ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং

ৱিসুদ্ধিভেদৱণ্ণনা

৪৩. অনিচ্চাদিৱসেন ৱিৱিধাকাৰেন পস্সতীতি ৱিপস্সনা, অনিচ্চানুপস্সনাদিকা ভাৱনাপঞ্ঞা. তস্সা কম্মট্ঠানং, সাযেৱ ৱা কম্মট্ঠানন্তি ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং. তস্মিং ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানে সত্তৱিধেন ৱিসুদ্ধিসঙ্গহোতি সম্বন্ধো.

৪৪. অনিচ্চতাযেৱ লক্খণং লক্খিতব্বং, লক্খীযতি অনেনাতি ৱা অনিচ্চলক্খণং. উদযৱযপটিপীড়নসঙ্খাতদুক্খভাৱো ৱ লক্খণন্তি দুক্খলক্খণং. পৰপৰিকপ্পিতস্স অত্তনো অভাৱো অনত্ততা, তদেৱ লক্খণন্তি অনত্তলক্খণং.

৪৫. তিণ্ণং লক্খণানং অনু অনু পস্সনা অনিচ্চানুপস্সনাদিকা.

৪৬. খন্ধাদীনং কলাপতো সম্মসনৱসপ্পৱত্তং ঞাণং সম্মসনঞাণং. উপ্পাদভঙ্গানুপস্সনাৱসপ্পৱত্তঞাণং উদযব্বযঞাণং. উদযং মুচ্চিত্ৱা ৱযে পৱত্তং ঞাণং ভঙ্গঞাণং. সঙ্খাৰানং ভযতো অনুপস্সনাৱসেন পৱত্তং ঞাণং ভযঞাণং, দিট্ঠভযানং আদীনৱতো পেক্খণৱসেন পৱত্তং ঞাণং আদীনৱঞাণং, দিট্ঠাদীনৱেসু নিব্বিন্দনৱসপ্পৱত্তং ঞাণং নিব্বিদাঞাণং. নিব্বিন্দিত্ৱা সঙ্খাৰেহি মুচ্চিতুকম্যতাৱসেন পৱত্তং ঞাণং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং. মুচ্চনস্স উপাযসম্পটিপাদনত্থং পুন সঙ্খাৰানং পৰিগ্গহৱসপ্পৱত্তং ঞাণং পটিসঙ্খাঞাণং. পটিসঙ্খাতধম্মেসু ভযনন্দীৱিৱজ্জনৱসেন অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা পৱত্তং ঞাণং সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং. পুৰিমানং নৱন্নং কিচ্চনিপ্ফত্তিযা, উপৰি চ সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মানং অনুকূলং ঞাণং অনুলোমঞাণং.

৪৭. অত্তসুঞ্ঞতায সুঞ্ঞতো. সংযোজনাদীহি ৱিমুচ্চনট্ঠেন ৱিমোক্খো. নিচ্চনিমিত্তাদিনো অভাৱতো অনিমিত্তো. পণিহিতস্স তণ্হাপণিধিস্স অভাৱতো অপ্পণিহিতো.

৪৯. যো নং পাতি, তং মোক্খেতি অপাযাদীহি দুক্খেহীতি পাতিমোক্খং, তদেৱ কাযদুচ্চৰিতাদীহি সংৱৰণতো সংৱৰো, সমাধানোপধাৰণট্ঠেন সীলঞ্চাতি পাতিমোক্খসংৱৰসীলং. মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং ৰূপাদীসু সংৱৰণৱসেন পৱত্তং সীলং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং. মিচ্ছাজীৱ ৱিৱজ্জনেন আজীৱস্স পৰিসুদ্ধিৱসপ্পৱত্তং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং. পচ্চযে সন্নিস্সিতং তেসং ইদমত্থিকতায পচ্চৱেক্খণসীলং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং. চতুব্বিধত্তা দেসনাসংৱৰপৰিযেট্ঠিপচ্চৱেক্খণৱসেন, পৰিসুদ্ধত্তা চ চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং নাম.

