৭. চিত্তসংযুত্তং

১. সংযোজনসুত্তং

৩৪৩. একং সমযং সম্বহুলা থেৰা ভিক্খূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰন্তি অম্বাটকৱনে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং থেৰানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি? তত্ৰেকচ্চেহি থেৰেহি ভিক্খূহি এৱং ব্যাকতং হোতি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চা’’তি. একচ্চেহি থেৰেহি ভিক্খূহি এৱং ব্যাকতং হোতি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন চিত্তো গহপতি মিগপথকং অনুপ্পত্তো হোতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসি খো চিত্তো গহপতি সম্বহুলানং কিৰ থেৰানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি? তত্ৰেকচ্চেহি থেৰেহি ভিক্খূহি এৱং ব্যাকতং – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চা’’তি. একচ্চেহি থেৰেহি ভিক্খূহি এৱং ব্যাকতং ‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নানন্তি. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, সম্বহুলানং কিৰ থেৰানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি? একচ্চেহি থেৰেহি ভিক্খূহি এৱং ব্যাকতং – ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চা’’তি. একচ্চেহি থেৰেহি ভিক্খূহি এৱং ব্যাকতং ‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, আৱুসো, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি. ‘‘এৱং, গহপতী’’তি.

‘‘‘সংযোজন’ন্তি ৱা, ভন্তে, ‘সংযোজনিযা ধম্মা’তি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ. তেন হি, ভন্তে, উপমং ৱো কৰিস্সামি. উপমাযপিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, ভন্তে, কাড়ো চ বলীবদ্দো ওদাতো চ বলীবদ্দো একেন দামেন ৱা যোত্তেন ৱা সংযুত্তা অস্সু. যো নু খো এৱং ৱদেয্য – ‘কাড়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, ওদাতো বলীবদ্দো কাড়স্স বলীবদ্দস্স সংযোজন’ন্তি, সম্মা নু খো সো ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, গহপতি! ন খো, গহপতি, কাড়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, নপি ওদাতো বলীবদ্দো কাড়স্স বড়ীবদ্দস্স সংযোজনং; যেন খো তে একেন দামেন ৱা যোত্তেন ৱা সংযুত্তা তং তত্থ সংযোজন’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভন্তে, ন চক্খু ৰূপানং সংযোজনং, ন ৰূপা চক্খুস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দৰাগো তং তত্থ সংযোজনং. ন সোতং সদ্দানং… ন ঘানং গন্ধানং… ন জিৱ্হা ৰসানং… ন কাযো ফোট্ঠব্বানং সংযোজনং, ন ফোট্ঠব্বা কাযস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দৰাগো তং তত্থ সংযোজনং. ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দৰাগো তং তত্থ সংযোজন’’ন্তি. ‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি, যস্স তে গম্ভীৰে বুদ্ধৱচনে পঞ্ঞাচক্খু কমতী’’তি. পঠমং.

২. পঠমইসিদত্তসুত্তং

৩৪৪. একং সমযং সম্বহুলা থেৰা ভিক্খূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰন্তি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেন্তু মে, ভন্তে, থেৰা স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসুং খো থেৰা ভিক্খূ তুণ্হীভাৱেন. অথ খো চিত্তো গহপতি থেৰানং ভিক্খূনং অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন চিত্তস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিংসু.

অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘‘ধাতুনানত্তং, ধাতুনানত্ত’ন্তি, ভন্তে থেৰ, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ধাতুনানত্তং ৱুত্তং ভগৱতা’’তি? এৱং ৱুত্তে আযস্মা থেৰো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘‘ধাতুনানত্তং, ধাতুনানত্ত’ন্তি, ভন্তে থেৰ, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ধাতুনানত্তং ৱুত্তং ভগৱতা’’তি? দুতিযম্পি খো আযস্মা থেৰো তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘‘ধাতুনানত্তং, ধাতুনানত্ত’ন্তি, ভন্তে থেৰ, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ধাতুনানত্তং ৱুত্তং ভগৱতা’’তি? ততিযম্পি খো আযস্মা থেৰো তুণ্হী অহোসি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা ইসিদত্তো তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে সব্বনৱকো হোতি. অথ খো আযস্মা ইসিদত্তো আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘ব্যাকৰোমহং, ভন্তে থেৰ, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি? ‘‘ব্যাকৰোহি ত্ৱং, আৱুসো ইসিদত্ত, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি. ‘‘এৱঞ্হি ত্ৱং, গহপতি, পুচ্ছসি – ‘ধাতুনানত্তং, ধাতুনানত্তন্তি, ভন্তে থেৰ, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ধাতুনানত্তং, ৱুত্তং ভগৱতা’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘ইদং খো, গহপতি, ধাতুনানত্তং ৱুত্তং ভগৱতা – চক্খুধাতু, ৰূপধাতু, চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু…পে… মনোধাতু, ধম্মধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু. এত্তাৱতা খো, গহপতি, ধাতুনানত্তং ৱুত্তং ভগৱতা’’তি.

