১৯. আসীৱিসৱগ্গো
১. আসীৱিসোপমসুত্তং
২৩৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আসীৱিসা উগ্গতেজা ঘোৰৱিসা. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য জীৱিতুকামো অমৰিতুকামো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘ইমে তে, অম্ভো পুৰিস, চত্তাৰো আসীৱিসা উগ্গতেজা ঘোৰৱিসা কালেন কালং ৱুট্ঠাপেতব্বা, কালেন কালং ন্হাপেতব্বা, কালেন কালং ভোজেতব্বা, কালেন কালং সংৱেসেতব্বা [পৱেসেতব্বা (স্যা. কং. পী. ক.)]. যদা চ খো তে, অম্ভো পুৰিস, ইমেসং চতুন্নং আসীৱিসানং উগ্গতেজানং ঘোৰৱিসানং অঞ্ঞতৰো ৱা অঞ্ঞতৰো ৱা কুপ্পিস্সতি, ততো ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, মৰণং ৱা নিগচ্ছসি, মৰণমত্তং ৱা দুক্খং. যং তে, অম্ভো পুৰিস, কৰণীযং তং কৰোহী’’’তি.
‘‘অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ভীতো চতুন্নং আসীৱিসানং উগ্গতেজানং ঘোৰৱিসানং যেন ৱা তেন ৱা পলাযেথ. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘ইমে খো, অম্ভো পুৰিস, পঞ্চ ৱধকা পচ্চত্থিকা পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা, যত্থেৱ নং পস্সিস্সাম তত্থেৱ জীৱিতা ৱোৰোপেস্সামাতি. যং তে, অম্ভো পুৰিস, কৰণীযং তং কৰোহী’’’তি.
‘‘অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ভীতো চতুন্নং আসীৱিসানং উগ্গতেজানং ঘোৰৱিসানং, ভীতো পঞ্চন্নং ৱধকানং পচ্চত্থিকানং যেন ৱা তেন ৱা পলাযেথ. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অযং তে, অম্ভো পুৰিস, ছট্ঠো অন্তৰচৰো ৱধকো উক্খিত্তাসিকো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো যত্থেৱ নং পস্সিস্সামি তত্থেৱ সিৰো পাতেস্সামীতি. যং তে, অম্ভো পুৰিস, কৰণীযং তং কৰোহী’’’তি.
‘‘অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ভীতো চতুন্নং আসীৱিসানং উগ্গতেজানং ঘোৰৱিসানং, ভীতো পঞ্চন্নং ৱধকানং পচ্চত্থিকানং, ভীতো ছট্ঠস্স অন্তৰচৰস্স ৱধকস্স উক্খিত্তাসিকস্স যেন ৱা তেন ৱা পলাযেথ. সো পস্সেয্য সুঞ্ঞং গামং. যঞ্ঞদেৱ ঘৰং পৱিসেয্য ৰিত্তকঞ্ঞেৱ পৱিসেয্য তুচ্ছকঞ্ঞেৱ পৱিসেয্য সুঞ্ঞকঞ্ঞেৱ পৱিসেয্য. যঞ্ঞদেৱ ভাজনং পৰিমসেয্য ৰিত্তকঞ্ঞেৱ পৰিমসেয্য তুচ্ছকঞ্ঞেৱ পৰিমসেয্য সুঞ্ঞকঞ্ঞেৱ পৰিমসেয্য. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘ইদানি, অম্ভো পুৰিস, ইমং সুঞ্ঞং গামং চোৰা গামঘাতকা পৱিসন্তি [ৱধিস্সন্তি (সী. পী.)]. যং তে, অম্ভো পুৰিস, কৰণীযং তং কৰোহী’’’তি.
‘‘অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ভীতো চতুন্নং আসীৱিসানং উগ্গতেজানং ঘোৰৱিসানং, ভীতো পঞ্চন্নং ৱধকানং পচ্চত্থিকানং, ভীতো ছট্ঠস্স অন্তৰচৰস্স ৱধকস্স উক্খিত্তাসিকস্স, ভীতো চোৰানং গামঘাতকানং যেন ৱা তেন ৱা পলাযেথ. সো পস্সেয্য মহন্তং উদকণ্ণৱং ওৰিমং তীৰং সাসঙ্কং সপ্পটিভযং, পাৰিমং তীৰং খেমং অপ্পটিভযং. ন চস্স নাৱা সন্তাৰণী উত্তৰসেতু ৱা অপাৰা পাৰং গমনায. অথ খো, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স এৱমস্স – ‘অযং খো মহাউদকণ্ণৱো ওৰিমং তীৰং সাসঙ্কং সপ্পটিভযং, পাৰিমং তীৰং খেমং অপ্পটিভযং, নত্থি চ [ন চস্স (সী. ক.), নত্থস্স (স্যা. কং.)] নাৱা সন্তাৰণী উত্তৰসেতু ৱা অপাৰা পাৰং গমনায. যংনূনাহং তিণকট্ঠসাখাপলাসং সংকড্ঢিত্ৱা কুল্লং বন্ধিত্ৱা তং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযমমানো সোত্থিনা পাৰং গচ্ছেয্য’’’ন্তি.
‘‘অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো তিণকট্ঠসাখাপলাসং সংকড্ঢিত্ৱা কুল্লং বন্ধিত্ৱা তং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযমমানো সোত্থিনা পাৰং গচ্ছেয্য, তিণ্ণো পাৰঙ্গতো [পাৰগতো (সী. স্যা. কং.)] থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো.
‘‘উপমা খো ম্যাযং, ভিক্খৱে, কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায. অযঞ্চেত্থ [অযং চেৱেত্থ (সী.)] অত্থো – চত্তাৰো আসীৱিসা উগ্গতেজা ঘোৰৱিসাতি খো, ভিক্খৱে, চতুন্নেতং মহাভূতানং অধিৱচনং – পথৱীধাতুযা, আপোধাতুযা, তেজোধাতুযা, ৱাযোধাতুযা.
‘‘পঞ্চ ৱধকা পচ্চত্থিকাতি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৱচনং, সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধস্স, ৱেদনুপাদানক্খন্ধস্স, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধস্স, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধস্স, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধস্স.
‘‘ছট্ঠো অন্তৰচৰো ৱধকো উক্খিত্তাসিকোতি খো, ভিক্খৱে, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনং.
‘‘সুঞ্ঞো গামোতি খো, ভিক্খৱে, ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৱচনং. চক্খুতো চেপি নং, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী উপপৰিক্খতি ৰিত্তকঞ্ঞেৱ খাযতি, তুচ্ছকঞ্ঞেৱ খাযতি, সুঞ্ঞকঞ্ঞেৱ খাযতি…পে… জিৱ্হাতো চেপি নং, ভিক্খৱে…পে… মনতো চেপি নং, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী উপপৰিক্খতি ৰিত্তকঞ্ঞেৱ খাযতি, তুচ্ছকঞ্ঞেৱ খাযতি, সুঞ্ঞকঞ্ঞেৱ খাযতি.
