নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

অভিধম্মাৱতাৰ-পুৰাণটীকা

১. পঠমো পৰিচ্ছেদো

চিত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮. তত্থ তেসু চতুব্বিধেসু পৰমত্থেসু, জাতিনিদ্ধাৰণং. চিত্তন্তি চিত্তং নাম. ৱিজানাতীতি ৱিজাননং, ৱিসযানং ৱিজাননং ৱিসযৱিজাননং. চিত্তসৰূপপৰিদীপনমিদং ৱচনং. তস্স পন চিত্তস্স কো ৱচনত্থো কো সদ্দত্থো. ৱুচ্চতে আচৰিযেন. সব্বসঙ্গাহকৱসেন সব্বেসং চিত্তানং সঙ্গাহকনযৱসেন. আৰম্মণং চিন্তেতি জানাতীতি চিত্তং, তদা সব্বং চিত্তং অধিপ্পেতং. জৱনৱীথিৱসেন অত্তসন্তানং চিনোতীতি চিত্তং, তদা কুসলাকুসলমহাকিৰিযাচিত্তং অধিপ্পেতং. অঞ্ঞেসং জৱনানং অগ্গহণং কামাৱচৰজৱনানি এৱ যেভুয্যৱসেন সত্তক্খত্তুং জৱন্তীতি ঞাপনত্থং.

৯. ৱিচিত্তং কৰণং যস্স তং ৱিচিত্তকৰণং, তস্স ভাৱো ৱিচিত্তকৰণা. ‘‘ইমস্স ৰূপস্স উদ্ধং ইদং হোতু, হেট্ঠা ইদং হোতু, উভযপস্সে ইদ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা যথাচিন্তিতেন কমেন সেসচিত্তৰূপনিপ্ফাদনং হোতি, এৱং যং কিঞ্চি লোকে ৱিচিত্তং সিপ্পজাতং, সব্বং তং চিত্তেনেৱ কৰীযতি. এৱং ৱিচিত্তকৰণতায চিত্তং. তদা কৰণতায চিত্তং কৰোতীতি চিত্তং. ইদং তদ্ধিতপদং. ৱা অযং অঞ্ঞো নযো. তং অত্তনো চিত্ততায অঞ্ঞদেৱ সৰাগং চিত্তং, অঞ্ঞং সদোসং, অঞ্ঞং সমোহং. অঞ্ঞং কামাৱচৰং, অঞ্ঞং ৰূপাৱচৰাদিভেদং. অঞ্ঞং ৰূপাৰম্মণং, অঞ্ঞং সদ্দাদিআৰম্মণং. ৰূপাৰম্মণেসুপি অঞ্ঞং নীলাৰম্মণং, অঞ্ঞং পীতাদিআৰম্মণং. সদ্দাদিআৰম্মণেসুপি এসেৱ নযো. সব্বেসুপি তেসু অঞ্ঞং হীনং, অঞ্ঞং মজ্ঝিমং, অঞ্ঞং পণীতং. হীনাদীসুপি অঞ্ঞং ছন্দাধিপতেয্যং, অঞ্ঞং চিত্তাধিপতেয্যং, অঞ্ঞং ৱীৰিযাধিপতেয্যং, অঞ্ঞং ৱীমংসাধিপতেয্যং, তস্মা যস্স ইমেসং সম্পযুত্তভূমিআৰম্মণহীনমজ্ঝিমপণীতাধিপতীনং ৱসেন অত্তনো চিত্ততায চিত্তং. চিত্তো এতস্মিং অত্থীতি চিত্তং. তদা সব্বং চিত্তং. পঞ্ঞত্তিযম্পি ৱিঞ্ঞাণে ৱিচিত্তে চিত্তস্স কম্মং চিত্তকম্মং, চিত্তকম্মমেৱ চিত্তকম্মকং, চিত্তকম্মকে ৱিচিত্তে ইধ ইমস্মিং অধিকাৰে চিত্তসম্মুতি চিত্তসদ্দো ৱিঞ্ঞাণে চিত্তে ৱিঞ্ঞুনা দট্ঠব্বো.

তং পন সব্বসঙ্গাহকৱসেন চিন্তেতীতিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰং চিত্তং. সাৰম্মণতো সাৰম্মণভাৱেন একৱিধং. সৱিপাকাৱিপাকতো সৱিপাকাৱিপাকৱসেন দুৱিধং. তত্থ তস্মিং দুৱিধে চিত্তে সৱিপাকং নাম চিত্তং কুসলাকুসলং, অৱিপাকং অব্যাকতং, কুসলাকুসলভাৱেন অকথিতন্তি অত্থো. কুসলজাতি অকুসলজাতি অব্যাকতজাতীতি জাতিভেদতো তিৱিধং.

তত্থ তস্মিং ৱচনে ‘‘কুসল’’ন্তি এতস্স সদ্দস্স পন কো ৱচনত্থো.

১০. কুচ্ছিতানং সলনতো পাপকানং ধম্মানং কম্পনতো ৱিদ্ধংসনতো. কুচ্ছিতেনাকাৰেন সযন্তীতি কুসা, কুসানং অকুসলসঙ্খাতানং লৱনেন ছিন্দনতো. কুচ্ছিতে সাতি তনুং কৰোতীতি কুসং, কুসেন ঞাণেন লাতব্বত্তা গহেতব্বত্তা. ৱা অযং অঞ্ঞো নযো.

১১. কুসলসদ্দোযং অযং কুসলসদ্দো ছেকে অত্থে আৰোগ্যত্থে অনৱজ্জত্থে ইট্ঠৱিপাকে অত্থেপি দিট্ঠো অম্হেহি. ইধ ইমস্মিং অধিকাৰে অনৱজ্জাদিকে অত্থে দিট্ঠো. আদি-সদ্দেন আৰোগ্যত্থইট্ঠৱিপাকত্থা গহেতব্বা. দিট্ঠো যস্মা, তস্মা অনৱজ্জইট্ঠৱিপাকলক্খণং কুসলং. নত্থি অৱজ্জং কিলেসাৱজ্জং কিলেসদোসো কিলেসদৰথো এতস্সাতি অনৱজ্জং, কম্মেন ৱিপচ্চীযতেতি ৱিপাকো, ইট্ঠানিট্ঠাদিআৰম্মণানুভৱনৱসেন, অত্তনো সভাৱেন চ ইট্ঠো ৱিপাকো এতস্সাতি ইট্ঠৱিপাকং, অনৱজ্জমেৱ ইট্ঠৱিপাকং, তং লক্খীযতি অনেন অৱিঞ্ঞাতং লক্খিতব্বং কুসলন্তি লক্খণং, অনৱজ্জইট্ঠৱিপাকং লক্খণং এতস্সাতি অনৱজ্জইট্ঠৱিপাকলক্খণং. অনৱজ্জইট্ঠৱিপাকমেৱ কুসলং. ননু কথং সযমেৱ অত্তনো লক্খণং ভৱেয্যাতি চোদনা ভৱেয্য ৱিঞ্ঞাতাৱিঞ্ঞাতসদ্দত্থভাৱেন লক্খণলক্খিতব্বভাৱযুত্তিতো. কুসলসদ্দত্থৱসেন হি অৱিঞ্ঞাতং অপাকটং কুসলং লক্খিতব্বং হোতি. অনৱজ্জইট্ঠৱিপাকসদ্দত্থৱসেন ৱিঞ্ঞাতং পাকটং কুসলং লক্খণং হোতি. অকুসলৱিদ্ধংসনৰসং অকুসলানং ৱিদ্ধংসনং অকুসলৱিদ্ধংসনং, তং ৰসো কিচ্চমেতস্সাতি অকুসলৱিদ্ধংসনৰসং, অকুসলৱিদ্ধংসনকিচ্চং. ৱোদানভাৱেন পচ্চুপট্ঠাতীতি ৱোদানপচ্চুপট্ঠানং, ৱোদানউপট্ঠানাকাৰং ৱোদানগয্হাকাৰং. ৱা অযং অঞ্ঞো নযো. ৱজ্জপটিপক্খত্তা অনৱজ্জলক্খণমেৱ কুসলং, ৱজ্জপটিপক্খলক্খণং কুসলন্তি অত্থো. ৱোদানভাৱৰসং ৱোদানভাৱসম্পত্তিকং. ইট্ঠৱিপাকপচ্চুপট্ঠানং ইট্ঠৱিপাকফলং. যোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানং পদঞ্চ তং ঠানঞ্চাতি পদট্ঠানং, উভো কাৰণত্থাধিৱচনং, তস্মা আসন্নকাৰণন্তি অত্থো, ইতৰথা পুনৰুত্তিদোসো সিযা, যোনিসোমনসিকাৰো পদট্ঠানং আসন্নকাৰণং এতস্সাতি যোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানং.

সাৱজ্জানিট্ঠৱিপাকলক্খণং অকুসলং. তদুভযৱিপৰীতং তেহি উভযেহি কুসলাকুসলেহি ৱিপৰীতং অৱিপাকলক্খণং এতস্সাতি তদুভযৱিপৰীতলক্খণং অব্যাকতং. ৱা অযং অঞ্ঞো নযো. অৱিপাকাৰহং ৱিপাকস্স অননুচ্ছৱিকং.

সৱত্থুকাৱত্থুকভেদতোতি সৱত্থুকং হদযৱত্থুকং, অৱত্থুকং হদযৱত্থুৱিৰহিতং.

১২. উদ্দানতো সঙ্খেপৱসেন কিলেসৱত্থুৱসেন দুৱে কামা হোন্তি. ছন্দৰাগোৱ কিলেসো, তেভূমকে পৱত্তং ৱট্টসহিতং ৱত্থু, ৱসতি কিলেসো এত্থাতি ৱত্থু.

১৩. কিলেসকামো ৱত্থুং কামেতি ইচ্ছতি, ৱত্থু কিলেসকামেন কামীযতি ইচ্ছীযতীতি কত্তুকাৰককম্মকাৰকদ্ৱযে সাধনদ্ৱযে এস এসো দুৱিধোপি কামো সিজ্ঝতি.

১৪-৫. সো অযং দুৱিধোপি কামো যস্মিং পদেসে সম্পত্তীনং ৱসেন অৱচৰতি, ইতি তস্মা কাৰণা সো পন পদেসো চতুপাযানং ছন্নং দেৱানং মনুস্সানং ৱসেন এৱ একাদসৱিধো হোতি.