অথ খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো ইসিদত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ ভুত্তাৱিনো ওনীতপত্তপাণিনো উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা থেৰো আযস্মন্তং ইসিদত্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু খো তং, আৱুসো ইসিদত্ত, এসো পঞ্হো পটিভাসি, নেসো পঞ্হো মং পটিভাসি. তেনহাৱুসো ইসিদত্ত, যদা অঞ্ঞথাপি [যদা অঞ্ঞদাপি (সী. পী.) অঞ্ঞদাপি (?)] এৱৰূপো পঞ্হো আগচ্ছেয্য, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিভাসেয্যা’’তি. দুতিযং.

৩. দুতিযইসিদত্তসুত্তং

৩৪৫. একং সমযং সম্বহুলা থেৰা ভিক্খূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰন্তি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেন্তু মে, ভন্তে থেৰা, স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসুং খো থেৰা ভিক্খূ তুণ্হীভাৱেন. অথ খো চিত্তো গহপতি থেৰানং ভিক্খূনং অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন চিত্তস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিংসু.

অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘যা ইমা, ভন্তে থেৰ, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – ‘সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা, অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা. যানি চিমানি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্ৰহ্মজালে ভণিতানি; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’তি?

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা থেৰো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো চিত্তো গহপতি…পে… ততিযম্পি খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘যা ইমা, ভন্তে থেৰ, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা, অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা. যানি চিমানি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্ৰহ্মজালে ভণিতানি; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’তি? ততিযম্পি খো আযস্মা থেৰো তুণ্হী অহোসি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা ইসিদত্তো তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে সব্বনৱকো হোতি. অথ খো আযস্মা ইসিদত্তো আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘ব্যাকৰোমহং, ভন্তে থেৰ, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি? ‘‘ব্যাকৰোহি ত্ৱং, আৱুসো ইসিদত্ত, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি. ‘‘এৱঞ্হি ত্ৱং, গহপতি, পুচ্ছসি – ‘যা ইমা, ভন্তে থেৰ, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – সস্সতো লোকোতি ৱা…পে…; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘যা ইমা, গহপতি, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – ‘সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা. যানি চিমানি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্ৰহ্মজালে ভণিতানি; ইমা খো, গহপতি, দিট্ঠিযো সক্কাযদিট্ঠিযা সতি হোন্তি, সক্কাযদিট্ঠিযা অসতি ন হোন্তী’’’তি.

‘‘কথং পন, ভন্তে, সক্কাযদিট্ঠি হোতী’’তি? ‘‘ইধ, গহপতি, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. এৱং খো, গহপতি, সক্কাযদিট্ঠি হোতী’’তি.

‘‘কথং পন, ভন্তে, সক্কাযদিট্ঠি ন হোতী’’তি? ‘‘ইধ, গহপতি, সুতৱা অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৰূপং, ন ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ন ৱেদনং… ন সঞ্ঞং… ন সঙ্খাৰে… ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. এৱং খো, গহপতি, সক্কাযদিট্ঠি ন হোতী’’তি.

‘‘কুতো, ভন্তে, অয্যো ইসিদত্তো আগচ্ছতী’’তি? ‘‘অৱন্তিযা খো, গহপতি, আগচ্ছামী’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, অৱন্তিযা ইসিদত্তো নাম কুলপুত্তো অম্হাকং অদিট্ঠসহাযো পব্বজিতো? দিট্ঠো সো আযস্মতা’’তি? ‘‘এৱং, গহপতী’’তি. ‘‘কহং নু খো সো, ভন্তে, আযস্মা এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? এৱং ৱুত্তে, আযস্মা ইসিদত্তো তুণ্হী অহোসি. ‘‘অয্যো নো, ভন্তে, ইসিদত্তো’’তি? ‘‘এৱং, গহপতী’’তি. ‘‘অভিৰমতু, ভন্তে, অয্যো ইসিদত্তো মচ্ছিকাসণ্ডে. ৰমণীযং অম্বাটকৱনং. অহং অয্যস্স ইসিদত্তস্স উস্সুক্কং কৰিস্সামি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি. ‘‘কল্যাণং ৱুচ্চতি, গহপতী’’তি.

অথ খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো ইসিদত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ ভুত্তাৱিনো ওনীতপত্তপাণিনো উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা থেৰো আযস্মন্তং ইসিদত্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু খো তং, আৱুসো ইসিদত্ত, এসো পঞ্হো পটিভাসি. নেসো পঞ্হো মং পটিভাসি. তেনহাৱুসো ইসিদত্ত, যদা অঞ্ঞথাপি এৱৰূপো পঞ্হো আগচ্ছেয্য, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিভাসেয্যা’’তি. অথ খো আযস্মা ইসিদত্তো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি. যং মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি, তথা পক্কন্তোৱ অহোসি, ন পুন পচ্চাগচ্ছীতি. ততিযং.

