৭. দুক্খধম্মসুত্তং

২৪৪. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বেসংযেৱ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তথা খো পনস্স কামা দিট্ঠা হোন্তি, যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপৰিড়াহো, সো নানুসেতি. তথা খো পনস্স চাৰো চ ৱিহাৰো চ অনুবুদ্ধো হোতি, যথা চৰন্তং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুসেন্তি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বেসংযেৱ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘ইতি ৰূপং, ইতি ৰূপস্স সমুদযো, ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৱেদনা… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খাৰা… ইতি ৱিঞ্ঞাণং, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি – এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বেসংযেৱ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামা দিট্ঠা হোন্তি? যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপৰিড়াহো, সো নানুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অঙ্গাৰকাসু সাধিকপোৰিসা পুণ্ণা অঙ্গাৰানং ৱীতচ্চিকানং ৱীতধূমানং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য জীৱিতুকামো অমৰিতুকামো সুখকামো দুক্খপটিকূলো. তমেনং দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা নানাবাহাসু গহেত্ৱা, তং অঙ্গাৰকাসুং উপকড্ঢেয্যুং. সো ইতিচীতিচেৱ কাযং সন্নামেয্য. তং কিস্স হেতু? ঞাত [ঞাণং (ক.)] ঞ্হি, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স [পুৰিসস্স হোতি (সী. স্যা. কং. পী.), পুৰিসস্স হেতু হোতি (ক.) ম. নি. ২.৪৫] ইমং চাহং অঙ্গাৰকাসুং পপতিস্সামি, ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছিস্সামি মৰণমত্তং ৱা দুক্খন্তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অঙ্গাৰকাসূপমা কামা দিট্ঠা হোন্তি, যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপৰিড়াহো, সো নানুসেতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চাৰো চ ৱিহাৰো চ অনুবুদ্ধো হোতি, যথা চৰন্তং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুস্সৱন্তি [নানুসেন্তি (ক.)]? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো বহুকণ্টকং দাযং পৱিসেয্য. তস্স পুৰতোপি কণ্টকো, পচ্ছতোপি কণ্টকো, উত্তৰতোপি কণ্টকো, দক্খিণতোপি কণ্টকো, হেট্ঠতোপি কণ্টকো, উপৰিতোপি কণ্টকো. সো সতোৱ অভিক্কমেয্য, সতোৱ পটিক্কমেয্য – ‘মা মং কণ্টকো’তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, অযং ৱুচ্চতি অৰিযস্স ৱিনযে কণ্টকো’’তি. ইতি ৱিদিত্ৱা [কণ্ডকো. তং কণ্ডকোতি ইতি ৱিদিত্ৱা (সী.)] সংৱৰো চ অসংৱৰো চ ৱেদিতব্বো.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অসংৱৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অসংৱৰো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সংৱৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি…পে… জিৱ্হা ৰসং সাযিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সংৱৰো হোতি.

‘‘তস্স চে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো এৱং চৰতো এৱং ৱিহৰতো কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপ্পজ্জন্তি, পাপকা অকুসলা সৰসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা, দন্ধো, ভিক্খৱে, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো দিৱসংসন্তত্তে [দিৱসসন্তত্তে (সী.)] অযোকটাহে দ্ৱে ৱা তীণি ৱা উদকফুসিতানি নিপাতেয্য. দন্ধো, ভিক্খৱে, উদকফুসিতানং নিপাতো, অথ খো নং খিপ্পমেৱ পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্য. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তস্স চে ভিক্খুনো এৱং চৰতো, এৱং ৱিহৰতো কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সৰসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা, দন্ধো, ভিক্খৱে, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চাৰো চ ৱিহাৰো চ অনুবুদ্ধো হোতি; যথা চৰন্তং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুস্সৱন্তি. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খুং এৱং চৰন্তং এৱং ৱিহৰন্তং ৰাজানো ৱা ৰাজমহামত্তা ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা, ভোগেহি অভিহট্ঠুং পৱাৰেয্যুং – ‘এহি [এৱং (সী.)], ভো পুৰিস, কিং তে ইমে কাসাৱা অনুদহন্তি, কিং মুণ্ডো কপালমনুচৰসি, এহি হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’তি. সো ৱত, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং চৰন্তো এৱং ৱিহৰন্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গঙ্গা নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভাৰা. অথ মহাজনকাযো আগচ্ছেয্য কুদ্দাল-পিটকং আদায – ‘মযং ইমং গঙ্গং নদিং পচ্ছানিন্নং কৰিস্সাম পচ্ছাপোণং পচ্ছাপব্ভাৰ’ন্তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু খো সো মহাজনকাযো গঙ্গং নদিং পচ্ছানিন্নং কৰেয্য পচ্ছাপোণং পচ্ছাপব্ভাৰ’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘গঙ্গা, ভন্তে, নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভাৰা; সা ন সুকৰা পচ্ছানিন্না কাতুং পচ্ছাপোণা পচ্ছাপব্ভাৰা. যাৱদেৱ চ পন সো মহাজনকাযো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তঞ্চে ভিক্খুং এৱং চৰন্তং এৱং ৱিহৰন্তং ৰাজানো ৱা ৰাজমহামত্তা ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা ভোগেহি অভিহট্ঠুং পৱাৰেয্যুং – ‘এহি, ভো পুৰিস, কিং তে ইমে কাসাৱা অনুদহন্তি, কিং মুণ্ডো কপালমনুচৰসি, এহি হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’তি. সো ৱত, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং চৰন্তো এৱং ৱিহৰন্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? যঞ্হি তং, ভিক্খৱে, চিত্তং দীঘৰত্তং ৱিৱেকনিন্নং ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰং, তথা [কঞ্চ (স্যা. কং. ক.)] হীনাযাৱত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. সত্তমং.