১৬. কামোৱচৰতীতি এত্থ এতস্মিং একাদসৱিধে পদেসে কামো অৱচৰতি, ইতি তস্মা কাৰণা সো পদেসো অস্স কামস্স অনেন কামেন অভিলক্খিতত্তা কামাৱচৰসঞ্ঞিতো. অভিলক্খিতসদ্দপ্পযোগে ততিযত্থে ‘‘অস্সা’’তি ছট্ঠী হোতীতি সদ্দসত্থৱিদূ পঠন্তি. সসত্থাৱচৰো পদেসো ৱিয সত্তে সসন্তি হিংসন্তি তেহীতি সত্থা, সহ সত্থেহীতি সসত্থা, সসত্থা পুৰিসা অৱচৰন্তি এত্থাতি সসত্থাৱচৰো. যথা হি যস্মিং পদেসে সসত্থা পুৰিসা অৱচৰন্তি, সো পদেসো ৱিজ্জমানেসুপি অঞ্ঞেসু দ্ৱিপদচতুপ্পদেসু অৱচৰন্তেসু তেসং উপলক্খিতত্তা ‘‘সসত্থাৱচৰো’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি, এৱং ৱিজ্জমানেসুপি অঞ্ঞেসু ৰূপাৱচৰাদীসু তত্থ অৱচৰন্তেসু তেসং অভিলক্খিতত্তা অযং পদেসো ‘‘কামাৱচৰো’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি.

১৭. যথা ৰূপভৱো উত্তৰপদস্স লোপং কত্ৱা ৰূপন্তি ৱুত্তো, এৱং তথা স্ৱাযং সো অযং এসো কামাৱচৰো উত্তৰপদস্স লোপং কত্ৱা কামো ইতি সঞ্ঞিতো কামো নাম উদীৰিতো পণ্ডিতেন কথিতো.

১৮. তস্মিং কামে ইদং চিত্তং তস্মিং কামাৱচৰে সদা অৱচৰতি, ইতি তস্মা কাৰণা কামাৱচৰং ইতি এৱং কামঘাতিনা কামানং ৱিনাসকেন বুদ্ধেন কথিতং. কিঞ্চাপি এতং ৰূপাৰূপভৱেসুপি অৱচৰতি, যথা পন সঙ্গামে যেভুয্যেন অৱচৰণতো ‘‘সঙ্গামাৱচৰো’’তি লদ্ধনামো নাগো নগৰে চৰন্তোপি ‘‘সঙ্গামাৱচৰো’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি, থলচৰজলচৰা পাণিনো অথলে অজলে ঠিতাপি ‘‘থলচৰজলচৰা’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি, এৱং ইদং অঞ্ঞত্থ অৱচৰন্তম্পি কামাৱচৰমেৱাতি দট্ঠব্বং. আৰম্মণকৰণৱসেন ৱা এত্থ কামো অৱচৰতীতিপি কামাৱচৰং. কামঞ্চেস ৰূপাৰূপাৱচৰেসুপি অৱচৰতি, যথা পন ৱদতীতি ৱচ্ছো, মহিযং সেতীতি মহিংসোতি ৱুত্তে ন যত্তকা ৱদন্তি, মহিযং ৱা সেন্তি, সব্বেসং তং নামং হোতি, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

১৯. পটিসন্ধিং ভৱে কামে কামভৱসঙ্খাতে কামে পটিসন্ধিং অৱচাৰযতি, ইতি তস্মা কামাৱচৰং. ইতি এৱং ৱা অযং অঞ্ঞো নযো. তত্ৰ তস্মিং কামাৱচৰে পৰিযাপন্নং অন্তোগধং, ইতি তস্মা কামাৱচৰং.

২০. অট্ঠৱিধং চিত্তং কামাৱচৰসঞ্ঞিতং ইদং অট্ঠৱিধং চিত্তং. দসপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুৱসেনেৱ পুঞ্ঞকিৰিযা এৱ তেসং তেসং ফলানিসংসানং ৱত্থূনি কাৰণানীতি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি, তেসং ৱসো, তেন পৱত্ততি.

২১. দানং সীলং ভাৱনা পত্তিদানং ৱেয্যাৱচ্চং ধম্মদেসনা অনুমোদনা দিট্ঠিজুভাৱো সংসুতি ধম্মস্সৱনঞ্চ অপচাযো অপচাযনং, এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন পুঞ্ঞানি এৱ ৱত্থূনি পুঞ্ঞৱত্থূনি, তেসং পভেদো পুঞ্ঞৱত্থুপ্পভেদো ঞেয্যো পণ্ডিতেন জানিতব্বো.

২২-৩. গচ্ছন্তি সঙ্গহং দানে পত্তিদানানুমোদনা দানে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, ৱেয্যাৱচ্চাপচাযনা সীলমযে পুঞ্ঞে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, ধম্মদেসনা ধম্মস্সৱনং দিট্ঠিউজুকা ভাৱনামযে পুঞ্ঞে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, দস পুঞ্ঞকিৰিযাপি চ তীণি এৱ সম্ভোন্তি.

২৪. সব্বানুস্সতিপুঞ্ঞঞ্চ পসংসা সৰণত্তযং ৰতনত্তযগুণপসংসা চ এতে দিট্ঠিজুকম্মম্হি সঙ্গয্হন্তি, তস্মিং সঙ্গহপাপুণে সংসযো সন্দেহো নত্থি.

২৫. পুৰিমা চেতনা ততো পুব্বভাগে পৱত্তা চেতনা, মুঞ্চচেতনা পচ্চুপ্পন্না চেতনা, পৰচেতনা পচ্ছাকালে পৱত্তা চেতনা, তিস্সোপি চেতনা দানমযে পুঞ্ঞে হোন্তি. এৱন্তি যথা তিস্সোপি চেতনা দানমযে পুঞ্ঞে হোন্তি, এৱং তথা দানমযপুঞ্ঞতো সেসেসুপি সীলমযভাৱনামযেসু তিস্সো চেতনা পণ্ডিতো দীপযে কথেয্য.

হি সচ্চং যদা পন যো পুগ্গলো দেয্যধম্মপটিগ্গাহকাদিসম্পত্তিং আগম্ম পটিচ্চ. পটিগ্গাহকাদিসম্পত্তিন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন দেসকালকল্যাণমিত্তাদযো গহিতা. অঞ্ঞং ৱা সোমনস্সহেতুন্তি অঞ্ঞ-গ্গহণেন সদ্ধাবহুলতাৱিসুদ্ধিদিট্ঠিতাকুসলকিৰিযানিসংসদস্সিতাসোমনস্সপটিসন্ধিকতাদীনং সঙ্গহো. অত্থি দিন্নং দানস্স ফলং অত্থি. আদি-সদ্দেন অত্থিহুতাদযো গহিতা. পুৰক্খত্ৱাতি পুৰতো কত্ৱা. পৰেহি অনুস্সাহিতো অচোদিতো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোতি. দানাদীনীতি ৱচনেন দেয্যধম্মং নিস্সায পৱত্তদানচেতনা গহেতব্বা. তদা অস্স পুগ্গলস্স. সঙ্খৰণং সঙ্খাৰো, নত্থি সঙ্খাৰো এতস্সাতি অসঙ্খাৰো, তং এৱ অসঙ্খাৰিকং, অপ্পযোগন্তি অত্থো. ৱুত্তনযেনাতি ৱুত্তনযো নাম ‘‘দেয্যধম্মপটিগ্গাহকাদিসম্পত্তি’’ন্তি ৱচনং. ইমস্মিং পনত্থে সঙ্খৰোতীতি সঙ্খাৰো নাম অত্তনো ৱা পৱত্তস্স পুব্বপ্পযোগস্স অধিৱচনং, পৰস্স ৱা পৱত্তপুব্বপ্পযোগস্স অধিৱচনং. অযমস্স অধিপ্পাযো – যদা যো ‘‘দানাদীনি কৰিস্সামী’’তি চিত্তং সমুপ্পাদেত্ৱা নাকাসি, পচ্ছা অত্তনো পুব্বচেতনায উস্সাহিতো কৰোতি, তদা সসঙ্খাৰিকং হোতি, অত্তনো পুব্বপ্পযোগেন সহ পৱত্ততীতি অত্থো. পটিপত্তিদস্সনেন পটিপজ্জিতব্বা সীলাদীহি পটিপজ্জন্তি জানন্তি গচ্ছন্তি ৱা নিব্বানং এতাযাতি পটিপত্তি, তায দস্সনং পটিপত্তিদস্সনং, তেন. জাতো পৰিচযো এতেসন্তি জাতপৰিচযা. সহসাতি ৱেগেন. চতূসুপি ৱিকপ্পেসু দস্সেয্য.

২৬. দসপুঞ্ঞক্ৰিযাদীনং ৱসেন চ বহূনিপি ভৱন্তি এতানি পন চিত্তানি দসপুঞ্ঞকিৰিযাদীনং ৱসেনপি বহূনিপি ভৱন্তি ইতি এৱং পকাসযে ভগৱা পকাসেয্য.

২৭. সত্তৰস সহস্সানি, দ্ৱে সতানি অসীতি চ;

কামাৱচৰপুঞ্ঞানি, ভৱন্তীতি ৱিনিদ্দিসেতি. –

কামাৱচৰপুঞ্ঞানি সত্তৰস সহস্সানি চ দ্ৱে সতানি চ অসীতি চ ভৱন্তি, ইতি ৱচনং ৱিনিদ্দিসে আচৰিযো কথেয্য.

দসপুঞ্ঞক্ৰিযাৱত্থু, ছদ্ৱাৰাধিপতীহি চ;

কাযাদীহি চ তীহেৱ, হীনাদীহি চ তীহি তু.

দ্ৱীসু ভৱেসু কামভৱৰূপভৱেসু. পটিপদাদিভেদতো দুক্খাপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, দুক্খাপটিপদং খিপ্পাভিঞ্ঞং, সুখাপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, সুখাপটিপদং খিপ্পাভিঞ্ঞং. ৰূপাৱচৰভাৱনাপুঞ্ঞৱসপ্পৱত্তং ৰূপাৱচৰে পৱত্তস্স ভাৱনাপুঞ্ঞস্স ৱসেন পৱত্তং ৰূপাৱচৰূপপত্তিনিপ্ফাদকং ৰূপাৱচৰে উপপত্তিযা পটিসন্ধিযা নিপ্ফাদকং হোতি.

সৱত্থুকাৱত্থুকভেদতোতি অৰূপাৱচৰং যদা কামৰূপে জাযতি, তদা হদযৱত্থুং নিস্সায জাযতি, ইতি তস্মা সৱত্থুকং নাম জাতং. যদা অৰূপে জাযতি, তদা হদযৱত্থুং অনিস্সায জাযতি, ইতি তস্মা অৱত্থুকং নাম জাতং.

আকাসানঞ্চাযতনস্স কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং আৰম্মণং. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স তত্থ পৱত্তৱিঞ্ঞাণং, তস্মিং কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৱত্তং ৱিঞ্ঞাণং চিত্তং আৰম্মণং হোতি. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনস্স তস্স অপগমো তস্স আকাসানঞ্চাযতনস্স অপগমো অভাৱো ৱোহাৰো আৰম্মণং হোতি. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আৰম্মণং হোতি.

ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞা. সঞ্ঞাসীসেন চিত্তম্পি গহিতং. সমতিক্কমা কসিণুগ্ঘাটিমাকাসসমতিক্কমনেন. পটিঘে দ্ৱাৰাৰম্মণানং সঙ্ঘট্টনে পৱত্তা সঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা. দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানং অধিৱচনং. তাসং পটিঘসঞ্ঞানং দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানং অত্থঙ্গমা অত্থঙ্গমেন. নানা অত্তা সভাৱো এতস্সাতি নানত্তং, আৰম্মণং, নানত্তে নানাসভাৱে পৱত্তা সঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা, নানা অত্তা সভাৱো এতিস্সাতি ৱা নানত্তা, সাযেৱ সঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা, কামাৱচৰসঞ্ঞাতি অত্থো. তাসং নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অমনসিকাৰেন.

নিযতানিযতৱত্থুকভেদতোতি সোতাপত্তিমগ্গো নিযতৱত্থুকো. কস্মা? কামৰূপেসুযেৱ হদযৱত্থুং নিস্সায উপ্পজ্জনতো. ইতৰে পন তযো মগ্গা অনিযতৱত্থুকা. কস্মা? কামৰূপেসু হদযৱত্থুং নিস্সায জাযন্তি, অৰূপে হদযৱত্থুং অনিস্সায জাযন্তি, তস্মা অনিযতৱত্থুকা. তীহি ৱিমোক্খমুখেহীতি সুঞ্ঞতঅনিমিত্তঅপ্পণিহিতসঙ্খাতেহি তীহি ৱিমোক্খমুখেহি.

যস্স সংৱিজ্জন্তি, তং পুগ্গলং ৱট্টস্মিং সংযোজেন্তি বন্ধন্তীতি সংযোজনা. সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসাযেৱ সংযোজনা সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসসংযোজনা, তেসং পহানং সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসসংযোজনপ্পহানং, তং কৰোতীতি সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসসংযোজনপ্পহানকৰং, সোতাপত্তিমগ্গচিত্তং. মানোপি একদেসতো অপাযগামিকোযেৱ পহিয্যতে. সোতাপত্তিমগ্গেন নিস্সেসতো ন পহিয্যতে. সেসকিলেসেসুপি এসেৱ নযো. উদ্ধচ্চং পন একদেসতোপি অপাযগামিকম্পি ন পহিয্যতি. সকদাগামিমগ্গচিত্তং ৰাগদোসমোহানং তনুত্তকৰং. সোতাপত্তিমগ্গেন নাসিতসংযোজনানং পহানং কস্মা ন ৱুত্তন্তি চে? পঠমমগ্গতো দুতিযমগ্গস্স মহন্তত্তা পঠমমগ্গেন নাসিতা সংযোজনা দুতিযমগ্গেন নাসিতাতি পঞ্ঞাযতি, ইতি যস্মা, তস্মা ন ৱুত্তং. ততিযচতুত্থমগ্গেসুপি এসেৱ নযো. এত্থ এতস্মিং লোকুত্তৰচিত্তে. একেকন্তি ৱিচ্ছাৱসেন ৱুত্তং. মগ্গানুৰূপন্তি ৱচনং পঠমমগ্গস্স পঠমফলঞ্চ অনুৰূপন্তি ৱিঞ্ঞাপনত্থং.

২৮. কামে অট্ঠেৱ কামাৱচৰে অট্ঠ এৱ চিত্তানি, ৰূপে ৰূপভৱে পঞ্চ চিত্তানি, অৰূপিসু চত্তাৰি চিত্তানি, অনুত্তৰানি লোকুত্তৰচিত্তানি চত্তাৰি, এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন কুসলানি চিত্তানি একৱীসতি হোন্তি.

২৯. কুসলাকুসলাপগতেন সতা মুনিনা কুসলতো, অকুসলতো চ অপগতেন সতা সতিসম্পন্নেন কুসলে কুসলেন ছেকেন ৱসিনা পঞ্চৱসীহি সমন্নাগতেন যং কুসলচিত্তং চতুভূমিগতং চতূসু ভূমীসু পৱত্তং সকলং সব্বং লপিতং কথিতং, তং কুসলচিত্তং মযাপি বুদ্ধদত্তাচৰিযেন লপিতং কথিতং.

নিযতানিযতৱত্থুৱসেনাতি পটিঘসম্পযুত্তদ্ৱযং কামেযেৱ হদযৱত্থুং নিস্সায জাযতি, অঞ্ঞভূমীসু ন জাযতি, তস্মা নিযতৱত্থুকং হোতি. ইতৰানি পন অকুসলানি কামৰূপেসু উপ্পজ্জনকালে হদযৱত্থুং নিস্সায জাযন্তি, অৰূপে হদযৱত্থুং অনিস্সায জাযন্তি, তস্মা অনিযতৱত্থুকানি, তেন. পটিসন্ধিজনকাজনকৱসেন চাতি উদ্ধচ্চসহগতং পটিসন্ধিং ন জনেতি. যদি পটিসন্ধিং জনেয্য, অপাযেসুযেৱ জনেয্য. কস্মা? সোতাপত্তিমগ্গেন একদেসতো অপাযগামিকম্পি ন জহিতং, সব্বং ন জহিতন্তি অত্থো. সোপি মগ্গো অপাযগামী ন হোতি. অঞ্ঞে পন কিলেসা একদেসৱসেন অপাযগামিকা জহিতা, তেন পঠমমগ্গেনাতি তস্মা ন জনেতি. একাদসৱিধং পন পটিসন্ধিং জনেতি, তেন.

দিট্ঠমঙ্গলাদীনীতি আদি-সদ্দেন সুতমঙ্গলাদীনি গহিতানি. সাৰতো উত্তমতো পচ্চেতি সদ্দহতি. সভাৱতিক্খেন সভাৱো তিক্খো এতস্সাতি সভাৱতিক্খং, তেন সভাৱতিক্খেন.

অস্স পন পটিঘসম্পযুত্তস্স পাণাতিপাতাদীসু অকুসলকম্মেসু তিক্খপ্পৱত্তিকালে অসঙ্খাৰিকস্স উপ্পত্তি, মন্দপ্পৱত্তিকালে সসঙ্খাৰিকস্স উপ্পত্তি ৱেদিতব্বা.

তস্স মোমূহস্স.

দুক্খৱিসেসস্স দুক্খনানত্তস্স.

৩০. লোভমূলৱসেন অট্ঠ চিত্তানি, দোসমূলৱসা দুৱে চিত্তানি, মোহমূলৱসেন দ্ৱে চিত্তানি. এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন অকুসলানি দ্ৱাদসপ্পকাৰানি সিযুং ভৱেয্যুং.

৩১. যং পাপমানসং যং অকুসলচিত্তং পাপাপাপেসু পাপঅপাপেসু কুসলাকুসলেসু অপাপেন অপ্পৱত্তেন পাপাপাপপ্পহীনেন ৱুত্তং ঈৰিতং কথিতং, তং পাপমানসং তং অকুসলচিত্তং মযা সমুদাহটং কথিতং.

যথা পনস্স যথা পন অস্স ৱিপাকস্স কুসলং দানাদিৱসেন দানাদীনং দসপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং ৱসেন ছসু আৰম্মণেসু পৱত্ততি, ইদং ৱিপাকচিত্তং তথা ন পৱত্ততি. হি সচ্চং ইদং ৱিপাকং পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিতদাৰম্মণৱসেন পৰিত্তধম্মপৰিযাপন্নেসু কামাৱচৰধম্মন্তোগধেসু ছসু আৰম্মণেসু পৱত্ততি. সম্পযুত্তধম্মানঞ্চ ৱিসেসে অসতিপি কুসলসম্পযুত্তধম্মতো অস্স ৱিপাকস্স, সম্পযুত্তধম্মানঞ্চ নানত্তে অসতিপি ইদং ৱিপাকং আদাসতলাদীসু ধম্মজাতেসু মুখনিমিত্তং ৱিয নিৰুস্সাহং. অযমস্সাধিপ্পাযো – যথা আদাসতলে মুখনিমিত্তং মুখে চলিতে চলতি, অচলিতে ন চলতি, মুখস্স কাৰণং ৱিনা মুখনিমিত্তস্স ৱিয কাৰণং নত্থি, এৱং কুসলকাৰণা ৱিপাকস্স অঞ্ঞং কাৰণং নত্থি, নিৰুস্সাহং ৱিপাকং.

৩২. কামাৱচৰদেৱানং মনুস্সানং ইমে অট্ঠ মহাৱিপাকা দুহেতুকতিহেতুকানং কামাৱচৰদেৱানং, মনুস্সানঞ্চ পটিসন্ধিযো ভৱন্তি.

৩৩-৪. ততো পৰং পৱত্তিযং যাৱতাযুকং ভৱঙ্গং হুত্ৱা বলৱাৰম্মণে অতিমহন্তৱিভূতাৰম্মণে তদাৰম্মণঞ্চ হুত্ৱা ততো পৰং মৰণকালস্মিং চুতি হুত্ৱা পৱত্তন্তি, এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন চতূসু ঠানেসু ৱিপচ্চন্তি ৱিপাকভাৱেন জাযন্তি.

৩৫. সভূমিকুসলেহেৱ মহাপাকা সমা ৱিনা মহাপাকা কম্মদ্ৱাৰং কম্মকাৰণং ৱিনা, কম্মঞ্চ মহাপুঞ্ঞানং কিৰিযৱত্থুকং ৱিনা ৱজ্জেত্ৱা সভূমিকুসলেহেৱ অত্তনো ভূমিযং পৱত্তেহি কুসলেহি এৱ সমা সদিসা. কম্মদ্ৱাৰং নাম কাযৱিঞ্ঞত্তিকম্মদ্ৱাৰং, ৱচীৱিঞ্ঞত্তিকম্মদ্ৱাৰং, ভৱঙ্গসঙ্খাতং মনোদ্ৱাৰং, ইতি তিৱিধং কম্মদ্ৱাৰং কম্মকাৰণং. কম্মং নাম অট্ঠকামাৱচৰকুসলচেতনা ইধ অধিপ্পেতা.