‘‘চোৰা গামঘাতকাতি খো, ভিক্খৱে, ছন্নেতং বাহিৰানং আযতনানং অধিৱচনং. চক্খু, ভিক্খৱে, হঞ্ঞতি মনাপামনাপেসু ৰূপেসু; সোতং, ভিক্খৱে…পে… ঘানং, ভিক্খৱে…পে… জিৱ্হা, ভিক্খৱে, হঞ্ঞতি মনাপামনাপেসু ৰসেসু; কাযো, ভিক্খৱে…পে… মনো, ভিক্খৱে, হঞ্ঞতি মনাপামনাপেসু ধম্মেসু.
‘‘মহা উদকণ্ণৱোতি খো, ভিক্খৱে, চতুন্নেতং ওঘানং অধিৱচনং – কামোঘস্স, ভৱোঘস্স, দিট্ঠোঘস্স, অৱিজ্জোঘস্স.
‘‘ওৰিমং তীৰং সাসঙ্কং সপ্পটিভযন্তি খো, ভিক্খৱে, সক্কাযস্সেতং অধিৱচনং.
‘‘পাৰিমং তীৰং খেমং অপ্পটিভযন্তি খো, ভিক্খৱে, নিব্বানস্সেতং অধিৱচনং.
‘‘কুল্লন্তি খো, ভিক্খৱে, অৰিযস্সেতং অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৱচনং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘তস্স হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযামোতি খো, ভিক্খৱে, ৱীৰিযাৰম্ভস্সেতং অধিৱচনং.
‘‘তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণোতি খো, ভিক্খৱে, অৰহতো এতং অধিৱচন’’ন্তি. পঠমং.
২. ৰথোপমসুত্তং
২৩৯. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৱিহৰতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযায. কতমেহি তীহি? ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ, জাগৰিযং অনুযুত্তো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি, নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং. তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং; চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং; মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সুভূমিযং চাতুমহাপথে আজঞ্ঞৰথো যুত্তো অস্স ঠিতো ওধস্তপতোদো [ওধতপতোদো (স্যা. কং.), ওধসতপতোদো (পী.)]. তমেনং দক্খো যোগ্গাচৰিযো অস্সদম্মসাৰথি অভিৰুহিত্ৱা ৱামেন হত্থেন ৰস্মিযো গহেত্ৱা, দক্খিণেন হত্থেন পতোদং গহেত্ৱা, যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং সাৰেয্যপি পচ্চাসাৰেয্যপি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমেসং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং আৰক্খায সিক্খতি, সংযমায সিক্খতি, দমায সিক্খতি, উপসমায সিক্খতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি – ‘নেৱ দৱায, ন মদায, ন মণ্ডনায, ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা, যাপনায, ৱিহিংসূপৰতিযা, ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায, ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি, অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো ৱণং আলিম্পেয্য যাৱদেৱ ৰোহনত্থায [ৰোপনত্থায (সী. পী.), সেৱনত্থায (স্যা. কং.), গোপনত্থায (ক.)], সেয্যথা ৱা পন অক্খং অব্ভঞ্জেয্য যাৱদেৱ ভাৰস্স নিত্থৰণত্থায; এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি – ‘নেৱ দৱায, ন মদায, ন মণ্ডনায, ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা, যাপনায, ৱিহিংসূপৰতিযা, ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায, ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি, অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি. ৰত্তিযা পঠমং যামং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি. ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেতি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা. ৰত্তিযা পচ্ছিমং যামং পচ্চুট্ঠায চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৱিহৰতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি. দুতিযং.
৩. কুম্মোপমসুত্তং
২৪০. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, কুম্মো কচ্ছপো সাযন্হসমযং অনুনদীতীৰে গোচৰপসুতো অহোসি. সিঙ্গালোপি [সিগালোপি (সী. স্যা. কং. পী.)] খো, ভিক্খৱে, সাযন্হসমযং অনুনদীতীৰে গোচৰপসুতো অহোসি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, কুম্মো কচ্ছপো সিঙ্গালং দূৰতোৱ গোচৰপসুতং. দিস্ৱান সোণ্ডিপঞ্চমানি অঙ্গানি সকে কপালে সমোদহিত্ৱা অপ্পোস্সুক্কো তুণ্হীভূতো সঙ্কসাযতি. সিঙ্গালোপি খো, ভিক্খৱে, অদ্দস কুম্মং কচ্ছপং দূৰতোৱ গোচৰপসুতং. দিস্ৱান যেন কুম্মো কচ্ছপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা কুম্মং কচ্ছপং পচ্চুপট্ঠিতো অহোসি – ‘যদাযং কুম্মো কচ্ছপো সোণ্ডিপঞ্চমানং অঙ্গানং অঞ্ঞতৰং ৱা অঞ্ঞতৰং ৱা অঙ্গং অভিনিন্নামেস্সতি, তত্থেৱ নং গহেত্ৱা উদ্দালিত্ৱা খাদিস্সামী’তি. যদা খো, ভিক্খৱে, কুম্মো কচ্ছপো সোণ্ডিপঞ্চমানং অঙ্গানং অঞ্ঞতৰং ৱা অঞ্ঞতৰং ৱা অঙ্গং ন অভিনিন্নামি, অথ সিঙ্গালো কুম্মম্হা নিব্বিজ্জ পক্কামি, ওতাৰং অলভমানো.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তুম্হেপি মাৰো পাপিমা সততং সমিতং পচ্চুপট্ঠিতো – ‘অপ্পেৱ নামাহং ইমেসং চক্খুতো ৱা ওতাৰং লভেয্যং…পে… জিৱ্হাতো ৱা ওতাৰং লভেয্যং…পে… মনতো ৱা ওতাৰং লভেয্য’ন্তি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ৱিহৰথ. চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা মা নিমিত্তগ্গাহিনো অহুৱত্থ, মা অনুব্যঞ্জনগ্গাহিনো. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জথ, ৰক্খথ চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জথ. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায মা নিমিত্তগ্গাহিনো অহুৱত্থ, মা অনুব্যঞ্জনগ্গাহিনো. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জথ, ৰক্খথ মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জথ. যতো তুম্হে, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ৱিহৰিস্সথ, অথ তুম্হেহিপি মাৰো পাপিমা নিব্বিজ্জ পক্কমিস্সতি, ওতাৰং অলভমানো – কুম্মম্হাৱ সিঙ্গালো’’তি.
