৮. ৱচ্ছগোত্তসুত্তং

৪১৭. অথ খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো’’তি? অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, মযা – ‘সস্সতো লোকো’তি…পে…. ‘‘কিং পন, ভো গোতম, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং মযা – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি.

‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু, কো পচ্চযো, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা? কো পন, ভো গোতম, হেতু, কো পচ্চযো, যেন ভোতো গোতমস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপী’’তি?

‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা খো, ৱচ্ছ, পৰিব্বাজকা ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সন্তি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সন্তি…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সন্তি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. তস্মা অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা. তথাগতো চ খো, ৱচ্ছ, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৰূপং, ন ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ন ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… ন সঞ্ঞং…পে… ন সঙ্খাৰে…পে… ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. তস্মা তথাগতস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপী’’তি.

অথ খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো উট্ঠাযাসনা যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভো মোগ্গল্লান, সস্সতো লোকো’’তি? অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, ভগৱতা – ‘সস্সতো লোকো’তি…পে…. ‘‘কিং পন, ভো মোগ্গল্লান, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং ভগৱতা – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি.

‘‘কো নু খো, ভো মোগ্গল্লান, হেতু, কো পচ্চযো, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা? কো পন, ভো মোগ্গল্লান, হেতু, কো পচ্চযো যেন সমণস্স গোতমস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপী’’তি?

‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা খো, ৱচ্ছ, পৰিব্বাজকা ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সন্তি, ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সন্তি…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সন্তি, ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. তস্মা অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা. তথাগতো চ খো, ৱচ্ছ, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ন ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৰূপং, ন ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ন ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… ন সঞ্ঞং…পে… ন সঙ্খাৰে…পে… ন ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং, ন অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. তস্মা তথাগতস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি, ‘অসস্সতো লোকো’তিপি, ‘অন্তৱা লোকো’তিপি, ‘অনন্তৱা লোকো’তিপি, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তিপি, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তিপি, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপী’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, ভো মোগ্গল্লান! যত্ৰ হি নাম সত্থু চ সাৱকস্স চ অত্থেন অত্থো ব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনং সংসন্দিস্সতি, সমেস্সতি, ন ৱিৰোধযিস্সতি, যদিদং অগ্গপদস্মিং. ইদানাহং, ভো মোগ্গল্লান, সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং অপুচ্ছিং. সমণোপি মে গোতমো এতেহি পদেহি এতেহি ব্যঞ্জনেহি এতমত্থং ব্যাকাসি, সেয্যথাপি ভৱং মোগ্গল্লানো. অচ্ছৰিযং, ভো মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, ভো মোগ্গল্লান! যত্ৰ হি নাম সত্থু চ সাৱকস্স চ অত্থেন অত্থো ব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনং সংসন্দিস্সতি সমেস্সতি ন ৱিৰোধযিস্সতি, যদিদং অগ্গপদস্মি’’ন্তি. অট্ঠমং.