১৪. এতদগ্গৱগ্গো

(১৪) ১. পঠমএতদগ্গৱগ্গো

এতদগ্গপদৱণ্ণনা

১৮৮. এতদগ্গেসু পঠমৱগ্গস্স পঠমে আদিম্হি দিস্সতীতি এত্থ অগ্গসদ্দোতি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. অজ্জতগ্গেতি অজ্জদিৱসং আদিং কত্ৱাতি অত্থো. অঙ্গুলগ্গেনাতি অঙ্গুলিকোটিযা. অম্বিলগ্গন্তি অম্বিলকোট্ঠাসো. কোটিভূতাতি পৰমকোটিভূতা তস্মিং ঠানে তাদিসানং অঞ্ঞেসং অভাৱতো. ততো এৱ সেট্ঠভূতাতিপি অগ্গা. এতদগ্গসন্নিক্খেপোতি এতদগ্গে ঠপনং অট্ঠুপ্পত্তিআদীহি চতূহিপি কাৰণেহি. মহাপঞ্ঞতায থেৰেন এতদগ্গট্ঠানস্স লদ্ধভাৱং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং – ‘‘কথ’’ন্তিআদিমাহ. দ্ৱে পদন্তৰানীতি কণ্ডম্বমূলে যুগন্ধৰপব্বতেতি দ্ৱীসু ঠানেসু দ্ৱে পদানি দস্সেত্ৱা. মুণ্ডপীঠকন্তি যং সত্তঙ্গং পঞ্চঙ্গং ৱা ন হোতি, কেৱলং মুণ্ডকপীঠং, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. অৱত্থৰিত্ৱা নিসীদীতি বুদ্ধানুভাৱেন অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা নিসীদি. তেনাহ – ‘‘এৱং নিসীদন্তো’’তিআদি. কাযসক্খিং কত্ৱাতি নামকাযেন দেসনায সম্পটিচ্ছনৱসেন সক্খিভূতং কত্ৱা. কুসলা ধম্মা অকুসলা ধম্মা অব্যাকতা ধম্মাতি ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো, তেন সব্বং অভিধম্মদেসনং সঙ্গণ্হাতি.

পাটিহাৰিযট্ঠানেতি যমকপাটিহাৰিযস্স কতট্ঠানে. পস্সথাতি তেসং বহুভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. অস্সাতি মনুস্সসমূহস্স একভাৱং. আকপ্পন্তি আকাৰং. মহাজনোতি সদেৱকে লোকে সব্বো মহাজনো. যথা নিৰযদস্সনং সংৱেগজননত্থং, এৱং দেৱলোকদস্সনম্পি সংৱেগজননত্থমেৱ ‘‘অনুপুব্বিকথাযং সগ্গকথা ৱিয এৱং সব্বসম্পত্তিসমুপেতোপি সগ্গো অনিচ্চো অদ্ধুৱো চৱনধম্মো’’তি. সজ্জেত্ৱাতি সমপণ্ণাসায মুচ্ছনাহি যথা কামেন নিৱাদেতুং সক্কা, এৱং সজ্জেত্ৱা.

পুথুজ্জনপঞ্চকং পঞ্হন্তি পুথুজ্জনপঞ্হং আদিং কত্ৱা পৱত্তিতং খীণাসৱপঞ্হপৰিযন্তং পঞ্হপঞ্চকং. পঠমং…পে… পুচ্ছীতি পুথুজ্জনৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছি. পটিসম্ভিদা যথাভিনীহাৰং যথাসকং ৱিপস্সনাভিনীহাৰেন পঠমভূমিযাদযো ৱিয পৱত্তিতৱিসযাতি ৱুত্তং – ‘‘তে অত্তনো অত্তনো পটিসম্ভিদাৱিসযে ঠত্ৱা কথযিংসূ’’তি. বুদ্ধৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছীতি –

‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধ;

তেসং মে নিপকো ইৰিযং, পুট্ঠো পব্ৰূহি মাৰিসা’’তি. (সু. নি. ১০৪৪) –

ইদং পঞ্হং পুচ্ছি. তত্থ সঙ্খাতধম্মাতি সঙ্খাতা ঞাতা চতুসচ্চধম্মা, যে চ সঙ্খাতধম্মা চতূহি মগ্গেহি পটিৱিদ্ধচতুসচ্চধম্মাতি অত্থো. ইমিনা অসেক্খা কথিতা. পুথু-সদ্দো উভযত্থপি যোজেতব্বো ‘‘যে পুথূ সঙ্খাতধম্মা, যে চ পুথূ সেখা’’তি. তেসন্তি তেসং দ্ৱিন্নং সেক্খাসেক্খপুগ্গলানং মে পুট্ঠোতি যোজেতব্বং, মযা পুট্ঠোতি অত্থো. ইৰিযন্তি সেক্খাসেক্খভূমিযা আগমনপ্পটিপদং. ইৰিযতি গচ্ছতি সেক্খভূমিং অসেক্খভূমিঞ্চ এতাযাতি ইৰিযা, তং তেসং ইৰিযং আগমনপ্পটিপদং মযা পুট্ঠো পব্ৰূহি কথেহীতি অত্থো. এৱং ভগৱা বুদ্ধৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমস্স নু খো, সাৰিপুত্ত, সংখিত্তেন ভাসিতস্স কথং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি আহ. থেৰো পঞ্হং ওলোকেত্ৱা ‘‘সত্থা মং সেক্খাসেক্খানং ভিক্খূনং আগমনপ্পটিপদং পুচ্ছতী’’তি পঞ্হে নিক্কঙ্খো হুত্ৱা ‘‘আগমনপ্পটিপদা নাম খন্ধাদিৱসেন বহূহিপি মুখেহি সক্কা কথেতুং, কতৰাকাৰেন নু খো কথেন্তো সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হিতুং সক্খিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযে কঙ্খি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘ধম্মসেনাপতি…পে… ন সক্কোতী’’তি. পুচ্ছিতপঞ্হং ৱিস্সজ্জেতুং পটিভানে অসতি দিসাৱিলোকনং সত্তানং সভাৱোতি দস্সেন্তো, ‘‘পুৰত্থিম…পে... নাসক্খী’’তি আহ. তত্থ পঞ্হুপ্পত্তিট্ঠানন্তি পঞ্হুপ্পত্তিকাৰণং.

থেৰস্স কিলমনভাৱং জানিত্ৱাতি ‘‘সাৰিপুত্তো পঞ্হে নিক্কঙ্খো, অজ্ঝাসযে মে কঙ্খমানো কিলমতী’’তি থেৰস্স কিলমনভাৱং ঞত্ৱা. চতুমহাভূতিককাযপৰিগ্গহন্তি এতেন খন্ধমুখেন নামৰূপপৰিগ্গহো ৱুত্তো. ‘‘ভূতমিদন্তি, সাৰিপুত্ত, সমনুপস্সসী’’তি হি ৱদন্তেন ভগৱতা খন্ধৱসেন নামৰূপপৰিগ্গহো দস্সিতো. এৱং কিৰস্স ভগৱতো অহোসি ‘‘সাৰিপুত্তো মযা নযে অদিন্নে কথেতুং ন সক্খিস্সতি, দিন্নে পন নযে মমজ্ঝাসযং গহেত্ৱা খন্ধৱসেন কথেস্সতী’’তি. থেৰস্স সহ নযদানেন সো পঞ্হো নযসতেন নযসহস্সেন উপট্ঠাসি. তেনাহ – ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৱা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি.

অৰূপাৱচৰে পটিসন্ধি নাম ন হোতীতি বোধিসম্ভাৰসম্ভৰণস্স অনোকাসভাৱতো ৱুত্তং. তেনাহ – ‘‘অভব্বট্ঠানত্তা’’তি, লদ্ধব্যাকৰণানং বোধিসত্তানং উপ্পত্তিযা অভব্বদেসত্তাতি অত্থো. ৰূপাৱচৰে নিব্বত্তীতি কম্মৱসিতাসম্ভৱতো অৰূপাৱচৰে অনিব্বত্তিত্ৱা ৰূপাৱচৰে নিব্বত্তি.

পৰোসহস্সন্তিআদিনা পৰোসহস্সজাতকং দস্সেতি. তত্থ পৰোসহস্সম্পীতি অতিৰেকসহস্সম্পি. সমাগতানন্তি সন্নিপতিতানং ভাসিতস্স অত্থং জানিতুং অসক্কোন্তানং বালানং. কন্দেয্যুং তে ৱস্সসতং অপঞ্ঞাতি তে এৱং সমাগতা অপঞ্ঞা ইমে বালত্তা সসা ৱিয ৱস্সসতম্পি ৱস্সসহস্সম্পি ৰোদেয্যুং পৰিদেৱেয্যুং. ৰোদমানাপি পন অত্থং ৱা কাৰণং ৱা নেৱ জানেয্যুন্তি দীপেতি. একোৱ সেয্যো পুৰিসো সপঞ্ঞোতি এৱৰূপানং বালানং পৰোসহস্সতোপি একো পণ্ডিতপুৰিসোৱ সেয্যো ৱৰতৰোতি অত্থো. কীদিসো সপঞ্ঞোতি আহ – ‘‘যো ভাসিতস্স ৱিজানাতি অত্থ’’ন্তি, অযং জেট্ঠন্তেৱাসিকো ৱিয যো ভাসিতস্স অত্থং জানাতি, সো তাদিসো সপঞ্ঞো ৱৰতৰোতি অত্থো. দুতিযে পৰোসতজাতকে ঝাযেয্যুন্তি যাথাৱতো অত্থং জানিতুং সমাহিতা হুত্ৱা চিন্তেয্যুং. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱ.

ততিযজাতকে যে সঞ্ঞিনোতি ঠপেত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনলাভিনো অৱসেসচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি দুগ্গতাতি তস্সা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা অলাভতো তেপি দুগ্গতা দুক্খং উপগতা সঞ্ঞীভৱে. ‘‘সঞ্ঞা ৰোগো সঞ্ঞা গণ্ডো সঞ্ঞা সল্ল’’ন্তি (ম. নি. ৩.২৪) হি তে সঞ্ঞায আদীনৱদস্সিনো. যেপি অসঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞীভৱে নিব্বত্তে অচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি ইমিস্সাযেৱ সমাপত্তিযা অলাভতো দুগ্গতাযেৱ. ঝানসুখং অনঙ্গণং নিদ্দোসং যথাৱুত্তদোসাভাৱতো. বলৱচিত্তেকগ্গতাসভাৱেনপি তং অনঙ্গণং নাম জাতং. নেৱসঞ্ঞী নাসঞ্ঞীতি আহাতি অতীতে কিৰ বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞাযতনে কালং কৰোন্তো অন্তেৱাসিকেহি পুট্ঠো ‘‘নেৱসঞ্ঞী নাসঞ্ঞী’’তি আহ. পুৰিমজাতকে ৱুত্তনযেনেৱ তাপসা জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স কথং ন গণ্হিংসু. বোধিসত্তো আভস্সৰতো আগন্ত্ৱা আকাসে ঠত্ৱা ইমং গাথমাহ. তেন ৱুত্তং – ‘‘সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্ব’’ন্তি.

চতুত্থজাতকে (জা. ১.১.১৩৫) চন্দস্স ৱিয আভা এতস্সাতি চন্দাভং, ওদাতকসিণং. সূৰিযাভন্তি সূৰিযস্স ৱিয আভা এতস্সাতি সূৰিযাভং, পীতকসিণং. যোধ পঞ্ঞায গাধতীতি যো পুগ্গলো ইধ সত্তলোকে ইদং কসিণদ্ৱযং পঞ্ঞায গাধতি, আৰম্মণং কত্ৱা অনুপ্পৱিসতি, তত্থ ৱা পতিট্ঠহতি. অৱিতক্কেন দুতিযজ্ঝানেন আভস্সৰূপগো হোতীতি সো পুগ্গলো তথা কত্ৱা পটিলদ্ধেন দুতিযেন ঝানেন আভস্সৰব্ৰহ্মলোকূপগো হোতি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি ইমিনা ইমং দস্সেতি (জা. অট্ঠ. ১.১.১৩৫ চন্দাভজাতকৱণ্ণনা) – অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞাযতনে কালং কৰোন্তো অন্তেৱাসিকেহি পুচ্ছিতো ‘‘চন্দাভং সূৰিযাভ’’ন্তি ৱত্ৱা আভস্সৰে নিব্বত্তো. তাপসা জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স ন সদ্দহিংসু. বোধিসত্তো আগন্ত্ৱা আকাসে ঠিতো ইমং গাথং অভাসি.

পঞ্চমজাতকে আসীসেথেৱাতি আসাচ্ছেদং অকত্ৱা অত্তনো কম্মেসু আসং কৰেয্যেৱ. ন নিব্বিন্দেয্যাতি ন নিব্বেদং উপ্পাদেয্য, ন উক্কণ্ঠেয্যাতি অত্থো. ৱোতি নিপাতমত্তং. যথা ইচ্ছিন্তি অহঞ্হি সট্ঠিহত্থা নৰকা উট্ঠানং ইচ্ছিং, সোম্হি তথেৱ জাতো, ততো উট্ঠিতোযেৱাতি দীপেতি.

অতীতে (জা. অট্ঠ. ৪.১৩.সৰভমিগজাতকৱণ্ণনা) কিৰ বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সৰভমিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা অৰঞ্ঞে পটিৱসতি. ৰাজা মিগৱিত্তকো অহোসি থামসম্পন্নো. একদিৱসং গন্ত্ৱা অমচ্চে আহ – ‘‘যস্স পস্সেন মিগো পলাযতি, তেনেৱ সো দাতব্বো’’তি. অথেকদিৱসং সৰভমিগো উট্ঠায ৰঞ্ঞো ঠিতট্ঠানেন পলাযি. অথ নং অমচ্চা উপ্পণ্ডেসুং. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘ইমে মং পৰিহাসন্তি, মম পমাণং ন জানন্তী’’তি গাড়্হং নিৱাসেত্ৱা পত্তিকোৱ খগ্গং আদায ‘‘সৰভং গণ্হিস্সামী’’তি ৱেগেন পক্খন্দি. অথ নং দিস্ৱা তীণি যোজনানি অনুবন্ধি. সৰভো অৰঞ্ঞং পাৱিসি. ৰাজাপি পাৱিসিযেৱ. তত্থ সৰভমিগস্স গমনমগ্গে সট্ঠিহত্থমত্তো মহাপূতিপাতনৰকআৱাটো অত্থি, সো তিংসহত্থমত্তং উদকেন পুণ্ণো তিণেহি চ পটিচ্ছন্নো. সৰভো উদকগন্ধং ঘাযিত্ৱাৱ আৱাটভাৱং ঞত্ৱা থোকং ওসক্কিত্ৱা গতো. ৰাজা পন উজুকমেৱ আগচ্ছন্তো তস্মিং পতি.

সৰভো তস্স পদসদ্দং অসুণন্তো নিৱত্তিত্ৱা তং অপস্সন্তো ‘‘নৰকআৱাটে পতিতো ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা আগন্ত্ৱা ওলোকেন্তো তং গম্ভীৰে উদকে অপ্পতিট্ঠে কিলমন্তং দিস্ৱা তেন কতাপৰাধং হদযে অকত্ৱা সঞ্জাতকাৰুঞ্ঞো ‘‘মা মযি পস্সন্তে ৱৰাকো নস্সতু, ইমম্হা তং দুক্খা মোচেস্সামী’’তি আৱাটতীৰে ঠিতো ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, অহং তং দুক্খা মোচেস্সামী’’তি ৱত্ৱা অত্তনো পিযপুত্তং উদ্ধৰিতুং উস্সাহং কৰোন্তো ৱিয তস্সুদ্ধৰণত্থায সিলায যোগ্গং কত্ৱা ‘‘ৱিজ্ঝিস্সামী’’তি আগতং ৰাজানং সট্ঠিহত্থা নৰকা উদ্ধৰিত্ৱা অস্সাসেত্ৱা পিট্ঠিং আৰোপেত্ৱা অৰঞ্ঞা নীহৰিত্ৱা সেনায অৱিদূৰে ওতাৰেত্ৱা ওৱাদমস্স দত্ৱা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. ৰাজা সেনঙ্গপৰিৱুতো নগৰং গন্ত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায সকলৰট্ঠৱাসিনো পঞ্চ সীলানি ৰক্খন্তূ’’তি ধম্মভেৰিং চৰাপেসি. মহাসত্তেন পন অত্তনো কতগুণং কস্সচি অকথেত্ৱা সাযং নানগ্গৰসভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা অলঙ্কতসযনে সযিত্ৱা পচ্চূসকালে মহাসত্তস্স গুণং সৰিত্ৱা উট্ঠায সযনপিট্ঠে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা পীতিপুণ্ণেন হদযেন উদানং উদানেন্তো ‘‘আসীসেথেৱ পুৰিসো’’তিআদিনা ইমা ছ গাথা অভাসি.

