৬. দুতিযকামভূসুত্তং

৩৪৮. একং সমযং আযস্মা কামভূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰতি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেনাযস্মা কামভূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং কামভুং এতদৱোচ – ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, সঙ্খাৰা’’তি? ‘‘তযো খো, গহপতি, সঙ্খাৰা – কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো কামভুস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং কামভুং উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসঙ্খাৰো, কতমো ৱচীসঙ্খাৰো, কতমো চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘অস্সাসপস্সাসা খো, গহপতি, কাযসঙ্খাৰো, ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো, সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি.

‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো চিত্তো গহপতি…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কস্মা পন, ভন্তে, অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খাৰো, কস্মা ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো, কস্মা সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘অস্সাসপস্সাসা খো, গহপতি, কাযিকা. এতে ধম্মা কাযপ্পটিবদ্ধা, তস্মা অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খাৰো. পুব্বে খো, গহপতি, ৱিতক্কেত্ৱা ৱিচাৰেত্ৱা পচ্ছা ৱাচং ভিন্দতি, তস্মা ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো. সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চেতসিকা. এতে ধম্মা চিত্তপ্পটিবদ্ধা, তস্মা সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কথং পন, ভন্তে, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি হোতী’’তি? ‘‘ন খো, গহপতি, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জন্তস্স ভিক্খুনো এৱং হোতি – ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জিস্স’ন্তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জামী’তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো’তি ৱা. অথ খ্ৱস্স পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতি যং তং তথত্তায উপনেতী’’তি.

সাধু …পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জন্তস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কতমে ধম্মা পঠমং নিৰুজ্ঝন্তি, যদি ৱা কাযসঙ্খাৰো, যদি ৱা ৱচীসঙ্খাৰো, যদি ৱা চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জন্তস্স খো, গহপতি, ভিক্খুনো ৱচীসঙ্খাৰো পঠমং নিৰুজ্ঝতি, ততো কাযসঙ্খাৰো, ততো চিত্তসঙ্খাৰো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, ইমেসং কিং নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘য্ৱাযং গহপতি, মতো কালঙ্কতো তস্স কাযসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, ৱচীসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, চিত্তসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, আযু পৰিক্খীণো, উস্মা ৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি ৱিপৰিভিন্নানি. যো চ খ্ৱাযং, গহপতি, ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, তস্সপি কাযসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, ৱচীসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, চিত্তসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, আযু অপৰিক্খীণো, উস্মা অৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসন্নানি. য্ৱাযং, গহপতি, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, ইদং নেসং নানাকৰণ’’ন্তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কথং পন, ভন্তে, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানং হোতী’’তি? ‘‘ন খো, গহপতি, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহন্তস্স ভিক্খুনো এৱং হোতি – ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহিস্স’ন্তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহামী’তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতো’তি ৱা. অথ খ্ৱস্স পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতি, যং তং তথত্তায উপনেতী’’তি.

সাধু, ভন্তে…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহন্তস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কতমে ধম্মা পঠমং উপ্পজ্জন্তি, যদি ৱা কাযসঙ্খাৰো, যদি ৱা ৱচীসঙ্খাৰো, যদি ৱা চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহন্তস্স, গহপতি, ভিক্খুনো চিত্তসঙ্খাৰো পঠমং উপ্পজ্জতি, ততো কাযসঙ্খাৰো, ততো ৱচীসঙ্খাৰো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতং পন, ভন্তে, ভিক্খুং কতি ফস্সা ফুসন্তি’’? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতং খো, গহপতি, ভিক্খুং তযো ফস্সা ফুসন্তি – সুঞ্ঞতো ফস্সো, অনিমিত্তো ফস্সো, অপ্পণিহিতো ফস্সো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কিংনিন্নং চিত্তং হোতি, কিংপোণং, কিংপব্ভাৰ’’ন্তি? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স খো, গহপতি, ভিক্খুনো ৱিৱেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰ’’ন্তি.

‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো কামভুস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং কামভুং উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা পন, ভন্তে, কতি ধম্মা বহূপকাৰা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো ত্ৱং, গহপতি, যং পঠমং পুচ্ছিতব্বং তং পুচ্ছসি. অপি চ ত্যাহং ব্যাকৰিস্সামি. সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা খো, গহপতি, দ্ৱে ধম্মা বহূপকাৰা – সমথো চ ৱিপস্সনা চা’’তি. ছট্ঠং.