৪. ইন্দ্ৰিযসংযুত্তং

১. সুদ্ধিকৱগ্গো

১. সুদ্ধিকসুত্তং

৪৭১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. পঠমং.

২. পঠমসোতাপন্নসুত্তং

৪৭২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদঞ্চ [সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ২.১৭৫] আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. দুতিযং.

৩. দুতিযসোতাপন্নসুত্তং

৪৭৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. ততিযং.

৪. পঠমঅৰহন্তসুত্তং

৪৭৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদঞ্চ [সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ২.১৭৫] আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযঅৰহন্তসুত্তং

৪৭৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৪৭৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি [যে চ খো তে (স্যা. কং. ক.) সং. নি. ২.১৭৪], ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা; তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৪৭৭. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সদ্ধিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… সতিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি …পে… সমাধিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সদ্ধিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; সতিন্দ্ৰিযং পজানন্তি…পে… সমাধিন্দ্ৰিযং পজানন্তি…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. দট্ঠব্বসুত্তং

৪৭৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু – এত্থ সদ্ধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সম্মপ্পধানেসু – এত্থ ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সতিপট্ঠানেসু – এত্থ সতিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু ঝানেসু – এত্থ সমাধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু অৰিযসচ্চেসু – এত্থ পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমৱিভঙ্গসুত্তং

৪৭৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱোস্সগ্গাৰম্মণং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায, সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযৱিভঙ্গসুত্তং

৪৮০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা [সমাপত্তিযা (স্যা. কং. ক.)] অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. সো কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱোস্সগ্গাৰম্মণং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায, সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. দসমং.

সুদ্ধিকৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

সুদ্ধিকঞ্চেৱ দ্ৱে সোতা, অৰহন্তা অপৰে দুৱে;

সমণব্ৰাহ্মণা দট্ঠব্বং, ৱিভঙ্গা অপৰে দুৱেতি.

২. মুদুতৰৱগ্গো

১. পটিলাভসুত্তং

৪৮১. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং…পে…. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সম্মপ্পধানে আৰব্ভ ৱীৰিযং পটিলভতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সতিপট্ঠানে আৰব্ভ সতিং পটিলভতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. পঠমং.

২. পঠমসংখিত্তসুত্তং

৪৮২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতী’’তি. দুতিযং.

৩. দুতিযসংখিত্তসুত্তং

৪৮৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা ফলৱেমত্ততা হোতি, ফলৱেমত্ততা পুগ্গলৱেমত্ততা’’তি. ততিযং.

৪. ততিযসংখিত্তসুত্তং

৪৮৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, পৰিপূৰং পৰিপূৰকাৰী আৰাধেতি, পদেসং পদেসকাৰী আৰাধেতি. ‘অৱঞ্ঝানি ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’তি ৱদামী’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমৱিত্থাৰসুত্তং

৪৮৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযৱিত্থাৰসুত্তং

৪৮৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা ফলৱেমত্ততা হোতি, ফলৱেমত্ততা পুগ্গলৱেমত্ততা হোতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. ততিযৱিত্থাৰসুত্তং

৪৮৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, পৰিপূৰং পৰিপূৰকাৰী আৰাধেতি, পদেসং পদেসকাৰী আৰাধেতি. ‘অৱঞ্ঝানি ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’তি ৱদামী’’তি. সত্তমং.

৮. পটিপন্নসুত্তং

৪৮৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি. যস্স খো, ভিক্খৱে, ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং নত্থি, তমহং ‘বাহিৰো পুথুজ্জনপক্খে ঠিতো’তি ৱদামী’’তি. অট্ঠমং.

৯. সম্পন্নসুত্তং

৪৮৯. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘‘ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো, ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো হোতী’’তি? ‘‘ইধ, ভিক্খু, ভিক্খু সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, সতিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, সমাধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং. এত্তাৱতা খো, ভিক্খু, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো হোতী’’তি. নৱমং.

১০. আসৱক্খযসুত্তং

৪৯০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. দসমং.

মুদুতৰৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

পটিলাভো তযো সংখিত্তা, ৱিত্থাৰা অপৰে তযো;

পটিপন্নো চ সম্পন্নো [পটিপন্নো চূপসমো (স্যা. কং. পী. ক.)], দসমং আসৱক্খযন্তি.

