(১৪) ৪. চতুত্থএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা
আনন্দত্থেৰৱত্থু
২১৯-২২৩. চতুত্থৱগ্গস্স পঠমে হেট্ঠা ৱুত্তপ্পমাণন্তি হেট্ঠা কোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স ৱত্থুম্হি ‘‘তস্স ধুৰপত্তানি নৱুতিহত্থানি হোন্তি, কেসৰং তিংসহত্থং, কণ্ণিকা দ্ৱাদসহত্থা, পাদেন পতিট্ঠিতট্ঠানং একাদসহত্থ’’ন্তি এৱং ৱুত্তপ্পমাণং. ৰঞ্ঞো পেসেসীতি পচ্চন্তস্স কুপিতভাৱং আৰোচেত্ৱা পেসেসি. থেৰগাথাসংৱণ্ণনাযং (থেৰগা. অট্ঠ. ২.১০১৬ আনন্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) পন ‘‘পচ্চন্তস্স কুপিতভাৱং ৰঞ্ঞো অনাৰোচেত্ৱা সযমেৱ তং ৱূপসমেসি, তং সুত্ৱা ৰাজা তুট্ঠমানসো পুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘ৱৰং তে, সুমন, দম্মি, গণ্হাহী’তি আহা’’তি ৱুত্তং. ন মেতং চিত্তং অত্থীতি মম এৱৰূপং চিত্তং নত্থি. অৱঞ্ঝন্তি অতুচ্ছং. অঞ্ঞং ৱৰেহীতি অঞ্ঞং পত্থেহি, অঞ্ঞং গণ্হাহীতি ৱুত্তং হোতি. উদকং অধিট্ঠাযাতি ‘‘উদকং হোতূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা. গতেনাতি গমনেন. ন আমিসচক্খুকাতি চীৱৰাদিপচ্চযসঙ্খাতং আমিসং ন ওলোকেন্তি.
ৱসনট্ঠানসভাগেযেৱাতি ৱসনট্ঠানসমীপেযেৱ. একন্তৱল্লভোতি উপট্ঠাকট্ঠানে একন্তেন ৱল্লভো. এতস্সেৱাতি এতস্সেৱ ভিক্খুস্স. দ্ৱেজ্ঝকথা ন হোন্তীতি দ্ৱিধাভূতকথা ন হোন্তি, অনেকন্তিককথা ন হোন্তীতি ৱুত্তং হোতি. অনিবদ্ধাতি অনিযতা. লোহিতেন গলন্তেনাতি ইত্থম্ভূতক্খানে কৰণৱচনং, গলন্তেন লোহিতেন যুত্তোতি অত্থো. অন্ৱাসত্তোতি অনুগতো. উট্ঠেহি, আৱুসো আনন্দ, উট্ঠেহি, আৱুসো আনন্দাতি তুৰিতে ইদমামেডিতৱচনং. দুৱিধেন উদকেনাতি সীতুদকেন উণ্হুদকেন চ. তিৱিধেন দন্তকট্ঠেনাতি খুদ্দকং মহন্তং মজ্ঝিমন্তি এৱং তিপ্পকাৰেন দন্তকট্ঠেন. নৱ ৱাৰে অনুপৰিযাযতীতি সত্থৰি পক্কোসন্তে পটিৱচনদানায থিনমিদ্ধৱিনোদনত্থং নৱক্খত্তুং অনুপৰিযাযতি. তেনেৱাহ – ‘‘এৱঞ্হিস্স অহোসী’’তিআদি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
উৰুৱেলকস্সপত্থেৰৱত্থু
২২৪. দুতিযে যং ৱত্তব্বং, তং ৱিত্থাৰতো ৱিনযপাড়িযং আগতমেৱ.