‘‘কুম্মো অঙ্গানি সকে কপালে,
সমোদহং ভিক্খু মনোৱিতক্কে;
অনিস্সিতো অঞ্ঞমহেঠযানো,
পৰিনিব্বুতো নূপৱদেয্য কঞ্চী’’তি. ততিযং;
৪. পঠমদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তং
২৪১. একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি গঙ্গায নদিযা তীৰে. অদ্দসা খো ভগৱা মহন্তং দাৰুক্খন্ধং গঙ্গায নদিযা সোতেন ৱুয্হমানং. দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, অমুং মহন্তং দাৰুক্খন্ধং গঙ্গায নদিযা সোতেন ৱুয্হমান’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘সচে সো, ভিক্খৱে, দাৰুক্খন্ধো ন ওৰিমং তীৰং উপগচ্ছতি, ন পাৰিমং তীৰং উপগচ্ছতি, ন মজ্ঝে সংসীদিস্সতি, ন থলে উস্সীদিস্সতি, ন মনুস্সগ্গাহো গহেস্সতি, ন অমনুস্সগ্গাহো গহেস্সতি, ন আৱট্টগ্গাহো গহেস্সতি, ন অন্তোপূতি ভৱিস্সতি; এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, দাৰুক্খন্ধো সমুদ্দনিন্নো ভৱিস্সতি সমুদ্দপোণো সমুদ্দপব্ভাৰো. তং কিস্স হেতু? সমুদ্দনিন্নো, ভিক্খৱে, গঙ্গায নদিযা সোতো সমুদ্দপোণো সমুদ্দপব্ভাৰো.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, সচে তুম্হেপি ন ওৰিমং তীৰং উপগচ্ছথ, ন পাৰিমং তীৰং উপগচ্ছথ; ন মজ্ঝে সংসীদিস্সথ, ন থলে উস্সীদিস্সথ, ন মনুস্সগ্গাহো গহেস্সতি, ন অমনুস্সগ্গাহো গহেস্সতি, ন আৱট্টগ্গাহো গহেস্সতি, ন অন্তোপূতী ভৱিস্সথ; এৱং তুম্হে, ভিক্খৱে, নিব্বাননিন্না ভৱিস্সথ নিব্বানপোণা নিব্বানপব্ভাৰা. তং কিস্স হেতু? নিব্বাননিন্না, ভিক্খৱে, সম্মাদিট্ঠি নিব্বানপোণা নিব্বানপব্ভাৰা’’তি. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, ওৰিমং তীৰং, কিং পাৰিমং তীৰং, কো মজ্ঝে সংসাদো [সংসীদো (ক.), সংসীদিতো (স্যা. কং.)], কো থলে উস্সাদো, কো মনুস্সগ্গাহো, কো অমনুস্সগ্গাহো, কো আৱট্টগ্গাহো, কো অন্তোপূতিভাৱো’’তি?
‘‘‘ওৰিমং তীৰ’ন্তি খো, ভিক্খু, ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৱচনং. ‘পাৰিমং তীৰ’ন্তি খো, ভিক্খু, ছন্নেতং বাহিৰানং আযতনানং অধিৱচনং. ‘মজ্ঝে সংসাদো’তি খো, ভিক্খু, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনং. ‘থলে উস্সাদো’তি খো, ভিক্খু, অস্মিমানস্সেতং অধিৱচনং.
‘‘কতমো চ, ভিক্খু, মনুস্সগ্গাহো? ইধ, ভিক্খু, গিহীহি সংসট্ঠো [গিহিসংসট্ঠো (ক.)] ৱিহৰতি, সহনন্দী সহসোকী, সুখিতেসু সুখিতো, দুক্খিতেসু দুক্খিতো, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু অত্তনা তেসু যোগং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, মনুস্সগ্গাহো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খু, অমনুস্সগ্গাহো? ইধ, ভিক্খু, একচ্চো অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, অমনুস্সগ্গাহো. ‘আৱট্টগ্গাহো’তি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচনং.
‘‘কতমো চ, ভিক্খু, অন্তোপূতিভাৱো? ইধ, ভিক্খু, একচ্চো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, ‘অন্তোপূতিভাৱো’’’তি.
তেন খো পন সমযেন নন্দো গোপালকো ভগৱতো অৱিদূৰে ঠিতো হোতি. অথ খো নন্দো গোপালকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ন ওৰিমং তীৰং উপগচ্ছামি, ন পাৰিমং তীৰং উপগচ্ছামি, ন মজ্ঝে সংসীদিস্সামি, ন থলে উস্সীদিস্সামি, ন মং মনুস্সগ্গাহো গহেস্সতি, ন অমনুস্সগ্গাহো গহেস্সতি, ন আৱট্টগ্গাহো গহেস্সতি, ন অন্তোপূতি ভৱিস্সামি. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, নন্দ, সামিকানং গাৱো নিয্যাতেহী’’তি [নীয্যাদেহীতি (সী.), নিয্যাদেহীতি (স্যা. কং. পী.)]. ‘‘গমিস্সন্তি, ভন্তে, গাৱো ৱচ্ছগিদ্ধিনিযো’’তি. ‘‘নিয্যাতেহেৱ ত্ৱং, নন্দ, সামিকানং গাৱো’’তি. অথ খো নন্দো গোপালকো সামিকানং গাৱো নিয্যাতেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘নিয্যাতিতা [নিয্যাতা (স্যা. কং. ক. সী. অট্ঠ.)], ভন্তে, সামিকানং গাৱো. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. অলত্থ খো নন্দো গোপালকো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰূপসম্পন্নো চ পনাযস্মা নন্দো একো ৱূপকট্ঠো…পে… অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা নন্দো অৰহতং অহোসীতি. চতুত্থং.
৫. দুতিযদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তং
২৪২. একং সমযং ভগৱা কিমিলাযং [কিম্বিলাযং (সী. পী.), কিম্মিলাযং (স্যা. কং.)] ৱিহৰতি গঙ্গায নদিযা তীৰে. অদ্দসা খো ভগৱা মহন্তং দাৰুক্খন্ধং গঙ্গায নদিযা সোতেন ৱুয্হমানং. দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, অমুং মহন্তং দাৰুক্খন্ধং গঙ্গায নদিযা সোতেন ৱুয্হমান’’ন্তি? ‘‘এৱং ভন্তে’’…পে… এৱং ৱুত্তে, আযস্মা কিমিলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – কিং নু খো, ভন্তে, ওৰিমং তীৰং…পে… কতমো চ, কিমিল, অন্তোপূতিভাৱো. ইধ, কিমিল, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং সংকিলিট্ঠং আপত্তিং আপন্নো হোতি যথাৰূপায আপত্তিযা ন ৱুট্ঠানং পঞ্ঞাযতি. অযং ৱুচ্চতি, কিমিল, অন্তোপূতিভাৱোতি. পঞ্চমং.
৬. অৱস্সুতপৰিযাযসুত্তং
২৪৩. একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. তেন খো পন সমযেন কাপিলৱত্থৱানং সক্যানং নৱং সন্থাগাৰং [সন্ধাগাৰং (ক.)] অচিৰকাৰিতং হোতি অনজ্ঝাৱুট্ঠং [অনজ্ঝাৱুত্থং (সী. স্যা. কং. পী.)] সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেন. অথ খো কাপিলৱত্থৱা সক্যা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো কাপিলৱত্থৱা সক্যা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, কাপিলৱত্থৱানং সক্যানং নৱং সন্থাগাৰং অচিৰকাৰিতং [অচিৰকাৰিতং হোতি (ক.)] অনজ্ঝাৱুট্ঠং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেন. তং, ভন্তে, ভগৱা পঠমং পৰিভুঞ্জতু. ভগৱতা পঠমং পৰিভুত্তং পচ্ছা কাপিলৱত্থৱা সক্যা পৰিভুঞ্জিস্সন্তি. তদস্স কাপিলৱত্থৱানং সক্যানং দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন.