৫০. চিত্তৱিসুদ্ধি নাম চিত্তস্স ৱিনীৱৰণভাৱাপাদনৱসেন ৱিসোধনতো, চিত্তসীসেন নিদ্দিট্ঠত্তা, ৱিসুদ্ধত্তা চাতি ৱা কত্ৱা.

৫১. ‘‘ধম্মানং সামঞ্ঞসভাৱো লক্খণং, কিচ্চসম্পত্তিযো ৰসো, উপট্ঠানাকাৰো, ফলঞ্চ পচ্চুপট্ঠান’’ন্তি এৱং ৱুত্তানং লক্খণাদীনং ‘‘ফুসনলক্খণো ফস্সো, কক্খড়লক্খণা পথৱী’’ত্যাদিনা ৱিত্থাৰতো, ‘‘নমনলক্খণং নামং, ৰুপ্পনলক্খণং ৰূপ’’ন্ত্যাদিনা সঙ্খেপতো চ পৰিগ্গহো পচ্চত্তলক্খণাদিৱসেন পৰিচ্ছিজ্জ গহণং দুক্খসচ্চৱৱত্থানং দিট্ঠিৱিসুদ্ধি নাম ‘‘নামৰূপতো অত্তা নত্থী’’তি দস্সনতো দিট্ঠি চ অত্তদিট্ঠিমলৱিসোধনতো ৱিসুদ্ধি চাতি কত্ৱা.

৫২. পচ্চযপৰিগ্গহোতি নামঞ্চ ৰূপঞ্চ পটিসন্ধিযং তাৱ অৱিজ্জাতণ্হাউপাদানকম্মহেতুৱসেন নিব্বত্ততি. পৱত্তিযঞ্চ ৰূপং কম্মচিত্তউতুআহাৰপচ্চযৱসেন, নামঞ্চ চক্খুৰূপাদিনিস্সযাৰম্মণাদিপচ্চযৱসেন, ৱিসেসতো চ যোনিসোমনসিকাৰাদিচতুচক্কসম্পত্তিযা কুসলং, তব্বিপৰিযাযেন অকুসলং, কুসলাকুসলৱসেন ৱিপাকো ভৱঙ্গাদিৱসেন আৱজ্জনং, খীণাসৱসন্তানৱসেন কিৰিযজৱনং, আৱজ্জনঞ্চ উপ্পজ্জতীতি এৱং সাধাৰণাসাধাৰণৱসেন তীসু অদ্ধাসু নামৰূপপ্পৱত্তিযা পচ্চক্খাদিসিদ্ধস্স কম্মাদিপচ্চযস্স পৰিগ্গণ্হনং সমুদযসচ্চস্স ৱৱত্থানং কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি নাম ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধান’’ন্ত্যাদিকায (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) সোড়সৱিধায, ‘‘সত্থৰিকঙ্খতী’’ত্যাদিকায (ধ. স. ১১২৩; ৱিভ. ৯১৫) অট্ঠৱিধায চ কঙ্খায ৱিতৰণতো অতিক্কমনতো কঙ্খাৱিতৰণা, অহেতুকৱিসমহেতুদিট্ঠিমলৱিসোধনতো ৱিসুদ্ধি চাতি কত্ৱা.