কাড়ুদাযিত্থেৰৱত্থু
২২৫. ততিযে গমনাকপ্পন্তি গমনাকাৰং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
বাকুলত্থেৰৱত্থু
২২৬. চতুত্থে নিৰাবাধানন্তি আবাধৰহিতানং. যথা ‘‘দ্ৱাৱীসতি দ্ৱত্তিংসা’’তিআদিম্হি ৱত্তব্বে ‘‘বাৱীসতি বাত্তিংসা’’তিআদীনি ৱুচ্চন্তি, এৱমেৱং দ্ৱে কুলানি অস্সাতি দ্ৱিকুলো, দ্ৱেকুলোতি ৱা ৱত্তব্বে বাকুলোতি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘বাকুলোতি দ্ৱীসু কুলেসু ৱড্ঢিতত্তা এৱংলদ্ধনামো’’তি. উপযোগেনাতি আনুভাৱেন. ফাসুককালেতি অৰোগকালে. গদ্দুহনমত্তম্পীতি গোদুহনমত্তম্পি কালং. ইধ পন ন সকলো গোদুহনক্খণো অধিপ্পেতো, অথ খো গাৱিং থনে গহেত্ৱা একখীৰবিন্দুদুহনকালমত্তং অধিপ্পেতং. আৰোগ্যসালন্তি আতুৰানং অৰোগভাৱকৰণত্থায কতসালং.
নিমুজ্জনুম্মুজ্জনৱসেনাতি জাণুপ্পমাণে উদকে থোকংযেৱ নিমুজ্জনুম্মুজ্জনৱসেন. ছড্ডেত্ৱা পলাযীতি মচ্ছস্স মুখসমীপেযেৱ ছড্ডেত্ৱা পলাযি. দাৰকস্স তেজেনাতি দাৰকস্স পুঞ্ঞতেজেন. মাৰিযমানাৱ মৰন্তীতি দণ্ডাদীহি পোথেত্ৱা মাৰিযমানাৱ মৰন্তি, ন জালেন বদ্ধতামত্তেন অমাৰিযমানা. নীহটমত্তোৱ মতোতি নীহটক্খণেযেৱ মতো. তেনস্স মাৰণত্থং উপক্কমো ন কতো, যেন উপক্কমেন দাৰকস্স আবাধো সিযা. তন্তি মচ্ছং. সকলমেৱাতি অৱিকলমেৱ পৰিপুণ্ণাৱযৱমেৱ. ন কেড়াযতীতি ন নন্দতি, কিস্মিঞ্চি ন মঞ্ঞতি. পিট্ঠিতো ফালেন্তীতি দাৰকস্স পুঞ্ঞতেজেন পিট্ঠিতো ফালেন্তী. ভেৰিং চৰাপেত্ৱাতি ‘‘পুত্তং লভি’’ন্তি উগ্ঘোসনৱসেন ভেৰিং চৰাপেত্ৱা. পকতিং আচিক্খীতি অত্তনো পুত্তভাৱং কথেসি. কুচ্ছিযা ধাৰিতত্তা অমাতা কাতুং ন সক্কাতি জননীভাৱতো অমাতা কাতুং ন সক্কা. মচ্ছং গণ্হন্তাপীতি মচ্ছং ৱিক্কিণিত্ৱা গণ্হন্তাপি. তথা গণ্হন্তা চ তপ্পৰিযাপন্নং সব্বং গণ্হন্তি নামাতি আহ – ‘‘ৱক্কযকনাদীনি বহি কত্ৱা গণ্হন্তা নাম নত্থী’’তি. অযম্পি অমাতা কাতুং ন সক্কাতি দিন্নপুত্তভাৱতো ন সক্কা.
সোভিতত্থেৰৱত্থু
২২৭. পঞ্চমং উত্তানত্থমেৱ.