তত্থ অহিতা হিতা চাতি দুক্খফস্সা সুখফস্সা চ, মৰণফস্সা, জীৱিতফস্সাতিপি অত্থো. সত্তানঞ্হি মৰণফস্সো অহিতো, জীৱিতফস্সো হিতো. তেসং অচিন্তিতো মৰণফস্সো আগচ্ছতীতি দস্সেতি. অচিন্তিতম্পীতি মযা ‘‘আৱাটে পতিস্সামী’’তি ন চিন্তিতং, ‘‘সৰভং মাৰেস্সামী’’তি চিন্তিতং. ইদানি পন মে চিন্তিতং নট্ঠং, অচিন্তিতমেৱ জাতন্তি উদানৱসেন ৱদতি. ভোগাতি যসপৰিৱাৰা, এতে চিন্তামযা ন হোন্তি. তস্মা ঞাণৱতা ৱীৰিযমেৱ কাতব্বন্তি ৱদতি. ৱীৰিযৱতো হি অচিন্তিতম্পি হোতিযেৱ.

তস্সেতং উদানং উদানেন্তস্সেৱ অৰুণং উট্ঠহি. পুৰোহিতো পাতোৱ সুখসেয্যপুচ্ছনত্থং আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠিতো তস্স উদানগীতসদ্দং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ৰাজা হিয্যো মিগৱং অগমাসি, তত্থ সৰভমিগং ৱিদ্ধো ভৱিস্সতি, তেন মঞ্ঞে উদানং উদানেতী’’তি. এৱং ব্ৰাহ্মণস্স ৰঞ্ঞো পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনং উদানং সুত্ৱা সুমজ্জিতে আদাসে মুখং ওলোকেন্তস্স ছাযা ৱিয ৰঞ্ঞা চ সৰভেন চ কতকাৰণং পাকটং অহোসি, সো নখগ্গেন দ্ৱাৰং আকোটেসি. ৰাজা ‘‘কো এসো’’তি পুচ্ছি. অহং, দেৱ, পুৰোহিতোতি. অথস্স দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা ‘‘ইতো এহাচৰিযা’’তি আহ. সো পৱিসিত্ৱা ৰাজানং জযাপেত্ৱা একমন্তং ঠিতো ‘‘অহং, মহাৰাজ, তযা অৰঞ্ঞে কতকাৰণং জানামি, ত্ৱং একং সৰভমিগং অনুবন্ধন্তো নৰকে পতিতো, অথ নং সো সৰভো সিলায যোগ্গং কত্ৱা নৰকতো উদ্ধৰি, সো ত্ৱং তস্স গুণং সৰিত্ৱা উদানং উদানেসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘সৰভং গিৰিদুগ্গস্মি’’ন্তিআদিনা দ্ৱে গাথা অভাসি.

তত্থ অনুসৰীতি অনুবন্ধি. ৱিক্কন্তন্তি উদ্ধৰণত্থায কতপৰক্কমং. অনুজীৱসীতি উপজীৱসি, তস্সানুভাৱেন তযা জীৱিতং লদ্ধন্তি অত্থো. সমুদ্ধৰীতি উদ্ধৰণং অকাসি. সিলায যোগ্গং সৰভো কৰিত্ৱাতি সিলায সোপানসদিসায নৰকতো উদ্ধৰণযোগ্গতং কৰিত্ৱা. অলীনচিত্তন্তি সঙ্কোচং অপ্পত্তচিত্তং. ত মিগং ৱদেসীতি সুৱণ্ণসৰভমিগং ইধ সিৰিসযনে নিপন্নো ৱণ্ণেসি. তং সুত্ৱা ৰাজা, ‘‘অযং মযা সদ্ধিং ন মিগৱং আগতো, সব্বঞ্চ পৱত্তিং জানাতি, কথং নু খো জানাতি, পুচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘কিং ত্ৱং নু তত্থেৱা’’তি নৱমগাথমাহ. তত্থ ভিংসৰূপন্তি কিং নু তে ঞাণং বলৱজাতিকং, তেনেতং জানাসীতি ৱদতি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘নাহং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো, ব্যঞ্জনং অমক্খেত্ৱা তযা কথিতগাথায পন ময্হং অত্থো উপট্ঠাতী’’তি দীপেন্তো ‘‘ন চেৱহ’’ন্তি দসমগাথমাহ. তত্থ সুভাসিতানন্তি ব্যঞ্জনং অমক্খেত্ৱা সুট্ঠু ভাসিতানং. অত্থং তদানেন্তীতি যো তেসং অত্থো, তং আনেন্তি উপধাৰেন্তীতি অত্থো. তদা পুৰোহিতো ধম্মসেনাপতি অহোসি. তেনেৱাহ – ‘‘অতীতেপী’’তিআদি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰৱত্থু

অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰাদযোতিআদীসু পন যাথাৱসৰসগুণৱসেনাতি যথাসভাৱগুণৱসেন. পব্বজ্জাৱসেন পটিৱেধৱসেন সুচিৰং সুনিপুণং ৰত্তিন্দিৱপৰিচ্ছেদজাননৱসেন চ ৰত্তঞ্ঞুতা ৱেদিতব্বাতি তং দস্সেন্তো ‘‘ঠপেত্ৱা হি সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তিআদিমাহ. পাকটোৱ হোতীতি সতিপঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তিকো পাকটো ৱিভূতো হোতি. অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞোতি সাৱকেসু সব্বপঠমং চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি ঞাতকোণ্ডঞ্ঞো. সব্বেসুপি এতদগ্গেসূতি সব্বেসুপি এতদগ্গসুত্তেসু, সব্বেসু ৱা এতদগ্গট্ঠপনেসু.

ধুৰপত্তানীতি পত্তানং পমুখভূতানি বাহিৰপত্তানি. নৱুতিহত্থানীতি মজ্ঝিমপুৰিসস্স হত্থেন নৱুতিৰতনানি. পদুমেনেৱ তং তং পদেসং উত্তৰতি অতিক্কমতীতি পদুমুত্তৰো, ভগৱা. গন্ধদামমালাদামাদীহীতি আদিসদ্দেন পত্তদামাদিং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ গন্ধদামেহি কতমালা গন্ধদামং. লৱঙ্গতক্কোলজাতিপুপ্ফাদীহি কতমালা মালাদামং. তমালপত্তাদীহি কতমালা পত্তদামং. ৱঙ্গপট্টেতি ৱঙ্গদেসে উপ্পন্নঘনসুখুমৱত্থে. উত্তমসুখুমৱত্থন্তি কাসিকৱত্থমাহ.

তেপৰিৱট্টধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তন্তপৰিযোসানেতি এত্থ ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’’ন্তিআদিনা সচ্চৱসেন, ‘‘দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’’ন্তিআদিনা কিচ্চৱসেন, ‘‘দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞাত’’ন্তিআদিনা কতৱসেন চ তীহি আকাৰেহি পৰিৱট্টেত্ৱা চতুন্নং সচ্চানং দেসিতত্তা তযো পৰিৱট্টা এতস্স অত্থীতি তিপৰিৱট্টং, তিপৰিৱট্টমেৱ তেপৰিৱট্টং, তেপৰিৱট্টঞ্চ তং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনঞ্চাতি তেপৰিৱট্টধম্মচক্কপ্পৱত্তনং, তদেৱ সুত্তন্তং, তস্স পৰিযোসানেতি অত্থো.

সালিগব্ভং ফালেত্ৱা আদাযাতি সালিগব্ভং ফালেত্ৱা তত্থ লব্ভমানং সালিখীৰৰসং আদায. অনুচ্ছৱিকন্তি বুদ্ধানং অনুচ্ছৱিকং খীৰপাযসং পচাপেম. ৱেণিযো পুৰিসভাৱৱসেন বন্ধিত্ৱা কলাপকৰণে কলাপগ্গং. খলে কলাপানং ঠপনদিৱসে খলগ্গং. মদ্দিত্ৱা ৱীহীনং ৰাসিকৰণদিৱসে খলভণ্ডগ্গং. কোট্ঠেসু হি ধঞ্ঞস্স পক্খিপনদিৱসে কোট্ঠগ্গং.

দ্ৱে গতিযোতি দ্ৱে এৱ নিপ্ফত্তিযো, দ্ৱে নিট্ঠাতি অত্থো. তস্মিং কুমাৰে সব্বঞ্ঞুতং পত্তেতি কোণ্ডঞ্ঞমাণৱস্সেৱ লদ্ধিযং ঠত্ৱা ইতৰেপি ছ জনা পুত্তে অনুসাসিংসু. বোধিৰুক্খমূলে পাচীনপস্সং অচলট্ঠানং নাম, যং ‘‘ৱজিৰাসন’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. মহতং মহতিযো ৱহতীতি ‘‘পাচীনমুখো’’তি অৱত্ৱা ‘‘পাচীনলোকধাতুঅভিমুখো’’তি ৱুত্তং. মংসচক্খুপি লোকনাথস্স অপ্পটিঘাতং মহাৱিসযঞ্চাতি. চতুৰঙ্গসমন্নাগতন্তি ‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চ, অট্ঠি চ অৱসিস্সতূ’’তিআদিনা (ম. নি. ২.১৮৪; সং. নি. ২.২২, ২৩৭; অ. নি. ২.৫; মহানি. ১৯৬) ৱুত্তচতুৰঙ্গসমন্নাগতং.

ইদং পন সব্বমেৱাতি ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেস্সামী’’তিআদিনযপ্পৱত্তং (ম. নি. ১.২৮৪; ২.৩৪১; মহাৱ. ১০) সব্বমেৱ. পৰিৱিতক্কমত্তমেৱ তথা অত্থসিদ্ধিযা অভাৱতো. পুপ্ফিতফলিতং কত্ৱাতি অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাহি সব্বপালিফুল্লং, মগ্গফলেহি সব্বসো ফলভাৰভৰিতঞ্চ কৰোন্তো পুপ্ফিতং ফলিতং কত্ৱা. অপক্কমিতুকামো হুত্ৱাতি দ্ৱেপি অগ্গসাৱকে অত্তনো নিপচ্চকাৰং কৰোন্তে দিস্ৱা তেসং গুণাতিৰেকতং বহু মঞ্ঞন্তো বুদ্ধানং সন্তিকা অপক্কমিতুকামো হুত্ৱা. তত্থেৱাতি ছদ্দন্তদহতীৰেযেৱ.

সাৰিপুত্ত-মোগ্গল্লানত্থেৰৱত্থু

১৮৯-১৯০. দুতিযততিযেসু ইদ্ধিমন্তানন্তি এত্থ মন্ত-সদ্দো অতিসযত্থৱিসযোতি থেৰস্স অতিসযিকইদ্ধিতং দস্সেতুং – ‘‘ইদ্ধিযা সম্পন্নান’’ন্তি ৱুত্তং. সহ পংসূহি কীড়িংসূতি সহপংসুকীড়িতা. ইধলোকত্তভাৱমেৱাতি দিট্ঠধম্মিকঅত্তভাৱমেৱ. সোড়স পঞ্ঞা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতোতি মজ্ঝিমনিকাযে অনুপদসুত্তন্তদেসনায ‘‘মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো, পুথুপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো, হাসপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো, জৱনপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো, তিক্খপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো, নিব্বেধিকপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো’’তি (ম. নি. ৩.৯৩) এৱমাগতা মহাপঞ্ঞাদিকা ছ, তস্মিংযেৱ সুত্তে আগতা নৱানুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিপঞ্ঞা, অৰহত্তমগ্গপঞ্ঞাতি ইমা সোড়সৱিধা পঞ্ঞা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা সচ্ছিকত্ৱা ঠিতো.

পঞ্হসাকচ্ছন্তি পঞ্হস্স পুচ্ছনৱসেন ৱিস্সজ্জনৱসেন চ সাকচ্ছং কৰোতি. অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গন্তি এতং অনুবন্ধনস্স কাৰণৱচনং. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধেয্যং. কস্মা? যস্মা ইদং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধনং নাম অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গং, ঞাতো চেৱ উপগতো চ মগ্গোতি অত্থো. অথ ৱা অত্থিকেহি অম্হেহি মৰণে সতি অমতেনপি ভৱিতব্বন্তি এৱং কেৱলং অত্থীতি উপঞ্ঞাতং, অনুমানঞাণেন উপগন্ত্ৱা ঞাতং নিব্বানং নাম অত্থি, তং মগ্গন্তো পৰিযেসন্তোতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

নেসং পৰিসাযাতি দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং পৰিৱাৰভূতপৰিসায. দ্ৱে অগ্গসাৱকেতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে দ্ৱে মহানুভাৱে সাৱকে. ঠানন্তৰেতি অগ্গসাৱকত্তসঞ্ঞিতে ঠানন্তৰে ঠপেসি. কস্মা পনেত্থ ‘‘অগ্গসাৱকে’’তি অৱত্ৱা ‘‘মহাসাৱকে’’তি ৱুত্তং. যদি অঞ্ঞেপি মহাথেৰা অভিঞ্ঞাতাদিগুণৱিসেসযোগেন ‘‘মহাসাৱকা’’তি ৱত্তব্বতং লভন্তি, ইমেযেৱ পন সাৱকেসু অনঞ্ঞসাধাৰণভূতা ৱিসেসতো ‘‘মহাসাৱকা’’তি ৱত্তব্বাতি দস্সনত্থং ‘‘দ্ৱেপি মহাসাৱকে’’তি ৱুত্তং.

মহাকস্সপত্থেৰৱত্থু

১৯১. চতুত্থে যস্মা ধুতৱাদধুতধম্মধুতঙ্গানি ধুতমূলকানি, তস্মা ‘‘ধুতো ৱেদিতব্বো’’তি আৰদ্ধং, তত্থ কিলেসে ধুনি ধুতৱাতি ধুতো, ধুতকিলেসো পুগ্গলো, কিলেসধুননো ৱা ধম্মো, কিলেসধুননো ধম্মোতি চ সপুব্বভাগো অৰিযমগ্গো দট্ঠব্বো. তং ধুতসঞ্ঞিতং কিলেসধুননধম্মং ৱদতি, পৰে তত্থ পতিট্ঠাপেতীতি ধুতৱাদো. চতুক্কঞ্চেত্থ সম্ভৱতীতি তং দস্সেতুং – ‘‘এত্থ পনা’’তিআদি আৰদ্ধং. তযিদন্তি নিপাতো, তস্স সো অযন্তি অত্থো. ধুতভূতস্স ধুতভূতা ধম্মা ধুতধম্মা. অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা হেট্ঠা ৱুত্তা এৱ. কিলেসে সম্মা লিখতি তচ্ছতীতি সল্লেখো, কিলেসজেগুচ্ছী, তস্স ভাৱো সল্লেখতা. দ্ৱীহিপি কামেহি ৱিৱিচ্চতীতি পৱিৱেকো, যোনিসোমনসিকাৰবহুলো পুগ্গলো, তস্স ভাৱো পৱিৱেকতা. ইমিনা সৰীৰট্ঠপনমত্তেন অত্থীতি ইদমট্ঠি ত্থ-কাৰস্স ট্ঠ-কাৰং কত্ৱা, তস্স ভাৱো ইদমট্ঠিতা, ইমেহি ৱা কুসলধম্মেহি অত্থি ইদমট্ঠি, যেন ঞাণেন ‘‘পব্বজিতেন নাম পংসুকূলিকঙ্গাদীসু পতিট্ঠিতেন ভৱিতব্ব’’ন্তি যথানুসিট্ঠং ধুতগুণে সমাদিযতি চেৱ পৰিহৰতি চ, তং ঞাণং ইদমট্ঠিতা. তেনাহ – ‘‘ইদমট্ঠিতা ঞাণমেৱা’’তি. ধুতধম্মা নামাতি ধুতঙ্গসেৱনায পটিপক্খভূতানং পাপধম্মানং ধুননৱসেন পৱত্তিযা ধুতোতি লদ্ধনামায ধুতঙ্গচেতনায উপকাৰকা ধম্মাতি কত্ৱা ধুতধম্মা নাম. অনুপতন্তীতি তদন্তোগধা তপ্পৰিযাপন্না হোন্তি তদুভযস্সেৱ পৱত্তিৱিসেসভাৱতো. পটিক্খেপৱত্থূসূতি ধুতঙ্গসেৱনায পটিক্খিপিতব্বৱত্থূসু পহাতব্বৱত্থূসু.

পংসুকূলিকঙ্গং…পে… নেসজ্জিকঙ্গন্তি উদ্দেসোপি পেয্যালনযেন দস্সিতো. যদেত্থ ৱত্তব্বং, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২২ আদযো) ৱিত্থাৰতো ৱুত্তং. ধুতৱাদগ্গহণেনেৱ থেৰস্স ধুতভাৱোপি গহিতো হোতীতি ‘‘ধুতৱাদান’’ন্তেৱ ৱুত্তং. অযং মহাতি অভিনীহাৰাদিমহন্ততাযপি সাসনস্স উপকাৰিতাযপি অযং থেৰো মহা, গুণমহন্ততায পসংসাৱচনমেৱ ৱা এতং থেৰস্স যদিদং মহাকস্সপোতি যথা ‘‘মহামোগ্গল্লানো’’তি.