৩. ছড়িন্দ্ৰিযৱগ্গো

১. পুনব্ভৱসুত্তং

৪৯১. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং [অভিসম্বুদ্ধো পচ্চঞ্ঞাসিং (সী. স্যা. কং.)]. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’’তি. পঠমং.

২. জীৱিতিন্দ্ৰিযসুত্তং

৪৯২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি তীণি? ইত্থিন্দ্ৰিযং, পুৰিসিন্দ্ৰিযং, জীৱিতিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ইন্দ্ৰিযানী’’তি. দুতিযং.

৩. অঞ্ঞিন্দ্ৰিযসুত্তং

৪৯৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি তীণি? অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ইন্দ্ৰিযানী’’তি. ততিযং.

৪. একবীজীসুত্তং

৪৯৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি একবীজী [একবীজি (ক.)] হোতি, ততো মুদুতৰেহি কোলংকোলো হোতি, ততো মুদুতৰেহি সত্তক্খত্তুপৰমো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতী’’তি. চতুত্থং.

৫. সুদ্ধকসুত্তং

৪৯৫. ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি ছ? চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, ছ ইন্দ্ৰিযানী’’তি. পঞ্চমং.

৬. সোতাপন্নসুত্তং

৪৯৬. ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি ছ? চক্খুন্দ্ৰিযং…পে… মনিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. ছট্ঠং.

৭. অৰহন্তসুত্তং

৪৯৭. ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি ছ? চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমেসং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো’’’তি. সত্তমং.

৮. সম্বুদ্ধসুত্তং

৪৯৮. ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি ছ? চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযং. যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্স মণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৪৯৯. ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি ছ? চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি’’. ‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৫০০. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা চক্খুন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, চক্খুন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, চক্খুন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, চক্খুন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; সোতিন্দ্ৰিযং…পে… ঘানিন্দ্ৰিযং…পে… জিৱ্হিন্দ্ৰিযং…পে… কাযিন্দ্ৰিযং…পে… মনিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, মনিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, মনিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, মনিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি. ন মে তে, ভিক্খৱে…পে… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা চক্খুন্দ্ৰিযং পজানন্তি, চক্খুন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, চক্খুন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, চক্খুন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, সোতিন্দ্ৰিযং…পে… ঘানিন্দ্ৰিযং…পে… জিৱ্হিন্দ্ৰিযং…পে… কাযিন্দ্ৰিযং…পে… মনিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, মনিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, মনিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, মনিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. দসমং.

ছড়িন্দ্ৰিযৱগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

পুনব্ভৱো জীৱিতঞ্ঞায, একবীজী চ সুদ্ধকং;

সোতো অৰহসম্বুদ্ধো, দ্ৱে চ সমণব্ৰাহ্মণাতি.

৪. সুখিন্দ্ৰিযৱগ্গো

১. সুদ্ধিকসুত্তং

৫০১. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. পঠমং.

২. সোতাপন্নসুত্তং

৫০২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. দুতিযং.

৩. অৰহন্তসুত্তং

৫০৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো’’তি. ততিযং.

৪. পঠমসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৫০৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৫০৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সুখিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; দুক্খিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… সোমনস্সিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… দোমনস্সিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি …পে… উপেক্খিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সুখিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; দুক্খিন্দ্ৰিযং পজানন্তি…পে… সোমনস্সিন্দ্ৰিযং পজানন্তি… দোমনস্সিন্দ্ৰিযং পজানন্তি… উপেক্খিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে চ খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমৱিভঙ্গসুত্তং

৫০৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সুখিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং সুখং, কাযিকং সাতং, কাযসম্ফস্সজং সুখং সাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুখিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং দুক্খং, কাযিকং অসাতং, কাযসম্ফস্সজং দুক্খং অসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চেতসিকং সুখং, চেতসিকং সাতং, মনোসম্ফস্সজং সুখং সাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চেতসিকং দুক্খং, চেতসিকং অসাতং, মনোসম্ফস্সজং দুক্খং অসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱা চেতসিকং ৱা নেৱসাতং নাসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযৱিভঙ্গসুত্তং

৫০৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱা চেতসিকং ৱা নেৱসাতং নাসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ সুখিন্দ্ৰিযং যঞ্চ সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, সুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ দুক্খিন্দ্ৰিযং যঞ্চ দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দুক্খা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যদিদং উপেক্খিন্দ্ৰিযং, অদুক্খমসুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. সত্তমং.