উপালিত্থেৰৱত্থু
২২৮. ছট্ঠে ভাৰুকচ্ছকৱত্থুন্তি অঞ্ঞতৰো কিৰ ভাৰুকচ্ছদেসৱাসী ভিক্খু সুপিনন্তে পুৰাণদুতিযিকায মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিত্ৱা ‘‘অস্সমণো অহং ৱিব্ভমিস্সামী’’তি ভাৰুকচ্ছং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে আযস্মন্তং উপালিং পস্সিত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসি. আযস্মা উপালি, এৱমাহ – ‘‘অনাপত্তি, আৱুসো, সুপিনন্তেনা’’তি. যস্মা সুপিনন্তে অৱিসযত্তা এৱং হোতি. তস্মা উপালিত্থেৰো ভগৱতা অৱিনিচ্ছিতপুব্বম্পি ইমং ৱত্থুং নযগ্গাহেন এৱং ৱিনিচ্ছিনি. গহপতিনো দ্ৱে দাৰকা হোন্তি পুত্তো চ ভাগিনেয্যো চ. অথ সো গহপতি গিলানো হুত্ৱা আযস্মন্তং অজ্জুকং এতদৱোচ – ‘‘ইমং, ভন্তে, ওকাসং যো ইমেসং দাৰকানং সদ্ধো হোতি পসন্নো, তস্স আচিক্খেয্যাসী’’তি. তেন চ সমযেন তস্স চ গহপতিনো ভাগিনেয্যো সদ্ধো হোতি পসন্নো. অথাযস্মা অজ্জুকো তং ওকাসং তস্স দাৰকস্স আচিক্খি. সো তেন সাপতেয্যেন কুটুম্বঞ্চ সণ্ঠপেসি, দানঞ্চ পট্ঠপেসি. অথ তস্স গহপতিনো পুত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে আনন্দ, পিতুনো দাযজ্জো পুত্তো ৱা ভাগিনেয্যো ৱা’’তি. পুত্তো খো, আৱুসো, পিতুনো দাযজ্জোতি. আযস্মা, ভন্তে, অয্যো অজ্জুকো অম্হাকং সাপতেয্যং অম্হাকং মেথুনকস্স আচিক্খীতি. অস্সমণো, আৱুসো, সো অজ্জুকোতি. অথাযস্মা অজ্জুকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘দেহি মে, আৱুসো আনন্দ, ৱিনিচ্ছয’’ন্তি. তে উভোপি উপালিত্থেৰস্স সন্তিকং অগমংসু. অথাযস্মা উপালি, আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘যো নু খো, আৱুসো আনন্দ, সামিকেন ‘ইমং ওকাসং ইত্থন্নামস্স আচিক্খা’তি ৱুত্তো, তস্স আচিক্খতি, কিং সো আপজ্জতী’’তি? ন, ভন্তে, কিঞ্চি আপজ্জতি অন্তমসো দুক্কটমত্থম্পীতি. অযং, আৱুসো, আযস্মা অজ্জুকো সামিকেন ‘‘ইমং ওকাসং ইত্থন্নামস্স আচিক্খা’’তি ৱুত্তো তস্স আচিক্খতি, অনাপত্তি, আৱুসো, আযস্মতো অজ্জুকস্সাতি. ভগৱা তং সুত্ৱা ‘‘সুকথিতং, ভিক্খৱে, উপালিনা’’তি ৱত্ৱা সাধুকাৰমদাসি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. কুমাৰকস্সপৱত্থু (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২১৭) পন হেট্ঠা আগতমেৱ.
ছন্নং খত্তিযানন্তি ভদ্দিযো সক্যৰাজা অনুৰুদ্ধো আনন্দো ভগু কিমিলো দেৱদত্তোতি ইমেসং ছন্নং খত্তিযানং. পসাধকোতি মণ্ডযিতা. পাড়িযন্তি সঙ্ঘভেদক্খন্ধকপাড়িযন্তি (চূড়ৱ. ৩৩০ আদযো).
নন্দকত্থেৰৱত্থু
২২৯. সত্তমে একসমোধানেতি একস্মিং সমোধানে, একস্মিং সন্নিপাতেতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
নন্দত্থেৰৱত্থু
২৩০. অট্ঠমে ন তং চতুসম্পজঞ্ঞৱসেন অপৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ওলোকেতীতি সাত্থকসপ্পাযগোচৰঅসম্মোহসম্পজঞ্ঞসঙ্খাতানং চতুন্নং সম্পজঞ্ঞানং ৱসেন অপৰিচ্ছিন্দিত্ৱা তং দিসং ন ওলোকেতি. সো হি আযস্মা ‘‘যমেৱাহং ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতং নিস্সায সাসনে অনভিৰতিআদিৱিপ্পকাৰপ্পত্তো, তমেৱ সুট্ঠু নিগ্গহেস্সামী’’তি উস্সাহজাতো বলৱহিৰোত্তপ্পো, তত্থ চ কতাধিকাৰত্তা ইন্দ্ৰিযসংৱৰো উক্কংসপাৰমিপ্পত্তো চতুসম্পজঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ সব্বদিসং আলোকেতি. ৱুত্তঞ্চেতং ভগৱতা –
‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পুৰত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো পুৰত্থিমং দিসং আলোকেতি ‘এৱং মে পুৰত্থিমং দিসং আলোকযতো নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাসৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পচ্ছিমা দিসা, উত্তৰা দিসা, দক্খিণা দিসা, উদ্ধং, অধো, অনুদিসা অনুৱিলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো অনুদিসং অনুৱিলোকেতি ‘এৱং মে অনুদিসং অনুৱিলোকযতো…পে… সম্পজানো হোতী’’’তি (অ. নি. ৮.৯).
