১০. উপ্পটিপাটিকসুত্তং

৫১০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? দুক্খিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, সুখিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি দুক্খিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দুক্খিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং দুক্খিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো দুক্খিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, দুক্খিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, দুক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি দুক্খিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো দোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, দোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, দোমনস্সিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি দোমনস্সিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং সুখিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং সুখিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো সুখিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, সুখিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি সুখিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো সোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, সোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, সোমনস্সিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি সোমনস্সিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং উপেক্খিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং উপেক্খিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো উপেক্খিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি উপেক্খিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতী’’’তি. দসমং.

সুখিন্দ্ৰিযৱগ্গো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

সুদ্ধিকঞ্চ সোতো অৰহা, দুৱে সমণব্ৰাহ্মণা;

ৱিভঙ্গেন তযো ৱুত্তা, কট্ঠো উপ্পটিপাটিকন্তি.