৩৬. পাকা কুসলৱিপাকা অৱিঞ্ঞত্তিজনত্তা চ ৱিঞ্ঞত্তি চ ৱিঞ্ঞত্তি চ ৱিঞ্ঞত্তিৱিঞ্ঞত্তিযোতি ৱত্তব্বে সৰূপেকসেসং কত্ৱা ‘‘ৱিঞ্ঞত্তী’’তি ৱুত্তং, তা জনেন্তীতি ৱিঞ্ঞত্তিজনা, ন ৱিঞ্ঞত্তিজনা অৱিঞ্ঞত্তিজনা, তেসং ভাৱো অৱিঞ্ঞত্তিজনত্তং. তস্মা অৱিঞ্ঞত্তিজনত্তা কাযৱিঞ্ঞত্তিৱচীৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতানং কম্মদ্ৱাৰানং অজনকত্তা মনোদ্ৱাৰসঙ্খাতস্স কম্মদ্ৱাৰস্স ৱসেন চ অপ্পৱত্তনতো অৱিপাকসভাৱতো চ অকম্মভাৱতো চ অপ্পৱত্তনতো চেৱ পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুৱসেন অপ্পৱত্তনতো চেৱ পুঞ্ঞেহি নো সমা অসদিসা.

৩৭-৯. পৰিত্তাৰম্মণত্তা হি তেসমেকন্ততো তেসং ৱিপাকানং একন্ততো পৰিত্তাৰম্মণত্তা কামাৱচৰাৰম্মণত্তা তেসু ৱিপাকেসু সত্তপঞ্ঞত্তিকাৰম্মণা কৰুণামুদিতা কদাচি কিস্মিঞ্চি কালে ন জাযন্তি, তথা এৱং তিস্সো পন ৱিৰতিযো এতেসু ৱিপাকেসু ন জাযন্তি, হি কস্মা কাৰণা ন জাযন্তি, পঞ্চ সিক্খাপদা কুসলাতি কুসলা নামাতি সত্থুনা ৱুত্তা যস্মা কাৰণা, তস্মা ন জাযন্তি. তথাধিপতিনোপেত্থ তথা এৱমেৱ চত্তাৰো অধিপতিনোপি এতেসু ৱিপাকেসু ন সন্তি. কস্মা? ছন্দাদীনি ধম্মজাতানি পুৰেতৰং কত্ৱা অনুপ্পজ্জনতো ন সন্তি, ইতি ৱচনং ৱিনিদ্দিসে আচৰিযো কথেয্য.

৪০. অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰৱিধানং পন পুঞ্ঞতো ৱিপাকেসু অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰৱিধানং পুঞ্ঞতো কুসলতো আগমনৱসেন ঞেয্যং. তত্থ একচ্চানং আচৰিযানং মতেন মুখে চলিতে আদাসতলে মুখনিমিত্তচলনং ৱিয অসঙ্খাৰস্স কুসলস্স ৱিপাকো অসঙ্খাৰো হোতি, সসঙ্খাৰস্স কুসলস্স ৱিপাকো সসঙ্খাৰো হোতি, এৱং আগমনৱসেন ঞেয্যং. পচ্চযতো চেৱ ঞেয্যং তত্থ একচ্চানং আচৰিযানং মতেন বলৱন্তেহি ৱিভূতেহি পচ্চযেহি কম্মাদীহি উপ্পন্নো অসঙ্খাৰো দুব্বলেহি সসঙ্খাৰোতি এৱং পচ্চযৱসেন ৱিঞ্ঞেয্যং জানিতব্বং.

৪১-২. হীনাদীনং পুঞ্ঞানং ৱিপাকত্তা হীনাদযো ৱিপাকা পুঞ্ঞৱাদিনা জিনেন পৰিদীপিতা ভৱন্তি, ইতি এৱং ইমিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন পৱত্তং ইদং অট্ঠৱিধং চিত্তং একন্তেন সৱত্থুকং কামলোকস্মিং জাযতে, অঞ্ঞত্থ পন অঞ্ঞাসু ভূমীসু ন জাযতে.

ৱিঞ্ঞাণপঞ্চকং নিযতাৰম্মণন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স ৰূপমেৱ আৰম্মণং, ন সদ্দাদযো. সেসত্তযং যদা চক্খুৱিঞ্ঞাণেন গহিতং আৰম্মণং কৰোতি, তদাস্স ৰূপং আৰম্মণং হোতি. যদা সোতৱিঞ্ঞাণেন গহিতং, তদাস্স সদ্দো আৰম্মণো হোতি. যদা ঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণেহি গহিতানি আৰম্মণানি কৰোন্তি, তদাস্স গন্ধৰসফোট্ঠব্বাৰম্মণানি হোন্তি. মনোৱিঞ্ঞাণধাতুদ্ৱযং যদা তদাৰম্মণং হোতি, তদা ছআৰম্মণং হোতি, এৱং অনিযতাৰম্মণং হোতি.

ৰূপাৰম্মণায কিৰিযামনোধাতুযা অপগমো পদট্ঠানং আসন্নকাৰণং এতস্সাতি অপগমপদট্ঠানং, তায আৱজ্জনং কত্ৱা ঠিতায চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দস্সনকিচ্চং কৰীযতীতি অত্থো. তথাভাৱপচ্চুপট্ঠানং সম্পটিচ্ছনভাৱেন গয্হাকাৰং. সন্তীৰণাদিৰসা সোমনস্সযুত্তা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসন্তীৰণতদাৰম্মণৰসা, উপেক্খাযুত্তা পন সন্তীৰণতদাৰম্মণপটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৰসা, তথাভাৱপচ্চুপট্ঠানা সন্তীৰণাদিভাৱেন গয্হাকাৰং.

৪৩. কামাৱচৰপুঞ্ঞস্স কামাৱচৰকুসলস্স সোড়স ৱিপাকা হোন্তি. ইতি যং ৱচনং ৱুত্তং, তং ৱচনং তিহেতুকপুঞ্ঞস্স উক্কট্ঠস্স ৱসেন আচৰিযো পৰিদীপযে. অযমেত্থ অত্থো – ছন্দাধিপতেয্যাদীনং ৱসেন উক্কট্ঠতিহেতুককুসলং কামসুগতিযং তিহেতুকপটিসন্ধিং দত্ৱা পৱত্তে অট্ঠ অহেতুককুসলৱিপাকানি, অট্ঠ মহাকুসলৱিপাকানীতি সোড়স পাকানি নিপ্ফাদেতি.

৪৪. কুসলানুগতং কত্ৱা ভাজিতং কিং মহগ্গতং ৱিপাকচিত্তং কুসলানুগতং কুসলং অনুগতং কত্ৱা মহগ্গতকুসলচিত্তেন সমানং কত্ৱা ভগৱতা ভাজিতং দেসিতং. কিং কেন কাৰণেন? কামাৱচৰপুঞ্ঞংৱ কামাৱচৰকুসলং ইৱ অসমানফলং নত্থি যতো যস্মা কাৰণা, তস্মা ৱিপাকং কুসলানুগতং কত্ৱা ভগৱতা ভাজিতং দেসিতং. কামাৱচৰপুঞ্ঞংৱাতি যথা অট্ঠৱিধেসু কামাৱচৰকুসলেসু উক্কট্ঠতিহেতুককুসলং কামসুগতিযং তিহেতুকপটিসন্ধিং দত্ৱা পৱত্তে সোড়স কুসলৱিপাকানি নিপ্ফাদেতি, তিহেতুকওমকঞ্চ দুহেতুকউক্কট্ঠঞ্চ কামসুগতিযং দুহেতুকপটিসন্ধিং দত্ৱা পৱত্তে তিহেতুকৱিৰহিতানি অহেতুকদুহেতুকসঙ্খাতানি ৱিপাকানি নিপ্ফাদেতি, দুহেতুকওমকং পন কামসুগতিযং অহেতুকপটিসন্ধিং দত্ৱা পৱত্তে অট্ঠ অহেতুকৱিপাকানি নিপ্ফাদেতি, এৱং কামাৱচৰপুঞ্ঞং অসমানফলংৱ হোতি.

৪৫. গজাদীনং ছাযা গজাদিসদিসা হোতি যথা, এৱং মহগ্গতৱিপাকং সব্বথা সব্বপকাৰেন অত্তনো কুসলেহেৱ সমানং হোতি.

৪৬-৭. কামাৱচৰপুঞ্ঞংৱ নাপৰাপৰিযৱেদনং ইদং মহগ্গতকুসলং কামাৱচৰপুঞ্ঞংৱ অপৰাপৰিযৱেদনং অপৰস্মিং ভৱে ফলদাযকং ন হোতি, ঝানা অপৰিহীনস্স ভৱগামিনো পটিসন্ধিগামিনো সত্তস্স কুসলানন্তৰংযেৱ ফলং উপ্পজ্জতি, ইতি চ ঞাপনত্থং এতস্স মহগ্গতৱিপাকস্স কুসলানুগতং কুসলানুগমনং ভগৱতা কতং.

৪৮. এত্থ এতস্মিং মহগ্গতৱিপাকে পটিপদাক্কমো তেসঞ্চ হীনাদীনং ভেদতো ঝানাগমনতো মহগ্গতকুসলঝানস্স আগমনৱসেন ৱিভাৱিনা পণ্ডিতেন ৱেদিতব্বো.

৪৯. এত্থ ৱিপাকে ছন্দাদিঅধিপতীনং অভাৱো, অযমেৱ ৱিসেসতো কুসলতো অযং এৱ ৱিসেসো, সেসং সব্বপকাৰং অৱিসেসেন কুসলেন সমং মতং কথিতং ভগৱতা.

৫০. সুঞ্ঞতং অনিমিত্তন্তি, তথাপণিহিতন্তিপি সুঞ্ঞতং অনত্তা, অনিমিত্তং অনিচ্চং, অপ্পণিহিতং দুক্খং ইতি এতানি তীণি নামানি মগ্গস্স অনন্তৰে চতুব্বিধস্স মগ্গস্স অনন্তৰে চতুব্বিধে ফলে হোন্তি.

৫১. লব্ভন্তি পৰভাগস্মিং মগ্গানন্তৰে পৱত্তফলতো অঞ্ঞস্মিং কালে ৱড়ঞ্জনফলেসু ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনকালেসু এতানি তীণি নামানি ন লব্ভন্তে, ফলেহি ৱিপস্সনাৱসেনেৱ অনত্তঅনিচ্চদুক্খসঙ্খাতানং তিণ্ণং ৱিপস্সনানং ৱসেন এৱ তানি তীণি নামানি লব্ভৰে ফলেহি লব্ভন্তে.

৫২. হোন্তি সাধিপতীনেৱ লোকুত্তৰফলানি তু একন্ততো সাধিপতীনি এৱ হোন্তি, লোকুত্তৰফলানি ঠপেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱিপাকে অধিপতী নত্থি.

৫৩. মগ্গো অত্তনো মগ্গভাৱেন মগ্গো নাম ৱুচ্চতে ভগৱতা. ফলং মগ্গং উপাদায অট্ঠঙ্গিকমগ্গং নিস্সযং কত্ৱা মগ্গো নাম ইতি ৱচনং ৱুচ্চতে ভগৱতা.