অথ খো কাপিলৱত্থৱা সক্যা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা সব্বসন্থৰিং [সব্বসন্থৰিং সন্থতং (ক.)] সন্থাগাৰং সন্থৰিত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱা তেলপ্পদীপং আৰোপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘সব্বসন্থৰিসন্থতং [সব্বসন্থৰিং সন্থতং (সী. পী. ক.)], ভন্তে, সন্থাগাৰং, আসনানি পঞ্ঞত্তানি, উদকমণিকো পতিট্ঠাপিতো, তেলপ্পদীপো আৰোপিতো. যস্স দানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি. অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা সন্থাগাৰং পৱিসিত্ৱা মজ্ঝিমং থম্ভং নিস্সায পুৰত্থাভিমুখো নিসীদি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো পাদে পক্খালেত্ৱা সন্থাগাৰং পৱিসিত্ৱা পচ্ছিমং ভিত্তিং নিস্সায পুৰত্থাভিমুখো নিসীদি ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱা. কাপিলৱত্থৱা সক্যা পাদে পক্খালেত্ৱা সন্থাগাৰং পৱিসিত্ৱা পুৰত্থিমং ভিত্তিং নিস্সায পচ্ছিমাভিমুখা নিসীদিংসু ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱা. অথ খো ভগৱা কাপিলৱত্থৱে সক্যে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উয্যোজেসি – ‘‘অভিক্কন্তা খো, গোতমা, ৰত্তি. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো কাপিলৱত্থৱা সক্যা ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু.
অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তেসু কাপিলৱত্থৱেসু সক্যেসু আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং আমন্তেসি – ‘‘ৱিগতথিনমিদ্ধো খো, মোগ্গল্লান, ভিক্খুসঙ্ঘো. পটিভাতু তং, মোগ্গল্লান, ভিক্খূনং ধম্মী কথা. পিট্ঠি মে আগিলাযতি; তমহং আযমিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি, পাদে পাদং অচ্চাধায, সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা. তত্ৰ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ – ‘‘অৱস্সুতপৰিযাযঞ্চ ৱো, আৱুসো, দেসেস্সামি, অনৱস্সুতপৰিযাযঞ্চ. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ –
‘‘কথং, আৱুসো, অৱস্সুতো হোতি? ইধাৱুসো, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি …পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. অযং ৱুচ্চতি, আৱুসো, ভিক্খু অৱস্সুতো চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেসু ৰূপেসু…পে… অৱস্সুতো জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেসু ৰসেসু…পে… অৱস্সুতো মনোৱিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু. এৱংৱিহাৰিঞ্চাৱুসো, ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি লভতেৱ মাৰো ওতাৰং, লভতি মাৰো আৰম্মণং…পে… জিৱ্হাতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, লভতেৱ [লভেথ (ক.)] মাৰো ওতাৰং, লভতি [লভেথ (ক.)] মাৰো আৰম্মণং…পে… মনতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, লভতেৱ মাৰো ওতাৰং, লভতি মাৰো আৰম্মণং.
‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, নড়াগাৰং ৱা তিণাগাৰং ৱা সুক্খং কোলাপং তেৰোৱস্সিকং. পুৰত্থিমায চেপি নং দিসায পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, লভেথেৱ [লভেথ (ক.)] অগ্গি ওতাৰং, লভেথ অগ্গি আৰম্মণং; পচ্ছিমায চেপি নং দিসায পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য…পে… উত্তৰায চেপি নং দিসায…পে… দক্খিণায চেপি নং দিসায…পে… হেট্ঠিমতো চেপি নং…পে… উপৰিমতো চেপি নং… যতো কুতোচি চেপি নং পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, লভেথেৱ অগ্গি ওতাৰং লভেথ অগ্গি আৰম্মণং. এৱমেৱ খো, আৱুসো, এৱংৱিহাৰিং ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, লভতেৱ মাৰো ওতাৰং, লভতি মাৰো আৰম্মণং…পে… জিৱ্হাতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি…পে… মনতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, লভতেৱ মাৰো ওতাৰং, লভতি মাৰো আৰম্মণং. এৱংৱিহাৰিঞ্চাৱুসো, ভিক্খুং ৰূপা অধিভংসু, ন ভিক্খু ৰূপে অধিভোসি; সদ্দা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু সদ্দে অধিভোসি; গন্ধা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু গন্ধে অধিভোসি; ৰসা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু ৰসে অধিভোসি; ফোট্ঠব্বা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু ফোট্ঠব্বে অধিভোসি; ধম্মা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু ধম্মে অধিভোসি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ভিক্খু ৰূপাধিভূতো, সদ্দাধিভূতো, গন্ধাধিভূতো, ৰসাধিভূতো, ফোট্ঠব্বাধিভূতো, ধম্মাধিভূতো, অধিভূতো, অনধিভূ, [অনধিভূতো (সী. স্যা. কং. ক.)] অধিভংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা. এৱং খো, আৱুসো, অৱস্সুতো হোতি.
‘‘কথঞ্চাৱুসো, অনৱস্সুতো হোতি? ইধাৱুসো, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ভিক্খু অনৱস্সুতো চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেসু ৰূপেসু…পে… অনৱস্সুতো মনোৱিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু. এৱংৱিহাৰিঞ্চাৱুসো, ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, নেৱ লভতি মাৰো ওতাৰং, ন লভতি মাৰো আৰম্মণং…পে… জিৱ্হাতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি…পে… মনতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, নেৱ লভতি মাৰো ওতাৰং, ন লভতি মাৰো আৰম্মণং.
‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, কূটাগাৰং ৱা সালা ৱা বহলমত্তিকা অদ্দাৱলেপনা. পুৰত্থিমায চেপি নং দিসায পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, নেৱ লভেথ অগ্গি ওতাৰং, ন লভেথ অগ্গি আৰম্মণং…পে… পচ্ছিমায চেপি নং… উত্তৰায চেপি নং… দক্খিণায চেপি নং… হেট্ঠিমতো চেপি নং… উপৰিমতো চেপি নং… যতো কুতোচি চেপি নং পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, নেৱ লভেথ অগ্গি ওতাৰং, ন লভেথ অগ্গি আৰম্মণং. এৱমেৱ খো, আৱুসো, এৱংৱিহাৰিং ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, নেৱ লভতি মাৰো ওতাৰং, ন লভতি মাৰো আৰম্মণং…পে… মনতো চেপি নং মাৰো উপসঙ্কমতি, নেৱ লভতি মাৰো ওতাৰং, ন লভতি মাৰো আৰম্মণং. এৱংৱিহাৰী চাৱুসো, ভিক্খু ৰূপে অধিভোসি, ন ৰূপা ভিক্খুং অধিভংসু; সদ্দে ভিক্খু অধিভোসি, ন সদ্দা ভিক্খুং অধিভংসু; গন্ধে ভিক্খু অধিভোসি, ন গন্ধা ভিক্খুং অধিভংসু; ৰসে ভিক্খু অধিভোসি, ন ৰসা ভিক্খুং অধিভংসু; ফোট্ঠব্বে ভিক্খু অধিভোসি, ন ফোট্ঠব্বা ভিক্খুং অধিভংসু; ধম্মে ভিক্খু অধিভোসি, ন ধম্মা ভিক্খুং অধিভংসু. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ভিক্খু ৰূপাধিভূ, সদ্দাধিভূ, গন্ধাধিভূ, ৰসাধিভূ, ফোট্ঠব্বাধিভূ, ধম্মাধিভূ, অধিভূ, অনধিভূতো [অনধিভূতো কেহিচি কিলেসেহি (ক.)], অধিভোসি তে পাপকে অকুসলে ধম্মে সংকিলেসিকে পোনোব্ভৱিকে সদৰে দুক্খৱিপাকে আযতিং জাতিজৰামৰণিযে. এৱং খো, আৱুসো, অনৱস্সুতো হোতী’’তি.