৪. মহকপাটিহাৰিযসুত্তং

৩৪৬. একং সমযং সম্বহুলা থেৰা ভিক্খূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰন্তি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেন্তু মে, ভন্তে থেৰা, স্ৱাতনায গোকুলে ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসুং খো থেৰা ভিক্খূ তুণ্হীভাৱেন. অথ খো চিত্তো গহপতি থেৰানং ভিক্খূনং অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন চিত্তস্স গহপতিনো গোকুলং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিংসু.

অথ খো চিত্তো গহপতি থেৰে ভিক্খূ পণীতেন সপ্পিপাযাসেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ ভুত্তাৱিনো ওনীতপত্তপাণিনো উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. চিত্তোপি খো গহপতি ‘সেসকং ৱিস্সজ্জেথা’তি ৱত্ৱা থেৰে ভিক্খূ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. তেন খো পন সমযেন উণ্হং হোতি কুথিতং [কুট্ঠিতং (সী. স্যা. কং. পী.)]; তে চ থেৰা ভিক্খূ পৱেলিযমানেন মঞ্ঞে কাযেন গচ্ছন্তি, যথা তং ভোজনং ভুত্তাৱিনো.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহকো তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে সব্বনৱকো হোতি. অথ খো আযস্মা মহকো আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘সাধু খ্ৱস্স, ভন্তে থেৰ, সীতকো চ ৱাতো ৱাযেয্য, অব্ভসম্পিলাপো [অব্ভসংবিলাপো (সী.), অব্ভসংৱিলাপো (পী.)] চ অস্স, দেৱো চ একমেকং ফুসাযেয্যা’’তি.

‘‘সাধু খ্ৱস্স, আৱুসো মহক, যং সীতকো চ ৱাতো ৱাযেয্য, অব্ভসম্পিলাপো চ অস্স, দেৱো চ একমেকং ফুসাযেয্যা’’তি. অথ খো আযস্মা মহকো তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰি [অভিসঙ্খাসি (সী.)] যথা সীতকো চ ৱাতো ৱাযি, অব্ভসম্পিলাপো চ অস্স [আসি (?)], দেৱো চ একমেকং ফুসি. অথ খো চিত্তস্স গহপতিনো এতদহোসি – ‘‘যো খো ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে সব্বনৱকো ভিক্খু তস্সাযং এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো’’তি. অথ খো আযস্মা মহকো আৰামং সম্পাপুণিত্ৱা আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘অলমেত্তাৱতা, ভন্তে থেৰা’’তি? ‘‘অলমেত্তাৱতা, আৱুসো মহক! কতমেত্তাৱতা, আৱুসো মহক! পূজিতমেত্তাৱতা, আৱুসো মহকা’’তি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ যথাৱিহাৰং অগমংসু. আযস্মাপি মহকো সকং ৱিহাৰং অগমাসি.

অথ খো চিত্তো গহপতি যেনাযস্মা মহকো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহকং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং মহকং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, অয্যো মহকো উত্তৰিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেতূ’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, গহপতি, আলিন্দে উত্তৰাসঙ্গং পঞ্ঞপেত্ৱা তিণকলাপং ওকাসেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো মহকস্স পটিস্সুত্ৱা আলিন্দে উত্তৰাসঙ্গং পঞ্ঞপেত্ৱা তিণকলাপং ওকাসেসি. অথ খো আযস্মা মহকো ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা সূচিঘটিকং দত্ৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰি যথা তালচ্ছিগ্গড়েন চ অগ্গড়ন্তৰিকায চ অচ্চি নিক্খমিত্ৱা তিণানি ঝাপেসি, উত্তৰাসঙ্গং ন ঝাপেসি. অথ খো চিত্তো গহপতি উত্তৰাসঙ্গং পপ্ফোটেত্ৱা সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো একমন্তং অট্ঠাসি. অথ খো আযস্মা মহকো ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা চিত্তং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘অলমেত্তাৱতা, গহপতী’’তি?

‘‘অলমেত্তাৱতা, ভন্তে মহক! কতমেত্তাৱতা, ভন্তে, মহক! পূজিতমেত্তাৱতা, ভন্তে মহক! অভিৰমতু, ভন্তে, অয্যো মহকো মচ্ছিকাসণ্ডে. ৰমণীযং অম্বাটকৱনং. অহং অয্যস্স মহকস্স উস্সুক্কং কৰিস্সামি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি. ‘‘কল্যাণং ৱুচ্চতি, গহপতী’’তি. অথ খো আযস্মা মহকো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি. যং মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি, তথা পক্কন্তোৱ অহোসি; ন পুন পচ্চাগচ্ছীতি. চতুত্থং.