৫৪. ইমে সত্ত অকুসলৱিপাকা. গাৱো চৰন্তি এত্থাতি গোচৰো, তস্সদিসত্তা গোচৰো আৰম্মণন্তি অত্থো, অনিট্ঠো চ অনিট্ঠমজ্ঝত্তো চ অনিট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তা, তেযেৱ গোচৰো অনিট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তগোচৰো, তস্মিং অনিট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তগোচৰে ৱত্তৰে ৱত্তন্তি. সুখাদিত্তযযুত্তা তে তে অট্ঠ অহেতুককুসলৱিপাকা সুখাদিত্তযযুত্তা সুখসোমনস্সউপেক্খাৱেদনাহি সহগতা. দুক্খুপেক্খাযুতা ইমে ইমে সত্ত অহেতুকঅকুসলৱিপাকা দুক্খুপেক্খাৱেদনাহি সহগতা.

৫৫. এৱং ছত্তিংসধা পাকং পাকসাসনপূজিতো সুগতো. কিং ৱিসিট্ঠো? পাকং নাম অসুৰং, তং সাসতি, পাকেন অত্তনো পুঞ্ঞফলেন দেৱে অনুসাসতীতি ৱা পাকসাসনো, কো সো? সক্কো. তেন পাকসাসনেন পূজিতো সৱিপাকাৱিপাকেসু কুসলৱিপাককিৰিযেসু কুসলো ছেকো এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন পাকং চিত্তং ছত্তিংসপ্পকাৰং অব্ৰ্ৱি অৱোচ.

অনুড়াৰেসূতি খুদ্দকেসু. তথাভাৱপচ্চুপট্ঠানা ছড়াৰম্মণৱিজাননগয্হাকাৰা. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স গতি ৱিয গতি এতিস্সাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকা.

৫৬. সোমনস্সযুত্তানট্ঠ, কুসলাকুসলানি চ সোমনস্সযুত্তানি অট্ঠ কুসলাকুসলানি চ, ক্ৰিযতো পন পঞ্চ এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন হাসচিত্তানি তেৰস.

৫৭. পুথুজ্জনা হসন্তেত্থ এত্থ এতেসু তেৰসচিত্তেসু পুথুজ্জনা পন অট্ঠহি চিত্তেহি হসন্তি. সেখা সত্ত অৰিযা ছহি চিত্তেহি হসন্তি. অসেখা খীণাসৱা পঞ্চহি চিত্তেহি হসন্তি.

কুসলানি পন ৰূপাৰূপকুসলানি সেখপুথুজ্জনানং উপ্পজ্জন্তি. ইমানি ৰূপাৰূপকিৰিযানি খীণাসৱানং ভাৱনাযেৱ কাৰো ভাৱনাকাৰো, তস্স ৱসো ভাৱনাকাৰৱসো, তেন পৱত্তানি. তানি ৰূপাৰূপকুসলানি ভাৱনাপুঞ্ঞৱসপ্পৱত্তানি ভাৱনাকুসলৱসেন পৱত্তানি. ইমেসং ৰূপাৰূপকিৰিযানং তেসঞ্চ ৰূপাৰূপকুসলানং অযমেৱ ৱিসেসো.

৫৮-৯. যা পুথুজ্জনকালস্মিং, অভিনিব্বত্তিতা পন পুথুজ্জনকালস্মিং পুথুজ্জনভাৱট্ঠিতেন যোগিনা অভিনিব্বত্তিতা যা ৰূপাৰূপসমাপত্তি, সা ৰূপাৰূপসমাপত্তি সো যোগী খীণাসৱো ভিক্খু হুত্ৱা নং ৰূপাৰূপসমাপত্তিং যাৱ যত্তকং কালং ন সমাপজ্জতে, তাৱ তত্তকেন কালেন তস্স খীণাসৱভিক্খুনো কুসলা এৱ ৰূপাৰূপকুসলা এৱ হোতি. খীণাসৱেন সা ৰূপাৰূপসমাপত্তি সচে যদি সমাপন্না সমাপজ্জিতা, ক্ৰিযা ৰূপাৰূপকিৰিযা হোতি.

৬০. একাদসৱিধং কামে কামাৱচৰে কিৰিযচিত্তং একাদসৱিধং, ৰূপে ৰূপাৱচৰে পঞ্চ, অৰূপিসু চত্তাৰি ইতি সব্বানি ক্ৰিযচিত্তানি ৱীসতি.

৬১. লোকুত্তৰক্ৰিযচিত্তং, পন কস্মা ন ৱিজ্জতি? মগ্গস্স একচিত্তক্খণিকত্তা ন ৱিজ্জতি. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – চতুমগ্গট্ঠো খীণাসৱো নাম ন হোতি, মগ্গানন্তৰমেৱ ফলং উপ্পজ্জতি, মগ্গোপি একচিত্তক্খণিকো যদি চিত্তং বহুচিত্তক্খণিকং, ফলসমঙ্গিনো খীণাসৱস্সপি মগ্গচিত্তং ভৱেয্য, এৱং সতি লোকুত্তৰকিৰিযচিত্তং ভৱেয্যাতি অধিপ্পাযো.

৬২. ক্ৰিযাক্ৰিযাপত্তিৱিভাগদেসকো কৰণং ক্ৰিযং, ক্ৰিযং নাম ৱিনযপৰিযাযেন অকত্তব্বস্স কৰণং, ন কৰণং অক্ৰিযং, অক্ৰিযং নাম ৱিনযপৰিযাযেন কত্তব্বস্স অকৰণং, আপজ্জনং আপত্তি, ক্ৰিযায কৰণেন আপত্তি ক্ৰিযাপত্তি, অক্ৰিযায অকৰণেন আপত্তি অক্ৰিযাপত্তি, ক্ৰিযাপত্তি চ অক্ৰিযাপত্তি চ ক্ৰিযাপত্যাক্ৰিযাপত্তিযো, একস্স আপত্তি-সদ্দস্স লোপং কত্ৱা ‘‘ক্ৰিযাক্ৰিযাপত্তিযো’’তি ৱুত্তং, তাসং ৱিভাগো ক্ৰিযাক্ৰিযাপত্তিৱিভাগো, দেসেতীতি দেসকো, তস্স দেসকো ক্ৰিযাক্ৰিযাপত্তিৱিভাগদেসকো. ণ্ৱু-তু-পচ্চযেসু পৰেসু কম্মত্থে ছট্ঠী হোতীতি ৱদন্তি. জিনো কিং ৱিসিট্ঠো? ক্ৰিযাক্ৰিযাপত্তিৱিভাগদেসকো হিতাহিতানং সক্ৰিযাক্ৰিযাৰতো হিতস্স সক্ৰিযায ৰতো, অহিতস্স অক্ৰিযায ৰতো, যং ক্ৰিযাক্ৰিযং, ক্ৰিযং নাম ক্ৰিযচিত্তং, অক্ৰিযং নাম কুসলাকুসলৱিপাকচিত্তং ইচ্ছন্তি একে. তং ন. কস্মা? কুসলাধিকাৰে ‘‘কুসলং মুনিনা লপিতং’’ অকুসলাধিকাৰে ‘‘পাপমানসং পাপাপাপেস্ৱপাপেন ৱুত্তং’’ ৱিপাকাধিকাৰে ‘‘পাকং সুগতো অব্ৰৱী’’তি ৱত্ৱা পুন ক্ৰিযাধিকাৰে ‘‘কুসলাকুসলৱিপাকানি অৱোচা’’তি ৱচনস্স ৱত্তব্বাভাৱতো. তেন ৱাস্স ক্ৰিযাক্ৰিযং এতস্সাতি ক্ৰিযাক্ৰিযং, ক্ৰিযাক্ৰিযসভাৱন্তি অত্থো. অযমেৱ সাৰতো পচ্চেতব্বো. যং ক্ৰিযাক্ৰিযং চিত্তং ক্ৰিযাক্ৰিযাসভাৱং অৱোচ দেসেসি, তং ক্ৰিযাক্ৰিযং ক্ৰিযাক্ৰিযসভাৱং মযা সমীৰিতং, সম্মা পকাৰেন ঈৰিতং কথিতং.

৬৪. একূননৱুতি সব্বে, চিত্তুপ্পাদা মহেসিনা লোকুত্তৰে অট্ঠ কত্ৱা একূননৱুতি সব্বে চিত্তুপ্পাদা মহেসিনা তথাগতেন সমাসতো সঙ্খেপতো নিদ্দিট্ঠা.

৬৫. পিটকে অভিধম্মস্মিং, যে ভিক্খূ পাটৱত্থিনো অভিধম্মপিটকে পটুনো ভাৱো পাটৱং, তেন অত্থো পাটৱত্থো, সো এতেসং অত্থীতি পাটৱত্থিনো, ছেকভাৱত্থিকা যে ভিক্খূ, তেহি ভিক্খূহি অযং অভিধম্মাৱতাৰো উগ্গহেতব্বো সিক্খিতব্বো পুনপ্পুনং চিন্তিতব্বো.

৬৬. যে জনা তস্সঙ্কাসেন তংসন্নিভেন অভিধম্মাৱতাৰেন অভিধম্মমহোদধিং মহাসাগৰসন্নিভং অভিধম্মং তৰন্তি, তে ইমং লোকং পৰলোকঞ্চ তৰন্তি. ইতীতি পৰিসমাপনে.

ইতি অভিধম্মাৱতাৰটীকায

চিত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমো পৰিচ্ছেদো.

২. দুতিযো পৰিচ্ছেদো

চেতসিকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৬৭. চিত্তানন্তৰমুদ্দিট্ঠা, যে চ চেতসিকা মযা যে চ চেতসিকা চিত্তানন্তৰং মযা উদ্দিট্ঠা, ইতো পৰং ইদানি তেসং চেতসিকানং ৱিভাজনং কৰিস্সামি অহং.

ইমেসু পন কৰুণামুদিতাৱসেন ভাৱনাকালে কৰুণাপুব্বভাগো ৱা, অপ্পনাপত্তায কৰুণায পুব্বভাগো, তস্মিং পুব্বভাগে, কৰুণাতো পুব্বভাগে কামাৱচৰচিত্তেতি অত্থো. একা কৰুণা উপ্পজ্জতি. মুদিতাপুব্বভাগে ৱা অপ্পনাপত্তায মুদিতায পুব্বভাগে একা মুদিতা উপ্পজ্জতি. ইমিনা কামাৱচৰচিত্তেন যোগী মিচ্ছাকম্মন্তাদীহি ধম্মেহি ৱিৰমতি. ৰমু-ধাতু কীড়াযং, ৱি-সদ্দো ৱিৰমণত্থো.