৫৩. ততো পচ্চযপৰিগ্গহতো পৰং তথাপৰিগ্গহিতেসু পচ্চত্তলক্খণাদিৱৱত্থানৱসেন, পচ্চযৱৱত্থানৱসেন চ পৰিগ্গহিতেসু লোকুত্তৰৱজ্জেসু তিভূমিপৰিযাপন্নেসু নামৰূপেসু অতীতাদিভেদভিন্নেসু খন্ধাদিনযমাৰব্ভ পঞ্চক্খন্ধছদ্ৱাৰছড়াৰম্মণছদ্ৱাৰপ্পৱত্তধম্মাদিৱসেন আগতং খন্ধাদিনযং আৰব্ভ কলাপৱসেন পিণ্ডৱসেন সঙ্খিপিত্ৱা যং অতীতে জাতং ৰূপং, তং অতীতেৱ নিৰুদ্ধং. যং অনাগতে ভাৱি ৰূপং, তম্পি তত্থেৱ নিৰুজ্ঝিস্সতি. যং পচ্চুপ্পন্নং, তং অনাগতং অপ্পত্ৱা এত্থেৱ নিৰুজ্ঝতি, তথা অজ্ঝত্তবহিদ্ধসুখুমওড়াৰিকহীনপণীতৰূপাদযো. তস্মা ‘‘অনিচ্চং অত্তাদিৱসেন ন ইচ্চং অনুপগন্তব্বং খযট্ঠেন খযগমনতো, দুক্খং ভযট্ঠেন ভযকৰত্তা, অনত্তা অসাৰকট্ঠেন অত্তসাৰাদিঅভাৱেনা’’তি চ ‘‘চক্খুং অনিচ্চং…পে… মনো. ৰূপং…পে… ধম্মা. চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’ত্যাদিনা (পটি. ম. ১.৪৮) অতীতাদিঅদ্ধাৱসেন, অতীতাদিসন্তানৱসেন, অতীতাদিখণৱসেন চ সম্মসনঞাণেন হুত্ৱাঅভাৱউদযব্বযপটিপীড়নঅৱসৱত্তনাকাৰসঙ্খাতলক্খণত্তযসম্মসনৱসপ্পৱত্তেন কলাপসম্মসনঞাণেন লক্খণত্তযং সম্মসন্তস্স পৰিমজ্জন্তস্স.

সম্মসনঞাণে পন উপ্পন্নে পুন তেস্ৱেৱ সঙ্খাৰেসু ‘‘অৱিজ্জাসমুদযা ৰূপসমুদযো, তণ্হাকম্মআহাৰসমুদযা ৰূপসমুদযো, তথা অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধো, তণ্হাকম্মআহাৰনিৰোধা ৰূপনিৰোধো’’তি (পটি. ম. ১.৫০) এৱং ৰূপক্খন্ধে ৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰক্খন্ধেসুপি আহাৰং অপনেত্ৱা ‘‘ফস্সসমুদযা ফস্সনিৰোধা’’তি চ এৱং ফস্সং পক্খিপিত্ৱা, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধে ‘‘নামৰূপসমুদযা নামৰূপনিৰোধা’’তি নামৰূপং পক্খিপিত্ৱা পচ্চযসমুদযৱসেন, পচ্চযনিৰোধৱসেন চ, পচ্চযে অনামসিত্ৱা পচ্চুপ্পন্নক্খন্ধেসু নিব্বত্তিলক্খণমত্তস্স, ৱিপৰিণামলক্খণমত্তস্স চ দস্সনেন খণৱসেন চাতি একেকস্মিং খন্ধে পচ্চযৱসেন চতুধা, খণৱসেন একধা চাতি পঞ্চধা উদযং, পঞ্চধা ৱযন্তি দসদসউদযব্বযদস্সনৱসেন সমপঞ্ঞাসাকাৰেহি উদযব্বযঞাণেন উদযব্বযং সমনুপস্সন্তস্স আৰদ্ধৱিপস্সকস্স যোগিনো ৱিপস্সনাচিত্তসমুট্ঠানো সৰীৰতো নিচ্ছৰণকআলোকসঙ্খাতো ওভাসো, ৱিপস্সনাচিত্তসহজাতা খুদ্দিকাদিপঞ্চৱিধা (ধ. স. অট্ঠ. ১ ধম্মুদ্দেসৱাৰ ঝানঙ্গৰাসিৱণ্ণনা) পীতি, তথা কাযচিত্তদৰথৱূপসমলক্খণা কাযচিত্তৱসেন দুৱিধা পস্সদ্ধি, বলৱসদ্ধিন্দ্ৰিযসঙ্খাতো অধিমোক্খো, সম্মপ্পধানকিচ্চসাধকো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গসঙ্খাতো পগ্গহো, অতিপণীতং সুখং, ইন্দৱিস্সট্ঠৱজিৰসদিসং তিলক্খণৱিপস্সনাভূতং ঞাণং, সতিপট্ঠানভূতা চিৰকতাদিঅনুস্সৰণসমত্থা উপট্ঠানসঙ্খাতা সতি, সমপ্পৱত্তৱিপস্সনাসহজাতা উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গভূতা তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খা, মনোদ্ৱাৰে আৱজ্ঝনুপেক্খা চাতি দুৱিধাপি উপেক্খা, ওভাসাদীসু উপ্পন্নেসু ‘‘ন ৱত মে ইতো পুব্বে এৱৰূপো ওভাসো উপ্পন্নপুব্বো’’ত্যাদিনা (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৩৩) নযেন তত্থ আলযং কুৰুমানা সুখুমতণ্হা ৰূপনিকন্তিচাতি ওভাসাদীসু দসসু ৱিপস্সনুপক্কিলেসেসু উপ্পন্নেসু ‘‘ন ৱত মে ইতো পুব্বে এৱৰূপা ওভাসাদযো উপ্পন্নপুব্বা অদ্ধা মগ্গপ্পত্তোস্মি, ফলপ্পত্তোস্মী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৩৩) অগ্গহেত্ৱা ‘‘ইমে ওভাসাদযো তণ্হাদিট্ঠিমানৱত্থুতায ন মগ্গো, অথ খো ৱিপস্সনুপক্কিলেসা এৱ, তব্বিনিমুত্তং পন ৱীথিপটিপন্নং ৱিপস্সনাঞাণং মগ্গো’’তি এৱং মগ্গামগ্গলক্খণস্স ৱৱত্থানং নিচ্ছযনং মগ্গামগ্গস্স জাননতো, দস্সনতো, অমগ্গে মগ্গসঞ্ঞায ৱিসোধনতো চ মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি নাম.