৫. পঠমকামভূসুত্তং

৩৪৭. একং সমযং আযস্মা কামভূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰতি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেনাযস্মা কামভূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং কামভুং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চিত্তং গহপতিং আযস্মা কামভূ এতদৱোচ –

‘‘ৱুত্তমিদং, গহপতি –

‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো, একাৰো ৱত্ততী ৰথো;

অনীঘং পস্স আযন্তং [অপ্পত্তং (স্যা. কং. ক.)], ছিন্নসোতং অবন্ধন’’ন্তি.

‘‘ইমস্স নু খো, গহপতি, সংখিত্তেন ভাসিতস্স কথং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি? ‘‘কিং নু খো এতং, ভন্তে, ভগৱতা ভাসিত’’ন্তি? ‘‘এৱং, গহপতী’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, মুহুত্তং আগমেহি যাৱস্স অত্থং পেক্খামী’’তি. অথ খো চিত্তো গহপতি মুহুত্তং তুণ্হী হুত্ৱা আযস্মন্তং কামভুং এতদৱোচ –

‘‘‘নেলঙ্গ’ন্তি খো, ভন্তে, সীলানমেতং অধিৱচনং. ‘সেতপচ্ছাদো’তি খো, ভন্তে, ৱিমুত্তিযা এতং অধিৱচনং. ‘একাৰো’তি খো, ভন্তে, সতিযা এতং অধিৱচনং. ‘ৱত্ততী’তি খো, ভন্তে, অভিক্কমপটিক্কমস্সেতং অধিৱচনং. ‘ৰথো’তি খো, ভন্তে, ইমস্সেতং চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স অধিৱচনং মাতাপেত্তিকসম্ভৱস্স ওদনকুম্মাসূপচযস্স অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মস্স. ৰাগো খো, ভন্তে, নীঘো, দোসো নীঘো, মোহো নীঘো. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা খীণাসৱো ভিক্খু ‘অনীঘো’তি ৱুচ্চতি. ‘আযন্ত’ন্তি খো, ভন্তে, অৰহতো এতং অধিৱচনং. ‘সোতো’তি খো, ভন্তে, তণ্হাযেতং অধিৱচনং. সা খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা খীণাসৱো ভিক্খু ‘ছিন্নসোতো’তি ৱুচ্চতি. ৰাগো খো, ভন্তে, বন্ধনং, দোসো বন্ধনং, মোহো বন্ধনং. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা খীণাসৱো ভিক্খু ‘অবন্ধনো’তি ৱুচ্চতি. ইতি খো, ভন্তে, যং তং ভগৱতা ৱুত্তং –

‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো, একাৰো ৱত্ততী ৰথো;

অনীঘং পস্স আযন্তং, ছিন্নসোতং অবন্ধন’’ন্তি.

‘‘ইমস্স খো, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামী’’তি. ‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি! যস্স তে গম্ভীৰে বুদ্ধৱচনে পঞ্ঞাচক্খু কমতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযকামভূসুত্তং

৩৪৮. একং সমযং আযস্মা কামভূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰতি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেনাযস্মা কামভূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং কামভুং এতদৱোচ – ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, সঙ্খাৰা’’তি? ‘‘তযো খো, গহপতি, সঙ্খাৰা – কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো কামভুস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং কামভুং উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসঙ্খাৰো, কতমো ৱচীসঙ্খাৰো, কতমো চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘অস্সাসপস্সাসা খো, গহপতি, কাযসঙ্খাৰো, ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো, সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি.

‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো চিত্তো গহপতি…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কস্মা পন, ভন্তে, অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খাৰো, কস্মা ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো, কস্মা সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘অস্সাসপস্সাসা খো, গহপতি, কাযিকা. এতে ধম্মা কাযপ্পটিবদ্ধা, তস্মা অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খাৰো. পুব্বে খো, গহপতি, ৱিতক্কেত্ৱা ৱিচাৰেত্ৱা পচ্ছা ৱাচং ভিন্দতি, তস্মা ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো. সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চেতসিকা. এতে ধম্মা চিত্তপ্পটিবদ্ধা, তস্মা সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কথং পন, ভন্তে, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি হোতী’’তি? ‘‘ন খো, গহপতি, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জন্তস্স ভিক্খুনো এৱং হোতি – ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জিস্স’ন্তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জামী’তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো’তি ৱা. অথ খ্ৱস্স পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতি যং তং তথত্তায উপনেতী’’তি.