সত্থু ধম্মদেসনায ৱত্থুত্তযে সঞ্জাতপ্পসাদতায উপাসকভাৱে ঠিতত্তা ৱুত্তং – ‘‘উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠাযা’’তিআদি. এতস্স অগ্গভাৱস্সাতি যোজেতব্বং. সচ্চকাৰোতি সচ্চভাৱাৱহো কাৰো, অৱিসংৱাদনৱসেন ৱা তদত্থসাধনোতি অত্থো. কোলাহলন্তি কুতূহলৱিপ্ফাৰো. সত্থা সত্তমে সত্তমে সংৱচ্ছৰে ধম্মং কথেন্তো সত্তানং সৱনযোগ্গং কালং সল্লক্খেন্তো দিৱা সাযন্হসমযং কথেতি, ৰত্তিযং সকলযামং. তেনাহ – ‘‘ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণে আহ – ‘ভোতি কিং ৰত্তিং ধম্মং সুণিস্সসি দিৱা’’’তি. ৱিস্সাসিকোতি ৱিস্সাসিকভাৱো. ‘‘ততো পট্ঠায সো’’তি ৱা পাঠো.

দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি পূৰিতপাৰমিস্সাতি ইদং সা পৰম্পৰায সোতপতিতং অত্থং গহেত্ৱা আহ. অদিন্নৱিপাকস্সাতি অৱিপক্কৱিপাকস্স. ভদ্দকে কালেতি যুত্তে কালে. নক্খত্তন্তি নক্খত্তেন লক্খিতং ছণং. তস্মিং তস্মিঞ্হি নক্খত্তে অনুভৱিতব্বছণানি নক্খত্তানি নাম, ইতৰানি পন ছণানি নাম. সম্মাপতিতদুক্খতো ৱিমোচনেন ততো নিয্যানাৱহতায ইচ্ছিতত্থস্স লভাপনতো চ নিয্যানিকং. তেসন্তি সুৱণ্ণপদুমানং. ওলম্বকাতি সুৱণ্ণৰতনৱিচিত্তা ৰতনদামা. পুঞ্ঞনিযামেনাতি পুঞ্ঞানুভাৱসিদ্ধেন নিযামেন. স্ৱস্স বাৰাণসিৰজ্জং দাতুং কতোকাসো. ফুস্সৰথন্তি মঙ্গলৰথং. সেতচ্ছত্তউণ্হীসৱালবীজনিখগ্গমণিপাদুকানি পঞ্চৱিধং ৰাজককুধভণ্ডন্তি ৱদন্তি. ইধ পন সেতচ্ছত্তং ৱিসুং গহিতন্তি সীহাসনং পঞ্চমং কত্ৱা ৱদন্তি. পাৰুপনকণ্ণন্তি পাৰুপনৱত্থস্স দসন্তং. দিব্বৱত্থদাযিপুঞ্ঞানুভাৱচোদিতো ‘‘ননু তাতা থূল’’ন্তি আহ. অহো তপস্সীতি অহো কপণো অহং ৰাজাতি অত্থো. বুদ্ধানং সদ্দহিত্ৱাতি বুদ্ধানং সাসনং সদ্দহিত্ৱা. চঙ্কমনসতানীতি ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন হি অগ্গিসালাদীনি পব্বজিতসাৰুপ্পানি ঠানানি সঙ্গণ্হাতি.

সাধুকীড়িতন্তি অৰিযানং পৰিনিব্বুতট্ঠানে কাতব্বসক্কাৰং ৱদতি. নপ্পমজ্জি, নিৰোগা অয্যাতি পুচ্ছিতাকাৰদস্সনং. পৰিনিব্বুতা দেৱাতি দেৱী পটিৱচনং অদাসি. পটিযাদেত্ৱাতি নিয্যাতেত্ৱা. সমণকপব্বজ্জন্তি সমিতপাপেহি অৰিযেহি অনুট্ঠাতব্বপব্বজ্জং. সো হি ৰাজা পচ্চেকবুদ্ধানং ৱেসস্স দিট্ঠত্তা ‘‘ইদমেৱ ভদ্দক’’ন্তি তাদিসংযেৱ লিঙ্গং গণ্হি. তত্থেৱাতি ব্ৰহ্মলোকে এৱ. ৱীসতিমে ৱস্সে সম্পত্তেতি আহৰিত্ৱা সম্বন্ধো. ব্ৰহ্মলোকতো চৱিত্ৱা নিব্বত্তত্তা, ব্ৰহ্মচৰিযাধিকাৰস্স চ চিৰকালসম্ভূতত্তা ‘‘এৱৰূপং কথং মা কথেথা’’তি আহ. ৱীসতি ধৰণানি নিক্খন্তি ৱদন্তি, পঞ্চপলং নিক্খন্তি অপৰে. ইত্থাকৰোতি ইত্থিৰতনস্স উপ্পত্তিট্ঠানং. অয্যধীতাতি অম্হাকং অয্যস্স ধীতা, ভদ্দকাপিলানীতি অত্থো. সমানপণ্ণন্তি সদিসপণ্ণং সদিসলেখং কুমাৰস্স কুমাৰিকায চ যুত্তং পণ্ণলেখং. তে পুৰিসা সমাগতট্ঠানতো মগধৰট্ঠে মহাতিত্থগামং মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰঞ্চ উদ্দিস্স অপক্কমন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সজ্জন্তা নাম হোন্তীতি ‘‘ইতো চ এত্তো চ পেসেসু’’ন্তি ৱুত্তা.

পুপ্ফদামন্তি হত্থিহত্থপ্পমাণং পুপ্ফদামং. তানীতি তানি উভোহি গন্থাপিতানি দ্ৱে পুপ্ফদামানি. তেতি উভো ভদ্দা চেৱ পিপ্পলিকুমাৰো চ. লোকামিসেনাতি কামস্সাদেন. অসংসট্ঠাতি ন সংযুত্তা ঘটে জলন্তেন ৱিয পদীপেন অজ্ঝাসযে সমুজ্জলন্তেন ৱিমোক্খবীজেন সমুস্সাহিতচিত্তত্তা. যন্তবদ্ধানীতি সস্সসম্পাদনত্থং তত্থ তত্থ দ্ৱাৰকৱাটযোজনৱসেন বদ্ধানি নিক্খমনতুম্বানি. কম্মন্তোতি কসিকম্মকৰণট্ঠানং. দাসিকগামাতি দাসানং ৱসনগামা. ওসাৰেত্ৱাতি পক্খিপিত্ৱা. আকপ্পকুত্তৱসেনাতি আকাৰৱসেন কিৰিযাৱসেন. অননুচ্ছৱিকন্তি পব্বজিতভাৱস্স অননুৰূপং. তস্স মত্থকেতি দ্ৱেধাপথস্স দ্ৱিধাভূতট্ঠানে. এতেসং সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতীতি নিসীদতীতি সম্বন্ধো. সা পন তত্থ সত্থু নিসজ্জা এদিসীতি দস্সেতুং – ‘‘নিসীদন্তো পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যা বুদ্ধানং অপৰিমিতকালসম্ভূতাচিন্তেয্যাপৰিঞ্ঞেয্যপুঞ্ঞসম্ভাৰূপচযনিব্বত্তা ৰূপপ্পভাৱবুদ্ধগুণৱিজ্জোতিতা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণঅসীতিঅনুব্যঞ্জনসমুজ্জলিতা ব্যামপ্পভাকেতুমালালঙ্কতা সভাৱসিদ্ধিতায অকিত্তিমা ৰূপকাযসিৰী, তংযেৱ মহাকস্সপস্স অদিট্ঠপুব্বপ্পসাদসংৱদ্ধনত্থং অনিগ্গূহিত্ৱা নিসিন্নো ভগৱা ‘‘বুদ্ধৱেসং গহেত্ৱা…পে… নিসীদী’’তি ৱুত্তো. অসীতিহত্থপ্পদেসং ব্যাপেত্ৱা পৱত্তিযা অসীতিহত্থাতি ৱুত্তা. সতসাখোতি বহুসাখো অনেকসাখো. সুৱণ্ণৱণ্ণোৱ অহোসি নিৰন্তৰং বুদ্ধৰস্মীহি সমন্ততো সমোকিণ্ণভাৱতো.

তীসু ঠানেসূতি দূৰতো নাতিদূৰে আসন্নেতি তীসু ঠানেসু. তীহি ওৱাদেহীতি ‘‘তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৱং সিক্খিতব্বং ‘তিব্বং মে হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱিস্সতি থেৰেসু নৱেসু মজ্ঝিমেসূ’তি. এৱঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৱং সিক্খিতব্বং ‘যং কিঞ্চি ধম্মং সুণিস্সামি কুসলূপসংহিতং, সব্বং তং অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কৰিত্ৱা সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সুণিস্সামী’তি, এৱঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৱং সিক্খিতব্বং ‘সাতসহগতা চ মে কাযগতাসতি ন ৱিজহিস্সতী’তি, এৱঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্ব’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) ইমেহি তীহি ওৱাদেহি. এত্থ হি ভগৱা পঠমং ওৱাদং থেৰস্স ব্ৰাহ্মণজাতিকত্তা জাতিমানপ্পহানত্থমভাসি, দুতিযং বাহুসচ্চং নিস্সায উপ্পজ্জনকঅহংকাৰপ্পহানত্থং, ততিযং উপধিসম্পত্তিং নিস্সায উপ্পজ্জনকঅত্তসিনেহপ্পহানত্থং. মুদুকা খো ত্যাযন্তি মুদুকা খো তে অযং. কস্মা পন ভগৱা এৱমাহ? থেৰেন সহ চীৱৰং পৰিৱত্তেতুকামতায. কস্মা পৰিৱত্তেতুকামো জাতোতি? থেৰং অত্তনো ঠানে ঠপেতুকামতায. কিং সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা নত্থীতি? অত্থি, এৱং পনস্স অহোসি ‘‘ইমেন চিৰং ঠস্সন্তি, কস্সপো পন ৱীসতিৱস্সসতাযুকো, সো মযি পৰিনিব্বুতে সত্তপণ্ণিগুহাযং ৱসিত্ৱা ধম্মৱিনযসঙ্গহং কত্ৱা মম সাসনং পঞ্চৱস্সসহস্সপৰিমাণকালপ্পৱত্তনকং কৰিস্সতীতি অত্তনো ঠানে ঠপেসি. এৱং ভিক্খূ কস্সপস্স সুস্সূসিতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি. তস্মা এৱমাহ.

চন্দূপমোতি চন্দসদিসো হুত্ৱা. কিং পৰিমণ্ডলতায? নো, অপিচ খো যথা চন্দো গগনতলং পক্খন্দমানো ন কেনচি সদ্ধিং সন্থৱং ৱা সিনেহং ৱা আলযং ৱা কৰোতি, ন চ ন হোতি মহাজনস্স পিযো মনাপো, অযম্পি এৱং কেনচি সদ্ধিং সন্থৱাদীনং অকৰণেন বহুজনস্স পিযো মনাপো চন্দূপমো হুত্ৱা খত্তিযকুলাদীনি চত্তাৰি কুলানি উপসঙ্কমতীতি অত্থো. অপকস্সেৱ কাযং অপকস্স চিত্তন্তি তেনেৱ সন্থৱাদীনং অকৰণেন কাযঞ্চ চিত্তঞ্চ অপকড্ঢিত্ৱা, অপনেত্ৱাতি অত্থো. নিচ্চং নৱোতি নিচ্চনৱকোৱ, আগন্তুকসদিসো হুত্ৱাতি অত্থো. আগন্তুকো হি পটিপাটিযা সম্পত্তগেহং পৱিসিত্ৱা সচে নং ঘৰসামিকা দিস্ৱা ‘‘অম্হাকম্পি পুত্তভাতৰো ৱিপ্পৱাসং গন্ত্ৱা এৱং ৱিচৰিংসূ’’তি অনুকম্পমানা নিসীদাপেত্ৱা ভোজেন্তি, ভুত্তমত্তোযেৱ ‘‘তুম্হাকং ভাজনং গণ্হথা’’তি উট্ঠায পক্কমতি, ন তেহি সদ্ধিং সন্থৱং ৱা কৰোতি, কিচ্চকৰণীযানি ৱা সংৱিদহতি, এৱমযম্পি পটিপাটিযা সম্পত্তং ঘৰং পৱিসিত্ৱা যং ইৰিযাপথে পসন্না মনুস্সা দেন্তি, তং গহেত্ৱা ছিন্নসন্থৱো তেসং কিচ্চকৰণীযে অব্যাৱটো হুত্ৱা নিক্খমতীতি দীপেতি.

অপ্পগব্ভোতি নপ্পগব্ভো, অট্ঠট্ঠানেন কাযপাগব্ভিযেন, চতুট্ঠানেন ৱচীপাগব্ভিযেন, অনেকট্ঠানেন মনোপাগব্ভিযেন চ ৱিৰহিতোতি অত্থো. অট্ঠট্ঠানং কাযপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গলভোজনসালজন্তাঘৰনহানতিত্থভিক্খাচাৰমগ্গেসু অন্তৰঘৰপৱেসনে চ কাযেন অপ্পতিৰূপকৰণং. চতুট্ঠানং ৱচীপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গলঅন্তৰঘৰেসু অপ্পতিৰূপৱাচানিচ্ছাৰণং. অনেকট্ঠানং মনোপাগব্ভিযং নাম তেসু তেসু ঠানেসু কাযৱাচাহি অজ্ঝাচাৰং অনাপজ্জিত্ৱাপি মনসা কামৱিতক্কাদীনং ৱিতক্কনং. সব্বেসম্পি ইমেসং পাগব্ভিযানং অভাৱেন অপ্পগব্ভো হুত্ৱা কুলানি উপসঙ্কমতীতি অত্থো. কস্সপসংযুত্তেন চ চন্দূপমপ্পটিপদাদিথেৰস্স ধুতৱাদেসু অগ্গভাৱস্স বোধিতত্তা ৱুত্তং ‘‘এতদেৱ কস্সপসংযুত্তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা’’তি.

অনুৰুদ্ধত্থেৰৱত্থু

১৯২. পঞ্চমে ভোজনপপঞ্চমত্তন্তি গোচৰগামে পিণ্ডায চৰণাহাৰপৰিভোগসঞ্ঞিতং ভোজনপপঞ্চমত্তং. দীপৰুক্খানন্তি লোহদন্তকট্ঠমযানং মহন্তানং দীপৰুক্খানং. লোহমযেসুপি হি তেসু দীপাধাৰেসু দীপৰুক্খকাতি ৰুড়্হিৰেসা দট্ঠব্বা. ওলম্বকদীপমণ্ডলদীপসঞ্চৰণদীপাদিকা সেসদীপা.

অনুপৰিযাযি পদক্খিণকৰণৱসেন. অহং তেনাতি যেন তুয্হং অত্থো, অহং তেন পৱাৰেমি, তস্মা তং আহৰাপেত্ৱা গণ্হাতি অত্থো. সুৱণ্ণপাতিযংযেৱস্স ভত্তং উপ্পজ্জীতি দেৱতানুভাৱেন উপ্পজ্জি, ন কিঞ্চি পচনকিচ্চং অত্থি. সত্ত মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেসীতি ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তিআদিকে সত্ত মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেসি. অট্ঠমেতি ‘‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্সা’’তি এতস্মিং পুৰিসৱিতক্কে.

মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞাযাতি ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) মহাপুৰিসৱিতক্কৱসেন আৰদ্ধমত্তং মত্থকং পাপেতুং অসমত্থভাৱেন ঠিতং মম সঙ্কপ্পং জানিত্ৱা. মনোমযেনাতি মনোমযেন ৱিয মনসা নিম্মিতসদিসেন, পৰিণামিতেনাতি অত্থো. ইদ্ধিযাতি ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৱিয হোতূ’’তি এৱং পৱত্তায অধিট্ঠানিদ্ধিযা.

যদা মে অহু সঙ্কপ্পোতি যস্মিং কালে ময্হং ‘‘কীদিসো নু খো অট্ঠমো মহাপুৰিসৱিতক্কো’’তি পৰিৱিতক্কো অহোসি, যদা মে অহু সঙ্কপ্পো, ততো মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায ইদ্ধিযা উপসঙ্কমি, উত্তৰি দেসযীতি যোজনা. উত্তৰি দেসযীতি ‘‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) ইমং অট্ঠমং মহাপুৰিসৱিতক্কং পূৰেন্তো উপৰি দেসযি. তং পন দেসিতং দস্সেন্তো আহ – ‘‘নিপ্পপঞ্চৰতো বুদ্ধো, নিপ্পপঞ্চমদেসযী’’তি, পপঞ্চা নাম ৰাগাদযো কিলেসা, তেসং ৱূপসমনতায তদভাৱতো চ লোকুত্তৰধম্মা নিপ্পপঞ্চা নাম. যথা তং পাপুণাতি, তথা ধম্মং দেসেসি, সামুক্কংসিকং চতুসচ্চদেসনং অদেসযীতি অত্থো.

তস্সাহং ধম্মমঞ্ঞাযাতি তস্স সত্থু দেসনাধম্মং জানিত্ৱা. ৱিহাসিন্তি যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তো ৱিহৰিং. সাসনে ৰতোতি সিক্খত্তযসঙ্গহে সাসনে অভিৰতো. তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তাতি পুব্বেনিৱাসঞাণং, দিব্বচক্খুঞাণং, আসৱক্খযঞাণন্তি ইমা তিস্সো ৱিজ্জা মযা অনুপ্পত্তা সচ্ছিকতা. ততো এৱ কতং বুদ্ধস্স সাসনং, অনুসিট্ঠি ওৱাদো অনুট্ঠিতোতি অত্থো.