৫৪. যাৱানুলোমাতি যাৱ সচ্চানুলোমঞাণা. নৱ ৱিপস্সনাঞাণানীতি (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৩৭ আদযো) খন্ধানং উদযঞ্চ ৱযঞ্চ জাননকং উদযব্বযঞাণং, উদযং মুঞ্চিত্ৱা ভঙ্গমত্তানুপেক্খকং ভঙ্গঞাণং, ভঙ্গৱসেন উপট্ঠিতানং সীহাদীনং ৱিয ভাযিতব্বাকাৰানুপেক্খকং ভযঞাণং, তথানুপেক্খিতানং আদিত্তঘৰস্স ৱিয আদীনৱাকাৰানুপেক্খকং আদীনৱঞাণং, দিট্ঠাদীনৱেসু নিব্বিন্দনৱসেন পৱত্তং নিব্বিদাঞাণং, জালাদিতো মচ্ছাদিকা ৱিয তেহি তেভূমকধম্মেহি মুচ্চিতুকামতাৱসেন পৱত্তং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং, মুচ্চনুপাযসম্পাদনত্থং দিট্ঠাদীনৱেসুপি সমুদ্দসকুণী ৱিয পুনপ্পুনং সম্মসনৱসপ্পত্তং পটিসঙ্খানুপস্সনাঞাণং, চত্তভৰিযো পুৰিসো ৱিয দিট্ঠাদীনৱেসু তেসু সঙ্খাৰেসু উপেক্খনাকাৰপ্পৱত্তং সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং, অনিচ্চাদিলক্খণৱিপস্সনতায হেট্ঠা পৱত্তানং অট্ঠন্নং ৱিপস্সনাঞাণানং, উদ্ধং মগ্গক্খণে অধিগন্তব্বানং সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মানঞ্চ অনুলোমতো মগ্গৱীথিযং গোত্ৰভুতো পুব্বে পৱত্তং সচ্চানুলোমিকঞাণসঙ্খাতং নৱমং অনুলোমঞাণন্তি ইমানি নৱ ঞাণানি ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিযা পটিপদাভাৱতো তিলক্খণজাননট্ঠেন, পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন, পটিপক্খতো ৱিসুদ্ধত্তা চ পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি নাম.