অভিসেকগেহপৱেসনআৱাহমঙ্গলেসু ৱত্তমানেসূতি ইধ তীণি মঙ্গলানি ৱুত্তানি, ৱিনযট্ঠকথাযং পন ‘‘তং দিৱসমেৱ নন্দকুমাৰস্স কেসৱিস্সজ্জনং, পট্টবন্ধো, ঘৰমঙ্গলং, ছত্তমঙ্গলং, আৱাহমঙ্গলন্তি পঞ্চ মঙ্গলানি হোন্তী’’তি ৱুত্তং. তত্থ কুলমৰিযাদৱসেন কেসোৰোপনং কেসৱিস্সজ্জনং. যুৱৰাজপট্টবন্ধনং পট্টবন্ধো. অভিনৱঘৰপ্পৱেসনমহো ঘৰমঙ্গলং. ৱিৱাহকৰণমহো আৱাহমঙ্গলং. যুৱৰাজছত্তমহো ছত্তমঙ্গলং.
নন্দকুমাৰং অভিসেকমঙ্গলং ন তথা পীড়েসি, যথা জনপদকল্যাণিযা ৱুত্তৱচনন্তি অজ্ঝাহৰিতব্বং. তদেৱ পন ৱচনং সৰূপতো দস্সেতুং – ‘‘পত্তং আদায গমনকালে’’তিআদি ৱুত্তং. জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণী উত্তমা ছ সৰীৰদোসৰহিতা পঞ্চ কল্যাণসমন্নাগতা. সা হি যস্মা নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়ী নাচ্চোদাতাতি অতিক্কন্তা মানুসৱণ্ণং, অসম্পত্তা দিব্বৱণ্ণং, তস্মা ছ সৰীৰদোসৰহিতা. ছৱিকল্যাণং মংসকল্যাণং ন্হাৰুকল্যাণং অট্ঠিকল্যাণং ৱযকল্যাণন্তি ইমেহি পন কল্যাণেহি সমন্নাগতত্তা পঞ্চ কল্যাণসমন্নাগতা নাম. তস্সা হি আগন্তুকোভাসকিচ্চং নত্থি, অত্তনো সৰীৰোভাসেনেৱ দ্ৱাদসহত্থে ঠানে আলোকং কৰোতি, পিযঙ্গুসামা ৱা হোতি সুৱণ্ণসামা ৱা, অযমস্সা ছৱিকল্যাণতা. চত্তাৰো পনস্সা হত্থপাদা মুখপৰিযোসানঞ্চ লাখাৰসপৰিকম্মকতং ৱিয ৰত্তপৱাড়ৰত্তকম্বলসদিসং হোতি, অযমস্সা মংসকল্যাণতা. ৱীসতি পন নখপত্তানি মংসতো অমুত্তট্ঠানে লাখাৰসপূৰিতানি ৱিয, মুত্তট্ঠানে খীৰধাৰাসদিসানি হোন্তি, অযমস্সা ন্হাৰুকল্যাণতা. দ্ৱত্তিংস দন্তা সুফুসিতা সুধোতৱজিৰপন্তি ৱিয খাযন্তি, অযমস্সা অট্ঠিকল্যাণতা. ৱীসংৱস্সসতিকাপি সমানা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয হোতি নিপ্পলিতেন, অযমস্সা ৱযকল্যাণতা. ইতি ইমেহি পঞ্চহি কল্যাণেহি সমন্নাগতত্তা ‘‘জনপদকল্যাণী’’তি ৱুচ্চতি. তুৱটন্তি সীঘং.
