(৮) ৩. আনন্দৱগ্গো
১. ছন্নসুত্তৱণ্ণনা
৭২. ততিযস্স পঠমে ছন্নপৰিব্বাজকোতি ন নগ্গপৰিব্বাজকো. বাহিৰকসমযং লুঞ্চিত্ৱা হৰন্তোতি বাহিৰকানং সমযং নিসেধেত্ৱা আপন্নো.
পঞ্ঞাচক্খুস্স ৱিবন্ধনতো অন্ধং কৰোতীতি অন্ধকৰণোতি আহ ‘‘যস্স ৰাগো উপ্পজ্জতী’’তিআদি. অচক্খুকৰণোতি অসমত্থসমাসোযং ‘‘অসূৰিযপস্সানি মুখানী’’তিআদীসু ৱিযাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাচক্খুং ন কৰোতীতি অচক্খুকৰণো’’তি. পঞ্ঞানিৰোধিকোতি অনুপ্পন্নায লোকিযলোকুত্তৰায পঞ্ঞায উপ্পজ্জিতুং ন দেতি, লোকিযপঞ্ঞং পন অট্ঠসমাপত্তিপঞ্চাভিঞ্ঞাৱসেন উপ্পন্নম্পি সমুচ্ছিন্দিত্ৱা খিপতীতি পঞ্ঞানিৰোধিকোতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অনুপ্পন্নানুপ্পাদউপ্পন্নপৰিহানিনিমিত্ততায হি পঞ্ঞং নিৰোধেতীতি পঞ্ঞানিৰোধিকো. ৱিহনতি ৱিবাধতীতি ৱিঘাতো, দুক্খন্তি আহ ‘‘দুক্খসঙ্খাতস্স ৱিঘাতস্সা’’তি. কিলেসনিব্বানন্তি ইমিনা অসঙ্খতনিব্বানমেৱ ৱদতি. অসঙ্খতঞ্হি নিব্বানং নাম, তং পচ্চক্খং কাতুং ন দেতীতি অনিব্বানসংৱত্তনিকো. লোকুত্তৰমিস্সকো কথিতো পুব্বভাগিযস্সপি অৰিযমগ্গস্স কথিতত্তা.
ছন্নসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. আজীৱকসুত্তৱণ্ণনা
৭৩. দুতিযে ন অঞ্ঞাতুকামোতি ন আজানিতুকামোযেৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পৰিগ্গণ্হনত্থং পন আগতো’’তি, পঞ্ঞায পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা উপপৰিক্খিত্ৱা গণ্হনত্থন্তি অত্থো. কাৰণাপদেসোতি কাৰণনিদ্দেসো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
আজীৱকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মহানামসক্কসুত্তৱণ্ণনা
৭৪. ততিযে গিলানস্স ভাৱো গেলঞ্ঞন্তি আহ ‘‘গিলানভাৱতো’’তি. দীপেতীতি দেসনাক্কমেনেৱ পঞ্ঞাপেতি. পঠমঞ্হি সেখসীলসমাধিপঞ্ঞাযো ৱত্ৱা পচ্ছা অসেখসীলাদীনি ৱদন্তো ইমমত্থং দীপেতি.
মহানামসক্কসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. নিগণ্ঠসুত্তৱণ্ণনা
৭৫. চতুত্থে হংসৱট্টকচ্ছন্নেনাতি হংসৱট্টকপৰিচ্ছন্নেন, হংসমণ্ডলাকাৰেনাতি অত্থো. নত্থি এতস্স পৰিসেসন্তি অপৰিসেসং. তেনাহ ‘‘অপ্পমত্তকম্পি অসেসেত্ৱা’’তি. অপৰিসেসধম্মজাননতো ৱা অপৰিসেসসঙ্খাতং ঞাণদস্সনং পটিজানাতীতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সততন্তি নিচ্চং. সমিতন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনন্তি আহ ‘‘সততং সমিতন্তি সব্বকালং নিৰন্তৰ’’ন্তি. অথ ৱা নিচ্চট্ঠেন সতত-সদ্দেন অভিণ্হপ্পৱত্তি জোতিতা সিযাতি ‘‘সমিত’’ন্তি ৱুত্তং. তেন নিৰন্তৰপ্পৱত্তিং দস্সেতীতি আহ ‘‘সব্বকালং নিৰন্তৰ’’ন্তি.