ভদ্দিযত্থেৰৱত্থু

১৯৩. ছট্ঠে উচ্চ-সদ্দেন সমানত্থো উচ্চা-সদ্দোতি আহ – ‘‘উচ্চাকুলিকানন্তি উচ্চে কুলে জাতান’’ন্তি. কাড়ী সা দেৱীতি কাড়ৱণ্ণতায কাড়ী সা দেৱী. কুলানুক্কমেন ৰজ্জানুপ্পত্তি মহাকুলিনস্সেৱাতি ৱুত্তং – ‘‘সোযেৱ চা’’তিআদি.

লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰৱত্থু

১৯৪. সত্তমে ৰিত্তকোতি দেয্যৱত্থুৰহিতো. গুণে আৱজ্জেত্ৱাতি ভগৱতো ৰূপগুণে চেৱ আকপ্পসম্পদাদিগুণে চ অত্তনো অধিপ্পাযং ঞত্ৱা অম্বপক্কস্স পটিগ্গহণং পৰিভুঞ্জনন্তি এৱমাদিকে যথাউপট্ঠিতে গুণে আৱজ্জেত্ৱা.

পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজত্থেৰৱত্থু

১৯৫. অট্ঠমে অভীতনাদভাৱেন সীহস্স ৱিয নাদো সীহনাদো, সো এতেসং অত্থীতি সীহনাদিকা, তেসং সীহনাদিকানং. গৰহিতব্বপসংসিতব্বধম্মে যাথাৱতো জানন্তস্সেৱ গৰহা পসংসা চ যুত্তৰূপাতি আহ – ‘‘বুদ্ধা চ নামা’’তিআদি. খীণা জাতীতিআদীহি পচ্চৱেক্খণঞাণস্স ভূমিং দস্সেতি. তেন হি ঞাণেন অৰিযসাৱকো পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘খীণা জাতী’’তিআদিং পজানাতি. কতমা পনস্স জাতি খীণা, কথঞ্চ পজানাতীতি? ন তাৱস্স অতীতা খীণা পুব্বেৱ খীণত্তা, ন অনাগতা অনাগতে ৱাযামাভাৱতো, ন পচ্চুপ্পন্না ৱিজ্জমানত্তা. যা পন মগ্গস্স অভাৱিতত্তা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি, সা মগ্গস্স ভাৱিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৱনায পহীনকিলেসে পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘কিলেসাভাৱে ৱিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতী’’তি জানন্তো পজানাতি.

ৱুসিতন্তি ৱুট্ঠং পৰিৱুট্ঠং, কতং চৰিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং ৱসন্তি নাম, খীণাসৱো ৱুট্ঠৱাসো. তস্মা অৰিযসাৱকো অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি পজানাতি. কতং কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযৱসেন সোড়সৱিধং কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং কৰোন্তি, খীণাসৱো কতকৰণীযো. তস্মা অৰিযসাৱকো অত্তনো কৰণীযং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘কতং কৰণীয’’ন্তি পজানাতি. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ইদানি পুন ইত্থভাৱায এৱং সোড়সৱিধকিচ্চভাৱায, কিলেসক্খযায ৱা মগ্গভাৱনায কিচ্চং মে নত্থীতি পজানাতি. অথ ৱা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৱতো ইমস্মা এৱংপকাৰা ইদানি ৱত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপৰং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা ৰুক্খা ৱিয, তে চৰিমকৱিঞ্ঞাণনিৰোধেন অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো নিব্বাযিস্সন্তীতি পজানাতি.

মন্তাণিপুত্তপুণ্ণত্থেৰৱত্থু

১৯৬. নৱমে অট্ঠাৰসসুপি ৱিজ্জাট্ঠানেসু নিপ্ফত্তিং গতত্তা ‘‘সব্বসিপ্পেসু কোৱিদো হুত্ৱা’’তি ৱুত্তং. অভিদযাঅব্ভঞ্ঞাৱহস্সেৱ ধম্মস্স তত্থ উপলব্ভনতো ‘‘মোক্খধম্মং অদিস্ৱা’’তি ৱুত্তং. তেনাহ – ‘‘ইদং ৱেদত্তযং নামা’’তিআদি. তথা হি অনেন দুগ্গতিপৰিমুচ্চনম্পি দুল্লভং, অভিঞ্ঞাপৰিৱাৰানং অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং লাভিতায সযং একদেসেন উপসন্তো পৰমুক্কংসগতং উত্তমদমথসমথং অনঞ্ঞসাধাৰণং ভগৱন্তং সম্ভাৱেন্তো ‘‘অযং পুৰিসো’’তিআদিমাহ. পিটকানি গহেত্ৱা আগচ্ছন্তীতি ফলভাজনানি গহেত্ৱা অস্সামিকায আগচ্ছন্তি. বুদ্ধানন্তি গাৰৱৱসেন বহুৱচননিদ্দেসো কতো. পৰিভুঞ্জীতি দেৱতাহি পক্খিত্তদিব্বোজং ৱনমূলফলাফলং পৰিভুঞ্জি. পত্তে পতিট্ঠাপিতসমনন্তৰমেৱ হি দেৱতা তত্থ দিব্বোজং পক্খিপিংসু. সম্মসিত্ৱাতি পচ্চৱেক্খিত্ৱা, পৰিৱত্তেত্ৱাতি চ ৱদন্তি. অৰহত্তং পাপুণিংসূতি মহাদেৱত্থেৰস্স অনুমোদনকথায অনুপুব্বিকথাসক্খিকায সুৱিসোধিতচিত্তসন্তানা অৰহত্তং পাপুণিংসু.

দসহি কথাৱত্থূহীতি অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলসম্পদাকথা সমাধিসম্পদাকথা পঞ্ঞাসম্পদাকথা ৱিমুত্তিসম্পদাকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথাতি ইমেহি দসহি কথাৱত্থূহি. জাতিভূমিৰট্ঠৱাসিনোতি জাতিভূমিৱন্তদেসৱাসিনো, সত্থু জাতদেসৱাসিনোতি অত্থো. সীসানুলোকিকোতি পুৰতো গচ্ছন্তস্স সীসং অনু অনু পস্সন্তো. ওকাসং সল্লক্খেত্ৱাতি সাকচ্ছায অৱসৰং সল্লক্খেত্ৱা. সত্তৱিসুদ্ধিক্কমং পুচ্ছীতি ‘‘কিং নু খো, আৱুসো, সীলৱিসুদ্ধত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৫৭) সত্ত ৱিসুদ্ধিযো পুচ্ছি. ধম্মকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি সৱিসেসেন দসকথাৱত্থুলাভিতায.

মহাকচ্চানত্থেৰৱত্থু

১৯৭. দসমে সংখিত্তেন কথিতধম্মস্সাতি মধুপিণ্ডিকসুত্তন্তদেসনাসু ৱিয সঙ্খেপেন দেসিতধম্মস্স. তং দেসনং ৱিত্থাৰেত্ৱাতি তং সঙ্খেপদেসনং আযতনাদিৱসেন ৱিত্থাৰেত্ৱা. অত্থং ৱিভজমানানন্তি তস্সা সঙ্খেপদেসনায অত্থং ৱিভজিত্ৱা কথেন্তানং. অত্থৱসেন ৱাতি ‘‘এত্তকা এতস্স অত্থা’’তি অত্থৱসেন ৱা দেসনং পূৰেতুং সক্কোন্তি. ব্যঞ্জনৱসেন ৱাতি ‘‘এত্তকানি এত্থ ব্যঞ্জনানি দেসনাৱসেন ৱত্তব্বানী’’তি ব্যঞ্জনৱসেন ৱা পূৰেতুং সক্কোন্তি. অযং পন মহাকচ্চানত্থেৰো উভযৱসেনপি সক্কোতি তস্স সঙ্খেপেন উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন সত্থু অজ্ঝাসযানুৰূপং দেসনতো, তস্মা তত্থ অগ্গোতি ৱুত্তো. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘পাতোৱ সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠাযা’’তিআদিনা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ. অঞ্ঞেহীতি অঞ্ঞাসং ইত্থীনং কেসেহি অতিৱিয দীঘা. ন কেৱলঞ্চ দীঘা এৱ, অথ খো সিনিদ্ধনীলমুদুকঞ্চিকা চ. নিক্কেসীতি অপ্পকেসী যথা ‘‘অনুদৰা কঞ্ঞা’’তি.

পণিযন্তি ৱিক্কেতব্বভণ্ডং. আৱজ্জেত্ৱাতি উপনিস্সযং কেসানং পকতিভাৱাপত্তিঞ্চ আৱজ্জেত্ৱা. গাৰৱেনাতি মুণ্ডসীসাপি থেৰে গাৰৱেন একৱচনেনেৱ আগন্ত্ৱা. নিমন্তেত্ৱাতি স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা. ইমিস্সা ইত্থিযাতি যথাৱুত্তসেট্ঠিধীতৰমাহ. দিট্ঠধম্মিকোৱাতি অৱধাৰণং অট্ঠানপযুত্তং, দিট্ঠধম্মিকো যসপটিলাভোৱ অহোসীতি অত্থো. যসপটিলাভোতি চ ভৱসম্পত্তিপটিলাভো. সত্তসু হি জৱনচেতনাসু পঠমা দিট্ঠধম্মৱেদনীযফলা, পচ্ছিমা উপপজ্জৱেদনীযফলা, মজ্ঝে পঞ্চ অপৰাপৰিযৱেদনীযফলা, তস্মা পঠমং একং চেতনং ঠপেত্ৱা সেসা যথাসকং পৰিপুণ্ণফলদাযিনো হোন্তি, পঠমচেতনায পন দিট্ঠধম্মিকো যসপটিলাভোৱ অহোসি.

পঠমএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৪. এতদগ্গৱগ্গো

(১৪) ২. দুতিযএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা

চূড়পন্থকত্থেৰৱত্থু

১৯৮-২০০. দুতিযস্স পঠমে মনেন নিব্বত্তিতন্তি অভিঞ্ঞামনেন উপ্পাদিতং. মনেন কতকাযোতি অভিঞ্ঞাচিত্তেন দেসন্তৰং পত্তকাযো. মনেন নিব্বত্তিতকাযোতি অভিঞ্ঞামনসা নিম্মিতকাযো ‘‘অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতী’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৩৬-২৩৭; পটি. ম. ৩.১৪) ৱিয. একসদিসেযেৱাতি অত্তসদিসেযেৱ. একৱিধমেৱাতি অত্তনা কতপ্পকাৰমেৱ. এতপ্পৰমো হি যেভুয্যেন সাৱকানং ইদ্ধিনিম্মানৱিধি. অগ্গো নাম জাতো একদেসেন সত্থু ইদ্ধিনিম্মানানুৱিধানতো.

লাভিতাযাতি এত্থ লাভীতি ঈকাৰো অতিসযত্থো. তেন থেৰস্স চতুন্নং ৰূপাৱচৰজ্ঝানানং অতিসযেন সৱিসেসলাভিতং দস্সেতি. অৰূপাৱচৰজ্ঝানানং লাভিতাযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ন কেৱলঞ্চেতা চেতোসঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলতা ৰূপাৰূপজ্ঝানলাভিতায এৱ, অথ খো ইমেহিপি কাৰণেহীতি দস্সেতুং – ‘‘চূড়পন্থকো চা’’তিআদি ৱুত্তং. চেতোতি চেত্থ চিত্তসীসেন সমাধি ৱুত্তো, তস্মা চেতসো সমাধিস্স ৱিৱট্টনং চেতোৱিৱট্টো, একস্মিংযেৱাৰম্মণে সমাধিচিত্তং ৱিৱট্টেত্ৱা হেট্ঠিমস্স হেট্ঠিমস্স উপৰূপৰি হাপনতো ৰূপাৱচৰজ্ঝানলাভী চেতোৱিৱট্টকুসলো নাম. ‘‘সব্বসো ৰূপসঞ্ঞান’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ২৬৫) ৱুত্তসঞ্ঞা অতিক্কমিত্ৱা ‘‘আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাসহগতং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগত’’ন্তি (ধ. স. ২৬৫-২৬৮) সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তজ্ঝানানং ৱিৱট্টকুসলো, তথা ইত্থিপুৰিসাদিসঞ্ঞা নিচ্চসঞ্ঞাদিতো চিত্তং ৱিৱট্টেত্ৱা কেৱলে ৰূপাৰূপধম্মমত্তে অসঙ্খতে নিব্বানে চ ৱিসেসতো ৱট্টনতো চ সুঞ্ঞতানুপস্সনাবহুলো সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলো. সমাধিকুসলতায চেতোৱিৱট্টকুসলতা তব্বহুলৱিহাৰিতায. তথা ৱিপস্সনাকুসলতায সঞ্ঞাৱিৱট্টকুসলতা. একোতি চূড়পন্থকত্থেৰং ৱদতি. সমাধিলক্খণেতি সৱিতক্কসৱিচাৰাদিসমাধিসভাৱে. পুন একোতি মহাপন্থকত্থেৰমাহ. ৱিপস্সনালক্খণেতি সত্তঅনুপস্সনা অট্ঠাৰসমহাৱিপস্সনাদিৱিপস্সনাসভাৱে. সমাধিগাড়্হোতি সমাধিস্মিং ওগাড়্হচিত্তো সুভাৱিতভাৱনতা. অঙ্গসংখিত্তেতি চতুৰঙ্গিকতিৱঙ্গিকাদিৱসেন ঝানঙ্গানং সঙ্খিপনে. আৰম্মণসংখিত্তেতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসাদিনিব্বত্তনেন কসিণাদিআৰম্মণানং সংখিপনে. অঙ্গৱৱত্থাপনেতি ৱিতক্কাদীনং ঝানঙ্গানং ৱৱত্থাপনে. আৰম্মণৱৱত্থাপনেতি পথৱীকসিণাদিজ্ঝানাৰম্মণানং ৱৱত্থাপনে.

ঝানঙ্গেহীতি ৰূপাৱচৰজ্ঝানঙ্গেহি, ঝানঙ্গানেৱ ঝানং. পুন ঝানঙ্গেহীতি অৰূপাৱচৰজ্ঝানঙ্গেহি. ভাতাতি জেট্ঠভাতা. অস্সাতি কুটুম্বিযস্স. সুৱণ্ণপূজন্তি সোৱণ্ণমযং পুপ্ফপূজং কত্ৱা. দেৱপুৰেতি তাৱতিংসভৱনে সুদস্সনমহানগৰে. অগ্গদ্ৱাৰেনাতি তস্মিং দিৱসে অগ্গং সব্বপঠমং ৱিৱটেন নগৰদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা.

কোকনদন্তি পদুমৱিসেসনং যথা ‘‘কোকাসক’’ন্তি. তং কিৰ বহুপত্তং ৱণ্ণসম্পন্নং অতিসুগন্ধঞ্চ হোতি. ‘‘কোকনদং নাম সেতপদুম’’ন্তিপি ৱদন্তি. পাতোতি পগেৱ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা কোকনদসঙ্খাতং পদুমং পাতো সূৰিযুগ্গমনৱেলাযং ফুল্লং ৱিকসিতং অৱীতগন্ধং সিযা ৱিৰোচমানং, এৱং সৰীৰগন্ধেন গুণগন্ধেন চ সুগন্ধং সৰদকালে অন্তলিক্খে আদিচ্চমিৱ অত্তনো তেজসা তপন্তং অঙ্গেহি নিচ্ছৰণকজুতিযা অঙ্গীৰসং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.

চূড়পন্থকো কিৰ কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে পব্বজিত্ৱা পঞ্ঞৱা হুত্ৱা অঞ্ঞতৰস্স দন্ধভিক্খুনো উদ্দেসগহণকালে পৰিহাসকেড়িং অকাসি. সো ভিক্খু তেন পৰিহাসেন লজ্জিতো নেৱ উদ্দেসং গণ্হি, ন সজ্ঝাযমকাসি. তেন কম্মেনাযং পব্বজিত্ৱাৱ দন্ধো জাতো, তস্মা গহিতগহিতপদং উপৰিউপৰিপদং গণ্হন্তস্স নস্সতি. ইদ্ধিযা অভিসঙ্খৰিত্ৱা সুদ্ধং চোড়খণ্ডং অদাসীতি তস্স পুব্বহেতুং দিস্ৱা তদনুৰূপে কম্মট্ঠানে নিযোজেন্তো সুদ্ধং চোড়খণ্ডং অদাসি. সো কিৰ পুব্বে ৰাজা হুত্ৱা নগৰং পদক্খিণং কৰোন্তো নলাটতো সেদে মুচ্চন্তে পৰিসুদ্ধেন সাটকেন নলাটং পুঞ্ছি, সাটকো কিলিট্ঠো অহোসি. সো ‘‘ইমং সৰীৰং নিস্সায এৱৰূপো পৰিসুদ্ধসাটকো পকতিং জহিত্ৱা কিলিট্ঠো জাতো, অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা’’তি অনিচ্চসঞ্ঞং পটিলভি. তেন কাৰণেনস্স ৰজোহৰণমেৱ পচ্চযো জাতো.