ইমস্মিং ঠানে নিৱত্তেস্সতি, ইমস্মিং ঠানে নিৱত্তেস্সতীতি চিন্তেন্তমেৱাতি সো কিৰ তথাগতে গাৰৱৱসেন ‘‘পত্তং ৱো, ভন্তে, গণ্হথা’’তি ৱত্তুং অৱিসহন্তো এৱং চিন্তেসি – ‘‘সোপানসীসে পত্তং গণ্হিস্সতী’’তি. সত্থা তস্মিম্পি ঠানে ন গণ্হি. ইতৰো ‘‘সোপানপাদমূলে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি. সত্থা তত্থাপি ন গণ্হি. ইতৰো ‘‘ৰাজঙ্গণে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি. সত্থা তত্থাপি ন গণ্হি. এৱং ‘‘ইধ গণ্হিস্সতি, এত্থ গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেন্তমেৱ সত্থা ৱিহাৰং নেত্ৱা পব্বাজেসি.
মহাকপ্পিনত্থেৰৱত্থু
২৩১. নৱমে সুতৱিত্তকোতি ধম্মস্সৱনপিযো. পটিহাৰকস্সাতি দোৱাৰিকস্স. সচ্চকাৰেনাতি সচ্চকিৰিযায. সত্থা ‘‘উপ্পলৱণ্ণা আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি. থেৰী আগন্ত্ৱা সব্বা পব্বাজেত্ৱা ভিক্খুনীউপস্সযং গতাতি ইদং অঙ্গুত্তৰভাণকানং কথামগ্গং দস্সেন্তেন ৱুত্তং. তেনেৱ ধম্মপদট্ঠকথাযং (ধ. প. অট্ঠ. ১.মহাকপ্পিনত্থেৰৱত্থু) ৱুত্তং –
‘‘তা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পব্বজ্জং যাচিংসু. এৱং কিৰ ৱুত্তে সত্থা উপ্পলৱণ্ণায আগমনং চিন্তেসীতি একচ্চে ৱদন্তি. সত্থা পন তা উপাসিকাযো আহ – ‘সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বাজেথা’তি. তা অনুপুব্বেন জনপদচাৰিকং চৰমানা অন্তৰামগ্গে মহাজনেন অভিহটসক্কাৰসম্মানা পদসাৱ ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং গন্ত্ৱা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসূ’’তি.
ধম্মপীতীতি ধম্মপাযকো, ধম্মং পিৱন্তোতি অত্থো. ধম্মো চ নামেস ন সক্কা ভাজনেন যাগুআদীনি ৱিয পাতুং, নৱৱিধং পন লোকুত্তৰধম্মং নামকাযেন ফুসন্তো আৰম্মণতো সচ্ছিকৰোন্তো পৰিঞ্ঞাভিসমযাদীহি দুক্খাদীনি অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তো ধম্মং পিৱতি নাম. সুখং সেতীতি দেসনামত্তমেতং, চতূহিপি ইৰিযাপথেহি সুখং ৱিহৰতীতি অত্থো. ৱিপ্পসন্নেনাতি অনাৱিলেন নিৰুপক্কিলেসেন. অৰিযপ্পৱেদিতেতি বুদ্ধাদীহি অৰিযেহি পৱেদিতে সতিপট্ঠানাদিভেদে বোধিপক্খিযধম্মে. সদা ৰমতীতি এৱৰূপো ধম্মপীতি ৱিপ্পসন্নেন চেতসা ৱিহৰন্তো পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো সদা ৰমতি অভিৰমতি. বাহিতপাপত্তা ‘‘ব্ৰাহ্মণা’’তি থেৰং আলপতি.