সাধু …পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জন্তস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কতমে ধম্মা পঠমং নিৰুজ্ঝন্তি, যদি ৱা কাযসঙ্খাৰো, যদি ৱা ৱচীসঙ্খাৰো, যদি ৱা চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জন্তস্স খো, গহপতি, ভিক্খুনো ৱচীসঙ্খাৰো পঠমং নিৰুজ্ঝতি, ততো কাযসঙ্খাৰো, ততো চিত্তসঙ্খাৰো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, ইমেসং কিং নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘য্ৱাযং গহপতি, মতো কালঙ্কতো তস্স কাযসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, ৱচীসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, চিত্তসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, আযু পৰিক্খীণো, উস্মা ৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি ৱিপৰিভিন্নানি. যো চ খ্ৱাযং, গহপতি, ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, তস্সপি কাযসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, ৱচীসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, চিত্তসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো পটিপ্পস্সদ্ধো, আযু অপৰিক্খীণো, উস্মা অৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসন্নানি. য্ৱাযং, গহপতি, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, ইদং নেসং নানাকৰণ’’ন্তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কথং পন, ভন্তে, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানং হোতী’’তি? ‘‘ন খো, গহপতি, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহন্তস্স ভিক্খুনো এৱং হোতি – ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহিস্স’ন্তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহামী’তি ৱা ‘অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতো’তি ৱা. অথ খ্ৱস্স পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতি, যং তং তথত্তায উপনেতী’’তি.

সাধু, ভন্তে…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহন্তস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কতমে ধম্মা পঠমং উপ্পজ্জন্তি, যদি ৱা কাযসঙ্খাৰো, যদি ৱা ৱচীসঙ্খাৰো, যদি ৱা চিত্তসঙ্খাৰো’’তি? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠহন্তস্স, গহপতি, ভিক্খুনো চিত্তসঙ্খাৰো পঠমং উপ্পজ্জতি, ততো কাযসঙ্খাৰো, ততো ৱচীসঙ্খাৰো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতং পন, ভন্তে, ভিক্খুং কতি ফস্সা ফুসন্তি’’? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতং খো, গহপতি, ভিক্খুং তযো ফস্সা ফুসন্তি – সুঞ্ঞতো ফস্সো, অনিমিত্তো ফস্সো, অপ্পণিহিতো ফস্সো’’তি.

সাধু…পে… উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স পন, ভন্তে, ভিক্খুনো কিংনিন্নং চিত্তং হোতি, কিংপোণং, কিংপব্ভাৰ’’ন্তি? ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স খো, গহপতি, ভিক্খুনো ৱিৱেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰ’’ন্তি.

‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো কামভুস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং কামভুং উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা পন, ভন্তে, কতি ধম্মা বহূপকাৰা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো ত্ৱং, গহপতি, যং পঠমং পুচ্ছিতব্বং তং পুচ্ছসি. অপি চ ত্যাহং ব্যাকৰিস্সামি. সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা খো, গহপতি, দ্ৱে ধম্মা বহূপকাৰা – সমথো চ ৱিপস্সনা চা’’তি. ছট্ঠং.

৭. গোদত্তসুত্তং

৩৪৯. একং সমযং আযস্মা গোদত্তো মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰতি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেনাযস্মা গোদত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং গোদত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চিত্তং গহপতিং আযস্মা গোদত্তো এতদৱোচ – ‘‘যা চাযং, গহপতি, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি, যা চ আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তি, যা চ সুঞ্ঞতা চেতোৱিমুত্তি, যা চ অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তি, ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ. অত্থি পন, ভন্তে, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি.

‘‘কতমো চ, ভন্তে, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ? ইধ, ভন্তে, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (?)]. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন [অব্যাপজ্ঝেন (সী. স্যা. কং. পী.), অব্যাবজ্ঝেন (?)] ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভন্তে, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তি.

‘‘কতমা চ, ভন্তে, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তি? ইধ, ভন্তে, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভন্তে, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তি.

‘‘কতমা চ, ভন্তে, সুঞ্ঞতা চেতোৱিমুত্তি? ইধ, ভন্তে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সুঞ্ঞমিদং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভন্তে, সুঞ্ঞতা চেতোৱিমুত্তি.

‘‘কতমা চ, ভন্তে, অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তি? ইধ, ভন্তে, ভিক্খু সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভন্তে, অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তি. অযং খো, ভন্তে, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ.

‘‘কতমো চ, ভন্তে, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নানং? ৰাগো, ভন্তে, পমাণকৰণো, দোসো পমাণকৰণো, মোহো পমাণকৰণো. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৱতা খো, ভন্তে, অপ্পমাণা চেতোৱিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৱিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পন অকুপ্পা চেতোৱিমুত্তি সুঞ্ঞা ৰাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. ৰাগো খো, ভন্তে, কিঞ্চনং, দোসো কিঞ্চনং, মোহো কিঞ্চনং. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৱতা খো, ভন্তে, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৱিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৱিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পন অকুপ্পা চেতোৱিমুত্তি সুঞ্ঞা ৰাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. ৰাগো খো, ভন্তে, নিমিত্তকৰণো, দোসো নিমিত্তকৰণো, মোহো নিমিত্তকৰণো. তে খীণাসৱস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৱতা খো, ভন্তে, অনিমিত্তা চেতোৱিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৱিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পন অকুপ্পা চেতোৱিমুত্তি সুঞ্ঞা ৰাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. অযং খো, ভন্তে, পৰিযাযো যং পৰিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি. ‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি! যস্স তে গম্ভীৰে বুদ্ধৱচনে পঞ্ঞাচক্খু কমতী’’তি. সত্তমং.