অথ খো ভগৱা ৱুট্ঠহিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং আমন্তেসি – ‘‘সাধু সাধু, মোগ্গল্লান! সাধু খো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, ভিক্খূনং অৱস্সুতপৰিযাযঞ্চ অনৱস্সুতপৰিযাযঞ্চ অভাসী’’তি.
ইদমৱোচ আযস্মা মহামোগ্গল্লানো. সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি. অত্তমনা তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ছট্ঠং.
৭. দুক্খধম্মসুত্তং
২৪৪. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বেসংযেৱ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তথা খো পনস্স কামা দিট্ঠা হোন্তি, যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপৰিড়াহো, সো নানুসেতি. তথা খো পনস্স চাৰো চ ৱিহাৰো চ অনুবুদ্ধো হোতি, যথা চৰন্তং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুসেন্তি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বেসংযেৱ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘ইতি ৰূপং, ইতি ৰূপস্স সমুদযো, ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৱেদনা… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খাৰা… ইতি ৱিঞ্ঞাণং, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি – এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বেসংযেৱ দুক্খধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামা দিট্ঠা হোন্তি? যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপৰিড়াহো, সো নানুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অঙ্গাৰকাসু সাধিকপোৰিসা পুণ্ণা অঙ্গাৰানং ৱীতচ্চিকানং ৱীতধূমানং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য জীৱিতুকামো অমৰিতুকামো সুখকামো দুক্খপটিকূলো. তমেনং দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা নানাবাহাসু গহেত্ৱা, তং অঙ্গাৰকাসুং উপকড্ঢেয্যুং. সো ইতিচীতিচেৱ কাযং সন্নামেয্য. তং কিস্স হেতু? ঞাত [ঞাণং (ক.)] ঞ্হি, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স [পুৰিসস্স হোতি (সী. স্যা. কং. পী.), পুৰিসস্স হেতু হোতি (ক.) ম. নি. ২.৪৫] ইমং চাহং অঙ্গাৰকাসুং পপতিস্সামি, ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছিস্সামি মৰণমত্তং ৱা দুক্খন্তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অঙ্গাৰকাসূপমা কামা দিট্ঠা হোন্তি, যথাস্স কামে পস্সতো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপৰিড়াহো, সো নানুসেতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চাৰো চ ৱিহাৰো চ অনুবুদ্ধো হোতি, যথা চৰন্তং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুস্সৱন্তি [নানুসেন্তি (ক.)]? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো বহুকণ্টকং দাযং পৱিসেয্য. তস্স পুৰতোপি কণ্টকো, পচ্ছতোপি কণ্টকো, উত্তৰতোপি কণ্টকো, দক্খিণতোপি কণ্টকো, হেট্ঠতোপি কণ্টকো, উপৰিতোপি কণ্টকো. সো সতোৱ অভিক্কমেয্য, সতোৱ পটিক্কমেয্য – ‘মা মং কণ্টকো’তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং, অযং ৱুচ্চতি অৰিযস্স ৱিনযে কণ্টকো’’তি. ইতি ৱিদিত্ৱা [কণ্ডকো. তং কণ্ডকোতি ইতি ৱিদিত্ৱা (সী.)] সংৱৰো চ অসংৱৰো চ ৱেদিতব্বো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অসংৱৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অসংৱৰো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সংৱৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি…পে… জিৱ্হা ৰসং সাযিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সংৱৰো হোতি.
‘‘তস্স চে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো এৱং চৰতো এৱং ৱিহৰতো কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপ্পজ্জন্তি, পাপকা অকুসলা সৰসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা, দন্ধো, ভিক্খৱে, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো দিৱসংসন্তত্তে [দিৱসসন্তত্তে (সী.)] অযোকটাহে দ্ৱে ৱা তীণি ৱা উদকফুসিতানি নিপাতেয্য. দন্ধো, ভিক্খৱে, উদকফুসিতানং নিপাতো, অথ খো নং খিপ্পমেৱ পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্য. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তস্স চে ভিক্খুনো এৱং চৰতো, এৱং ৱিহৰতো কদাচি কৰহচি সতিসম্মোসা উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সৰসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা, দন্ধো, ভিক্খৱে, সতুপ্পাদো. অথ খো নং খিপ্পমেৱ পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চাৰো চ ৱিহাৰো চ অনুবুদ্ধো হোতি; যথা চৰন্তং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা নানুস্সৱন্তি. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খুং এৱং চৰন্তং এৱং ৱিহৰন্তং ৰাজানো ৱা ৰাজমহামত্তা ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা, ভোগেহি অভিহট্ঠুং পৱাৰেয্যুং – ‘এহি [এৱং (সী.)], ভো পুৰিস, কিং তে ইমে কাসাৱা অনুদহন্তি, কিং মুণ্ডো কপালমনুচৰসি, এহি হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’তি. সো ৱত, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং চৰন্তো এৱং ৱিহৰন্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গঙ্গা নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভাৰা. অথ মহাজনকাযো আগচ্ছেয্য কুদ্দাল-পিটকং আদায – ‘মযং ইমং গঙ্গং নদিং পচ্ছানিন্নং কৰিস্সাম পচ্ছাপোণং পচ্ছাপব্ভাৰ’ন্তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু খো সো মহাজনকাযো গঙ্গং নদিং পচ্ছানিন্নং কৰেয্য পচ্ছাপোণং পচ্ছাপব্ভাৰ’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘গঙ্গা, ভন্তে, নদী পাচীননিন্না পাচীনপোণা পাচীনপব্ভাৰা; সা ন সুকৰা পচ্ছানিন্না কাতুং পচ্ছাপোণা পচ্ছাপব্ভাৰা. যাৱদেৱ চ পন সো মহাজনকাযো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তঞ্চে ভিক্খুং এৱং চৰন্তং এৱং ৱিহৰন্তং ৰাজানো ৱা ৰাজমহামত্তা ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা ভোগেহি অভিহট্ঠুং পৱাৰেয্যুং – ‘এহি, ভো পুৰিস, কিং তে ইমে কাসাৱা অনুদহন্তি, কিং মুণ্ডো কপালমনুচৰসি, এহি হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’তি. সো ৱত, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং চৰন্তো এৱং ৱিহৰন্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? যঞ্হি তং, ভিক্খৱে, চিত্তং দীঘৰত্তং ৱিৱেকনিন্নং ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰং, তথা [কঞ্চ (স্যা. কং. ক.)] হীনাযাৱত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. সত্তমং.
