৪. সুখিন্দ্ৰিযৱগ্গো

১. সুদ্ধিকসুত্তং

৫০১. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. পঠমং.

২. সোতাপন্নসুত্তং

৫০২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. দুতিযং.

৩. অৰহন্তসুত্তং

৫০৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো’’তি. ততিযং.

৪. পঠমসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৫০৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৫০৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সুখিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; দুক্খিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… সোমনস্সিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… দোমনস্সিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি …পে… উপেক্খিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সুখিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; দুক্খিন্দ্ৰিযং পজানন্তি…পে… সোমনস্সিন্দ্ৰিযং পজানন্তি… দোমনস্সিন্দ্ৰিযং পজানন্তি… উপেক্খিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে চ খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমৱিভঙ্গসুত্তং

৫০৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সুখিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং সুখং, কাযিকং সাতং, কাযসম্ফস্সজং সুখং সাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুখিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং দুক্খং, কাযিকং অসাতং, কাযসম্ফস্সজং দুক্খং অসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চেতসিকং সুখং, চেতসিকং সাতং, মনোসম্ফস্সজং সুখং সাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চেতসিকং দুক্খং, চেতসিকং অসাতং, মনোসম্ফস্সজং দুক্খং অসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱা চেতসিকং ৱা নেৱসাতং নাসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযৱিভঙ্গসুত্তং

৫০৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱা চেতসিকং ৱা নেৱসাতং নাসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ সুখিন্দ্ৰিযং যঞ্চ সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, সুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ দুক্খিন্দ্ৰিযং যঞ্চ দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দুক্খা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যদিদং উপেক্খিন্দ্ৰিযং, অদুক্খমসুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. সত্তমং.

৮. ততিযৱিভঙ্গসুত্তং

৫০৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱা চেতসিকং ৱা নেৱ সাতং নাসাতং ৱেদযিতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উপেক্খিন্দ্ৰিযং.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ সুখিন্দ্ৰিযং যঞ্চ সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, সুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যঞ্চ দুক্খিন্দ্ৰিযং যঞ্চ দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দুক্খা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. তত্ৰ, ভিক্খৱে, যদিদং উপেক্খিন্দ্ৰিযং, অদুক্খমসুখা সা ৱেদনা দট্ঠব্বা. ইতি খো, ভিক্খৱে, ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পঞ্চ হুত্ৱা তীণি হোন্তি, তীণি হুত্ৱা পঞ্চ হোন্তি পৰিযাযেনা’’তি. অট্ঠমং.

৯. কট্ঠোপমসুত্তং

৫০৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সুখৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং. সো সুখিতোৱ সমানো ‘সুখিতোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘দুক্খৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খিন্দ্ৰিযং. সো দুক্খিতোৱ সমানো ‘দুক্খিতোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ দুক্খৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং দুক্খৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘সোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো সুমনোৱ সমানো ‘সুমনোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ সোমনস্সৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং সোমনস্সৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘দোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো দুম্মনোৱ সমানো ‘দুম্মনোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ দোমনস্সৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং দোমনস্সৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘উপেক্খাৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সো উপেক্খকোৱ সমানো ‘উপেক্খকোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ উপেক্খাৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং উপেক্খাৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং কট্ঠানং সঙ্ঘট্টনসমোধানা [সংঘট্টনাসমোধানা (পী. ক.), সংঘটনসমোধানা (স্যা. কং.)] উস্মা জাযতি, তেজো অভিনিব্বত্ততি; তেসংযেৱ কট্ঠানং নানাভাৱাৱিনিক্খেপা যা [নানাভাৱনিক্খেপা (স্যা. কং. পী. ক.)] তজ্জা উস্মা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং. সো সুখিতোৱ সমানো ‘সুখিতোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’.

‘‘দুক্খৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ…পে… সোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ…পে… দোমনস্সৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ…পে… উপেক্খাৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সো উপেক্খকোৱ সমানো ‘উপেক্খকোস্মী’তি পজানাতি. তস্সেৱ উপেক্খাৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা ‘যং তজ্জং ৱেদযিতং উপেক্খাৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং তং নিৰুজ্ঝতি, তং ৱূপসম্মতী’তি পজানাতি’’. নৱমং.

১০. উপ্পটিপাটিকসুত্তং

৫১০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? দুক্খিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, সুখিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং. ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি দুক্খিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দুক্খিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং দুক্খিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো দুক্খিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, দুক্খিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, দুক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি দুক্খিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো দোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, দোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, দোমনস্সিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি দোমনস্সিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি সুখিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং সুখিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং সুখিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো সুখিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, সুখিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, সুখিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং সুখিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি সুখিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো সোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, সোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, সোমনস্সিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি সোমনস্সিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতি’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি উপেক্খিন্দ্ৰিযং. সো এৱং পজানাতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং উপেক্খিন্দ্ৰিযং, তঞ্চ খো সনিমিত্তং সনিদানং সসঙ্খাৰং সপ্পচ্চযং. তঞ্চ অনিমিত্তং অনিদানং অসঙ্খাৰং অপ্পচ্চযং উপেক্খিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’. সো উপেক্খিন্দ্ৰিযঞ্চ পজানাতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুদযঞ্চ পজানাতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযনিৰোধঞ্চ পজানাতি, যত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি তঞ্চ পজানাতি. কত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, এত্থ চুপ্পন্নং উপেক্খিন্দ্ৰিযং অপৰিসেসং নিৰুজ্ঝতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অঞ্ঞাসি উপেক্খিন্দ্ৰিযস্স নিৰোধং, তদত্থায চিত্তং উপসংহৰতী’’’তি. দসমং.

সুখিন্দ্ৰিযৱগ্গো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

সুদ্ধিকঞ্চ সোতো অৰহা, দুৱে সমণব্ৰাহ্মণা;

ৱিভঙ্গেন তযো ৱুত্তা, কট্ঠো উপ্পটিপাটিকন্তি.