৮. নিগণ্ঠনাটপুত্তসুত্তং

৩৫০. তেন খো পন সমযেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো [নাতপুত্তো (সী.)] মচ্ছিকাসণ্ডং অনুপ্পত্তো হোতি মহতিযা নিগণ্ঠপৰিসায সদ্ধিং. অস্সোসি খো চিত্তো গহপতি – ‘‘নিগণ্ঠো কিৰ নাটপুত্তো মচ্ছিকাসণ্ডং অনুপ্পত্তো মহতিযা নিগণ্ঠপৰিসায সদ্ধি’’ন্তি. অথ খো চিত্তো গহপতি সম্বহুলেহি উপাসকেহি সদ্ধিং যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা নিগণ্ঠেন নাটপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চিত্তং গহপতিং নিগণ্ঠো নাটপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘সদ্দহসি ত্ৱং, গহপতি, সমণস্স গোতমস্স – অত্থি অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি, অত্থি ৱিতক্কৱিচাৰানং নিৰোধো’’তি?

‘‘ন খ্ৱাহং এত্থ, ভন্তে, ভগৱতো সদ্ধায গচ্ছামি. অত্থি অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি, অত্থি ৱিতক্কৱিচাৰানং নিৰোধো’’তি. এৱং ৱুত্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো উল্লোকেত্ৱা [সকং পৰিসং অপলোকেত্ৱা (সী. স্যা. কং.), ওলোকেত্ৱা (সী. অট্ঠ. স্যা. অট্ঠ.)] এতদৱোচ – ‘‘ইদং ভৱন্তো পস্সন্তু, যাৱ উজুকো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ অসঠো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ অমাযাৱী চাযং চিত্তো গহপতি, ৱাতং ৱা সো জালেন বাধেতব্বং মঞ্ঞেয্য, যো ৱিতক্কৱিচাৰে নিৰোধেতব্বং মঞ্ঞেয্য, সকমুট্ঠিনা ৱা সো গঙ্গায সোতং আৱাৰেতব্বং মঞ্ঞেয্য, যো ৱিতক্কৱিচাৰে নিৰোধেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভন্তে, কতমং নু খো পণীততৰং – ঞাণং ৱা সদ্ধা ৱা’’তি? ‘‘সদ্ধায খো, গহপতি, ঞাণংযেৱ পণীততৰ’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. অহং খো, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. অহং খো, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. অহং খো, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. ন সো খ্ৱাহং, ভন্তে, এৱং জানন্তো এৱং পস্সন্তো কস্স অঞ্ঞস্স সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা সদ্ধায গমিস্সামি? অত্থি অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি, অত্থি ৱিতক্কৱিচাৰানং নিৰোধো’’তি.

এৱং ৱুত্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সকং পৰিসং অপলোকেত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘ইদং ভৱন্তো পস্সন্তু, যাৱ অনুজুকো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ সঠো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ মাযাৱী চাযং চিত্তো গহপতী’’তি.

‘‘ইদানেৱ খো তে [ইদানেৱ চ পন (স্যা. কং. ক.)] মযং, ভন্তে, ভাসিতং – ‘এৱং আজানাম ইদং ভৱন্তো পস্সন্তু, যাৱ উজুকো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ অসঠো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ অমাযাৱী চাযং চিত্তো গহপতী’তি. ইদানেৱ চ পন মযং, ভন্তে, ভাসিতং – ‘এৱং আজানাম ইদং ভৱন্তো পস্সন্তু, যাৱ অনুজুকো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ সঠো চাযং চিত্তো গহপতি, যাৱ মাযাৱী চাযং চিত্তো গহপতী’তি. সচে তে, ভন্তে, পুৰিমং সচ্চং, পচ্ছিমং তে মিচ্ছা. সচে পন তে, ভন্তে, পুৰিমং মিচ্ছা, পচ্ছিমং তে সচ্চং. ইমে খো পন, ভন্তে, দস সহধম্মিকা পঞ্হা আগচ্ছন্তি. যদা নেসং অত্থং আজানেয্যাসি, অথ মং পটিহৰেয্যাসি সদ্ধিং নিগণ্ঠপৰিসায. একো পঞ্হো, একো উদ্দেসো, একং ৱেয্যাকৰণং. দ্ৱে পঞ্হা, দ্ৱে উদ্দেসা, দ্ৱে ৱেয্যাকৰণানি. তযো পঞ্হা, তযো উদ্দেসা, তীণি ৱেয্যাকৰণানি. চত্তাৰো পঞ্হা, চত্তাৰো উদ্দেসা, চত্তাৰি ৱেয্যাকৰণানি. পঞ্চ পঞ্হা, পঞ্চ উদ্দেসা, পঞ্চ ৱেয্যাকৰণানি. ছ পঞ্হা, ছ উদ্দেসা, ছ ৱেয্যাকৰণানি. সত্ত পঞ্হা, সত্ত উদ্দেসা, সত্ত ৱেয্যাকৰণানি. অট্ঠ পঞ্হা, অট্ঠ উদ্দেসা, অট্ঠ ৱেয্যাকৰণানি. নৱ পঞ্হা, নৱ উদ্দেসা, নৱ ৱেয্যাকৰণানি. দস পঞ্হা, দস উদ্দেসা, দস ৱেয্যাকৰণানী’’তি. অথ খো চিত্তো গহপতি নিগণ্ঠং নাটপুত্তং ইমে দস সহধম্মিকে পঞ্হে আপুচ্ছিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. অট্ঠমং.