৫৫. ৱিপস্সনায পৰিপাকো ৱিপস্সনাপৰিপাকো, সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং. তং আগম্ম পটিচ্চ. ইদানি অপ্পনাউপ্পজ্জিস্সতীতি ‘‘ইদানি অপ্পনাসঙ্খাতো লোকুত্তৰমগ্গো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ৱত্তব্বক্খণে. যং কিঞ্চীতি সঙ্খাৰুপেক্খায গহিতেসু তীসু একং যং কিঞ্চি.

৫৬. ৱিপস্সনায মত্থকপ্পত্তিযা সিখাপ্পত্তা. অনুলোমঞাণসহিততায সানুলোমা. সা এৱ সঙ্খাৰেসু উদাসীনত্তা সঙ্খাৰুপেক্খা. যথানুৰূপং অপাযাদিতো, সঙ্খাৰনিমিত্ততো চ ৱুট্ঠহনতো ৱুট্ঠানসঙ্খাতং মগ্গং গচ্ছতীতি ৱুট্ঠানগামিনী.

৫৭. অভিসম্ভোন্তন্তি পাপুণন্তং.

৫৮. পৰিজানন্তোতি ‘‘এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ঊনাধিক’’ন্তি পৰিচ্ছিজ্জ জানন্তো. সচ্ছিকৰোন্তোতি আৰম্মণকৰণৱসেন পচ্চক্খং কৰোন্তো. মগ্গসচ্চং ভাৱনাৱসেনাতি মগ্গসচ্চসঙ্খাতস্স সম্পযুত্তমগ্গসঙ্খাতস্স চতুত্থসচ্চস্স সহজাতাদিপচ্চযো হুত্ৱা ৱড্ঢনৱসেন. একস্সেৱ ঞাণস্স চতুকিচ্চসাধনং পদীপাদীনং ৱট্টিদাহাদিচতুকিচ্চদস্সনতো, ‘‘যো, ভিক্খৱে, দুক্খং পস্সতী’’ত্যাদি (সং. নি. ৫.১১০০; ৱিসুদ্ধি. ২.৮৩৯) আগমতো চ সম্পটিচ্ছিতব্বং.

৫৯. দ্ৱে তীণি ফলচিত্তানি পৱত্তিত্ৱাতি মগ্গুপ্পত্তিযা অনুৰূপতো দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ফলচিত্তানি অপনীতগ্গিম্হি ঠানে উণ্হত্তনিব্বাপনত্থায ঘটেহি অভিসিঞ্চমানমুদকং ৱিয সমুচ্ছিন্নকিলেসেপি সন্তানে দৰথপটিপ্পস্সম্ভকানি হুত্ৱা পৱত্তিত্ৱা, তেসং পৱত্তিযাতি ৱুত্তং হোতি. পচ্চৱেক্খণঞাণানীতি মগ্গফলাদিৱিসযানি কামাৱচৰঞাণানি, যানি সন্ধায ‘‘ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (মহাৱ. ২৩) ৱুত্তং.

৬০. ইদানি পচ্চৱেক্খণায ভূমিং দস্সেতুং ‘‘মগ্গং ফলঞ্চা’’ত্যাদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘ইমিনাৱ ৱতাহং মগ্গেন আগতো’’তি মগ্গং পচ্চৱেক্খতি. ততো ‘‘অযং নাম মে আনিসংসো লদ্ধো’’তি তস্স ফলং, ততো ‘‘অযং নাম মে ধম্মো আৰম্মণতো সচ্ছিকতো’’তি নিব্বানঞ্চ পণ্ডিতো পচ্চৱেক্খতি. ততো ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা পহীনা’’তি পহীনে কিলেসে, ‘‘ইমে নাম অৱসিট্ঠা’’তি অৱসিট্ঠকিলেসে পচ্চৱেক্খতি ৱা, ন ৱা. কোচি সেক্খো পচ্চৱেক্খতি, কোচি ন পচ্চৱেক্খতি. তত্থ কামচাৰোত্যধিপ্পাযো. তথা হি মহানামো সক্কো ‘‘কো সু নাম মে ধম্মো অজ্ঝত্তং অপ্পহীনো’’তি (ম. নি. ১.১৭৫; ৱিসুদ্ধি. ২.৮১২) অপ্পহীনে কিলেসে পুচ্ছি. অৰহতো পন অৱসিট্ঠকিলেসপচ্চৱেক্খণং নত্থি সব্বকিলেসানং পহীনত্তা, তস্মা তিণ্ণং সেক্খানং পন্নৰস অৰহতো চত্তাৰীতি একূনৱীসতি পচ্চৱেক্খণঞাণানীতি দট্ঠব্বং.