৮. কিংসুকোপমসুত্তং
২৪৫. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেনঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, আৱুসো, ভিক্খু ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি, এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু অসন্তুট্ঠো তস্স ভিক্খুস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন [পঞ্হাৱেয্যাকৰণেন (স্যা. কং. ক.)], যেনঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, আৱুসো, ভিক্খু পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি, এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু অসন্তুট্ঠো তস্স ভিক্খুস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন, যেনঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, আৱুসো, ভিক্খু চতুন্নং মহাভূতানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি, এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু অসন্তুট্ঠো তস্স ভিক্খুস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন, যেনঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, আৱুসো, ভিক্খু যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি যথাভূতং পজানাতি, এত্তাৱতা, খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু অসন্তুট্ঠো তস্স ভিক্খুস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেনঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচং – কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’তি? এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, সো ভিক্খু মং এতদৱোচ – ‘যতো খো, আৱুসো, ভিক্খু ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি, এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’তি. অথ খ্ৱাহং, ভন্তে, অসন্তুট্ঠো তস্স ভিক্খুস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন, যেনঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’তি? এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, সো ভিক্খু মং এতদৱোচ – ‘যতো খো, আৱুসো, ভিক্খু পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং…পে… চতুন্নং মহাভূতানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ যথাভূতং পজানাতি…পে… যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি যথাভূতং পজানাতি, এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’তি. অথ খ্ৱাহং, ভন্তে, অসন্তুট্ঠো তস্স ভিক্খুস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিং ( ) [(উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচং) (ক.)]. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ভিক্খুনো দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতী’’তি?
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, পুৰিসস্স কিংসুকো অদিট্ঠপুব্বো অস্স. সো যেনঞ্ঞতৰো পুৰিসো কিংসুকস্স দস্সাৱী তেনুপসঙ্কমেয্য. উপসঙ্কমিত্ৱা তং পুৰিসং এৱং ৱদেয্য – ‘কীদিসো, ভো পুৰিস, কিংসুকো’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘কাড়কো খো, অম্ভো পুৰিস, কিংসুকো – সেয্যথাপি ঝামখাণূ’তি. তেন খো পন, ভিক্খু, সমযেন তাদিসোৱস্স কিংসুকো যথাপি [যথা (সী. স্যা. কং.) দুতিযৱাৰাদীসু পন ‘‘যথাপি’’ত্ৱেৱ দিস্সতি] তস্স পুৰিসস্স দস্সনং. অথ খো, সো ভিক্খু, পুৰিসো অসন্তুট্ঠো তস্স পুৰিসস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন, যেনঞ্ঞতৰো পুৰিসো কিংসুকস্স দস্সাৱী তেনুপসঙ্কমেয্য; উপসঙ্কমিত্ৱা তং পুৰিসং এৱং ৱদেয্য – ‘কীদিসো, ভো পুৰিস, কিংসুকো’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘লোহিতকো খো, অম্ভো পুৰিস, কিংসুকো – সেয্যথাপি মংসপেসী’তি. তেন খো পন, ভিক্খু, সমযেন তাদিসোৱস্স কিংসুকো যথাপি তস্স পুৰিসস্স দস্সনং. অথ খো সো ভিক্খু পুৰিসো অসন্তুট্ঠো তস্স পুৰিসস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন, যেনঞ্ঞতৰো পুৰিসো কিংসুকস্স দস্সাৱী তেনুপসঙ্কমেয্য; উপসঙ্কমিত্ৱা তং পুৰিসং এৱং ৱদেয্য – ‘কীদিসো, ভো পুৰিস, কিংসুকো’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘ওচীৰকজাতো [ওজীৰকজাতো (সী.), ওদীৰকজাতো (পী.)] খো, অম্ভো পুৰিস, কিংসুকো আদিন্নসিপাটিকো – সেয্যথাপি সিৰীসো’তি. তেন খো পন, ভিক্খু, সমযেন তাদিসোৱস্স কিংসুকো, যথাপি তস্স পুৰিসস্স দস্সনং. অথ খো সো ভিক্খু পুৰিসো অসন্তুট্ঠো তস্স পুৰিসস্স পঞ্হৱেয্যাকৰণেন, যেনঞ্ঞতৰো পুৰিসো কিংসুকস্স দস্সাৱী তেনুপসঙ্কমেয্য; উপসঙ্কমিত্ৱা তং পুৰিসং এৱং ৱদেয্য – ‘কীদিসো, ভো পুৰিস, কিংসুকো’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘বহলপত্তপলাসো সন্দচ্ছাযো [সণ্ডচ্ছাযো (স্যা. কং.)] খো, অম্ভো পুৰিস, কিংসুকো – সেয্যথাপি নিগ্ৰোধো’তি. তেন খো পন, ভিক্খু, সমযেন তাদিসোৱস্স কিংসুকো, যথাপি তস্স পুৰিসস্স দস্সনং. এৱমেৱ খো, ভিক্খু, যথা যথা অধিমুত্তানং তেসং সপ্পুৰিসানং দস্সনং সুৱিসুদ্ধং হোতি, তথা তথা খো তেহি সপ্পুৰিসেহি ব্যাকতং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং দড়্হুদ্ধাপং [দড়্হুদ্দাপং (সী. পী.)] দড়্হপাকাৰতোৰণং ছদ্ৱাৰং. তত্ৰস্স দোৱাৰিকো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী, অঞ্ঞাতানং নিৱাৰেতা, ঞাতানং পৱেসেতা. পুৰত্থিমায দিসায আগন্ত্ৱা সীঘং দূতযুগং তং দোৱাৰিকং এৱং ৱদেয্য – ‘কহং, ভো পুৰিস, ইমস্স নগৰস্স নগৰস্সামী’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘এসো, ভন্তে, মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকে নিসিন্নো’তি. অথ খো তং সীঘং দূতযুগং নগৰস্সামিকস্স যথাভূতং ৱচনং নিয্যাতেত্ৱা যথাগতমগ্গং পটিপজ্জেয্য. পচ্ছিমায দিসায আগন্ত্ৱা সীঘং দূতযুগং…পে… উত্তৰায দিসায… দক্খিণায দিসায আগন্ত্ৱা সীঘং দূতযুগং তং দোৱাৰিকং এৱং ৱদেয্য – ‘কহং, ভো পুৰিস, ইমস্স নগৰস্সামী’তি? সো এৱং ৱদেয্য – ‘এসো, ভন্তে, মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকে নিসিন্নো’তি. অথ খো তং সীঘং দূতযুগং নগৰস্সামিকস্স যথাভূতং ৱচনং নিয্যাতেত্ৱা যথাগতমগ্গং পটিপজ্জেয্য.