লোমানীতি চোড়খণ্ডতন্তগতঅংসুকে ৱদতি. ‘‘কিলিট্ঠধাতুকানী’’তি কিলিট্ঠসভাৱানি. এৱংগতিকমেৱাতি ইদং চিত্তম্পি ভৱঙ্গৱসেন পকতিযা পণ্ডৰং পৰিসুদ্ধং ৰাগাদিসম্পযুত্তধম্মৱসেন সংকিলিট্ঠং জাতন্তি দস্সেতি. নক্খত্তং সমানেত্ৱাতি নক্খত্তং সমন্নাহৰিত্ৱা, আৱজ্জেত্ৱাতি অত্থো. বিড়াৰস্সত্থাযাতি বিড়াৰস্স গোচৰত্থায. জলপথকম্মিকেনাতি সমুদ্দকম্মিকেন. চাৰিন্তি খাদিতব্বতিণং. সচ্চকাৰন্তি সচ্চভাৱাৱহং কাৰং, ‘‘অত্তনা গহিতে ভণ্ডে অঞ্ঞেসং ন দাতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা দাতব্বলঞ্জন্তি ৱুত্তং হোতি. ততিযেন পটিহাৰেনাতি ততিযেন সাসনেন. পত্তিকা হুত্ৱাতি সামিনো হুত্ৱা.

অপ্পকেনপীতি থোকেনপি পৰিত্তেনপি. মেধাৱীতি পঞ্ঞৱা. পাভতেনাতি ভণ্ডমূলেন. ৱিচক্খণোতি ৱোহাৰকুসলো. সমুট্ঠাপেতি অত্তানন্তি মহন্তং ধনং যসঞ্চ উপ্পাদেত্ৱা তত্থ অত্তানং সণ্ঠপেতি পতিট্ঠাপেতি. যথা কিং? অণুং অগ্গিংৱ সন্ধমং, যথা পণ্ডিতো পুৰিসো পৰিত্তকং অগ্গিং অনুক্কমেন গোমযচুণ্ণাদীনি পক্খিপিত্ৱা মুখৱাতেন ধমেন্তো সমুট্ঠাপেতি ৱড্ঢেতি, মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং কৰোতি, এৱমেৱ পণ্ডিতো থোকম্পি পাভতং লভিত্ৱা নানাউপাযেহি পযোজেত্ৱা ধনঞ্চ যসঞ্চ ৱড্ঢেতি, ৱড্ঢেত্ৱা পুন তত্থ অত্তানং পতিট্ঠাপেতি. তায এৱ ৱা পন ধনস্স মহন্ততায অত্তানং সমুট্ঠাপেতি, অভিঞ্ঞাতং পাকটং কৰোতীতি অত্থো.

সুভূতিত্থেৰৱত্থু

২০১-২০২. ততিযে ৰণাতি হি ৰাগাদযো কিলেসা ৱুচ্চন্তীতি ‘‘সৰণা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. ১০০ দুকমাতিকা) ৰাগাদযো কিলেসা ‘‘ৰণা’’তি ৱুচ্চন্তি. ৰণন্তি এতেহীতি ৰণা. যেহি অভিভূতা সত্তা নানপ্পকাৰেন কন্দন্তি পৰিদেৱন্তি, তস্মা তে ৰাগাদযো ‘‘ৰণা’’তি ৱুত্তা. দেসিতনিযামতো অনোক্কমিত্ৱাতি দেসিতানোক্কমনতো অনুপগন্ত্ৱা দেসেতি, সত্থাৰা দেসিতনিযামেনেৱ অনোদিস্সকং কত্ৱা ধম্মং দেসেতীতি ৱুত্তং হোতি. এৱন্তি এৱং মেত্তাঝানতো ৱুট্ঠায ভিক্খাগহণে সতি. ভিক্খাদাযকানং মহপ্ফলং ভৱিস্সতীতি ইদং চূড়চ্ছৰাসঙ্ঘাতসুত্তেন (অ. নি. ১.৫১ আদযো) দীপেতব্বং. অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি হি কালং মেত্তচিত্তং আসেৱন্তস্স ভিক্খুনো দিন্নদানং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং, তেন চ সো অমোঘং ৰট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জতীতি অযমত্থো তত্থ আগতোযেৱ. নিমিত্তং গণ্হিত্ৱাতি আকাৰং সল্লক্খেত্ৱা.

খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰৱত্থু

২০৩. পঞ্চমে ৱনসভাগন্তি সভাগং ৱনং, সভাগন্তি চ সপ্পাযন্তি অত্থো. যঞ্হি পকতিৱিৰুদ্ধং ব্যাধিৱিৰুদ্ধঞ্চ ন হোতি, তং ‘‘সভাগ’’ন্তি ৱুচ্চতি. উদকসভাগন্তিআদীসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. কল্যাণকম্মাযূহনক্খণোতি কল্যাণকম্মূপচযস্স ওকাসো. তিণ্ণং ভাতিকানন্তি উপতিস্সো, চুন্দো, উপসেনোতি ইমেসং তিণ্ণং জেট্ঠভাতিকানং. তিস্সন্নঞ্চ ভগিনীনন্তি চালা, উপচালা, সীসুপচালাতি ইমেসং তিস্সন্নং জেট্ঠভগিনীনং. এত্থ চ সাৰিপুত্তত্থেৰো সযং পব্বজিত্ৱা চালা, উপচালা, সীসুপচালাতি তিস্সো ভগিনিযো, চুন্দো উপসেনোতি ইমে ভাতৰো পব্বাজেসি, ৰেৱতকুমাৰো একোৱ গেহে অৱসিস্সতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অম্হাকং…পে… পব্বাজেন্তী’’তি. মহল্লকতৰাতি ৱুদ্ধতৰা. ইদঞ্চ কুমাৰিকায চিৰজীৱিতং অভিকঙ্খমানা আহংসু. সা কিৰ তস্স অয্যিকা ৱীসতিৱস্সসতিকা খণ্ডদন্তা পলিতকেসা ৱলিত্তচা তিলকাহতগত্তা গোপানসিৱঙ্কা অহোসি. ৱিধাৱনিকন্তি ৱিধাৱনকীড়িকং. তিস্সন্নং সম্পত্তীনন্তি অনুস্সৱৱসেন মনুস্সদেৱমোক্খসম্পত্তিযো সন্ধায ৱদতি, মনুস্সদেৱব্ৰহ্মসম্পত্তিযো ৱা. সীৱলিস্স পুঞ্ঞং ৱীমংসিস্সামাতি ‘‘সীৱলিনা কতপুঞ্ঞস্স ৱিপাকদানট্ঠানমিদ’’ন্তি ঞত্ৱা এৱমাহ. সভাগট্ঠানন্তি সমং দেসং.

তং ভূমিৰামণেয্যকন্তি কিঞ্চাপি অৰহন্তো গামন্তে কাযৱিৱেকং ন লভন্তি, চিত্তৱিৱেকং পন লভন্তেৱ. তেসঞ্হি দিব্বপ্পটিভাগানিপি আৰম্মণানি চিত্তং চালেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা গামো ৱা হোতু অৰঞ্ঞাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং, ‘যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যকং’, সো ভূমিপ্পদেসো ৰমণীযো এৱাতি অত্থো.

কঙ্খাৰেৱতত্থেৰৱত্থু

২০৪. ছট্ঠে অকপ্পিযো, আৱুসো, গুড়োতি একদিৱসং থেৰো অন্তৰামগ্গে গুড়কৰণং ওক্কমিত্ৱা গুড়ে পিট্ঠম্পি ছাৰিকম্পি পক্খিত্তে দিস্ৱান ‘‘অকপ্পিযো গুড়ো, সামিসো ন কপ্পতি গুড়ো ৱিকালে পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি কুক্কুচ্চাযন্তো এৱমাহ. অকপ্পিযা মুগ্গাতি একদিৱসং অন্তৰামগ্গে ৱচ্চে মুগ্গং জাতং দিস্ৱা ‘‘অকপ্পিযা মুগ্গা, পক্কাপি মুগ্গা জাযন্তী’’তি কুক্কুচ্চাযন্তো এৱমাহ. সেসমেত্থ সব্বং উত্তানমেৱ.

সোণকোড়িৱিসত্থেৰৱত্থু

২০৫. সত্তমে হাপেতব্বমেৱ অহোসি অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযত্তা. উদকেন সমুপব্যূড়্হেতি উদকেন থলং উস্সাৰেত্ৱা তত্থ তত্থ ৰাসিকতে. হৰিতূপলিত্তাযাতি গোমযপৰিভণ্ডকতায. তিৱিধেন উদকেন পোসেন্তীতি খীৰোদকং গন্ধোদকং কেৱলোদকন্তি এৱং তিৱিধেন উদকেন পোসেন্তি পৰিপালেন্তি. পৰিস্সাৱেত্ৱাতি পৰিসোধেত্ৱা গহিতে তণ্ডুলেতি যোজেতব্বং. দেৱো মঞ্ঞেতি দেৱো ৱিয. ৱীণোৱাদেনাতি ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৱীণায তন্তিযো অচ্চাযতা হোন্তি, অপি নু তে ৱীণা তস্মিং সমযে সৰৱতী ৱা হোতি কম্মঞ্ঞা ৱাতি? নো হেতং, ভন্তেতি. এৱমেৱ খো, সোণ, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং উদ্ধচ্চায সংৱত্ততি, অতিসিথিলৱীৰিযং কোসজ্জায সংৱত্ততি. তস্মাতিহ ত্ৱং, সোণ, ৱীৰিযসমতং অধিট্ঠহ, ইন্দ্ৰিযানঞ্চ সমতং পটিৱিজ্ঝা’’তি (মহাৱ. ২৪৩) এৱং ৱীণং উপমং কত্ৱা পৱত্তিতেন ৱীণোপমোৱাদেন. ৱীৰিযসমথযোজনত্থাযাতি ৱীৰিযস্স সমথেন যোজনত্থায.

সোণকুটিকণ্ণত্থেৰৱত্থু

২০৬. অট্ঠমে কুটিকণ্ণোতি ৱুচ্চতীতি ‘‘কোটিকণ্ণো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘কুটিকণ্ণো’’তি ৱোহৰীযতি. কুলঘৰে ভৱা কুলঘৰিকা. সা কিৰ অৱন্তিৰট্ঠে কুলঘৰে মহাৱিভৱস্স সেট্ঠিস্স ভৰিযা. দসবলস্স ধম্মকথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায চিন্তেসীতি ইদং অঙ্গুত্তৰভাণকানং মতেন ৱুত্তং. সুত্তনিপাতট্ঠকথাযং পন ‘‘সপৰিসো ভগৱন্তং উপসঙ্কম্ম ধম্মদেসনং অস্সোসি, ন চ কঞ্চি ৱিসেসং অধিগঞ্ছি. কস্মা? সো হি ধম্মং সুণন্তো হেমৱতং অনুস্সৰিত্ৱা ‘আগতো নু খো মে সহাযকো, নো’তি দিসাদিসং ওলোকেত্ৱা তং অপস্সন্তো ‘ৱঞ্চিতো মে সহাযো, যো এৱং ৱিচিত্তপ্পটিভানং ভগৱতো দেসনং ন সুণাতী’তি ৱিক্খিত্তচিত্তো অহোসী’’তি ৱুত্তং.

যস্মা পটিসন্ধিজাতিঅভিনিক্খমনবোধিপৰিনিব্বানেস্ৱেৱ দ্ৱত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি হুত্ৱাৱ পটিৱিগচ্ছন্তি, ন চিৰট্ঠিতিকানি হোন্তি, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে (সং. নি. ৫.১০৮১; পটি. ম. ২.৩০) পন তানি সৱিসেসানি হুত্ৱা চিৰতৰং ঠত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘তিযোজনসহস্সং হিমৱন্তং অকালপুপ্ফিতং দিস্ৱা’’তিআদি. অগ্গবলকাযাতি সব্বপুৰতো গচ্ছন্তা বলকাযা. কেন পুপ্ফিতভাৱং জানাসীতি কেন কাৰণেন হিমৱন্তস্স পুপ্ফিতভাৱং জানাসীতি, যেন কাৰণেন ইমং অকালপুপ্ফপাটিহাৰিযং জাতং, তং জানাসীতি ৱুত্তং হোতি. তস্স পৱত্তিতভাৱন্তি তস্স ধম্মচক্কস্স ভগৱতা পৱত্তিতভাৱং. সদ্দে নিমিত্তং গণ্হীতি সদ্দে আকাৰং সল্লক্খেসি. ততোতি ‘‘অহং ‘এতং অমতধম্মং তম্পি জানাপেস্সামী’তি তৱ সন্তিকং আগতোস্মী’’তি যং ৱুত্তং, তদনন্তৰন্তি অত্থো.

সাতাগিৰো হেমৱতস্স বুদ্ধুপ্পাদং কথেত্ৱা তং ভগৱতো সন্তিকং আনেতুকামো ‘‘অজ্জ পন্নৰসো’’তিআদিগাথমাহ. তত্থ (সু. নি. অট্ঠ. ১.১৫৩) অজ্জাতি অযং ৰত্তিন্দিৱো পক্খগণনতো পন্নৰসো, উপৱসিতব্বতো উপোসথো. তীসু ৱা উপোসথেসু অজ্জ পন্নৰসো উপোসথো, ন চাতুদ্দসিউপোসথো, ন সামগ্গীউপোসথো. দিৱি ভৱানি দিব্বানি, দিব্বানি এত্থ অত্থীতি দিব্বানি. কানি তানি? ৰূপানি. তঞ্হি ৰত্তিং দেৱানং দসসহস্সিলোকধাতুতো সন্নিপতিতানং সৰীৰৱত্থাভৰণৱিমানপ্পভাহি অব্ভাদিউপক্কিলেসৱিৰহিতায চন্দপ্পভায চ সকলজম্বুদীপো অলঙ্কতো অহোসীতি অতিৱিয অলঙ্কতো চ পৰিৱিসুদ্ধিদেৱস্স ভগৱতো সৰীৰপ্পভায. তেনাহ – ‘‘দিব্বা ৰত্তি উপট্ঠিতা’’তি.

এৱং ৰত্তিগুণৱণ্ণনাপদেসেনপি সহাযস্স চিত্তং পসাদং জনেন্তো বুদ্ধুপ্পাদং কথেত্ৱা আহ – ‘‘অনোমনামং সত্থাৰং, হন্দ পস্সাম গোতম’’ন্তি. তত্থ অনোমেহি অলামকেহি সব্বাকাৰপৰিপূৰেহি গুণেহি নামং অস্সাতি অনোমনামো. তথা হিস্স ‘‘বুজ্ঝিতা সচ্চানীতি বুদ্ধো, বোধেতা পজাযাতি বুদ্ধো’’তিআদিনা (মহানি. ১৯২; চূড়নি. পাৰাযনত্থুতিগাথানিদ্দেসো ৯৭; পটি. ম. ১.১৬২) নযেন বুদ্ধোতি অনোমেহি গুণেহি নামং. ‘‘ভগ্গৰাগোতি ভগৱা, ভগ্গদোসোতি ভগৱা’’তিআদিনা (মহানি. ৮৪) নযেন ভগৱাতি অনোমেহি গুণেহি নামং. এস নযো ‘‘অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো’’তিআদীসু. দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থেহি দেৱমনুস্সে অনুসাসতি ‘‘ইমং পজহথ, ইমং সমাদায ৱত্তথা’’তি সত্থা. তং অনোমনামং সত্থাৰং. হন্দাতি ৱচসাযত্থে নিপাতো. পস্সামাতি তেন অত্তানং সহ সঙ্গহেত্ৱা পচ্চুপ্পন্নবহুৱচনং. গোতমন্তি গোতমগোত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘সত্থা, ন সত্থা’’তি মা ৱিমতিং অকাসি, একন্তব্যৱসিতো হুত্ৱাৱ এহি পস্সাম গোতমন্তি.

এৱং ৱুত্তে হেমৱতো ‘‘অযং সাতাগিৰো ‘অনোমনামং সত্থাৰ’ন্তি ভণন্তো তস্স সব্বঞ্ঞুতং পকাসেতি, সব্বঞ্ঞুনো চ দুল্লভা লোকে, সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞেহি পূৰণাদিসদিসেহেৱ লোকো উপদ্দুতো. সো পন যদি সব্বঞ্ঞূ, অদ্ধা তাদিলক্খণং পত্তো ভৱিস্সতি, তেন এৱং গহেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তাদিলক্খণং পুচ্ছন্তো আহ – ‘‘কচ্চি মনো’’তিআদি. তত্থ কচ্চীতি পুচ্ছা. মনোতি চিত্তং. সুপণিহিতোতি সুট্ঠু ঠপিতো অচলো অসম্পৱেধী. সব্বেসু ভূতেসু সব্বভূতেসু. তাদিনোতি তাদিলক্খণং পত্তস্সেৱ সতো. পুচ্ছা এৱ ৱা অযং ‘‘সো তৱ সত্থা সব্বভূতেসু তাদী, উদাহু নো’’তি. ইট্ঠে অনিট্ঠেচাতি এৱৰূপে আৰম্মণে. সঙ্কপ্পাতি ৱিতক্কা. ৱসীকতাতি ৱসং গমিতা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং তং সত্থাৰং ৱদসি, তস্স তে সত্থুনো কচ্চি তাদিলক্খণং সম্পত্তস্স সতো সব্বভূতেসু মনো সুপণিহিতো, উদাহু যাৱ পচ্চযং ন লভতি, তাৱ সুপণিহিতো ৱিয খাযতি. সো ৱা তে সত্থা কচ্চি সব্বভূতেসু সত্তেসু তাদী, উদাহু নো, যে চ ইট্ঠানিট্ঠেসু আৰম্মণেসু ৰাগদোসৱসেন সঙ্কপ্পা উপ্পজ্জেয্যুং, ত্যাস্স কচ্চি ৱসীকতা, উদাহু কদাচি তেসম্পি ৱসেন ৱত্ততীতি.