৯. অচেলকস্সপসুত্তং

৩৫১. তেন খো পন সমযেন অচেলো কস্সপো মচ্ছিকাসণ্ডং অনুপ্পত্তো হোতি চিত্তস্স গহপতিনো পুৰাণগিহিসহাযো. অস্সোসি খো চিত্তো গহপতি – ‘‘অচেলো কিৰ কস্সপো মচ্ছিকাসণ্ডং অনুপ্পত্তো অম্হাকং পুৰাণগিহিসহাযো’’তি. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন অচেলো কস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলেন কস্সপেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি অচেলং কস্সপং এতদৱোচ – ‘‘কীৱচিৰং পব্বজিতস্স, ভন্তে, কস্সপা’’তি? ‘‘তিংসমত্তানি খো মে, গহপতি, ৱস্সানি পব্বজিতস্সা’’তি. ‘‘ইমেহি পন তে, ভন্তে, তিংসমত্তেহি ৱস্সেহি অত্থি কোচি উত্তৰিমনুস্সধম্মা [উত্তৰিমনুস্সধম্মো (স্যা. কং.)] অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো ফাসুৱিহাৰো’’তি? ‘‘ইমেহি খো মে, গহপতি, তিংসমত্তেহি ৱস্সেহি পব্বজিতস্স নত্থি কোচি উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো ফাসুৱিহাৰো, অঞ্ঞত্ৰ নগ্গেয্যা চ মুণ্ডেয্যা চ পাৱড়নিপ্ফোটনায চা’’তি. এৱং ৱুত্তে, চিত্তো গহপতি অচেলং কস্সপং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! ধম্মস্স স্ৱাক্খাততা [সব্বত্থপি এৱমেৱ দিস্সতি] যত্ৰ হি নাম তিংসমত্তেহি ৱস্সেহি ন কোচি উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো অভৱিস্স ফাসুৱিহাৰো, অঞ্ঞত্ৰ নগ্গেয্যা চ মুণ্ডেয্যা চ পাৱড়নিপ্ফোটনায চা’’তি!

‘‘তুয্হং পন, গহপতি, কীৱচিৰং উপাসকত্তং উপগতস্সা’’তি? ‘‘ময্হম্পি খো পন, ভন্তে, তিংসমত্তানি ৱস্সানি উপাসকত্তং উপগতস্সা’’তি. ‘‘ইমেহি পন তে, গহপতি, তিংসমত্তেহি ৱস্সেহি অত্থি কোচি উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো ফাসুৱিহাৰো’’তি? ‘‘গিহিনোপি সিযা, ভন্তে. অহঞ্হি, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. অহঞ্হি, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা …পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. অহঞ্হি, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. অহঞ্হি, ভন্তে, যাৱদেৱ আকঙ্খামি, সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. সচে খো পনাহং, ভন্তে, ভগৱতো [ভগৱতা (স্যা. কং.)] পঠমতৰং কালং কৰেয্যং, অনচ্ছৰিযং খো পনেতং যং মং ভগৱা এৱং ব্যাকৰেয্য – ‘নত্থি তং সংযোজনং যেন সংযোজনেন সংযুত্তো চিত্তো গহপতি পুন ইমং লোকং আগচ্ছেয্যা’’’তি. এৱং ৱুত্তে, অচেলো কস্সপো চিত্তং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! ধম্মস্স স্ৱাক্খাততা, যত্ৰ হি নাম গিহী ওদাতৱসনো [গিহী ওদাতৱসনা (সী. পী.)] এৱৰূপং উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং অধিগমিস্সতি [অধিগমিস্সন্তি (সী. পী.)] ফাসুৱিহাৰং. লভেয্যাহং, গহপতি, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি.

অথ খো চিত্তো গহপতি অচেলং কস্সপং আদায যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, অচেলো কস্সপো অম্হাকং পুৰাণগিহিসহাযো. ইমং থেৰা পব্বাজেন্তু উপসম্পাদেন্তু. অহমস্স উস্সুক্কং কৰিস্সামি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি. অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰূপসম্পন্নো চ পনাযস্মা কস্সপো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা কস্সপো অৰহতং অহোসীতি. নৱমং.