ছব্বিসুদ্ধিকমেনাতি (ৱিসুদ্ধি. ২.৬৬২ আদযো) সীলচিত্তৱিসুদ্ধীনং ৱসেন মূলভূতানং দ্ৱিন্নং, দিট্ঠিৱিসুদ্ধিআদীনং ৱসেন সৰীৰভূতানং চতুন্নন্তি এতাসং ছন্নং ৱিসুদ্ধীনং কমেন. চতুন্নং সচ্চানং জাননতা, পচ্চক্খকৰণতো, কিলেসমলেহি ৱিসুদ্ধত্তা চ ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি নাম.

এত্থাতি ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানে.

ৱিসুদ্ধিভেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিমোক্খভেদৱণ্ণনা

৬১. তত্থ তস্মিং উদ্দেসে. সঙ্খাৰেসু ‘‘যো অত্তাভিনিৱেসো কম্মস্স কাৰকো ফলস্স চ ৱেদকো এসো মে অত্তা’’তি এৱং অভিনিৱেসো দড়্হগ্গাহো, তং মুঞ্চন্তী ‘‘অনত্তা’’তি পৱত্তা অনুপস্সনাৱ অত্তসুঞ্ঞতাকাৰানুপস্সনতো সুঞ্ঞতানুপস্সনা নাম ৱিমোক্খমুখং পটিপক্খতো ৱিমুত্তিৱসেন ৱিমোক্খসঙ্খাতস্স লোকুত্তৰং মগ্গফলস্স দ্ৱাৰং হোতি.

৬২. সঙ্খাৰেসু ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি পৱত্তা অনুপস্সনা অনিচ্চে ‘‘নিচ্চ’’ন্তি (অ. নি. ৪.৪৯; পটি. ম. ১.২৩৬; ৱিভ. ৯৩৯) পৱত্তং সঞ্ঞাচিত্তদিট্ঠিৱিপল্লাসসঙ্খাতং ৱিপল্লাসনিমিত্তং মুঞ্চন্তী পজহন্তী ৱিপল্লাসনিমিত্তৰহিতাকাৰানুপস্সনতো অনিমিত্তানুপস্সনা নাম ৱিমোক্খমুখং হোতীতি সম্বন্ধো.

৬৩. ‘‘দুক্খ’’ন্তি পৱত্তানুপস্সনা সঙ্খাৰেসু ‘‘এতং মম, এতং সুখ’’ন্ত্যাদিনা নযেন পৱত্তং কামভৱতণ্হাসঙ্খাতং তণ্হাপণিধিং তণ্হাপত্থনং মুঞ্চন্তী দুক্খাকাৰদস্সনেন পৰিচ্চজন্তী পণিধিৰহিতাকাৰানুপস্সনতো অপ্পণিহিতানুপস্সনা নাম.

৬৪. তস্মাতি যস্মা এতাসং তিস্সন্নং এতানি তীণি নামানি, তস্মা যদি ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা অনত্ততো ৱিপস্সতি. মগ্গো সুঞ্ঞতো নাম ৱিমোক্খো হোতি আগমনৱসেন লদ্ধনামত্তা.

৬৬. ৱিপস্সনাগমনৱসেনাতি ৱিপস্সনাসঙ্খাতাগমনৱসেন. আগচ্ছতি এতেন মগ্গো, ফলঞ্চাতি ৱিপস্সনামগ্গো ইধ আগমনং নাম.