ৱিসুদ্ধিসম্পাপনত্থাযাতি ৰাগাদীহি মলেহি অভিজ্ঝাৱিসমলোভাদীহি চ উপক্কিলিট্ঠচিত্তানং সত্তানং ৱিসুদ্ধিপাপনত্থায. সমতিক্কমনত্থাযাতি সোকস্স চ পৰিদেৱস্স চ পহানত্থায. অত্থং গমনত্থাযাতি কাযিকদুক্খস্স চ চেতসিকদোমনস্সস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং অত্থঙ্গমনায, নিৰোধাযাতি অত্থো. ঞাযতি নিচ্ছযেন কমতি নিব্বানং. তং ৱা ঞাযতি পটিৱিজ্ঝতি এতেনাতি ঞাযো, অৰিযমগ্গোতি আহ ‘‘মগ্গস্স অধিগমনত্থাযা’’তি. অপচ্চযনিব্বানস্স সচ্ছিকৰণত্থাযাতি পচ্চযৰহিতত্তা অপচ্চযস্স অসঙ্খতস্স তণ্হাৱানৱিৰহিতত্তা নিব্বানন্তি লদ্ধনামস্স অমতস্স সচ্ছিকিৰিযায, অত্তপচ্চক্খতাযাতি ৱুত্তং হোতি. ফুসিত্ৱা ফুসিত্ৱাতি পত্ৱা পত্ৱা. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
নিগণ্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. নিৱেসকসুত্তৱণ্ণনা
৭৬. পঞ্চমে কিচ্চকৰণীযেসু সহভাৱট্ঠেন অমা হোন্তীতি অমচ্চা. ‘‘অযং অজ্ঝত্তিকো’’তি এৱং জানন্তি, ঞাযন্তি ৱাতি ঞাতী. সস্সুসসুৰপক্খিকাতি সস্সুসসুৰা চ তপ্পক্খিকো চ সস্সুসসুৰপক্খিকা. লোহিতেন সম্বদ্ধাতি সালোহিতা. পিতুপক্খিকা ৱা ঞাতী, মাতুপক্খিকা সালোহিতা. মাতুপিতুপক্খিকা ৱা ঞাতী, সস্সুসসুৰপক্খিকা সালোহিতা. অৱেচ্চ ৰতনস্স গুণে যাথাৱতো ঞত্ৱা পসাদো অৱেচ্চপ্পসাদো. সো পন যস্মা মগ্গেনাগতত্তা কেনচি অকম্পনীযো চ অপ্পধংসিযো চ হোতি, তস্মা এৱং ৱুত্তং ‘‘অচলপ্পসাদো’’তি. ভাৱঞ্ঞথত্তন্তি সভাৱস্স অঞ্ঞথত্তং.
ৱীসতিযা কোট্ঠাসেসূতি কেসাদিমত্থলুঙ্গপৰিযন্তেসু. দ্ৱাদসসু কোট্ঠাসেসূতি পিত্তাদিমুত্তপৰিযন্তেসু. চতূসু কোট্ঠাসেসূতি ‘‘যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীৰীযতি, যেন চ পৰিদয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পৰিণামং গচ্ছতী’’তি (ম. নি. ১.৩০৪) এৱং ৱুত্তেসু চতূসু কোট্ঠাসেসু. ছসু কোট্ঠাসেসূতি ‘‘উদ্ধঙ্গমা ৱাতা, অধোগমা ৱাতা, কুচ্ছিসযা ৱাতা, কোট্ঠাসযা ৱাতা, অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৱাতা, অস্সাসো পস্সাসো’’তি (ম. নি. ২.৩০৫) এৱং ৱুত্তেসু ছসু কোট্ঠাসেসু. ৱিত্থম্ভনং সেসভূতত্তযসন্থম্ভিততাপাদনং, ‘‘উপকীড়ন’’ন্তি একে. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
নিৱেসকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬-৭. পঠমভৱসুত্তাদিৱণ্ণনা
৭৭-৭৮. ছট্ঠে অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণন্তি কম্মসহজাতং ৱিঞ্ঞাণং. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. সত্তমে নত্থি ৱত্তব্বং.
পঠমভৱসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সীলব্বতসুত্তৱণ্ণনা
৭৯. অট্ঠমে দুক্কৰকাৰিকানুযোগোতি দুক্কৰকিৰিযায অনুযোগো. উপট্ঠানেন সাৰন্তি উপট্ঠানাকাৰেন সাৰং. ‘‘ইদং ৱৰ’’ন্তিআদিনা উপট্ঠানাকাৰং ৱিভাৱেতি. এত্থাতি এতস্মিং সত্থাৰা পুচ্ছিতে পঞ্হে.
সীলব্বতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. গন্ধজাতসুত্তৱণ্ণনা
৮০. নৱমে মূলে, মূলস্স ৱা গন্ধো মূলগন্ধোতি আহ ‘‘মূলৱত্থুকো গন্ধো’’তি. মূলং ৱত্থু এতস্সাতি মূলৱত্থুকো. ইদানি মূলং গন্ধযোগতো গন্ধোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘গন্ধসম্পন্নং ৱা মূলমেৱ মূলগন্ধো’’তি আহ. পচ্ছিমোযেৱেত্থ অত্থৱিকপ্পো যুত্ততৰোতি দস্সেতুং ‘‘তস্স হি গন্ধো’’তিআদিমাহ. ৱস্সিকপুপ্ফাদীনন্তি সুমনপুপ্ফাদীনং.
গন্ধজাতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. চূড়নিকাসুত্তৱণ্ণনা
৮১. দসমে অৰুণৱতিসুত্তন্তঅট্ঠুপ্পত্তিযন্তি ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা অহোসি অৰুণৱা নাম. ৰঞ্ঞো খো পন, ভিক্খৱে, অৰুণৱতো অৰুণৱতী নাম ৰাজধানী অহোসি. অৰুণৱতিং খো পন, ভিক্খৱে, ৰাজধানিং সিখী ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো উপনিস্সায ৱিহাসি. সিখিস্স খো পন, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অভিভূসম্ভৱং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. অথ খো, ভিক্খৱে, সিখী ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অভিভুং ভিক্খুং আমন্তেসী’’তিআদিনা ব্ৰহ্মসংযুত্তে (সং. নি. ১.১৮৫) আগতস্স অৰুণৱতিসুত্তন্তস্স অট্ঠুপ্পত্তিযং. অতিপ্পগোতি অতিৱিয পগো, অতিৱিয পাতোতি অত্থো, ন তাৱ কুলেসু ভত্তং নিট্ঠাতীতি ৱুত্তং হোতি.
উজ্ঝাযন্তীতি অৱঝাযন্তি, হেট্ঠা কত্ৱা চিন্তেন্তি, লামকতো চিন্তেন্তি. অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিকুব্বনং কত্ৱাতি ‘‘পকতিৱণ্ণং ৱিজহিত্ৱা নাগৱণ্ণং ৱা দস্সেতি, সুপণ্ণৱণ্ণং ৱা দস্সেতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.১৩) নযেন আগতং অনেকপ্পকাৰং ইদ্ধিৱিকুব্বনং কত্ৱা. সহস্সিলোকধাতুন্তি চক্কৱাড়সহস্সং. গাথাদ্ৱযং অভাসীতি থেৰো কিৰ ‘‘কথং দেসিতা খো ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা মনাপা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘সব্বেপি পাসণ্ডা সব্বে দেৱমনুস্সা অত্তনো অত্তনো সমযে পুৰিসকাৰং ৱণ্ণযন্তি, ৱীৰিযস্স অৱণ্ণৱাদী নাম নত্থি, ৱীৰিযপ্পটিসংযুত্তং কত্ৱা দেসেস্সামি. এৱমস্স ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা ভৱিস্সতি মনাপা’’তি ঞত্ৱা তীসু পিটকেসু ৱিচিনিত্ৱা ‘‘আৰম্ভথ নিক্কমথা’’তি (সং. নি. ১.১৮৬) ইদং গাথাদ্ৱযং অভাসি.