সাগতত্থেৰৱত্থু
২৩২. দসমে ছব্বগ্গিযানং ৱচনেনাতি কোসম্বিকা কিৰ উপাসকা আযস্মন্তং সাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং ঠিতা এৱমাহংসু – ‘‘কিং, ভন্তে, অয্যানং দুল্লভঞ্চ মনাপঞ্চ, কিং পটিযাদেমা’’তি? এৱং ৱুত্তে ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কোসম্বিকে উপাসকে এতদৱোচুং – ‘‘অত্থাৱুসো কাপোতিকা, নাম পসন্না ভিক্খূনং দুল্লভা চ মনাপা চ, তং পটিযাদেথা’’তি. অথ কোসম্বিকা উপাসকা ঘৰে ঘৰে কাপোতিকং পসন্নং পটিযাদেত্ৱা আযস্মন্তং সাগতং পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা এতদৱোচুং – ‘‘পিৱতু, ভন্তে, অয্যো সাগতো কাপোতিকং পসন্নং, পিৱতু, ভন্তে, অয্যো সাগতো কাপোতিকং পসন্ন’’ন্তি. অথাযস্মা সাগতো ঘৰে ঘৰে কাপোতিকং পসন্নং পিৱিত্ৱা নগৰম্হা নিক্খমন্তো নগৰদ্ৱাৰে পতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ছব্বগ্গিযানং ৱচনেন সব্বগেহেসু কাপোতিকং পসন্নং পটিযাদেত্ৱা’’তিআদি. তত্থ কাপোতিকা নাম কপোতপাদসমানৱণ্ণা ৰত্তোভাসা. পসন্নাতি সুৰামণ্ডস্সেতং অধিৱচনং. ৱিনযে সমুট্ঠিতন্তি সুৰাপানসিক্খাপদে (পাচি. ৩২৬ আদযো) আগতং.
ৰাধত্থেৰৱত্থু
২৩৩. একাদসমে সত্থা সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সঞ্ঞং অদাসীতি ব্ৰাহ্মণং পব্বাজেতুং সঞ্ঞং অদাসি, আণাপেসীতি ৱুত্তং হোতি. ভগৱা কিৰ তং ব্ৰাহ্মণং পব্বজ্জং অলভিত্ৱা কিসং লূখং দুব্বণ্ণং উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতং দিস্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কো, ভিক্খৱে, তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰতী’’তি. এৱং ৱুত্তে আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰামী’’তি. কিং পন ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰসীতি. ইধ মে, ভন্তে, সো ব্ৰাহ্মণো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তস্স কটচ্ছুভিক্খং দাপেসি, ইমং খো অহং, ভন্তে, তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰামী’’তি. সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত. কতঞ্ঞুনো হি, সাৰিপুত্ত, সপ্পুৰিসা কতৱেদিনো, তেন হি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, তং ব্ৰাহ্মণং পব্বাজেহি উপসম্পাদেহীতি. অট্ঠুপ্পত্তিযং আগতোতি অলীনচিত্তজাতকস্স (জা. ১.২.১১-১২) অট্ঠুপ্পত্তিযং (জা. অট্ঠ. ২.২.অলীনচিত্তজাতকৱণ্ণনা) আগতো.
নিধীনন্তি তত্থ তত্থ নিদহিত্ৱা ঠপিতানং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিপূৰানং নিধিকুম্ভীনং. পৱত্তাৰন্তি কিচ্ছজীৱিকে দুগ্গতমনুস্সে অনুকম্পং কত্ৱা ‘‘এহি, তে সুখেন জীৱনুপাযং দস্সেস্সামী’’তি নিধিট্ঠানং নেত্ৱা হত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘ইমং গহেত্ৱা সুখং জীৱা’’তি আচিক্খিতাৰং ৱিয. ৱজ্জদস্সিনন্তি দ্ৱে ৱজ্জদস্সিনো ‘‘ইমিনা নং অসাৰুপ্পেন ৱা খলিতেন ৱা সঙ্ঘমজ্ঝে নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি ৰন্ধগৱেসকো চ, অনঞ্ঞাতং ঞাপনত্থায ঞাতং অনুগ্গণ্হনত্থায সীলাদীনমস্স ৱুদ্ধিকামতায তং তং ৱজ্জং ওলোকনেন উল্লুম্পনসভাৱসণ্ঠিতো চ. অযং ইধ অধিপ্পেতো. যথা হি দুগ্গতমনুস্সো ‘‘ইমং গণ্হাহী’’তি তজ্জেত্ৱাপি পোথেত্ৱাপি নিধিং দস্সেন্তে কোপং ন কৰোতি, পমুদিতোৱ হোতি, এৱমেৱং এৱৰূপে পুগ্গলে অসাৰুপ্পং ৱা খলিতং ৱা দিস্ৱা আচিক্খন্তে কোপো ন কাতব্বো, তুট্ঠেনেৱ ভৱিতব্বং. ‘‘ভন্তে, মহন্তং ৱো কম্মং কতং ময্হং আচৰিযুপজ্ঝাযট্ঠানে ঠত্ৱা ওৱদন্তেহি, পুনপি মং ৱদেয্যাথা’’তি পৱাৰেতব্বমেৱ.