তীণি ৱস্সানীতি সোণস্স পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায তীণি ৱস্সানি. তদা কিৰ ভিক্খূ যেভুয্যেন মজ্ঝিমদেসেযেৱ ৱসিংসু, তস্মা তত্থ কতিপযা এৱ অহেসুং. তে চ একস্মিং নিগমে একো দ্ৱেতি এৱং ৱিসুং ৱিসুং ৱসিংসু, থেৰানঞ্চ কতিপযে ভিক্খূ আনেত্ৱা অঞ্ঞেসু আনীযমানেসু পুব্বং আনীতা কেনচিদেৱ কৰণীযেন পক্কমিংসু, কঞ্চি কালং আগমেত্ৱা পুন তেসু আনীযমানেসু ইতৰে পক্কমিংসু, এৱং পুনপ্পুনং আনযনেন সন্নিপাতো চিৰেনেৱ অহোসি, থেৰো চ তদা একৱিহাৰী অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তীণি ৱস্সানি গণং পৰিযেসিত্ৱা’’তি. তীণি ৱস্সানীতি চ অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং. সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৱাতি অত্তনো আণাপনেনেৱ ‘‘ইমিনা সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসিতুকামো ভগৱা’’তি সত্থু অধিপ্পাযং জানিত্ৱা. ভগৱা কিৰ যেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসিতুকামো, তস্স সেনাসনপঞ্ঞত্তিযং আনন্দত্থেৰং আণাপেতি.

অজ্ঝোকাসে ৱীতিনামেত্ৱাতি অজ্ঝোকাসে নিসজ্জায ৱীতিনামেত্ৱা. যস্মা ভগৱা আযস্মতো সোণস্স সমাপত্তিসমাপজ্জনেন পটিসন্থাৰং কৰোন্তো সাৱকসাধাৰণা সব্বা সমাপত্তিযো অনুলোমপ্পটিলোমং সমাপজ্জন্তো বহুদেৱ ৰত্তিং অজ্ঝোকাসে নিসজ্জায ৱীতিনামেত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসি, তস্মা আযস্মাপি সোণো ভগৱতো অধিপ্পাযং ঞত্ৱা তদনুৰূপং সব্বা তা সমাপত্তিযো সমাপজ্জন্তো বহুদেৱ ৰত্তিং অজ্ঝোকাসে নিসজ্জায ৱীতিনামেত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসীতি ৱদন্তি. পৱিসিত্ৱা চ ভগৱতা অনুঞ্ঞাতো চীৱৰতিৰোকৰণিযং কত্ৱা ভগৱতো পাদপস্সে নিসজ্জায ৱীতিনামেসি. অজ্ঝেসীতি আণাপেসি. পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতুন্তি ভিক্খু তুয্হং ধম্মো ভাসিতুং উপট্ঠাতু, ঞাণমুখং আগচ্ছতু, যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ভণাহীতি অত্থো. অট্ঠকৱগ্গিযানীতি অট্ঠকৱগ্গভূতানি কামসুত্তাদিসোড়সসুত্তানি (মহানি. ১). সুগ্গহিতোতি সম্মা উগ্গহিতো. সব্বে ৱৰে যাচীতি ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদা ধুৱন্হানং চম্মত্থৰণং গণঙ্গণূপাহনং চীৱৰৱিপ্পৱাসোতি ইমে পঞ্চ ৱৰে যাচি. সুত্তে আগতমেৱাতি উদানপাড়িযং আগতসুত্তং সন্ধায ৱদতি.

সীৱলিত্থেৰৱত্থু

২০৭. নৱমে সাকচ্ছিত্ৱা সাকচ্ছিত্ৱাতি ৰঞ্ঞা সদ্ধিং পটিৱিৰুজ্ঝনৱসেন পুনপ্পুনং সাকচ্ছং কত্ৱা. গুড়দধিন্তি পত্থিন্নং গুড়সদিসং কঠিনদধিং. অতিঅঞ্ছিতুন্তি অতিৱিয আকড্ঢিতুং. কঞ্জিযং ৱাহেত্ৱাতি দধিমত্থুং পৱাহেত্ৱা, পৰিস্সাৱেত্ৱাতি অত্থো. ‘‘দধিতো কঞ্জিযং গহেত্ৱা’’তিপি পাঠো. নন্তি সুপ্পৱাসং. বীজপচ্ছিং ফুসাপেন্তীতি ইমিনা সম্বন্ধো. যাৱ ন উক্কড্ঢন্তীতি যাৱ দানে ন উক্কড্ঢন্তি, দাতুকামাৱ হোন্তীতি অধিপ্পাযো মহাদুক্খং অনুভোসীতি পসৱনিবন্ধনং মহন্তং দুক্খং অনুভোসি. সামিকং আমন্তেত্ৱাতি সত্তাহং মূড়্হগব্ভা তিব্বাহি খৰাহি দুক্খৱেদনাহি ফুট্ঠা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা, যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি. সুপ্পটিপন্নো ৱত তস্স ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো. সুসুখং ৱত নিব্বানং, যত্থিদং এৱৰূপং দুক্খং ন সংৱিজ্জতী’’তি (উদা. ১৮) ইমেহি তীহি ৱিতক্কেহি তং দুক্খং অধিৱাসেন্তী সত্থু সন্তিকং পেসেতুকামতায সামিকং আমন্তেত্ৱা. পুৰে মৰণাতি মৰণতো পুৰেতৰমেৱ. ইঙ্গিতন্তি আকাৰং. জীৱিতভত্তন্তি জীৱিতসংসযে দাতব্বভত্তং. সব্বকম্মক্খমো অহোসীতি সত্তৱস্সিকেহি দাৰকেহি কাতব্বং যং কিঞ্চি কম্মং কাতুং সমত্থতায সব্বস্স কম্মস্স খমো অহোসি. তেনেৱ সো সত্তাহং মহাদানে দীযমানে জাতদিৱসতো পট্ঠায ধম্মকৰণং আদায সঙ্ঘস্স উদকং পৰিস্সাৱেত্ৱা অদাসি.

যোমন্তিআদিগাথায ‘‘যো ভিক্খু ইমং ৰাগপলিপথঞ্চেৱ কিলেসদুগ্গঞ্চ সংসাৰৱট্টঞ্চ চতুন্নং সচ্চানং অপ্পটিৱিজ্ঝনকমোহঞ্চ অতীতো চত্তাৰো ওঘে তিণ্ণো হুত্ৱা পাৰং অনুপ্পত্তো, দুৱিধেন ঝানেন ঝাযী, তণ্হায অভাৱেন অনেজো, কথংকথায অভাৱেন অকথংকথী, উপাদানানং অভাৱেন অনুপাদিযিত্ৱা কিলেসনিব্বানেন নিব্বুতো, তমহং ব্ৰাহ্মণং ৱদামী’’তি অত্থো.

সব্বেসংযেৱ পন কেসানং ওৰোপনঞ্চ অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযা চ অপচ্ছাঅপুৰিমা অহোসীতি ইমিনা থেৰস্স খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তুপ্পত্তি দীপিতা. একচ্চে পন আচৰিযা এৱং ৱদন্তি ‘‘হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ধম্মসেনাপতিনা ওৱাদে দিন্নে ‘যং মযা কাতুং সক্কা, তমহং জানিস্সামী’তি পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা তং দিৱসংযেৱ অঞ্ঞতৰং ৱিচিত্তং কুটিকং দিস্ৱা পৱিসিত্ৱা মাতুকুচ্ছিযং সত্ত ৱস্সানি অত্তনা অনুভূতদুক্খং অনুস্সৰিত্ৱা তদনুসাৰেন অতীতানাগতে ঞাণং নেন্তস্স আদিত্তা ৱিয তযো ভৱা উপট্ঠহিংসু. ঞাণস্স পৰিপাকং গতত্তা ৱিপস্সনাৱীথিং ওতৰিত্ৱা তাৱদেৱ মগ্গপ্পটিপাটিযা সব্বেপি আসৱে খেপেন্তো অৰহত্তং পাপুণী’’তি. উভযথাপি থেৰস্স অৰহত্তুপ্পত্তিযেৱ পকাসিতা, থেৰো পন পভিন্নপ্পটিসম্ভিদো ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি.

ৱক্কলিত্থেৰৱত্থু

২০৮. দসমে আহাৰকৰণৱেলন্তি ভোজনকিচ্চৱেলং. অধিগচ্ছে পদং সন্তন্তি সঙ্খাৰূপসমং সুখন্তি লদ্ধনামং সন্তং পদং নিব্বানং অধিগচ্ছেয্য. পঠমপাদেন পব্বতে ঠিতোযেৱাতি পঠমেন পাদেন গিজ্ঝকূটে পব্বতে ঠিতোযেৱ. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

দুতিযএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৪. এতদগ্গৱগ্গো

(১৪) ৩. ততিযএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা

ৰাহুল-ৰট্ঠপালত্থেৰৱত্থু

২০৯-২১০. ততিযস্স পঠমদুতিযেসু তিস্সো সিক্খাতি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসঙ্খাতা তিস্সো সিক্খা. চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৱাতি সত্তাহং নিৰাহাৰতায একেকস্মিং দিৱসে দ্ৱিন্নং ভত্তচ্ছেদানং ৱসেন চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৱা.

তেসন্তি তেসং তাপসানং. লাবুভাজনাদিপৰিক্খাৰং সংৱিধাযাতি লাবুভাজনাদিতাপসপৰিক্খাৰং সংৱিদহিত্ৱা. সপৰিড়াহকাযধাতুকোতি উস্সন্নপিত্ততায সপৰিড়াহকাযসভাৱো. সতসহস্সাতি সতসহস্সপৰিমাণা. সতসহস্সং পৰিমাণং এতেসন্তি সতসহস্সা উত্তৰপদলোপেন যথা ‘‘ৰূপভৱো ৰূপ’’ন্তি, অত্থিঅত্থে ৱা অকাৰপচ্চযো দট্ঠব্বো. পাণাতিপাতাদিঅকুসলধম্মসমুদাচাৰসঙ্খাতো আমগন্ধো কুণপগন্ধো নত্থি এতেসন্তি নিৰামগন্ধা, যথাৱুত্তকিলেসসমুদাচাৰৰহিতাতি অত্থো. কিলেসসমুদাচাৰো হেত্থ ‘‘আমগন্ধো’’তি ৱুত্তো. কিংকাৰণা? অমনুঞ্ঞত্তা, কিলেসঅসুচিমিস্সত্তা, সব্ভি জিগুচ্ছিতত্তা, পৰমদুগ্গন্ধভাৱৱহত্তা চ. তথা হি যে যে উস্সন্নকিলেসা সত্তা, তে তে অতিদুগ্গন্ধা হোন্তি. তেনেৱ নিক্কিলেসানং মতসৰীৰম্পি দুগ্গন্ধং ন হোতি. দানগ্গপৰিৱহনকেতি দানগ্গধুৰৱহনকে. মাপকোতি দিৱসে দিৱসে পৰিমিতপৰিব্বযদানৱসেন ধঞ্ঞমাপকো.

পাড়িযন্তি ৱিনযপাড়িযং. মিগজাতকং আহৰিত্ৱা কথেসীতি অতীতে কিৰ বোধিসত্তো মিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা মিগগণপৰিৱুতো অৰঞ্ঞে ৱসতি. অথস্স ভগিনী অত্তনো পুত্তকং উপনেত্ৱা ‘‘ভাতিক ইমং ভাগিনেয্যং মিগমাযং সিক্খাপেহী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা ‘‘গচ্ছ তাত, অসুকৱেলাযং নাম আগন্ত্ৱা সিক্খেয্যাসী’’তি আহ. সো মাতুলেন ৱুত্তৱেলং অনতিক্কমিত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা মিগমাযং সিক্খি. সো একদিৱসং ৱনে ৱিচৰন্তো পাসেন বদ্ধো বদ্ধৰৱং ৱিৰৱি. মিগগণো পলাযিত্ৱা ‘‘পুত্তো তে পাসেন বদ্ধো’’তি তস্স মাতুযা আৰোচেসি. সা ভাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভাতিক ভাগিনেয্যো তে মিগমাযং সিক্খাপিতো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘মা ত্ৱং পুত্তস্স কিঞ্চি পাপকং আসঙ্কি, সুগ্গহিতা তেন মিগমাযা, ইদানি তং হাসযমানো আগচ্ছিস্সতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মিগং তিপল্লত্থ’’ন্তিআদিমাহ.

তত্থ মিগন্তি ভাগিনেয্যমিগং. তিপল্লত্থং ৱুচ্চতি সযনং, উভোহি পস্সেহি উজুকমেৱ চ নিপন্নকৱসেন তীহাকাৰেহি পল্লত্থং অস্স, তীণি ৱা পল্লত্থানি অস্সাতি তিপল্লত্থো, তং তিপল্লত্থং. অনেকমাযন্তি বহুমাযং বহুৱঞ্চনং. অট্ঠক্খুৰন্তি একেকস্মিং পাদে দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং ৱসেন অট্ঠহি খুৰেহি সমন্নাগতং. অড্ঢৰত্তাপপাযিন্তি পুৰিমযামং অতিক্কমিত্ৱা মজ্ঝিমযামে অৰঞ্ঞতো আগম্ম পানীযস্স পিৱনতো অড্ঢৰত্তে আপং পিৱতীতি অড্ঢৰত্তাপপাযী. ‘‘অড্ঢৰত্তে আপপাযি’’ন্তিপি পাঠো. মম ভাগিনেয্যং মিগং অহং সাধুকং মিগমাযং উগ্গণ্হাপেসিং. কথং? যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি অতিভোতি ভাগিনেয্যো. ইদং ৱুত্তং হোতি – অযঞ্হি তৱ পুত্তং তথা উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একস্মিং উপৰিমনাসিকাসোতে ৱাতং সন্নিৰুম্ভিত্ৱা পথৱিযং অল্লীনেন একেন হেট্ঠিমনাসিকাসোতেন তথেৱ ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি লুদ্দকং অতিভোতি, ছহি কোট্ঠাসেহি অজ্ঝোত্থৰতি ৱঞ্চেতীতি অত্থো. কতমেহি ছহি? চত্তাৰো পাদে পসাৰেত্ৱা একেন পস্সেন সেয্যায, খুৰেহি তিণপংসুখণনেন, জিৱ্হানিন্নামনেন, উদৰস্স উদ্ধুমাতভাৱকৰণেন, উচ্চাৰপস্সাৱৱিস্সজ্জনেন, ৱাতস্স নিৰুম্ভনেনাতি. অথ ৱা তথা নং উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো. ছহীতি হেট্ঠা ৱুত্তেহি ছহি কাৰণেহি. কলাহীতি কলাযিস্সতি, লুদ্দকং ৱঞ্চেস্সতীতি অত্থো. ভোতীতি ভগিনিং আলপতি. ভাগিনেয্যোতি এৱং ছহি কাৰণেহি ৱঞ্চকং ভাগিনেয্যং নিদ্দিসতি.

এৱং বোধিসত্তো ভাগিনেয্যস্স মিগমাযং সাধুকং উগ্গহিতভাৱং ৱদন্তো ভগিনিং সমস্সাসেসি. সোপি মিগপোতকো পাসে বদ্ধো অনিবন্ধিত্ৱাযেৱ ভূমিযং মহাফাসুকপস্সেন পাদে পসাৰেত্ৱা নিপন্নো পাদানং আসন্নট্ঠানে খুৰেহি এৱ পহৰিত্ৱা পংসুঞ্চ তিণানি চ উপ্পাটেত্ৱা উচ্চাৰপস্সাৱং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সীসং পাতেত্ৱা জিৱ্হং নিন্নামেত্ৱা সৰীৰং খেড়কিলিন্নং কত্ৱা ৱাতগ্গহণেন উদৰং উদ্ধুমাতকং কত্ৱা অক্খীনি পৰিৱত্তেত্ৱা হেট্ঠানাসিকাসোতেন ৱাতং সঞ্চৰাপেন্তো উপৰিমনাসিকাসোতেন ৱাতং সন্নিৰুম্ভিত্ৱা সকলসৰীৰং থদ্ধভাৱং গাহাপেত্ৱা মতকাকাৰং দস্সেসি, নীলমক্খিকাপি নং সম্পৰিৱাৰেসুং, তস্মিং তস্মিং ঠানে কাকা নিলীযিংসু. লুদ্দো আগন্ত্ৱা উদৰে হত্থেন পহৰিত্ৱা ‘‘পাতোৱ বদ্ধো ভৱিস্সতি, পূতিকো জাতো’’তি তস্স বন্ধনৰজ্জুং মোচেত্ৱা ‘‘এত্থেৱ দানি নং উক্কন্তিত্ৱা মংসং আদায গমিস্সামী’’তি নিৰাসঙ্কো হুত্ৱা সাখাপলাসং গহেতুং আৰদ্ধো. মিগপোতকোপি উট্ঠায চতূহি পাদেহি ঠত্ৱা কাযং ৱিধুনিত্ৱা গীৱং পসাৰেত্ৱা মহাৱাতেন ছিন্নৱলাহকো ৱিয ৱেগেন মাতু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৰাহুলো ইদানেৱ সিক্খাকামো, পুব্বেপি সিক্খাকামোযেৱা’’তি এৱং মিগজাতকং আহৰিত্ৱা কথেসি.