কিং আলোকো অযন্তি কস্স নু খো অযং আলোকোতি. ৱিচিনন্তানন্তি চিন্তেন্তানং. সব্বেতি লোকধাতুযং সব্বে দেৱা চ মনুস্সা চ. ওসটায পৰিসাযাতি ধম্মস্সৱনত্থং সমোসটায পৰিমিতপৰিচ্ছিন্নায পৰিসায. অত্থোপি নেসং পাকটো অহোসীতি ন কেৱলং তে সদ্দমেৱ অস্সোসুং, অথ খো অত্থোপি তেসং পকতিসৱনূপচাৰে ৱিয পাকটো অহোসি. তেন সহস্সং লোকধাতুং ৱিঞ্ঞাপেতীতি অধিপ্পাযো.
পৰিহৰন্তীতি সিনেৰুং দক্খিণতো কত্ৱা পৰিৱত্তেন্তি. ৱিৰোচমানাতি অত্তনো জুতিযা দিব্বমানা, সোভমানা ৱা. তাৱ সহস্সধা লোকোতি যত্তকো চন্দিমসূৰিযেহি ওভাসিযমানো লোকধাতুসঙ্খাতো একেকো লোকো, তত্তকেন পমাণেন সহস্সধা লোকো, ইমিনা চক্কৱাড়েন সদ্ধিং চক্কৱাড়সহস্সন্তি অত্থো. কস্মা পনেসা আনীতাতি এসা চূড়নিকা লোকধাতু কস্মা ভগৱতা আনীতা, দেসিতাতি অত্থো. মজ্ঝিমিকায লোকধাতুযা পৰিচ্ছেদদস্সনত্থন্তি দ্ৱিসহস্সিলোকধাতুযা পৰিমাণদস্সনত্থং.
সহস্সিলোকধাতুযা সহস্সী দ্ৱিসহস্সিলোকধাতু, সা চক্কৱাড়গণনায দসসতসহস্সচক্কৱাড়পৰিমাণা. তেনাহ ‘‘সহস্সচক্কৱাড়ানি সহস্সভাগেন গণেত্ৱা’’তিআদি. কম্পনদেৱতূপসঙ্কমনাদিনা জাতচক্কৱাড়েন সহ যোগক্খেমং ঠানং জাতিক্খেত্তং. তত্তকায এৱ জাতিক্খেত্তভাৱো ধম্মতাৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো, ‘‘পৰিগ্গহৱসেনা’’তি কেচি. সব্বেসম্পি বুদ্ধানং এৱং জাতিক্খেত্তং তন্নিৱাসীনংযেৱ চ দেৱতানং ধম্মাভিসমযোতি ৱদন্তি. পটিসন্ধিগ্গহণাদীনং সত্তন্নংযেৱ গহণং নিদস্সনমত্তং মহাভিনীহাৰাদিকালেপি তস্স পকম্পনস্স লব্ভনতো.
সহস্সং সহস্সধা কত্ৱা গণিতং মজ্ঝিমিকন্তিআদিনা মজ্ঝিমিকায লোকধাতুযা সহস্সং তিসহস্সিলোকধাতু, সাযেৱ চ মহাসহস্সিলোকধাতূতি দস্সেতি. সৰসেনেৱ আণাপৱত্তনং আণাক্খেত্তং, যং একজ্ঝং সংৱট্টতি ৱিৱট্টতি চ. আণা ফৰতীতি তন্নিৱাসিদেৱতানং সিৰসা সম্পটিচ্ছনেন ৱত্ততি, তঞ্চ খো কেৱলং বুদ্ধানুভাৱেনেৱ, অধিপ্পাযৱসেন চ পন ‘‘যাৱতা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) ৱচনতো বুদ্ধানং অৱিসযো নাম নত্থি, ৱিসযক্খেত্তস্স পমাণপৰিচ্ছেদো নাম নত্থি. ৱিসমোতি সূৰিযুগ্গমনাদীনং ৱিসমভাৱতো ৱিসমো. তেনেৱাহ ‘‘একস্মিং ঠানে সূৰিযো উগ্গতো হোতী’’তিআদি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
চূড়নিকাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আনন্দৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.