৮. ততিযৱিভঙ্গসুত্তং

৫০৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱা চেতসিকং ৱা নেৱ সাতং নাসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ সুখিন্দ্ৰিযং যঞ্চ সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, সুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ দুক্খিন্দ্ৰিযং যঞ্চ দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দুক্খা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যদিদং উপেক্খিন্দ্ৰিযং, অদুক্খমসুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. ইতি খো, ভিক্খৱে, ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পঞ্চ হুত্ৱা তীণি হোন্তি, তীণি হুত্ৱা পঞ্চ হোন্তি পৰিযাযেনা’’তি. অট্ঠমং.

৯. কট্ঠোপমসুত্তং

৫০৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সুখৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং. সো সুখিতোৱ সমানো ‘সুখিতোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘দুক্খৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খিন্দ্ৰিযং. সো দুক্খিতোৱ সমানো ‘দুক্খিতোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ দুক্খৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং দুক্খৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘সোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো সুমনোৱ সমানো ‘সুমনোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ সোমনস্সৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং সোমনস্সৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘দোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো দুম্মনোৱ সমানো ‘দুম্মনোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ দোমনস্সৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং দোমনস্সৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘উপেক্খাৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সো উপেক্খকোৱ সমানো ‘উপেক্খকোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ উপেক্খাৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং উপেক্খাৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং কট্ঠানং সঙ্ঘট্টনসমোধানা [সংঘট্টনাসমোধানা (পী. ক.), সংঘটনসমোধানা (স্যা. কং.)] উস্মা জাযতি, তেজো অভিনিব্বত্ততি; তেসংযেৱ কট্ঠানং নানাভাৱাৱিনিক্খেপা যা [নানাভাৱনিক্খেপা (স্যা. কং. পী. ক.)] তজ্জা উস্মা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং. সো সুখিতোৱ সমানো ‘সুখিতোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘দুক্খৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ…পে… সোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ…পে… দোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ…পে… উপেক্খাৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সো উপেক্খকোৱ সমানো ‘উপেক্খকোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ উপেক্খাৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং উপেক্খাৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’. নৱমং.

১০. উপ্পটিপাটিকসুত্তং

৫১০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? দুক্খিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, সুখিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি দুক্খিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দুক্খিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং দুক্খিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো দুক্খিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, দুক্খিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, দুক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি দুক্খিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো দোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, দোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, দোমনস্সিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি দোমনস্সিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং সুখিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং সুখিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো সুখিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, সুখিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি সুখিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো সোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, সোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, সোমনস্সিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি সোমনস্সিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং উপেক্খিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং উপেক্খিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো উপেক্খিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি উপেক্খিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতী’’’তি. দসমং.

সুখিন্দ্ৰিযৱগ্গো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

সুদ্ধিকঞ্চ সোতো অৰহা, দুৱে সমণব্ৰাহ্মণা;

ৱিভঙ্গেন তযো ৱুত্তা, কট্ঠো উপ্পটিপাটিকন্তি.

৫. জৰাৱগ্গো

১. জৰাধম্মসুত্তং

৫১১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো পচ্ছাতপে নিসিন্নো হোতি পিট্ঠিং ওতাপযমানো.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা ভগৱতো গত্তানি পাণিনা অনোমজ্জন্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! ন চেৱং দানি, ভন্তে, ভগৱতো তাৱ পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো, সিথিলানি চ গত্তানি সব্বানি ৱলিযজাতানি, পুৰতো পব্ভাৰো চ কাযো, দিস্সতি চ ইন্দ্ৰিযানং অঞ্ঞথত্তং – চক্খুন্দ্ৰিযস্স সোতিন্দ্ৰিযস্স ঘানিন্দ্ৰিযস্স জিৱ্হিন্দ্ৰিযস্স কাযিন্দ্ৰিযস্সা’’তি.