অম্বলট্ঠিযৰাহুলোৱাদং দেসেসীতি ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, ৰাহুল, ইমং পৰিত্তং উদকাৱসেসং উদকাদানে ঠপিতন্তি? এৱং, ভন্তে. এৱং পৰিত্তকং খো, ৰাহুল, তেসং সামঞ্ঞং, যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৱাদে লজ্জা’’তি এৱমাদিনা অম্বলট্ঠিযৰাহুলোৱাদং (ম. নি. ২.১০৭ আদযো) কথেসি. গেহসিতং ৱিতক্কং ৱিতক্কেন্তস্সাতি আযস্মা কিৰ ৰাহুলো ভগৱতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তোৱ পাদতলতো যাৱ উপৰি কেসন্তা তথাগতং ওলোকেসি, সো ভগৱতো বুদ্ধৱেসৱিলাসং দিস্ৱা ‘‘সোভতি ভগৱা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণৱিচিত্তসৰীৰো ব্যামপ্পভাপৰিক্খিত্ততায ৱিপ্পকিণ্ণসুৱণ্ণচুণ্ণমজ্ঝগতো ৱিয ৱিজ্জুলতাপৰিক্খিত্তো কনকপব্বতো ৱিয যন্তসমাকড্ঢিতৰতনৱিচিত্তসুৱণ্ণঅগ্ঘিকং ৱিয পংসুকূলচীৱৰপ্পটিচ্ছন্নোপি ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তকনকপব্বতো ৱিয পৱাড়লতাপটিমণ্ডিতসুৱণ্ণঘটিকং ৱিয চীনপিট্ঠচুণ্ণপূজিতসুৱণ্ণচেতিযং ৱিয লাখাৰসানুলিত্তো কনকথূপো ৱিয ৰত্তৱলাহকন্তৰগতো তঙ্খণমুগ্গতপুণ্ণচন্দো ৱিয অহো সমতিংসপাৰমিতানুভাৱেন সজ্জিতস্স অত্তভাৱস্স সিৰিসম্পত্তী’’তি চিন্তেসি. ততো অত্তানম্পি ওলোকেত্ৱা ‘‘অহম্পি সোভামি, সচে ভগৱা চতূসু মহাদীপেসু চক্কৱত্তিৰজ্জং অকৰিস্স, ময্হং পৰিণাযকট্ঠানন্তৰমদস্স, এৱং সন্তে অতিৱিয জম্বুদীপতলং অতিসোভিস্সা’’তি অত্তভাৱং নিস্সায গেহসিতং ছন্দৰাগং উপ্পাদেসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘সত্থু চেৱ অত্তনো চ ৰূপসম্পত্তিং দিস্ৱা গেহসিতং ৱিতক্কং ৱিতক্কেন্তস্সা’’তি.

ভগৱাপি পুৰতো গচ্ছন্তোৱ চিন্তেসি – ‘‘পৰিপুণ্ণচ্ছৱিমংসলোহিতো দানি ৰাহুলস্স অত্তভাৱো, ৰজনীযেসু ৰূপাৰম্মণাদীসু চিত্তস্স পক্খন্দনকালো জাতো, নিপ্ফলতায নু খো ৰাহুলো ৱীতিনামেতী’’তি. অথ সহাৱজ্জনেনেৱ পসন্নে উদকে মচ্ছং ৱিয পৰিসুদ্ধে আদাসমণ্ডলে মুখনিমিত্তং ৱিয চ তস্স তং চিত্তুপ্পাদং অদ্দস, দিস্ৱা চ ‘‘অযং ৰাহুলো ময্হং অত্ৰজো হুত্ৱা মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ‘অহং সোভামি, ময্হং ৱণ্ণাযতনং পসন্ন’ন্তি অত্তভাৱং নিস্সায গেহসিতং ছন্দৰাগং উপ্পাদেতি, অতিত্থে পক্খন্দো, উপ্পথং পটিপন্নো, অগোচৰে চৰতি, দিসামূড়্হঅদ্ধিকো ৱিয অগন্তব্বং দিসং গচ্ছতি, অযং খো পনস্স কিলেসো অব্ভন্তৰে ৱড্ঢন্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং পস্সিতুং ন দস্সিস্সতি পৰত্থম্পি উভযত্থম্পি, ততো নিৰযেপি পটিসন্ধিং গণ্হাপেস্সতি, তিৰচ্ছানযোনিযম্পি পেত্তিৱিসযেপি অসুৰকাযেপি সম্বাধেপি মাতুকুচ্ছিস্মিন্তি অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে পৰিপাতেস্সতি. যথা খো পন অনেকৰতনপূৰা মহানাৱা ভিন্নফলকন্তৰেন উদকং আদিযমানা মুহুত্তম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বা হোতি, ৱেগেন ৱেগেনস্সা ৱিৱৰং পিদহিতুং ৱট্টতি, এৱমেৱ অযম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো. যাৱস্স অযং কিলেসো অব্ভন্তৰে সীলৰতনাদীনি ন ৱিনাসেতি, তাৱদেৱ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযং অকাসি. ততো ৰাহুলং আমন্তেত্ৱা ‘‘যং কিঞ্চি, ৰাহুল, ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৰূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বন্তি. ৰূপমেৱ নু খো ভগৱা ৰূপমেৱ নু খো সুগতাতি. ৰূপম্পি ৰাহুল, ৱেদনাপি ৰাহুল, সঞ্ঞাপি ৰাহুল, সঙ্খাৰাপি ৰাহুল, ৱিঞ্ঞাণম্পি ৰাহুলা’’তি মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং (ম. নি. ২.১১৩ আদযো) অভাসি. তং দস্সেতুং – ‘‘যং কিঞ্চি ৰাহুল…পে… কথেসী’’তি ৱুত্তং.

সংযুত্তকে পন ৰাহুলোৱাদোতি ৰাহুলসংযুত্তে ৱুত্তৰাহুলোৱাদং সন্ধায ৱদন্তি. তত্থ ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং, ভন্তে, ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি থেৰেন যাচিতো ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাহুল, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা ৰাহুলোৱাদং (সং. নি. ২.১৮৮ আদযো) আৰভি. থেৰস্স ৱিপস্সনাচাৰোযেৱ, ন পন মহাৰাহুলোৱাদো ৱিয ৱিতক্কূপচ্ছেদায ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো.

অথস্স সত্থা ঞাণপৰিপাকং ঞত্ৱাতিআদীসু ভগৱতো কিৰ ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘পৰিপক্কা খো ৰাহুলস্স ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযা ধম্মা, যন্নূনাহং ৰাহুলং উত্তৰি আসৱানং খযে ৱিনেয্য’’ন্তি? অথস্স ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, ৰাহুল, নিসীদনং, যেন অন্ধৱনং তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৱাৱিহাৰাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নিসীদনং আদায ভগৱতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. তেন খো পন সমযেন অনেকানি দেৱতাসহস্সানি ভগৱন্তং অভিৱন্দিত্ৱা অনুবন্ধিতা হোন্তি ‘‘অজ্জ ভগৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং উত্তৰি আসৱানং খযে ৱিনেস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা অন্ধৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি ৰাহুলো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেত্ৱা ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাহুল, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা ৰাহুলোৱাদং (সং. নি. ৪.১২১) অদাসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘অন্ধৱনে নিসিন্নো চূড়ৰাহুলোৱাদং কথেসী’’তি.

কোটিসতসহস্সদেৱতাহীতি আযস্মতা ৰাহুলেন পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো পাদমূলে পথৱিন্ধৰৰাজকালে পত্থনং ঠপেন্তেন সদ্ধিং পত্থনং ঠপিতদেৱতাযেৱেতা. তাসু পন কাচি ভূমট্ঠদেৱতা, কাচি অন্তলিক্খট্ঠকা, কাচি চাতুমহাৰাজিকাদিদেৱলোকে, কাচি ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তা, ইমস্মিং পন দিৱসে সব্বা একট্ঠানে অন্ধৱনস্মিংযেৱ সন্নিপতিতা.

আভিদোসিকন্তি পাৰিৱাসিকং একৰত্তাতিক্কন্তং পূতিভূতং. একৰত্তাতিক্কন্তস্সেৱ হি নামসঞ্ঞা এসা, যদিদং আভিদোসিকোতি. অযং পনেত্থ ৱচনত্থো – পূতিভাৱদোসেন অভিভূতোতি অভিদোসো, অভিদোসোযেৱ আভিদোসিকো. কুম্মাসন্তি যৱকুম্মাসং. অধিৱাসেত্ৱাতি ‘‘তেন হি, তাত ৰট্ঠপাল, অধিৱাসেহি স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি পিতৰা নিমন্তিতো স্ৱাতনায ভিক্খং অধিৱাসেত্ৱা. এত্থ চ থেৰো পকতিযা উক্কট্ঠসপদানচাৰিকো স্ৱাতনায ভিক্খং নাম নাধিৱাসেতি, মাতু অনুগ্গহেন পন অধিৱাসেতি. মাতু কিৰস্স থেৰং অনুস্সৰিত্ৱা অনুস্সৰিত্ৱা মহাসোকো উপ্পজ্জতি, ৰোদনেনেৱ দুক্খী ৱিয জাতা, তস্মা থেৰো ‘‘সচাহং তং অপস্সিত্ৱা গমিস্সামি, হদযম্পিস্সা ফলেয্যা’’তি অনুগ্গহেন অধিৱাসেসি. পণ্ডিতা হি ভিক্খূ মাতাপিতূনং আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা কাতব্বং অনুগ্গহং অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা ধুতঙ্গসুদ্ধিকা ন ভৱন্তি.

অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনেতি পিতৰা উয্যোজিতে ইত্থিজনে. পিতা কিৰস্স দুতিযদিৱসে সকনিৱেসনে মহন্তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং কাৰাপেত্ৱা কিলঞ্জেহি পটিচ্ছাদাপেত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পুৰাণদুতিযিকাযো ‘‘এথ তুম্হে ৱধূ, যেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতা পুব্বে ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স পিযা হোথ মনাপা, তেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কৰোথা’’তি আণাপেত্ৱা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা কালে আৰোচিতে আগন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসিন্নং ‘‘ইদং তে, ৰট্ঠপাল, মত্তিকং ধনং, অঞ্ঞং পেত্তিকং, অঞ্ঞং পিতামহং; সক্কা, তাত ৰট্ঠপাল, ভোগে চ ভুঞ্জিতুং, পুঞ্ঞানি চ কাতুং? এহি ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’’তি যাচিত্ৱা তেন পটিক্খিপিত্ৱা ধম্মে দেসিতে ‘‘অহং ইমং উপ্পব্বাজেস্সামী’’তি আনযিং, সো ‘‘দানি মে ধম্মকথং কাতুং আৰদ্ধো, অলং মে ৱচনং ন কৰিস্সতী’’তি উট্ঠায গন্ত্ৱা তস্স ওৰোধানং দ্ৱাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা ‘‘অযং ৱো সামিকো, গচ্ছথ, যং কিঞ্চি কত্ৱান গণ্হিতুং ৱাযমথা’’তি উয্যোজেসি. তীসু ৱযেসু ঠিতা নাটকিত্থিযো থেৰং পৰিৱাৰযিংসু. তাসু অযং অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনে অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা’’তি.

ঠিতকোৱ ধম্মং দেসেত্ৱাতি –

‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অৰুকাযং সমুস্সিতং;

আতুৰং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতি.

‘‘পস্স চিত্তকতং ৰূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধং, সহ ৱত্থেহি সোভতি.

‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অঞ্জনীৱণ্ণৱা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৱো পাসং, নাসদা ৱাগুৰং মিগো;

ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছামি, কন্দন্তে মিগবন্ধকে’’তি. (ম. নি. ২.৩০২; থেৰগা. ৭৬৯-৭৭৪) –

ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেত্ৱা.

আকাসং উপ্পতিত্ৱাতি আকাসং পক্খন্দিত্ৱা. কস্মা পন থেৰো আকাসেন গতো? পিতা কিৰস্স সেট্ঠি সত্তসু দ্ৱাৰকোট্ঠকেসু অগ্গড়ানি দাপেত্ৱা মল্লে আণাপেসি ‘‘সচে নিক্খমিত্ৱা গচ্ছতি, হত্থপাদেসু নং গহেত্ৱা কাসাযানি হৰিত্ৱা গিহিৱেসং গণ্হাপেথা’’তি. তস্মা থেৰো ‘‘এতে মাদিসং মহাখীণাসৱং হত্থে ৱা পাদে ৱা গহেত্ৱা অপুঞ্ঞং পসৱেয্যুং, তং নেসং মা অহোসী’’তি চিন্তেত্ৱা আকাসেন অগমাসি. মিগচীৰন্তি এৱংনামকং উয্যানং. চতুপাৰিজুঞ্ঞপটিমণ্ডিতন্তি জৰাপাৰিজুঞ্ঞং, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞন্তি ইমেহি চতূহি পাৰিজুঞ্ঞেহি পটিমণ্ডিতং. পাৰিজুঞ্ঞন্তি চ পৰিহানীতি অত্থো. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

কুণ্ডধানত্থেৰৱত্থু

২১১. ততিযে সলাকং গণ্হন্তীতি সলাকগাহকা. সুনাপৰন্তজনপদং গচ্ছন্তেপি পঠমমেৱ সলাকং গণ্হীতি সম্বন্ধো. ছব্বস্সন্তৰেতি ছন্নং ৱস্সানং অব্ভন্তৰে. মেত্তীতি মিত্তভাৱো. ভেদকে সতীতি ভেদকৰণে সতি. গুম্বসভাগতোতি গুম্বসমীপতো, অযমেৱ ৱা পাঠো. ইত্থী হুত্ৱাতি ইত্থী ৱিয হুত্ৱা, মনুস্সিত্থিৱণ্ণং মাপেত্ৱাতি অত্থো. দীঘৰত্তানুগতোতি দীঘকালং অনুবন্ধো. এত্তকং অদ্ধানন্তি এত্তকং কালং. হন্দাৱুসোতি গণ্হাৱুসো. অত্থং গহেত্ৱাতি ভূতত্থং গহেত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. কোণ্ডো জাতোতি ধুত্তো জাতো.

মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চীতি কঞ্চি একপুগ্গলং ফৰুসং মা অৱোচ. ৱুত্তা পটিৱদেয্যু তন্তি তযা পৰে দুস্সীলাতি ৱুত্তা তম্পি তথেৱ পটিৱদেয্যুং. দুক্খা হি সাৰম্ভকথাতি এসা কাৰণুত্তৰা যুগগ্গাহকথা নাম দুক্খা. পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তন্তি কাযদণ্ডাদীহি পৰং পহৰন্তস্স তাদিসাৱ পটিদণ্ডা তৱ মত্থকে পতেয্যুং.

সচে নেৰেসি অত্তানন্তি সচে অত্তানং নিচ্চলং কাতুং সক্খিস্সসি. কংসো উপহতো যথাতি মুখৱট্টিযং ছিন্দিত্ৱা তলমত্তং কত্ৱা ঠপিতং কংসতালং ৱিয. তাদিসঞ্হি হত্থেহি পাদেহি দণ্ডেন ৱা পহতম্পি সদ্দং ন কৰোতি. এস পত্তোসি নিব্বানন্তি সচে এৱৰূপো ভৱিতুং সক্খিস্সসি, ইমং পটিপদং পূৰযমানো এসো ত্ৱং ইদানি অপ্পত্তোপি নিব্বানং পত্তোসি নাম. সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতীতি ‘‘এৱঞ্চ সতি ত্ৱং দুস্সীলো, অহং সুসীলো’’তি এৱমাদিকো উত্তৰিকৰণৱাচালক্খণো সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতি, ন ভৱিস্সতিযেৱাতি অত্থো. পৰিক্কিলেসেনাতি সংকিলেসহেতুনা.

ৱঙ্গীসত্থেৰৱত্থু

২১২. চতুত্থে সম্পন্নপটিভানানন্তি পৰিপুণ্ণপটিভানানং. চুতিং যো ৱেদি…পে… সব্বসোতি যো সত্তানং চুতিঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ সব্বাকাৰেন পাকটং কত্ৱা জানাতি, তং অহং অলগ্গনতায অসত্তং, পটিপত্তিযা সুট্ঠু গতত্তা সুগতং, চতুন্নং সচ্চানং সম্বুদ্ধত্তা বুদ্ধং ব্ৰাহ্মণং ৱদামীতি অত্থো. যস্স গতিন্তি যস্সেতে দেৱাদযো গতিং ন জানন্তি, তমহং আসৱানং খীণতায খীণাসৱং, কিলেসেহি আৰকত্তা অৰহন্তং ব্ৰাহ্মণং ৱদামীতি অত্থো.