৬৮. আদিনা পুঞ্ঞচিত্তেন, তেত্তিংস নিযতা মতা আদিনা পুঞ্ঞচিত্তেন পঠমমহাকুসলচিত্তেন সহ নিযতা তেত্তিংস চেতসিকা ভগৱতা মতাতি, অথ ৱা কৰুণামুদিতা অনিযতা একেন ধম্মেন সহ চতুত্তিংস ধম্মা ভৱন্তি.

৬৯. কস্মা পনেত্থ মেত্তা চ, উপেক্খা চ ন উদ্ধটা এত্থ এতেসু যেৱাপনকধম্মেসু, নিদ্ধাৰণং, মেত্তা চ উপেক্খা চ ধম্মৰাজেন সত্থুনা ন উদ্ধটা ন ৱুত্তা কস্মা কাৰণা.

৭০. অব্যাপাদেন মেত্তাপি অব্যাপাদেন মেত্তা গহিতা, উপেক্খাতি তত্ৰমজ্ঝত্ততায চ গহিতা যস্মা কাৰণা, তস্মা উভোপেতা ভগৱতা ন গহিতা.

৭১. কস্মা যেৱাপনা ধম্মা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা সব্বে তে যেৱাপনা ধম্মা যেৱাপননামকা পাড়িযং সৰূপেন এৱ. বন্ধতি স্নেহেন এতস্মিন্তি বন্ধু, আদিচ্চস্স বন্ধু আদিচ্চবন্ধু, তেন আদিচ্চবন্ধুনা বুদ্ধেন ন চ উদ্ধটা ন দেসিতা.

৭২. কস্মা কাৰণা? যস্মা অনিযতা কেচি যেৱাপনকা অনিযতা, যস্মা কাৰণা ৰাসিং দুকৱগ্গাদিৰাসিং ন ভজন্তি ন সেৱন্তি, যস্মা কাৰণা কেচি যেৱাপনকা দুব্বলা, তস্মা পাড়িযং ভগৱতা ন ৱুত্তা.

৭৩. ছন্দাধিমোক্খমুদিতা মনসি চ কাৰো,

মজ্ঝত্ততা চ কৰুণা ৱিৰতিত্তযঞ্চ;

পুঞ্ঞেসু তেন নিযতানিযতা চ সব্বে,

যেৱাপনা মুনিৱৰেন ন চেৱ ৱুত্তা.

ছন্দাধিমোক্খো মুদিতা মনসিকাৰো মজ্ঝত্ততা কৰুণা ৱিৰতিত্তযঞ্চ পুঞ্ঞেসুকুসলেসু নিযতা চত্তাৰো অনিযতা পঞ্চ সব্বে যেৱাপনা ন চ এৱ তেন মুনিৱৰেন ৱুত্তা.

৭৪-৮০. কস্মা পনেত্থ ফস্সোৱ, পঠমং সমুদীৰিতো এত্থ এতেসু চেতসিকেসু, জাতিনিদ্ধাৰণং, ফস্সোৱ পঠমং সমুদীৰিতো কথিতো. কস্মা কাৰণা? কিৰ মযা সুতং, আৰম্মণে চিত্তস্স পঠমং অভিনিপাতত্তা ফস্সো পঠমং সমুদীৰিতো, ফুসিত্ৱা পন ফস্সেন ফস্সেন আৰম্মণং ফুসিত্ৱা যোগিনো ৱেদনায আৰম্মণং ৱেদযে, সঞ্ঞায সঞ্জানাতি, চেতনায আৰম্মণং চেতযে. সহজাতানং চেতসিকানং ফস্সোৱ ইধ ইমস্মিং চিত্তে মহেসিনা পঠমং ৱুত্তো. হি কস্মা কাৰণা? যস্মা বলৱপচ্চযত্তা, তস্মা ৱুত্তো. অকাৰণমিদং সব্বং, চিত্তানং তু সহেৱ চ ‘‘পঠমাভিনিপাতত্তা’’তি চ ‘‘বলৱপচ্চযত্তা’’তি চ ইদং সব্বং ৱচনং অকাৰণং অহেতুকং অযুত্তং, কস্মা কাৰণা? চিত্তজানং চিত্তেহি সহপ্পৱত্তানং চেতসিকানং একুপ্পাদাদিভাৱেন সমানুপ্পাদসমাননিৰোধসমানালম্বণসমানৱত্থুকভাৱেন পৱত্তিতো অকাৰণং অযুত্তং. অযং তু পঠমুপ্পন্নো, অযং পচ্ছাতি নত্থিদং অযং ধম্মো পঠমুপ্পন্নো, অযং ধম্মো পচ্ছাকালে উপ্পন্নো ইতি ইদং ৱচনং নত্থি. বলৱপচ্চযত্তেপি কাৰণং ন চ দিস্সতি. দেসনাক্কমতো চেৱ পঠমং সমুদীৰিতো ইচ্চেৱং ইতি এৱং ইতি ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন ফস্সস্স পঠমং সমুদীৰিততং ৱিঞ্ঞুনা ৱিভাৱিনা ৱিঞ্ঞেয্যং, ৱিসেসতো ৱিসেসেন অঞ্ঞথা ন ৱিঞ্ঞেয্যং. ন চ পৰিযেসিতব্বোযং, তস্মা পুব্বাপৰক্কমো যস্মা কাৰণা অযং পুব্বাপৰক্কমো ৱিঞ্ঞুনা ন চ পৰিযেসিতব্বো ন গৱেসিতব্বো, ধম্মা এৱ ৱচনত্থলক্খণাদীহি ৱিজানতা পণ্ডিতেন পৰিযেসিতব্বা.

ইট্ঠাকাৰানুভৱনৰসা ইট্ঠাৰম্মণানুভৱনকিচ্চা সুভোজনৰসং অনুভৱন্তো ৰাজা ৱিয. চেতসিকঅস্সাদপচ্চুপট্ঠানা চেতসিকপস্সদ্ধিপদট্ঠানা.

পচ্চাভিঞ্ঞাণকৰণৰসা পটিজাননকিচ্চা ৱড্ঢকিস্স অভিঞ্ঞাণকৰণমিৱ ৱড্ঢকিনো সকিং সঞ্জানিত্ৱাপি দাৰুহৰেসু সুত্তস্স পটিপসাৰণং ৱিযাতি অধিপ্পাযো. যথাগহিতনিমিত্তৱসেনাতি যথাপৱত্তিতনিমিত্তস্স ৱসেন. মনসি অভিনিৱেসকৰণং গয্হাকাৰা.

আযূহনৰসা পৱত্তনকিচ্চসাধকা. মহাৱড্ঢকিআদযো ৱিয যথা মহাৱড্ঢকী সযম্পি দাৰুং তচ্ছতি, পৰেপি দাৰুং তচ্ছাপেতি, এৱং সযম্পি আৰম্মণে সন্দহতি, সম্পযুত্তধম্মেপি অভিসন্দহাপেতি.

আহননং ভুসো হননং, পৰিযাহননং সমন্তা হননং, তং ৰসো এতস্সাতি আহননপৰিযাহননৰসো.

আৰম্মণানুমজ্জনলক্খণো আৰম্মণপৰিমদ্দনলক্খণো.

পিনযতীতি পীতি, সহজাতধম্মে আৰম্মণে পিনযতীতি অত্থো. কাযচিত্তফৰণৰসা. উদগ্গস্স চিত্তস্স ভাৱো ওদগ্যং, তং পচ্চুপট্ঠানং এতস্সাতি ওদগ্যপচ্চুপট্ঠানা.

সদ্দহন্তি ৱত্থুত্তযং সদ্দহন্তি. অকালুসিযপচ্চুপট্ঠানা অনাৱিলভাৱপচ্চুপট্ঠানা. সদ্ধেয্যৱত্থুপদট্ঠানা সদ্দহিতব্বৱত্থুত্তযাসন্নকাৰণা.

অৰঞ্ঞগতসুদেসকো ৱিয অৰঞ্ঞে গতো মগ্গসুদেসকো ৱিয.

অত্তনা অৱিনিব্ভুত্তানং ধম্মানন্তি অৱিগতানং চেতসিকানং. তেসন্তি তেসং চেতসিকানং ধম্মানং. সন্তেপি চ তেসং চেতসিকানং অনুপালনলক্খণাদিম্হি ৱিধানে অত্থিক্খণেযেৱ তং তেসং পালেতব্বানং চেতসিকানং পৱত্তক্খণেযেৱ তং জীৱিতং তে ধম্মে পালেতব্বে চেতসিকে অনুপালেতি. উদকং ৱিযাতি যথা উদকং অত্তনি উপ্পলাদীনি অনুপালেতি, তথা অনুপালনলক্খণাদিম্হি ৱিধানে সন্তেপি তেসং অত্থিক্খণেযেৱ অনুপালেতি, ৱিজ্জমানক্খণেৱ অনুপালেতীতি অধিপ্পাযো. পচ্চযুপ্পন্নেপি চ ধম্মে অনুপালেতি, ধাতি ৱিয কুমাৰং অঞ্ঞায জনিতং কুমাৰং ৰক্খন্তী ধাতি ৱিয, পৰস্স পুত্তং অঙ্কাদিনা ধাৰেতীতি ধাতি. সযংপৱত্তিতধম্মসম্বন্ধেনেৱ পৱত্ততি অত্তনা পৱত্তিতেহি ধম্মেহি সম্পৱত্ততি. নিযামকো ৱিয যথা নিযামকো একনাৱায ৱুত্থেহি জনেহি সহ পৱত্ততি, ভঙ্গতো উদ্ধং তং জীৱিতং ন পৱত্তযতি, অত্তনো চ অভাৱা ঠপযিতব্বানং চেতসিকানঞ্চ অভাৱা, ভঙ্গক্খণে চেতসিকে ন ঠপেতি সযং ভিজ্জমানত্তা, ৱট্টিস্নেহো খীযমানো পদীপসিখং ন কৰোতি যথা.

সোম্মভাৱপচ্চুপট্ঠানোতি মুদুভাৱপচ্চুপট্ঠানো, সীতলভাৱপচ্চুপট্ঠানো ৱা.

কাযোতি চেত্থ ৱেদনাদযো তযো খন্ধা ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো ইমে খন্ধা গহিতা.

নিম্মদ্দনৰসাতি নিম্মদ্দনকিচ্চা. কাযচিত্তানং অৱূপসমতাউদ্ধচ্চাদিকিলেসপটিপক্খভূতাতি আদিগ্গহণেন কুক্কুচ্চং গহেতব্বং.

ইতি অভিধম্মাৱতাৰটীকায

চেতসিকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযো পৰিচ্ছেদো.