১০. গিলানদস্সনসুত্তং

৩৫২. তেন খো পন সমযেন চিত্তো গহপতি আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো সম্বহুলা আৰামদেৱতা ৱনদেৱতা ৰুক্খদেৱতা ওসধিতিণৱনপ্পতীসু অধিৱত্থা দেৱতা সঙ্গম্ম সমাগম্ম চিত্তং গহপতিং এতদৱোচুং – ‘‘পণিধেহি, গহপতি, অনাগতমদ্ধানং ৰাজা অস্সং চক্কৱত্তী’’তি.

এৱং ৱুত্তে, চিত্তো গহপতি তা আৰামদেৱতা ৱনদেৱতা ৰুক্খদেৱতা ওসধিতিণৱনপ্পতীসু অধিৱত্থা দেৱতা এতদৱোচ – ‘‘তম্পি অনিচ্চং, তম্পি অদ্ধুৱং, তম্পি পহায গমনীয’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, চিত্তস্স গহপতিনো মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা চিত্তং গহপতিং এতদৱোচুং – ‘‘সতিং, অয্যপুত্ত, উপট্ঠপেহি, মা ৱিপ্পলপী’’তি. ‘‘কিং তাহং ৱদামি যং মং তুম্হে এৱং ৱদেথ – ‘সতিং, অয্যপুত্ত, উপট্ঠপেহি, মা ৱিপ্পলপী’’’তি? ‘‘এৱং খো ত্ৱং, অয্যপুত্ত, ৱদেসি – ‘তম্পি অনিচ্চং, তম্পি অদ্ধুৱং, তম্পি পহায গমনীয’’’ন্তি. ‘‘তথা হি পন মং আৰামদেৱতা ৱনদেৱতা ৰুক্খদেৱতা ওসধিতিণৱনপ্পতীসু অধিৱত্থা দেৱতা এৱমাহংসু – ‘পণিধেহি, গহপতি, অনাগতমদ্ধানং ৰাজা অস্সং চক্কৱত্তী’তি. তাহং এৱং ৱদামি – ‘তম্পি অনিচ্চং…পে… তম্পি পহায গমনীয’’’ন্তি. ‘‘কিং পন তা, অয্যপুত্ত, আৰামদেৱতা ৱনদেৱতা ৰুক্খদেৱতা ওসধিতিণৱনপ্পতীসু অধিৱত্থা দেৱতা অত্থৱসং সম্পস্সমানা এৱমাহংসু – ‘পণিধেহি, গহপতি, অনাগতমদ্ধানং ৰাজা অস্সং চক্কৱত্তী’’’তি? ‘‘তাসং খো আৰামদেৱতানং ৱনদেৱতানং ৰুক্খদেৱতানং ওসধিতিণৱনপ্পতীসু অধিৱত্থানং দেৱতানং এৱং হোতি – ‘অযং খো চিত্তো গহপতি, সীলৱা [সীলৱন্তো (ক.)] কল্যাণধম্মো. সচে পণিদহিস্সতি – অনাগতমদ্ধানং ৰাজা অস্সং চক্কৱত্তী’তি, ‘তস্স খো অযং ইজ্ঝিস্সতি, সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিসুদ্ধত্তা ধম্মিকো ধম্মিকং ফলং অনুপস্সতী’তি. ইমং খো তা আৰামদেৱতা ৱনদেৱতা ৰুক্খদেৱতা ওসধিতিণৱনপ্পতীসু অধিৱত্থা দেৱতা অত্থৱসং সম্পস্সমানা এৱমাহংসু – ‘পণিধেহি, গহপতি, অনাগতমদ্ধানং ৰাজা অস্সং চক্কৱত্তী’তি. তাহং এৱং ৱদামি – ‘তম্পি অনিচ্চং, তম্পি অদ্ধুৱং, তম্পি পহায গমনীয’’’ন্তি.

‘‘তেন হি, অয্যপুত্ত, অম্হেপি ওৱদাহী’’তি. ‘‘তস্মা হি ৱো এৱং সিক্খিতব্বং – বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা ভৱিস্সাম – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা ভৱিস্সাম – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’তি. সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা ভৱিস্সাম – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যদিদং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি. যং খো পন কিঞ্চি কুলে দেয্যধম্মং সব্বং তং অপ্পটিৱিভত্তং ভৱিস্সতি সীলৱন্তেহি কল্যাণধম্মেহীতি এৱঞ্হি ৱো সিক্খিতব্ব’’ন্তি. অথ খো চিত্তো গহপতি মিত্তামচ্চে ঞাতিসালোহিতে বুদ্ধে চ ধম্মে চ সঙ্ঘে চ চাগে চ সমাদপেত্ৱা কালমকাসীতি. দসমং.

চিত্তসংযুত্তং সমত্তং.