উপসেনৱঙ্গন্তপুত্তত্থেৰৱত্থু

২১৩. পঞ্চমে সব্বপাসাদিকানন্তি সব্বসো পসাদং জনেন্তানং. কিন্তাযন্তি কিং তে অযং. অতিলহুন্তি অতিসীঘং. যস্স তস্মিং অত্তভাৱে উপ্পজ্জনাৰহানং মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থি, তং বুদ্ধা ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তি অৰিট্ঠলাড়ুদাযিআদিকে ৱিয. উপনিস্সযে সতিপি তস্মিং খণে মগ্গে ৱা ফলে ৱা অসতি ‘‘মোঘপুৰিসা’’তি ৱদন্তিযেৱ ধনিযত্থেৰাদিকে ৱিয. ইমস্সপি তস্মিং খণে মগ্গফলানং অভাৱতো ‘‘মোঘপুৰিসা’’তি আহ, তুচ্ছমনুস্সাতি অত্থো. বাহুল্লাযাতি পৰিসবাহুল্লায. অনেকপৰিযাযেনাতি অনেককাৰণেন.

ইচ্ছামহং, ভিক্খৱেতি ভগৱা কিৰ তং অদ্ধমাসং ন কঞ্চি বোধনেয্যসত্তং অদ্দস, তস্মা এৱমাহ, এৱং সন্তেপি তন্তিৱসেন ধম্মদেসনা কত্তব্বা সিযা. যস্মা পনস্স এতদহোসি – ‘‘মযি ওকাসং কাৰেত্ৱা পটিসল্লীনে ভিক্খূ অধম্মিকং কতিকৱত্তং কৰিস্সন্তি, তং উপসেনো ভিন্দিস্সতি, অহং তস্স পসীদিত্ৱা ভিক্খূনং দস্সনং অনুজানিস্সামি. ততো মং পস্সিতুকামা বহূ ভিক্খূ ধুতঙ্গানি সমাদিযিস্সন্তি, অহঞ্চ তেহি উজ্ঝিতসন্থতপচ্চযা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি, তস্মা এৱমাহ. থেৰস্সাতি উপসেনত্থেৰস্স. মনাপানি তে ভিক্খু পংসুকূলানীতি ‘‘ভিক্খু তৱ ইমানি পংসুকূলানি মনাপানি অত্তনো ৰুচিযা খন্তিযা গহিতানী’’তি পুচ্ছতি. ন খো মে, ভন্তে, মনাপানি পংসুকূলানীতি, ভন্তে, ন মযা অত্তনো ৰুচিযা খন্তিযা গহিতানি, গলগ্গাহেন ৱিয মত্থকতাড়নেন ৱিয চ গাহিতো মযাতি দস্সেতি. পাড়িযং আগতমেৱাতি ৱিনযপাড়িং সন্ধায ৱদতি.

দব্বত্থেৰৱত্থু

২১৪. ছট্ঠে অট্ঠাৰসসু মহাৱিহাৰেসূতি ৰাজগহস্স সমন্ততো ঠিতেসু অট্ঠাৰসসু মহাৱিহাৰেসু. উপৱিজঞ্ঞাতি আসন্নপসূতিকালা. ৰহোগতোতি ৰহসি গতো. সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চকৰণে কাযং যোজেতুকামো চিন্তেসীতি থেৰো কিৰ অত্তনো কতকিচ্চভাৱং দিস্ৱা ‘‘অহং ইমং সৰীৰং ধাৰেমি, তঞ্চ খো ৱাতমুখে ঠিতপদীপো ৱিয অনিচ্চতামুখে ঠিতং নচিৰস্সেৱ নিব্বাযনধম্মং যাৱ ন নিব্বাযতি, তাৱ কিং নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চং কৰেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘তিৰোৰট্ঠেসু বহূ কুলপুত্তা ভগৱন্তং অদিস্ৱাৱ পব্বজন্তি, তে ‘ভগৱন্তং পস্সিস্সাম চেৱ ৱন্দিস্সামা’তি চ দূৰতোপি আগচ্ছন্তি, তত্ৰ যেসং সেনাসনং নপ্পহোতি, তে সিলাপত্তকেপি সেয্যং কপ্পেন্তি. পহোমি খো পনাহং অত্তনো আনুভাৱেন তেসং তেসং কুলপুত্তানং ইচ্ছাৱসেন পাসাদৱিহাৰঅড্ঢযোগাদীনি মঞ্চপীঠত্থৰণানি নিম্মিনিত্ৱা দাতুং? পুনদিৱসে চেত্থ একচ্চে অতিৱিয কিলন্তৰূপা হোন্তি, তে গাৰৱেন ভিক্খূনং পুৰতো ঠত্ৱা ভত্তানিপি ন উদ্দিসাপেন্তি, অহং খো পন তেসং ভত্তানিপি উদ্দিসিতুং পহোমী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তো ‘‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং, ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. সভাগসভাগানন্তি সুত্তন্তিকাদিগুণৱসেন সভাগানং, ন মিত্তসন্থৱৱসেন. থেৰো হি যাৱতিকা সুত্তন্তিকা হোন্তি, তে উচ্চিনিত্ৱা উচ্চিনিত্ৱা একতো তেসং অনুৰূপমেৱ সেনাসনং পঞ্ঞপেতি. ৱেনযিকাভিধম্মিককম্মট্ঠানিককাযদড়্হিবহুলেসুপি এসেৱ নযো. তেনেৱ পাড়িযং (পাৰা. ৩৮০) ৱুত্তং – ‘‘যেতে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা, তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতী’’তিআদি.

অঙ্গুলিযা জলমানাযাতি তেজোকসিণচতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অভিঞ্ঞাঞাণেন অঙ্গুলিজলনং অধিট্ঠহিত্ৱা তেনেৱ তেজোধাতুসমাপত্তিজনিতেন অগ্গিজালেন অঙ্গুলিযা জলমানায. অযং মঞ্চোতিআদীসু পন থেৰে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৱদন্তে নিম্মিতাপি অত্তনো অত্তনো গতট্ঠানে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৱদন্তি. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতা.

‘‘একস্মিং ভাসমানস্মিং, সব্বে ভাসন্তি নিম্মিতা;

একস্মিং তুণ্হিমাসিনে, সব্বে তুণ্হী ভৱন্তি তে’’তি. (দী. নি. ২.২৮৬);

যস্মিং পন ৱিহাৰে মঞ্চপীঠাদীনি ন পৰিপূৰেন্তি, তত্থ অত্তনো আনুভাৱেন পূৰেন্তি, তেন নিম্মিতানং অৱত্থুকং ৱচনং ন হোতি সব্বত্থ মঞ্চপীঠাদীনং সব্ভাৱতো. সব্বৱিহাৰেসু চ গমনমগ্গে সমপ্পমাণে কত্ৱা অধিট্ঠাতি. কতিকসণ্ঠানাদীনং পন নানপ্পকাৰত্তা তস্মিং তস্মিং ৱিহাৰে কতিকৱত্তানি ৱিসুং ৱিসুং কথাপেতীতি ৱেদিতব্বং. অনিযমেত্ৱা নিম্মিতানঞ্হি ‘‘একস্মিং ভাসমানস্মি’’ন্তিআদিধম্মতা ৱুত্তা. তথা হি যে ৱণ্ণৱযসৰীৰাৱযৱপৰিক্খাৰকিৰিযাৱিসেসাদীহি নিযমং অকত্ৱা নিম্মিতা হোন্তি, তে অনিযমেত্ৱা নিম্মিতত্তা ইদ্ধিমতা সদিসাৱ হোন্তি. ঠাননিসজ্জাদীসু ভাসিততুণ্হীভাৱাদীসু ৱা যং যং ইদ্ধিমা কৰোতি, তং তদেৱ কৰোন্তি. সচে পন নানপ্পকাৰে কাতুকামো হোতি, কেচি পঠমৱযে, কেচি মজ্ঝিমৱযে, কেচি পচ্ছিমৱযে, তথা দীঘকেসে উপড্ঢমুণ্ডে মিস্সককেসে উপড্ঢৰত্তচীৱৰে পণ্ডুকচীৱৰে, পদভাণধম্মকথাসৰভঞ্ঞপঞ্হপুচ্ছনপঞ্হৱিস্সজ্জনৰজনপচনচীৱৰসিব্বনধোৱনাদীনি কৰোন্তে, অপৰেপি ৱা নানপ্পকাৰে কাতুকামো হোতি, তেন পাদকজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ‘‘এত্তকা ভিক্খূ পঠমৱযা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন পৰিকম্মং কত্ৱা পুন সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অধিট্ঠিতে অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিং ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পকাৰাযেৱ হোন্তি. পুন অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ আগচ্ছতীতি তেহি সদ্ধিং জনপদকথং কথেন্তো অনিসীদিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং ৱেড়ুৱনমেৱ পচ্চাগচ্ছতি. পাড়িযন্তি ৱিনযপাড়িযং.

পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰৱত্থু

২১৫. সত্তমে পিযানন্তি পিযাযিতব্বানং. মনাপানন্তি মনৱড্ঢনকানং. পিলিন্দোতি পনস্স গোত্তং, ৱচ্ছোতি নামন্তি এত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেনপি ৱদন্তি ‘‘পিলিন্দোতি নামং, ৱচ্ছোতি গোত্ত’’ন্তি. তেনেৱ আচৰিযধম্মপালত্থেৰেন থেৰগাথাসংৱণ্ণনায (থেৰগা. অট্ঠ. ১.৮ পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) ৱুত্তং – ‘‘পিলিন্দোতিস্স নামং অকংসু, ৱচ্ছোতি পন গোত্তং. তেন সো অপৰভাগে পিলিন্দৱচ্ছোতি পঞ্ঞাযিত্থা’’তি. সংসন্দেত্ৱাতি একতো কত্ৱা.

সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱাতি ইদং অঙ্গুত্তৰভাণকানং কথামগ্গেন ৱুত্তং. অপৰে পন ভণন্তি – অনুপ্পন্নেযেৱ অম্হাকং ভগৱতি সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণগেহে নিব্বত্তিত্ৱা পিলিন্দৱচ্ছোতি পঞ্ঞাতো সংসাৰে সংৱেগবহুলতায পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা চূড়গন্ধাৰং নাম ৱিজ্জং সাধেত্ৱা আকাসচাৰী পৰচিত্তৱিদূ চ হুত্ৱা ৰাজগহে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো পটিৱসতি. অথ যদা অম্হাকং ভগৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা অনুক্কমেন ৰাজগহং উপগতো, ততো পট্ঠায বুদ্ধানুভাৱেন তস্স সা ৱিজ্জা ন সম্পজ্জতি, অত্থকিচ্চং ন সাধেতি. সো চিন্তেসি – ‘‘সুতং খো পন মেতং ‘আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং যত্থ মহাগন্ধাৰৱিজ্জা ধৰতি, তত্থ চূড়গন্ধাৰৱিজ্জা ন সম্পজ্জতী’তি. সমণস্স পন গোতমস্স আগতকালতো পট্ঠায নাযং মম ৱিজ্জা সম্পজ্জতি, নিস্সংসযং সমণো গোতমো মহাগন্ধাৰৱিজ্জং জানাতি, যন্নূনাহং তং পযিৰুপাসিত্ৱা তস্স সন্তিকে ৱিজ্জং পৰিযাপুণেয্য’’ন্তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘অহং, মহাসমণ, তৱ সন্তিকে একং ৱিজ্জং পৰিযাপুণিতুকামো, ওকাসং মে কৰোহী’’তি. ভগৱা ‘‘তেন হি পব্বজা’’তি আহ. সো ‘‘ৱিজ্জায পৰিকম্মং পব্বজ্জা’’তি মঞ্ঞমানো পব্বজীতি. পৰৱম্ভনৱসেনাতি পৰেসং গৰহনৱসেন.

অকক্কসন্তি অফৰুসং. ৱিঞ্ঞাপনিন্তি অত্থৱিঞ্ঞাপনিং. সচ্চন্তি ভূতত্থং. নাভিসজেতি যায গিৰায অঞ্ঞং কুজ্ঝাপনৱসেন ন লগাপেয্য, খীণাসৱো নাম এৱৰূপমেৱ গিৰং ন ভাসেয্য, তস্মা তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং ৱদামীতি অত্থো.

অনুৱিচিনিত্ৱাতি অনুৱিচাৰেত্ৱা. চণ্ডিকতং গচ্ছন্তন্তি সীঘগতিযা গচ্ছন্তং.

বাহিযদাৰুচীৰিযত্থেৰৱত্থু

২১৬. অট্ঠমে একৰত্তিৱাসেন গন্ত্ৱাতি দেৱতানুভাৱেন গন্ত্ৱা. ‘‘বুদ্ধানুভাৱেনা’’তিপি ৱদন্তি. এৱং গতো চ ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা সম্বহুলে ভিক্খূ ভুত্তপাতৰাসে কাযালসিযৱিমোচনত্থায অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে দিস্ৱা ‘‘কহং এতৰহি সত্থা’’তি পুচ্ছি. ভিক্খূ ‘‘সাৱত্থিযং পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি ৱত্ৱা তং পুচ্ছিংসু – ‘‘ত্ৱং পন কুতো আগতো’’তি? সুপ্পাৰকা আগতোম্হীতি. কদা নিক্খন্তোসীতি? হিয্যো সাযং নিক্খন্তোম্হীতি. দূৰতো আগতো, তৱ পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা থোকং ৱিস্সমাহি, আগতকালে সত্থাৰং দক্খিস্সতীতি. অহং, ভন্তে, সত্থু ৱা অত্তনো ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, একৰত্তেনেৱম্হি কত্থচি অট্ঠত্ৱা অনিসীদিত্ৱা ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থাৰং পস্সিত্ৱাৱ ৱিস্সমিস্সামীতি. সো এৱং ৱত্ৱা তৰমানৰূপো সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা ভগৱন্তং অনোপমায বুদ্ধসিৰিযা পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘চিৰস্সং ৱত মে দিট্ঠো সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণতসৰীৰো গন্ত্ৱা অন্তৰৱীথিযমেৱ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা গোপ্ফকেসু দড়্হং গহেত্ৱা এৱমাহ – ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা ধম্মং, দেসেতু মে সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৱ, বাহিয, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠোম্হি পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি. তং সুত্ৱা বাহিযো, ‘‘ভন্তে, সংসাৰে সংসৰন্তেন কবড়ীকাৰাহাৰো ন নো লদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৱা ময্হং ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, দেসেথ মে ধম্ম’’ন্তি. সত্থা দুতিযম্পি পটিক্খিপিযেৱ. এৱং কিৰস্স অহোসি ‘‘ইমস্স মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসৰীৰং পীতিযা নিৰন্তৰং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৱপীতিৱেগেন ধম্মং সুত্ৱাপি ন সক্খিস্সতি পটিৱিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খা তাৱ তিট্ঠতু, একৰত্তেনেৱ ৱীসযোজনসতং মগ্গং আগতত্তা দৰথোপিস্স বলৱা, সোপি তাৱ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৱিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ততিযং যাচিতো অন্তৰৱীথিযং ঠিতোৱ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতী’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন ধম্মং দেসেতি. ইমমত্থং সংখিপিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘সত্থাৰং পিণ্ডায পৱিট্ঠ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অন্তৰঘৰেতি অন্তৰৱীথিযং.

অপৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰতায পত্তচীৱৰং পৰিযেসন্তোতি সো কিৰ ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কৰোন্তো ‘‘ভিক্খুনা নাম অত্তনো পচ্চযে লভিত্ৱা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৱা সযমেৱ ভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি একভিক্খুস্সপি পত্তেন ৱা চীৱৰেন ৱা সঙ্গহং নাকাসি. তেনস্স ‘‘ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰং ন উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং ন অদাসি. তাৱদেৱ চ পব্বজ্জং যাচিতো ‘‘পৰিপুণ্ণং তে পত্তচীৱৰ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অপৰিপুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি পত্তচীৱৰং পৰিযেসাহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. তস্মা সো পত্তচীৱৰং পৰিযেসন্তো সঙ্কাৰট্ঠানতো চোড়খণ্ডানি সংকড্ঢতি.

সহস্সমপীতি পৰিচ্ছেদৱচনং. একসহস্সং দ্ৱেসহস্সানীতি এৱং সহস্সেন চে পৰিচ্ছিন্না গাথা হোন্তি, তা চ অনত্থপদসংহিতা আকাসৱণ্ণপব্বতৱণ্ণাদীনি পকাসকেহি অনিব্বানদীপকেহি অনত্থকেহি পদেহি সংহিতা যাৱ বহুকা হোন্তি, তাৱ পাপিকা এৱাতি অত্থো. একং গাথাপদং সেয্যোতি ‘‘অপ্পমাদো অমতপদং…পে… যথা মতা’’তি (ধ. প. ২১) এৱৰূপা একগাথাপি সেয্যোতি অত্থো.