নিগ্গয্হৱাদিন্তি একচ্চো হি সদ্ধিৱিহাৰিকাদীনং অসাৰুপ্পং ৱা খলিতং ৱা দিস্ৱা ‘‘অযং মে মুখোদকদানাদীহি সক্কচ্চং উপট্ঠহতি, সচে নং ৱক্খামি, ন মং উপট্ঠহিস্সতি, এৱং মে পৰিহানি ভৱিস্সতী’’তি তং ৱত্তুং অৱিসহন্তো ন নিগ্গয্হৱাদী নাম হোতি, সো ইমস্মিং সাসনে কচৱৰং আকিৰতি. যো পন তথাৰূপং ৱজ্জং দিস্ৱা ৱজ্জানুৰূপং তজ্জেন্তো পণামেন্তো দণ্ডকম্মং কৰোন্তো ৱিহাৰা নীহৰন্তো সিক্খাপেতি, অযং নিগ্গয্হৱাদী নাম সেয্যথাপি, সম্মাসম্বুদ্ধো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৱক্খামি, পৱয্হ পৱয্হ, আনন্দ, ৱক্খামি, যো সাৰো, সো ঠস্সতী’’তি (ম. নি. ৩.১৯৬). মেধাৱিন্তি ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতং. তাদিসন্তি এৱৰূপং পণ্ডিতং ভজেয্য পযিৰুপাসেয্য. তাদিসঞ্হি আচৰিযং ভজমানস্স অন্তেৱাসিকস্স সেয্যো হোতি ন পাপিযো, ৱড্ঢিযেৱ হোতি, নো পৰিহানীতি.
মোঘৰাজত্থেৰৱত্থু
২৩৪. দ্ৱাদসমে কট্ঠৱাহননগৰেতি কট্ঠৱাহনেন গহিতত্তা এৱংলদ্ধনামকে নগৰে. অতীতে কিৰ বাৰাণসিৱাসী একো ৰুক্খৱড্ঢকী সকে আচৰিযকে অদুতিযো. তস্স সোড়স সিস্সা একমেকস্স সহস্সং অন্তেৱাসিকা. এৱং তে সত্তৰসাধিকা সোড়স সহস্সা আচৰিযন্তেৱাসিকা সব্বেপি বাৰাণসিং উপনিস্সায জীৱিকং কপ্পেন্তা পব্বতসমীপং গন্ত্ৱা ৰুক্খে গহেত্ৱা তত্থেৱ নানাপাসাদৱিকতিযো নিট্ঠাপেত্ৱা কুল্লং বন্ধিত্ৱা গঙ্গায বাৰাণসিং আনেত্ৱা সচে ৰাজা অত্থিকো হোতি, ৰঞ্ঞো একভূমকং ৱা সত্তভূমকং ৱা পাসাদং যোজেত্ৱা দেন্তি. নো চে, অঞ্ঞেসম্পি ৱিক্কিণিত্ৱা পুত্তদাৰং পোসেন্তি. অথ নেসং একদিৱসং আচৰিযো ‘‘ন সক্কা ৱড্ঢকিকম্মেন নিচ্চং জীৱিতুং, দুক্কৰঞ্হি জৰাকালে এতং কম্ম’’ন্তি চিন্তেত্ৱা অন্তেৱাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, উদুম্বৰাদযো অপ্পসাৰৰুক্খে আনেথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা আনযিংসু. সো তেহি কট্ঠসকুণং কত্ৱা তস্সব্ভন্তৰং পৱিসিত্ৱা ৱাতেন যন্তং পূৰেসি. কট্ঠসকুণো সুৱণ্ণহংসৰাজা ৱিয আকাসে লঙ্ঘিত্ৱা ৱনস্স উপৰি চৰিত্ৱা অন্তেৱাসীনং পুৰতো ওৰুহি.
