৩. দুতিযইসিদত্তসুত্তং

৩৪৫. একং সমযং সম্বহুলা থেৰা ভিক্খূ মচ্ছিকাসণ্ডে ৱিহৰন্তি অম্বাটকৱনে. অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেন্তু মে, ভন্তে থেৰা, স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসুং খো থেৰা ভিক্খূ তুণ্হীভাৱেন. অথ খো চিত্তো গহপতি থেৰানং ভিক্খূনং অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন চিত্তস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিংসু.

অথ খো চিত্তো গহপতি যেন থেৰা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘যা ইমা, ভন্তে থেৰ, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – ‘সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা, অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা. যানি চিমানি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্ৰহ্মজালে ভণিতানি; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’তি?

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা থেৰো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো চিত্তো গহপতি…পে… ততিযম্পি খো চিত্তো গহপতি আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘যা ইমা, ভন্তে থেৰ, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা, অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা. যানি চিমানি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্ৰহ্মজালে ভণিতানি; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’তি? ততিযম্পি খো আযস্মা থেৰো তুণ্হী অহোসি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা ইসিদত্তো তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে সব্বনৱকো হোতি. অথ খো আযস্মা ইসিদত্তো আযস্মন্তং থেৰং এতদৱোচ – ‘‘ব্যাকৰোমহং, ভন্তে থেৰ, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি? ‘‘ব্যাকৰোহি ত্ৱং, আৱুসো ইসিদত্ত, চিত্তস্স গহপতিনো এতং পঞ্হ’’ন্তি. ‘‘এৱঞ্হি ত্ৱং, গহপতি, পুচ্ছসি – ‘যা ইমা, ভন্তে থেৰ, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – সস্সতো লোকোতি ৱা…পে…; ইমা নু খো, ভন্তে, দিট্ঠিযো কিস্মিং সতি হোন্তি, কিস্মিং অসতি ন হোন্তী’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘যা ইমা, গহপতি, অনেকৱিহিতা দিট্ঠিযো লোকে উপ্পজ্জন্তি – ‘সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা. যানি চিমানি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ব্ৰহ্মজালে ভণিতানি; ইমা খো, গহপতি, দিট্ঠিযো সক্কাযদিট্ঠিযা সতি হোন্তি, সক্কাযদিট্ঠিযা অসতি ন হোন্তী’’’তি.

‘‘কথং পন, ভন্তে, সক্কাযদিট্ঠি হোতী’’তি? ‘‘ইধ, গহপতি, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. এৱং খো, গহপতি, সক্কাযদিট্ঠি হোতী’’তি.

‘‘কথং পন, ভন্তে, সক্কাযদিট্ঠি ন হোতী’’তি? ‘‘ইধ, গহপতি, সুতৱা অৰিযসাৱকো অৰিযানং দস্সাৱী অৰিযধম্মস্স কোৱিদো অৰিযধম্মে সুৱিনীতো সপ্পুৰিসানং দস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স কোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে সুৱিনীতো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৰূপং, ন ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ন ৱেদনং… ন সঞ্ঞং… ন সঙ্খাৰে… ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. এৱং খো, গহপতি, সক্কাযদিট্ঠি ন হোতী’’তি.

‘‘কুতো, ভন্তে, অয্যো ইসিদত্তো আগচ্ছতী’’তি? ‘‘অৱন্তিযা খো, গহপতি, আগচ্ছামী’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, অৱন্তিযা ইসিদত্তো নাম কুলপুত্তো অম্হাকং অদিট্ঠসহাযো পব্বজিতো? দিট্ঠো সো আযস্মতা’’তি? ‘‘এৱং, গহপতী’’তি. ‘‘কহং নু খো সো, ভন্তে, আযস্মা এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? এৱং ৱুত্তে, আযস্মা ইসিদত্তো তুণ্হী অহোসি. ‘‘অয্যো নো, ভন্তে, ইসিদত্তো’’তি? ‘‘এৱং, গহপতী’’তি. ‘‘অভিৰমতু, ভন্তে, অয্যো ইসিদত্তো মচ্ছিকাসণ্ডে. ৰমণীযং অম্বাটকৱনং. অহং অয্যস্স ইসিদত্তস্স উস্সুক্কং কৰিস্সামি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি. ‘‘কল্যাণং ৱুচ্চতি, গহপতী’’তি.

অথ খো চিত্তো গহপতি আযস্মতো ইসিদত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ ভুত্তাৱিনো ওনীতপত্তপাণিনো উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা থেৰো আযস্মন্তং ইসিদত্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু খো তং, আৱুসো ইসিদত্ত, এসো পঞ্হো পটিভাসি. নেসো পঞ্হো মং পটিভাসি. তেনহাৱুসো ইসিদত্ত, যদা অঞ্ঞথাপি এৱৰূপো পঞ্হো আগচ্ছেয্য, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিভাসেয্যা’’তি. অথ খো আযস্মা ইসিদত্তো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি. যং মচ্ছিকাসণ্ডম্হা পক্কামি, তথা পক্কন্তোৱ অহোসি, ন পুন পচ্চাগচ্ছীতি. ততিযং.