৩. ততিযো পৰিচ্ছেদো

চেতসিকৱিভাগনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮৯. সব্বে চেতসিকা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা যে সব্বে চেতসিকা আদিচ্চবন্ধুনা বুদ্ধেন ৱুত্তা, তে সব্বে চেতসিকা নামসামঞ্ঞতো নামসমানভাৱেন দ্ৱেপঞ্ঞাসভৱন্তি তে, অনোত্তপ্পপৰিযোসানা দ্ৱিপঞ্ঞাস ভৱন্তি.

৯০-৯২. চতুপঞ্ঞাসধা কামে, ৰূপে পঞ্চদসেৰিতা কামে কামাৱচৰে চতুপঞ্ঞাস চিত্তানি ঈৰিতা. ৰূপে ৰূপাৱচৰে পঞ্চদস চিত্তানি ঈৰিতা ভৱন্তি. দ্ৱাদসাৰূপে অৰূপাৱচৰে দ্ৱাদস চিত্তানি ভৱন্তি. চত্তালীস মনাসৱা লোকুত্তৰচিত্তানি চত্তালীস ভৱন্তি, একৱীসসতং সব্বে চিত্তুপ্পাদা সমাসতো সঙ্খেপতো একৱীসসতং হোতি. এতেসু তেসমুপ্পত্তিং ইতো পৰং এতেসু মযা ৱুত্তেসু চিত্তেসু তেসং ফস্সাদীনং ধম্মানং উপ্পত্তিং একং একং উদ্ধৰিত্ৱা চিত্তচেতসিকেসু ভিক্খূনং পাটৱত্থায অহং পৱক্খামি দেসিস্সামি.

৯৩. একগ্গতা চিত্তেকগ্গতা মনক্কাৰো মনসিকাৰো জীৱিতং ফস্সপঞ্চকং এতে অট্ঠ চেতসিকা অৱিনিব্ভোগা অঞ্ঞমঞ্ঞতো অৱিগতা একুপ্পাদা সমানুপ্পাদা সহক্খযা সহৱযা.

৯৪. ফস্সো চ ৱেদনা সঞ্ঞা, চেতনা জীৱিতিন্দ্ৰিযং একগ্গতা মনক্কাৰো ইমে চেতসিকা সব্বসাধাৰণা সব্বচিত্তেহি সাধাৰণা, সব্বচিত্তানং সাধাৰণা ৱা.

৯৫. ৱিতক্কো পঞ্চপঞ্ঞাস-চিত্তেসু সমুদীৰিতো. চাৰো ছসট্ঠিচিত্তেসু ৱিতক্কো তাৱ দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতকামাৱচৰেসু চেৱ একাদসসু পঠমজ্ঝানচিত্তেসু চাতি পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসু ভগৱতা সমুদীৰিতো. ৱিচাৰো দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতকামাৱচৰচিত্তেসু একাদসসু পঠমজ্ঝানচিত্তেসু চ একাদসসু দুতিযজ্ঝানচিত্তেসু চাতি ছসট্ঠিচিত্তেসু জাযতি. এত্থ এতস্মিং ৱচনে সংসযো নত্থি.

৯৬. একপঞ্ঞাসচিত্তেসু, পীতি তেসট্ঠিযা সুখং পীতিদোমনস্সুপেক্খাসহগতকাযৱিঞ্ঞাণচতুত্থজ্ঝানৱজ্জিতেসু একপঞ্ঞাসচিত্তেসু জাযতি. সুখং দোমনস্সদুক্খুপেক্খাসহগতৱজ্জিতেসু তেসট্ঠিচিত্তেসু জাযতি. উপেক্খা সোমনস্সসুখদুক্খসহগতৱজ্জিতেসু পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসু জাযতি. দুক্খং অকুসলৱিপাককাযৱিঞ্ঞাণপটিঘসহগতেসু তীসু চিত্তেসু জাযতি.

৯৭. হোতি দ্ৱাসট্ঠিচিত্তেসু, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং পন দোমনস্সদুক্খসুখুপেক্খাসহগতৱজ্জিতেসু দ্ৱাসট্ঠিচিত্তেসু জাযতি. দুক্খিন্দ্ৰিযং পনেকস্মিং অকুসলৱিপাকে কাযৱিঞ্ঞাণে জাযতি. তথেকম্হি সুখিন্দ্ৰিযং তথা একস্মিং পুঞ্ঞপাকে কাযৱিঞ্ঞাণে হোতি.

৯৮. পঞ্চুত্তৰসতে চিত্তে, ৱীৰিযং আহ নাযকো জিনো পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনদ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণৱজ্জিতে পঞ্চুত্তৰসতে চিত্তে ৱীৰিযং আহ কথেসি. চতুত্তৰসতে চিত্তে, সমাধিন্দ্ৰিযমব্ৰ্ৱি ৱিচিকিচ্ছাসহগতদ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণপঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনৱজ্জিতে চতুত্তৰসতে চিত্তে সমাধিন্দ্ৰিযং অৱোচ.

৯৯. সব্বাহেতুকচিত্তানি, ঠপেত্ৱা চেকহেতুকে সব্বানি অট্ঠাৰস অহেতুকচিত্তানি একহেতুকচিত্তদ্ৱযঞ্চ ঠপেত্ৱা সেসস্মিং একুত্তৰসতে চিত্তে ছন্দস্স উপ্পত্তিং উদ্দিসে পণ্ডিতো কথেয্য.

১০০. ঠপেত্ৱা দস ৱিঞ্ঞাণে চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিকে দস ৱিঞ্ঞাণে চ ৱিচিকিচ্ছাযুতম্পি চিত্তং ঠপেত্ৱা সেসস্মিং দসুত্তৰসতে চিত্তে অধিমোক্খো ভগৱতা উদীৰিতো.

১০১-২. সদ্ধা সতি হিৰী ওত্তপ্পং অলোভো অদোসো তত্ৰমজ্ঝত্তং ছ যুগড়া চ ইতি ইমে একূনৱীসতি ধম্মা নিযতা হুত্ৱা একনৱুতিযা চিত্তে জাযন্তি. একূনৱীসতি ধম্মা অহেতুকেসু অট্ঠাৰসসু অপুঞ্ঞেসু দ্ৱাদসসু অকুসলেসু ন জাযৰে ন জাযন্তি.

১০৩. একূনাসীতিযা চিত্তে, পঞ্ঞা জাযতি সব্বদা পঞ্ঞা দ্ৱাদসঅকুসলঅট্ঠাৰসঅহেতুকমহাকুসলঞাণৱিপ্পযুত্তমহাৱিপাকঞাণৱিপ্পযুত্তমহাকিৰিযাঞাণৱিপ্পযুত্তৱজ্জিতে একূনাসীতিযা চিত্তে জাযতি. অট্ঠৱীসতিযা চিত্তে, কৰুণামুদিতা সিযুং কৰুণামুদিতা অট্ঠসু মহাকুসলেসু, অট্ঠসু মহাকিৰিযাসু, ৰূপাৱচৰপঞ্চমজ্ঝানৱজ্জিতেসু দ্ৱাদসৰূপাৱচৰেসু চাতি অট্ঠৱীসতিযা চিত্তেসু সিযুং ভৱেয্যুং.

১০৪. কামাৱচৰপুঞ্ঞেসু, সব্বলোকুত্তৰেসু চ কামাৱচৰমহাকুসলেসু চিত্তেসু সব্বেসু লোকুত্তৰেসু চাতি সহ অট্ঠকে চত্তালীসৱিধে চিত্তে ৱিৰতিত্তযং হোতি.

১০৫. সদ্ধা সতি হিৰোত্তপ্পং অলোভাদিত্তযম্পি চ যুগড়ানি ছ চ মজ্ঝত্তং কৰুণামুদিতাপি চ.

১০৬. তথা তিস্সো ৱিৰতিযো সব্বে তে পঞ্চৱীসতি ধম্মা মহাকুসলচিত্তসম্পযুত্তঅব্যাকতচিত্তসম্পযুত্তাতি কুসলেন সব্বেসুযেৱ ধম্মেসু ছেকেন ৱিজিতঙ্গণেন পকাসিতা.

১০৭. অহিৰীকং অনোত্তপ্পং, মোহো উদ্ধচ্চমেৱ চাতি ইমে চত্তাৰো ধম্মা নিযতা হুত্ৱা দ্ৱাদসাপুঞ্ঞচিত্তেসুযেৱ দ্ৱাদসঅকুসলচিত্তেসুযেৱ জাযৰে জাযন্তি.

১০৮-৯. লোভো দোসো চ মোহো চ, মানো দিট্ঠি চ সংসযো ৱিচিকিচ্ছা মিদ্ধং উদ্ধচ্চং কুক্কুচ্চং থিনং মচ্ছৰিযম্পি চ অহিৰিকং অনোত্তপ্পং ইস্সা চ দোমনস্সকং এতে ধম্মা অকুসলা অকুসলচিত্তসম্পযুত্তা একন্তেন মহেসিনা ৱিজিতঙ্গণৱিগতমলেন ৱুত্তা.

১১০. লোভো অট্ঠসু লোভমূলেসু চিত্তেসু ভগৱতা নিদ্দিট্ঠো দস্সিতো. দিট্ঠি চতূসু দিট্ঠিসম্পযুত্তেসু চিত্তেসু ৱুত্তা. মানো দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তেসু চতূসু গাহূপৱাদপ্পভিন্দনেন ৱুত্তো. দোসো দ্ৱীসু এৱ পটিঘসম্পযুত্তেসু চিত্তেসু মুনিন্দেন ৱুত্তো.

১১১. ইস্সামচ্ছেৰকুক্কুচ্চা দ্ৱীসু দোসমূলেসু চিত্তেসু জাযন্তি, নো সহ সহ নো জাযন্তি, একেকোৱ জাযন্তীতি অত্থো. ৱিচিকিচ্ছা পনেকস্মিং ৱিচিকিচ্ছা পন একস্মিং ৱিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তে জাযতি. থিনমিদ্ধং পঞ্চসু সসঙ্খাৰিকঅকুসলচিত্তেসু জাযতি.

১১২-৩. ফস্সো চ ৱেদনা সঞ্ঞা, চেতনা জীৱিতং মনো ৱিতক্কো চ ৱিচাৰো চ পীতি ৱীৰিযং সমাধি চ ছন্দো চেৱাধিমোক্খো চ মনসিকাৰো চ চুদ্দস ধম্মা কুসলা চ কুসলচেতসিকা চ হোন্তি. অকুসলা চেৱ অকুসলচেতসিকা চেৱ অব্যাকতাপি চ অব্যাকতচেতসিকা চ হোন্তি.