৬৭. যথাৱুত্তনযেনাতি পুব্বে ৱুত্তঅনত্তানুপস্সনাদিৱসেন. যথাসকং ফলমুপ্পজ্জমানম্পীতি যথালদ্ধমগ্গস্স ফলভূতং অত্তনো অত্তনো ফলং উপ্পজ্জমানম্পি মগ্গাগমনৱসেন অলভিত্ৱা ৱিপস্সনাগমনৱসেনেৱ তীণি নামানি লভতি ফলসমাপত্তিকালে তদা মগ্গপ্পৱত্তাভাৱেন তস্স দ্ৱাৰভাৱাযোগতো. আৰম্মণৱসেনাতি সব্বসঙ্খাৰসুঞ্ঞতত্তা, সঙ্খাৰনিমিত্তৰহিতত্তা, তণ্হাপণিধিৰহিতত্তা চ সুঞ্ঞতঅনিমিত্তঅপ্পণিহিতনামৱন্তং নিব্বানং আৰব্ভ পৱত্তত্তা তস্স ৱসেন. সৰসৱসেনাতি ৰাগাদিসুঞ্ঞতত্তা, ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণৰহিতত্তা, কিলেসপণিধিৰহিতত্তা অত্তনো গুণৱসেন. সব্বত্থাতি মগ্গৱীথিযং, ফলসমাপত্তিৱীথিযঞ্চ. সব্বেসম্পীতি মগ্গস্স, ফলস্সপি.

ৱিমোক্খভেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পুগ্গলভেদৱণ্ণনা

৬৮. সত্তক্খত্তুং সত্তসু ৱাৰেসু কামসুগতিযং পটিসন্ধিগ্গহণং পৰমং এতস্সাতি সত্তক্খত্তুপৰমো ন পন অট্ঠমাদিকামভৱগামীত্যধিপ্পাযো. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ন তে ভৱং অট্ঠমমাদিযন্তী’’তি (খু. পা. ৬.৯; সু. নি. ২৩২; নেত্তি. ১১৫). ৰূপাৰূপসুগতিভৱং পন সত্তৱাৰতো পৰম্পি গচ্ছতীতি আচৰিযা.

৬৯. ৰাগদোসমোহানন্তি মোহগ্গহণং ৰাগদোসেকট্ঠমোহং সন্ধাযাতি দট্ঠব্বং.

৭০. খীণা চত্তাৰো আসৱা এতস্সাতি খীণাসৱো. দক্খিণাৰহেসু অগ্গত্তা অগ্গদক্খিণেয্যো.

পুগ্গলভেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সমাপত্তিভেদৱণ্ণনা

৭২. সব্বেসম্পীতি চতুন্নম্পি অৰিযপুগ্গলানং.

৭৩. চিত্তচেতসিকানং অপ্পৱত্তিসঙ্খাতস্স নিৰোধস্স সমাপত্তি নিৰোধসমাপত্তি, দিট্ঠেৱ ধম্মে চিত্তনিৰোধং পত্ৱা ৱিহৰণং. অনাগামীনঞ্চাতি কামৰূপভৱট্ঠানং অট্ঠসমাপত্তিলাভীনমেৱ অনাগামীনং, তথা খীণাসৱানঞ্চ. তত্থাতি নিৰোধসমাপত্তিযং. যাৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং গন্ত্ৱাতি এৱং সমথৱিপস্সনানং যুগনদ্ধভাৱাপাদনৱসেন যাৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, তাৱ গন্ত্ৱা. অধিট্ঠেয্যাদিকন্তি কাযপটিবদ্ধং ঠপেত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং ঠপিতচীৱৰাদিপৰিক্খাৰগেহাদীনং অগ্গিআদিনা অৱিনাসনাধিট্ঠানং, সংঘপটিমাননসত্থুপক্কোসনানং পুৰেতৰং ৱুট্ঠানং, সত্তাহব্ভন্তৰে আযুসঙ্খাৰপ্পৱত্তিওলোকনন্তি চতুব্বিধং অধিট্ঠানাদিকং পুব্বকিচ্চং কত্ৱা.

সমাপত্তিভেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উয্যোজনৱণ্ণনা

৭৫. পটিপত্তিৰসস্সাদন্তি ঝানসুখফলসুখাদিভেদং সমথৱিপস্সনাপটিপত্তিৰসস্সাদং.

