উপোসথঙ্গৱসেন অট্ঠ সিক্খাপদানি সমাদিযামী’’তি একতো কত্ৱা পুন পচ্চেকং ‘‘পাণাতিপাতা ৱেৰমণিসিক্খাপদং সমাদিযামি…পে… উচ্চাসযনমহাসযনা ৱেৰমণিসিক্খাপদং সমাদিযামী’’তি এৱং ৱচীভেদং কত্ৱা যথাপাড়ি সমাদাতব্বানি. পাড়িং অজানন্তেন পন অত্তনো ভাসায পচ্চেকং ৱা ‘‘বুদ্ধপঞ্ঞত্তং উপোসথং অধিট্ঠামী’’তি একতো অধিট্ঠানৱসেন ৱা সমাদাতব্বানি, অঞ্ঞং অলভন্তেন অধিট্ঠাতব্বানি. উপাসকসীলঞ্হি অত্তনা সমাদিযন্তেনপি সমাদিন্নং পৰসন্তিকে সমাদিযন্তেনপি, একজ্ঝং সমাদিন্নম্পি সমাদিন্নমেৱ হোতি পচ্চেকং সমাদিন্নম্পি. তং পন একজ্ঝং সমাদিযতো একাযেৱ ৱিৰতি একা চেতনা হোতি. সা পন সব্বৱিৰতিচেতনানং কিচ্চকাৰীতি তেনপি সব্বসিক্খাপদানি সমাদিন্নানেৱ. পচ্চেকং সমাদিযতো পন নানাৱিৰতিচেতনাযো যথাসকং কিচ্চৱসেন উপ্পজ্জন্তি, সব্বসমাদানে পন ৱচীভেদো কাতব্বোযেৱ. পৰূপৰোধপটিসংযুত্তা পৰৱিহিংসাসংযুত্তা.

ননু চ ‘‘মণি’’ন্তি ৱুত্তে ৱেড়ুৰিযম্পি সঙ্গহিতমেৱ, কিমত্থং পন ৱেড়ুৰিযন্তি আহ ‘‘ৱেড়ুৰিযন্তি…পে… দস্সেতী’’তি. ‘‘মণি’’ন্তি ৱত্ৱাৱ ‘‘ৱেড়ুৰিয’’ন্তি ইমিনা জাতিমণিভাৱং দস্সেতীতি যোজেতব্বং. একৱস্সিকৱেড়ুৱণ্ণন্তি জাতিতো একৱস্সাতিক্কন্তৱেড়ুৱণ্ণং. লদ্ধকন্তি সুন্দৰং. চন্দপ্পভা তাৰগণাৱ সব্বেতি যথা চন্দপ্পভায কলং সব্বে তাৰাগণা নানুভৱন্তীতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘চন্দপ্পভাতি সামিঅত্থে পচ্চত্ত’’ন্তি.

উপোসথসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মহাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.