৭. মোগ্গল্লানসুত্তং
৪১৬. অথ খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ –
‘‘কিং নু খো, ভো মোগ্গল্লান, সস্সতো লোকো’’তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, ভগৱতা – ‘সস্সতো লোকো’’’তি. ‘‘কিং পন, ভো মোগ্গল্লান, অসস্সতো লোকো’’তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং ভগৱতা – ‘অসস্সতো লোকো’’’তি. ‘‘কিং নু খো, ভো মোগ্গল্লান, অন্তৱা লোকো’’তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, ভগৱতা – ‘অন্তৱা লোকো’’’তি. ‘‘কিং পন, ভো মোগ্গল্লান, অনন্তৱা লোকো’’তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং ভগৱতা – ‘অনন্তৱা লোকো’’’তি. ‘‘কিং নু খো, ভো মোগ্গল্লান, তং জীৱং তং সৰীৰ’’ন্তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, ভগৱতা – ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’’’ন্তি. ‘‘কিং পন, ভো মোগ্গল্লান, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’’ন্তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং ভগৱতা – ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’’’ন্তি. ‘‘কিং নু খো, ভো মোগ্গল্লান, হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, ভগৱতা – ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি. ‘‘কিং পন, ভো মোগ্গল্লান, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং ভগৱতা – ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি. ‘‘কিং নু খো, ভো মোগ্গল্লান, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, ভগৱতা – ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি. ‘‘কিং পন, ভো মোগ্গল্লান, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং ভগৱতা – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি.
‘‘কো নু খো, ভো মোগ্গল্লান, হেতু কো পচ্চযো, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা, অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা? কো পন, ভো মোগ্গল্লান, হেতু কো পচ্চযো, যেন সমণস্স গোতমস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – সস্সতো লোকোতিপি, অসস্সতো লোকোতিপি, অন্তৱা লোকোতিপি, অনন্তৱা লোকোতিপি, তং জীৱং তং সৰীৰন্তিপি, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তিপি, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতিপি, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতিপি, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতিপি, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতিপী’’তি?
‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা খো, ৱচ্ছ, পৰিব্বাজকা চক্খুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সন্তি…পে… জিৱ্হং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সন্তি…পে… মনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সন্তি. তস্মা অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – সস্সতো লোকোতি ৱা…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা. তথাগতো চ খো, ৱচ্ছ, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো চক্খুং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… জিৱ্হং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… মনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. তস্মা তথাগতস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – সস্সতো লোকোতিপি…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতিপী’’তি.
অথ খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱচ্ছগোত্তো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো’’তি? অব্যাকতং খো এতং, ৱচ্ছ, মযা – ‘সস্সতো লোকো’তি…পে…. ‘‘কিং পন, ভো গোতম, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি? ‘‘এতম্পি খো, ৱচ্ছ, অব্যাকতং মযা – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’’তি.
‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা? কো পন, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো, যেন ভোতো গোতমস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপী’’তি?
‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা খো, ৱচ্ছ, পৰিব্বাজকা চক্খুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সন্তি…পে… জিৱ্হং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সন্তি…পে… মনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সন্তি. তস্মা অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং পুট্ঠানং এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা…পে… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা. তথাগতো চ খো, ৱচ্ছ, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো চক্খুং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… জিৱ্হং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… মনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. তস্মা তথাগতস্স এৱং পুট্ঠস্স ন এৱং ৱেয্যাকৰণং হোতি – ‘সস্সতো লোকো’তিপি, ‘অসস্সতো লোকো’তিপি, ‘অন্তৱা লোকো’তিপি, ‘অনন্তৱা লোকো’তিপি, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তিপি, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তিপি, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপি, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তিপী’’তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! যত্ৰ হি নাম সত্থু চ [সত্থুস্স চ (সী. পী.), সত্থু চেৱ (খেমাসুত্তে)] সাৱকস্স চ অত্থেন অত্থো ব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনং সংসন্দিস্সতি সমেস্সতি ন ৱিৰোধযিস্সতি, যদিদং অগ্গপদস্মিং. ইদানাহং, ভো গোতম, সমণং মহামোগ্গল্লানং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং অপুচ্ছিং. সমণোপি মে মোগ্গল্লানো এতেহি পদেহি এতেহি ব্যঞ্জনেহি তমত্থং ব্যাকাসি, সেয্যথাপি ভৱং গোতমো. অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! যত্ৰ হি নাম সত্থু চ সাৱকস্স চ অত্থেন অত্থো ব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনং সংসন্দিস্সতি সমেস্সতি ন ৱিৰোধযিস্সতি, যদিদং অগ্গপদস্মি’’ন্তি. সত্তমং.