১১৪. একূনতিংসচিত্তেসু, ঝানং পঞ্চঙ্গিকং মতং চতূসু সোমনস্সসহগতাকুসলেসু, দ্ৱাদসসু সোমনস্সসহগতমহাকুসলমহাৱিপাকমহাকিৰিযচিত্তেসু, সুখসন্তীৰণহসিতুপ্পাদচিত্তেসু, তীসু ৰূপপঠমজ্ঝানচিত্তেসু, অট্ঠসু লোকুত্তৰপঠমজ্ঝানচিত্তেসু চাতি একূনতিংসচিত্তেসু পঞ্চঙ্গিকং পঞ্চাৱযৱঝানযুত্তং ঝানং সুগতেন মতং. উপেক্খাসহগতানি চত্তাৰি লোভমূলানি চ দ্ৱে দোসমূলানি চ দ্ৱে মোহমূলানি চ মনোধাতুত্তিকঞ্চ উপেক্খাসহগতা তিস্সো অহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযো চ দ্ৱাদসুপেক্খাসহগতানি মহাকুসলমহাৱিপাককিৰিযচিত্তানি তীণি ৰূপদুতিযজ্ঝানচিত্তানি অট্ঠ লোকুত্তৰদুতিযজ্ঝানচিত্তানি চাতি সত্ততিংস চিত্তানি চতুঝানঙ্গযুত্তানি চতুঝানাৱযৱযুত্তানি ইতি এৱং নিদ্দিসে কথেয্য.

১১৫. একাদসৱিধং চিত্তং, তিৱঙ্গিকমুদীৰিতং তীণি ৰূপাৱচৰততিযজ্ঝানচিত্তানি, অট্ঠলোকুত্তৰততিযজ্ঝানচিত্তানি চাতি একাদসৱিধং চিত্তং তিৱঙ্গিকং তিঅৱযৱঝানযুত্তং, ছ ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানপঞ্চমজ্ঝানচিত্তানি, দ্ৱাদসাৰূপাৱচৰচিত্তানি, সোড়স লোকুত্তৰচতুত্থজ্ঝানপঞ্চমজ্ঝানচিত্তানি চাতি চতুতিংসৱিধং চিত্তং দুৱঙ্গিকং দ্ৱিঅৱযৱঝানযুত্তং উদীৰিতং জিনেন ঈৰিতং.

১১৬. সভাৱেনাৱিতক্কেসু, ঝানঙ্গানি ন উদ্ধৰে সভাৱেন পকতিযা অৱিতক্কেসু ৱিতক্কৱিৰহিতেসু দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু ঝানঙ্গানি ঝানাৱযৱানি জিনো ন উদ্ধৰে. অযমেত্থাধিপ্পাযো – অঞ্ঞত্থ ৱিতক্কো ঝানচিত্তেন ৱিপ্পহীনো ভাসিতো, ইমেসু পন নেৱ ঝানচিত্তেন পহীনা, পকতিযা ৱিতক্কৱিৰহিতানি দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি সব্বাহেতুকচিত্তেসু মগ্গঙ্গানি মগ্গাৱযৱানি জিনো ন উদ্ধৰে ন দেসেয্য.

১১৭. বুধো জিনো দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু মনোধাতুত্তিকে চ তীসু সন্তীৰণেসু চাতি সোড়সচিত্তেসু তীণিন্দ্ৰিযানি ৱদে কথেয্য. একস্মিং পন চত্তাৰি একস্মিং ৱিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তে চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি হোন্তি, একাদসসু অকুসলচিত্তেসু ৱিচিকিচ্ছাযুত্তচিত্তৱজ্জিতেসু হসিতুপ্পাদে চেৱ ৱোট্ঠব্বনচিত্তে চাতি তেৰসসু চিত্তেসু পঞ্চ ইন্দ্ৰিযানি বুধো ভগৱা উদ্ধৰে উদ্ধৰেয্য.

১১৮. সত্ত দ্ৱাদসচিত্তেসু, ইন্দ্ৰিযানি জিনোব্ৰ্ৱি জিনো বুদ্ধো ঞাণৱিপ্পযুত্তমহাকুসলমহাৱিপাকমহাকিৰিযাসঙ্খাতেসু দ্ৱাদসচিত্তেসু সত্ত ইন্দ্ৰিযানি অব্ৰ্ৱি কথেসি, একেনূনেসু অট্ঠেৱ, চত্তালীসমনেসু চ জিনো ঞাণসম্পযুত্তমহাকুসলমহাৱিপাকমহাকিৰিযাসঙ্খাতেসু দ্ৱাদসসু চিত্তেসু, পঞ্চদসসু ৰূপেসু, দ্ৱাদসসু অৰূপেসু চাতি একেনূনেসু চত্তালীসমনেসু অট্ঠেৱ ইন্দ্ৰিযানি অব্ৰ্ৱি.

১১৯. চত্তালীসায লোকুত্তৰচিত্তেসু নৱকং ইন্দ্ৰিযনৱকং নাযকো অব্ৰ্ৱি কথেসি. এৱং ইন্দ্ৰিযযোগোপি, ৱেদিতব্বো ৱিভাৱিনা এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন চিত্তেসু ইন্দ্ৰিযযোগো ৱিভাৱিনা ৱিসেসেন পঞ্ঞং ভাৱেতুং পকাসেতুং সীলমেতস্সাতি ৱিভাৱী, তেন ৱেদিতব্বো.

১২০. অমগ্গঙ্গানি নামেত্থ, অট্ঠাৰস অহেতুকা এত্থ এতেসু চিত্তেসু অট্ঠাৰস অহেতুকা নত্থি মগ্গো এতেসূতি অমগ্গঙ্গানি নাম, ঝানঙ্গানি ন ৱিজ্জন্তি, ৱিঞ্ঞাণেসু দ্ৱিপঞ্চসু দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু ঝানঙ্গানিপি ন সংৱিজ্জন্তি.

১২১. একং চিত্তং দুমগ্গঙ্গং একং ৱিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তং দুমগ্গঙ্গং দুমগ্গাৱযৱং, চতূসু দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তাকুসলচিত্তেসু চ দ্ৱীসু পটিঘযুত্তেসু চ উদ্ধচ্চযুত্তেসু চাতি সত্তসু চিত্তেসু চ তিমগ্গঙ্গানি তিমগ্গাৱযৱানি হোন্তি. চত্তালীসাযচিত্তেসু, মগ্গো সো চতুৰঙ্গিকো চতূসু দিট্ঠিসম্পযুত্তাকুসলেসু ঞাণৱিপ্পযুত্তমহাকুসলমহাৱিপাকমহাকিৰিযাসঙ্খাতেসু দ্ৱাদসসু চিত্তেসু চ ৰূপাৱচৰদুতিযততিযচতুত্থপঞ্চমজ্ঝানসঙ্খাতেসু দ্ৱাদসসু ৰূপাৱচৰেসু, দ্ৱাদসসু অৰূপাৱচৰেসু চাতি চত্তালীসায চিত্তেসু চতুৰঙ্গিকো মগ্গো চতুৰাৱযৱো মগ্গো হোতি.

১২২. পঞ্চদ্দসসু চিত্তেসু, মগ্গো পঞ্চঙ্গিকো মতো ঞাণসম্পযুত্তমহাকুসলমহাৱিপাকমহাকিৰিযাসঙ্খাতেসু দ্ৱাদসসু, তীসু ৰূপপঠমজ্ঝানচিত্তেসু চাতি পঞ্চদ্দসসু চিত্তেসু পঞ্চঙ্গিকো পঞ্চাৱযৱো মগ্গো ভগৱতা মতো. দ্ৱত্তিংসচিত্তেসু মগ্গো সত্তঙ্গিকোপি চ লোকুত্তৰদুতিযততিযচতুত্থপঞ্চমজ্ঝানসঙ্খাতেসু দ্ৱত্তিংসচিত্তেসু মগ্গো সত্তঙ্গিকো সত্তাৱযৱো হোতি.

১২৩. মগ্গো অট্ঠসু চিত্তেসু মগ্গফলৱসেন অট্ঠসু লোকুত্তৰচিত্তেসু মগ্গো অট্ঠঙ্গিকো অট্ঠাৱযৱো হোতি. ইতি পৰিসমাপনে. তু পদপূৰণে. এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন সব্বচিত্তেসু মগ্গঙ্গানি মগ্গাৱযৱানি ধীৰো উদ্ধৰেয্য, দেসেয্যাতি অত্থো.

১২৪. বলানি দ্ৱে দ্ৱিচিত্তেসু হসিতুপ্পাদৱোট্ঠব্বনসঙ্খাতেসু দ্ৱীসু চিত্তেসু দ্ৱে বলানি হোন্তি. একস্মিং তীণি দীপযে একস্মিং ৱিচিকিচ্ছাযুত্তে তীণি বলানি ধীৰো দীপযে পকাসেয্য. ৱিচিকিচ্ছাযুত্ততো সেসেসু একাদসসু অকুসলেসু চত্তাৰি বলানি হোন্তি. ছ দ্ৱাদসসু ঞাণৱিপ্পযুত্তমহাকুসলমহাৱিপাকমহাকিৰিযাসঙ্খাতেসু দ্ৱাদসসু চিত্তেসু ছ বলানি হোন্তীতি ধীৰো নিদ্দিসে কথেয্য.

১২৫. একূনাসীতিযা সত্ত ঞাণসম্পযুত্তমহাকুসলমহাৱিপাকমহাকিৰিযাসঙ্খাতেসু দ্ৱাদসসু কামাৱচৰচিত্তেসু, সত্তৱীসতিযা মহগ্গতচিত্তেসু, চত্তালীসলোকুত্তৰচিত্তেসু চাতি একূনাসীতিযা চিত্তেসু সত্ত বলানি হোন্তি. সোড়সেৱাবলানি তু দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি চ তিস্সো মনোধাতুযো চ তীণি সন্তীৰণানি চাতি সোড়স এৱ চিত্তানি অবলানি বলৱিৰহিতানি হোন্তি, এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন চিত্তং সবলং বলেন সহগতং অবলম্পি চ বলৱিৰহিতঞ্চাপি চিত্তং ৱিঞ্ঞেয্যং ধীৰেন ৱিজানিতব্বং.

১২৬. ঝানঙ্গমগ্গঙ্গবলিন্দ্ৰিযানি, চিত্তেসু জাযন্তি হি যেসু যানি যেসু চিত্তেসু যানি ঝানঙ্গমগ্গঙ্গবলইন্দ্ৰিযানি জাযন্তি, মযা সমাসেন সমুদ্ধৰিত্ৱা অসংসট্ঠং উদ্ধৰিত্ৱা তেসু চিত্তেসু সব্বানিপি তানি ঝানঙ্গমগ্গঙ্গবলইন্দ্ৰিযানি সমাসেন সঙ্খেপেন মযা বুদ্ধদত্তাচৰিযেন ৱুত্তানি কথিতানি.

ইতি অভিধম্মাৱতাৰটীকায

চেতসিকৱিভাগনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযো পৰিচ্ছেদো.