ইতি অভিধম্মত্থৱিভাৱিনিযা নাম অভিধম্মত্থসঙ্গহৱণ্ণনায

কম্মট্ঠানপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনৱণ্ণনা

(ক) চাৰিত্তেন কুলাচাৰেন সোভিতে ৱিসালকুলে উদযো নিব্বত্তি যস্স, তেন, কম্মাদিৱিসযায সদ্ধায অভিৱুদ্ধো পৰিসুদ্ধো চ দানসীলাদিগুণানং উদযো যস্স, তেন, নম্পৱ্হযেন নম্পনামকেন, পৰানুকম্পং সাসনে সুখোতৰণপৰিপাচনলক্খণং পৰানুগ্গহং, পণিধায পত্থেত্ৱা যং পকৰণং পত্থিতং অভিযাচিতং, তং এত্তাৱতা পৰিনিট্ঠিতন্তি যোজনা.

(খ) তেন পকৰণপ্পসুতেন ৱিপুলেন পুঞ্ঞেন পঞ্ঞাৱদাতেন অৰিযমগ্গপঞ্ঞাপৰিসুদ্ধেন সীলাদিগুণেন সোভিতা. ততোযেৱ লজ্জিনো ভিক্খূ, ধঞ্ঞানং অধিৱাসভূতং, উদিতোদিতং অচ্চন্তপ্পসিদ্ধং, মূলসোমং নাম ৱিহাৰং, পুঞ্ঞৱিভৱস্স উদযসঙ্খাতায মঙ্গলত্থায আযুকন্তং মঞ্ঞন্তু, তত্থ নিৱাসিনো ভিক্খূ ঈদিসা হোন্তূত্যধিপ্পাযো.

নিগমনৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতা চাযং অভিধম্মত্থৱিভাৱিনী নাম.

অভিধম্মত্থসঙ্গহটীকা.

নিগমনকথা

১. ৰম্মে পুলত্থিনগৰে নগৰাধিৰাজে,

ৰঞ্ঞা পৰক্কমভুজেন মহাভুজেন;

কাৰাপিতে ৱসতি জেতৱনে ৱিহাৰে;

যো ৰম্মহম্মিযৱৰূপৱনাভিৰামে.

২. সম্পন্নসীলদমসংযমতোসিতেহি,

সম্মানিতো ৱসিগণেহি গুণাকৰেহি;

পত্তো মুনিন্দৱচনাদিসু নেকগন্থ-

জাতেসু চাচৰিযতং মহিতং ৱিদূহি.

৩. ঞাণানুভাৱমিহ যস্স চ সূচযন্তী,

সংৱণ্ণনা চ ৱিনযট্ঠকথাদিকানং;

সাৰত্থদীপনিমুখা মধুৰত্থসাৰ-

সন্দীপনেন সুজনং পৰিতোসযন্তী.

৪. তস্সানুকম্পমৱলম্বিয সাৰিপুত্ত-

ত্থেৰস্স থামগতসাৰগুণাকৰস্স;

যো নেকগন্থৱিসযং পটুতং অলত্থং,

তস্সেস ঞাণৱিভৱো ৱিভৱেকহেতু.

৫. সোহমেতস্স সংসুদ্ধ-ৱাযামস্সানুভাৱতো.

অদ্ধাসাসনদাযাদো, হেস্সং মেত্তেয্যসত্থুনো.

৬. জোতযন্তং তদা তস্স, সাসনং সুদ্ধমানসং.

পস্সেয্যং সক্কৰেয্যঞ্চ, গৰুং মে সাৰিসম্ভৱং.

৭. দিনেহি চতুৱীসেহি, টীকাযং নিট্ঠিতা যথা.

তথা কল্যাণসঙ্কপ্পা, সীঘং সিজ্ঝন্তু পাণিনন্তি.

ইতি ভদন্তসাৰিপুত্তমহাথেৰস্স সিস্সেন ৰচিতা

অভিধম্মত্থৱিভাৱিনী নাম

অভিধম্মত্থসঙ্গহটীকা নিট্ঠিতা.