অথাচৰিযো সিস্সে আহ – ‘‘তাতা ঈদিসানি কট্ঠৱাহনানি কত্ৱা সক্কা সকলজম্বুদীপে ৰজ্জে গহেতুং, তুম্হেপি তাতা এতানি কৰোথ, ৰজ্জং গহেত্ৱা জীৱিস্সাম, দুক্কৰং ৱড্ঢকিসিপ্পেন জীৱিতু’’ন্তি. তে তথা কত্ৱা আচৰিযস্স পটিৱেদেসুং. ততো নে আচৰিযো আহ – ‘‘কতমং তাতা ৰজ্জং গণ্হামা’’তি? বাৰাণসিৰজ্জং আচৰিযাতি. অলং তাতা, মা এতং ৰুচিত্থ, মযঞ্হি তং গহেত্ৱাপি ‘‘ৱড্ঢকিৰাজা, ৱড্ঢকিযুৱৰাজা’’তি ৱড্ঢকিৱাদা ন মুচ্চিস্সাম, মহন্তো জম্বুদীপো, অঞ্ঞত্থ গচ্ছামাতি. ততো সপুত্তদাৰকা কট্ঠৱাহনানি অভিৰুহিত্ৱা সজ্জাৱুধা হুত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখা গন্ত্ৱা হিমৱতি অঞ্ঞতৰং নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো নিৱেসনেযেৱ পচ্চুট্ঠংসু. তে তত্থ ৰজ্জং গহেত্ৱা আচৰিযং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. সো ‘‘কট্ঠৱাহনো ৰাজা’’তি পাকটো অহোসি, তং নগৰং তেন গহিতত্তা ‘‘কট্ঠৱাহননগৰ’’ন্তেৱ নামং লভি.
তপচাৰন্তি তপচৰণং. পাসাণচেতিযে পিট্ঠিপাসাণে নিসীদীতি পাসাণকচেতিযন্তি লদ্ধৱোহাৰে পিট্ঠিপাসাণে সক্কেন মাপিতে মহামণ্ডপে নিসীদি. তত্থ কিৰ মহতো পাসাণস্স উপৰি পুব্বে দেৱট্ঠানং অহোসি, উপ্পন্নে পন ভগৱতি ৱিহাৰো জাতো, সো তেনেৱ পুৰিমৱোহাৰেন ‘‘পাসাণচেতিয’’ন্তি ৱুচ্চতি.
তেন পুচ্ছিতে দুতিযো হুত্ৱা সত্থাৰং পঞ্হং পুচ্ছীতি –
‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, বাৱৰী পৰিপুচ্ছতি;
তং ব্যাকৰোহি ভগৱা, কঙ্খং ৱিনয নো ইসে’’তি. (সু. নি. ১০৩১) –
এৱং তেন পঞ্হে পুচ্ছিতে ভগৱতা চ –
‘‘অৱিজ্জা মুদ্ধাতি জানাহি, ৱিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী;
সদ্ধাসতিসমাধীহি, ছন্দৱীৰিযেন সংযুতা’’তি. (সু. নি. ১০৩২) –
পঞ্হে ৱিস্সজ্জিতে দুতিযো হুত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছি.
অথস্স…পে… পঞ্হং কথেসীতি –
‘‘কথং লোকং অৱেক্খন্তং, মচ্চুৰাজা ন পস্সতী’’তি. (সু. নি. ১১২৪) –
তেন পঞ্হে পুচ্ছিতে –
‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৱেক্খস্সু, মোঘৰাজ সদা সতো;
অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চ, এৱং মচ্চুতৰো সিযা;
এৱং লোকং অৱেক্খন্তং, মচ্চুৰাজা ন পস্সতী’’তি. (সু. নি. ১১২৫) –
পঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি.
সেসজনাতি তস্মিং সমাগমে সন্নিপতিতা সেসজনা. ন কথীযন্তীতি ‘‘এত্তকা সোতাপন্না’’তিআদিনা ন ৱুচ্চন্তি. এৱং পাৰাযনে ৱত্থু সমুট্ঠিতন্তি পাৰাযনৱগ্গে ইদং ৱত্থু সমুট্ঠিতং.
চতুত্থএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
থেৰপাড়িসংৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.