‘‘উপমা খো ম্যাযং, ভিক্খু, কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায. অযঞ্চেত্থ অত্থো – ‘নগৰ’ন্তি খো, ভিক্খু, ইমস্সেতং চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স অধিৱচনং মাতাপেত্তিকসম্ভৱস্স ওদনকুম্মাসূপচযস্স অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মস্স. ‘ছ দ্ৱাৰা’তি খো, ভিক্খু, ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৱচনং. ‘দোৱাৰিকো’তি খো, ভিক্খু, সতিযা এতং অধিৱচনং. ‘সীঘং দূতযুগ’ন্তি খো, ভিক্খু, সমথৱিপস্সনানেতং অধিৱচনং. ‘নগৰস্সামী’তি খো, ভিক্খু, ৱিঞ্ঞাণস্সেতং অধিৱচনং. ‘মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকো’তি খো, ভিক্খু, চতুন্নেতং মহাভূতানং অধিৱচনং – পথৱীধাতুযা, আপোধাতুযা, তেজোধাতুযা, ৱাযোধাতুযা. ‘যথাভূতং ৱচন’ন্তি খো, ভিক্খু, নিব্বানস্সেতং অধিৱচনং. ‘যথাগতমগ্গো’তি খো, ভিক্খু, অৰিযস্সেতং অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৱচনং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠিযা…পে… সম্মাসমাধিস্সা’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৱীণোপমসুত্তং
২৪৬. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেসু ৰূপেসু উপ্পজ্জেয্য ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা দোসো ৱা মোহো ৱা পটিঘং ৱাপি [পটিঘং ৱা (সী.)] চেতসো, ততো চিত্তং নিৱাৰেয্য. সভযো চেসো মগ্গো সপ্পটিভযো চ সকণ্টকো চ সগহনো চ উম্মগ্গো চ কুম্মগ্গো চ দুহিতিকো চ. অসপ্পুৰিসসেৱিতো চেসো মগ্গো, ন চেসো মগ্গো সপ্পুৰিসেহি সেৱিতো. ন ত্ৱং এতং অৰহসীতি. ততো চিত্তং নিৱাৰযে চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি…পে… যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেসু ৰসেসু…পে… মনোৱিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু উপ্পজ্জেয্য ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা দোসো ৱা মোহো ৱা পটিঘং ৱাপি চেতসো ততো চিত্তং নিৱাৰেয্য. সভযো চেসো মগ্গো সপ্পটিভযো চ সকণ্টকো চ সগহনো চ উম্মগ্গো চ কুম্মগ্গো চ দুহিতিকো চ. অসপ্পুৰিসসেৱিতো চেসো মগ্গো, ন চেসো মগ্গো সপ্পুৰিসেহি সেৱিতো. ন ত্ৱং এতং অৰহসীতি. ততো চিত্তং নিৱাৰযে মনোৱিঞ্ঞেয্যেহি ধম্মেহি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কিট্ঠং সম্পন্নং. কিট্ঠাৰক্খো [কিট্ঠাৰক্খকো (সী.)] চ পমত্তো, গোণো চ কিট্ঠাদো অদুং কিট্ঠং ওতৰিত্ৱা যাৱদত্থং মদং আপজ্জেয্য পমাদং আপজ্জেয্য; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ছসু ফস্সাযতনেসু অসংৱুতকাৰী পঞ্চসু কামগুণেসু যাৱদত্থং মদং আপজ্জতি পমাদং আপজ্জতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কিট্ঠং সম্পন্নং কিট্ঠাৰক্খো চ অপ্পমত্তো গোণো চ কিট্ঠাদো অদুং কিট্ঠং ওতৰেয্য. তমেনং কিট্ঠাৰক্খো নাসাযং সুগ্গহিতং গণ্হেয্য. নাসাযং সুগ্গহিতং গহেত্ৱা উপৰিঘটাযং সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য. উপৰিঘটাযং সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা দণ্ডেন সুতাড়িতং তাড়েয্য. দণ্ডেন সুতাড়িতং তাড়েত্ৱা ওসজ্জেয্য. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে …পে… ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, গোণো কিট্ঠাদো অদুং কিট্ঠং ওতৰেয্য. তমেনং কিট্ঠাৰক্খো নাসাযং সুগ্গহিতং গণ্হেয্য. নাসাযং সুগ্গহিতং গহেত্ৱা উপৰিঘটাযং সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য. উপৰিঘটাযং সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা দণ্ডেন সুতাড়িতং তাড়েয্য. দণ্ডেন সুতাড়িতং তাড়েত্ৱা ওসজ্জেয্য. এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, গোণো কিট্ঠাদো গামগতো ৱা অৰঞ্ঞগতো ৱা, ঠানবহুলো ৱা অস্স নিসজ্জবহুলো ৱা ন তং কিট্ঠং পুন ওতৰেয্য – তমেৱ পুৰিমং দণ্ডসম্ফস্সং সমনুস্সৰন্তো. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যতো খো ভিক্খুনো ছসু ফস্সাযতনেসু চিত্তং উদুজিতং হোতি সুদুজিতং, অজ্ঝত্তমেৱ সন্তিট্ঠতি, সন্নিসীদতি, একোদি হোতি, সমাধিযতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো ৱা ৰাজমহামত্তস্স ৱা ৱীণায সদ্দো অস্সুতপুব্বো অস্স. সো ৱীণাসদ্দং সুণেয্য. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অম্ভো, কস্স [কিস্স (সী. পী.)] নু খো এসো সদ্দো এৱংৰজনীযো এৱংকমনীযো এৱংমদনীযো এৱংমুচ্ছনীযো এৱংবন্ধনীযো’তি? তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘এসা, খো, ভন্তে, ৱীণা নাম, যস্সা এসো সদ্দো এৱংৰজনীযো এৱংকমনীযো এৱংমদনীযো এৱংমুচ্ছনীযো এৱংবন্ধনীযো’তি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ মে, ভো, তং ৱীণং আহৰথা’তি. তস্স তং ৱীণং আহৰেয্যুং. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অযং খো সা, ভন্তে, ৱীণা যস্সা এসো সদ্দো এৱংৰজনীযো এৱংকমনীযো এৱংমদনীযো এৱংমুচ্ছনীযো এৱংবন্ধনীযো’তি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অলং মে, ভো, তায ৱীণায, তমেৱ মে সদ্দং আহৰথা’তি. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অযং খো, ভন্তে, ৱীণা নাম অনেকসম্ভাৰা মহাসম্ভাৰা. অনেকেহি সম্ভাৰেহি সমাৰদ্ধা ৱদতি, সেয্যথিদং – দোণিঞ্চ পটিচ্চ চম্মঞ্চ পটিচ্চ দণ্ডঞ্চ পটিচ্চ উপধাৰণে চ পটিচ্চ তন্তিযো চ পটিচ্চ কোণঞ্চ পটিচ্চ পুৰিসস্স চ তজ্জং ৱাযামং পটিচ্চ এৱাযং, ভন্তে, ৱীণা নাম অনেকসম্ভাৰা মহাসম্ভাৰা. অনেকেহি সম্ভাৰেহি সমাৰদ্ধা ৱদতী’তি. সো তং ৱীণং দসধা ৱা সতধা ৱা ফালেয্য, দসধা ৱা সতধা ৱা তং ফালেত্ৱা সকলিকং সকলিকং কৰেয্য. সকলিকং সকলিকং কৰিত্ৱা অগ্গিনা ডহেয্য, অগ্গিনা ডহিত্ৱা মসিং কৰেয্য. মসিং কৰিত্ৱা মহাৱাতে ৱা ওফুনেয্য [ওপুনেয্য (সী. পী.), ওফুণেয্য (?)], নদিযা ৱা সীঘসোতায পৱাহেয্য. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অসতী কিৰাযং, ভো, ৱীণা নাম, যথেৱং যং [যথেৱাযং (সী.), যথেৱযং (পী.)] কিঞ্চি ৱীণা নাম এত্থ চ পনাযং জনো [এত্থ পনাযং জনো (স্যা. কং.), এত্থ চ মহাজনো (পী. ক.)] অতিৱেলং পমত্তো পলড়িতো’তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰূপং সমন্ৱেসতি [সমন্নেসতি (সী. স্যা. কং.), সমনেসতি (পী.)] যাৱতা ৰূপস্স গতি, ৱেদনং সমন্ৱেসতি যাৱতা ৱেদনায গতি, সঞ্ঞং সমন্ৱেসতি যাৱতা সঞ্ঞায গতি, সঙ্খাৰে সমন্ৱেসতি যাৱতা সঙ্খাৰানং গতি, ৱিঞ্ঞাণং সমন্ৱেসতি যাৱতা ৱিঞ্ঞাণস্স গতি. তস্স ৰূপং সমন্ৱেসতো যাৱতা ৰূপস্স গতি, ৱেদনং সমন্ৱেসতো…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং সমন্ৱেসতো যাৱতা ৱিঞ্ঞাণস্স গতি. যম্পিস্স তং হোতি অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা অস্মীতি ৱা তম্পি তস্স ন হোতী’’তি. নৱমং.
১০. ছপ্পাণকোপমসুত্তং
২৪৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো অৰুগত্তো পক্কগত্তো সৰৱনং পৱিসেয্য. তস্স কুসকণ্টকা চেৱ পাদে ৱিজ্ঝেয্যুং, সৰপত্তানি চ গত্তানি [সৰপত্তানি পক্কগত্তানি (স্যা. কং.), অৰুপক্কানি গত্তানি (পী. ক.)] ৱিলেখেয্যুং. এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ভিয্যোসোমত্তায ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথ. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভিক্খু গামগতো ৱা অৰঞ্ঞগতো ৱা লভতি ৱত্তাৰং – ‘অযঞ্চ সো [অযঞ্চ খো (পী. ক.), অযং সো (?)] আযস্মা এৱংকাৰী এৱংসমাচাৰো অসুচিগামকণ্টকো’তি. তং কণ্টকোতি [তং ‘‘অসুচিগামকণ্ডতো’’তি (ক.)] ইতি ৱিদিত্ৱা সংৱৰো চ অসংৱৰো চ ৱেদিতব্বো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অসংৱৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো. তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি পৰিত্তচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো ছপ্পাণকে গহেত্ৱা নানাৱিসযে নানাগোচৰে দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. অহিং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. সুসুমাৰং [সুংসুমাৰং (সী. স্যা. কং. পী.)] গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. পক্খিং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. কুক্কুৰং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. সিঙ্গালং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. মক্কটং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধিত্ৱা মজ্ঝে গণ্ঠিং কৰিত্ৱা ওস্সজ্জেয্য. অথ খো, তে, ভিক্খৱে, ছপ্পাণকা নানাৱিসযা নানাগোচৰা সকং সকং গোচৰৱিসযং আৱিঞ্ছেয্যুং [আৱিঞ্জেয্যুং (সী.)] – অহি আৱিঞ্ছেয্য ‘ৱম্মিকং পৱেক্খামী’তি, সুসুমাৰো আৱিঞ্ছেয্য ‘উদকং পৱেক্খামী’তি, পক্খী আৱিঞ্ছেয্য ‘আকাসং ডেস্সামী’তি, কুক্কুৰো আৱিঞ্ছেয্য ‘গামং পৱেক্খামী’তি, সিঙ্গালো আৱিঞ্ছেয্য ‘সীৱথিকং [সিৱথিকং (ক.)] পৱেক্খামী’তি, মক্কটো আৱিঞ্ছেয্য ‘ৱনং পৱেক্খামী’তি. যদা খো তে, ভিক্খৱে, ছপ্পাণকা ঝত্তা অস্সু কিলন্তা, অথ খো যো নেসং পাণকানং বলৱতৰো অস্স তস্স তে অনুৱত্তেয্যুং, অনুৱিধাযেয্যুং ৱসং গচ্ছেয্যুং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যস্স কস্সচি ভিক্খুনো কাযগতাসতি অভাৱিতা অবহুলীকতা, তং চক্খু আৱিঞ্ছতি মনাপিযেসু ৰূপেসু, অমনাপিযা ৰূপা পটিকূলা হোন্তি…পে… মনো আৱিঞ্ছতি মনাপিযেসু ধম্মেসু, অমনাপিযা ধম্মা পটিকূলা হোন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অসংৱৰো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সংৱৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা পিযৰূপে ৰূপে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ৰূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি…পে… জিৱ্হা ৰসং সাযিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায পিযৰূপে ধম্মে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযৰূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৱিহৰতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো ছপ্পাণকে গহেত্ৱা নানাৱিসযে নানাগোচৰে দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. অহিং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. সুসুমাৰং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. পক্খিং গহেত্ৱা…পে… কুক্কুৰং গহেত্ৱা… সিঙ্গালং গহেত্ৱা… মক্কটং গহেত্ৱা দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধেয্য. দড়্হায ৰজ্জুযা বন্ধিত্ৱা দড়্হে খীলে ৱা থম্ভে ৱা উপনিবন্ধেয্য. অথ খো তে, ভিক্খৱে, ছপ্পাণকা নানাৱিসযা নানাগোচৰা সকং সকং গোচৰৱিসযং আৱিঞ্ছেয্যুং – অহি আৱিঞ্ছেয্য ‘ৱম্মিকং পৱেক্খামী’তি, সুসুমাৰো আৱিঞ্ছেয্য ‘উদকং পৱেক্খামী’তি, পক্খী আৱিঞ্ছেয্য ‘আকাসং ডেস্সামী’তি, কুক্কুৰো আৱিঞ্ছেয্য ‘গামং পৱেক্খামী’তি, সিঙ্গালো আৱিঞ্ছেয্য ‘সীৱথিকং পৱেক্খামী’তি, মক্কটো আৱিঞ্ছেয্য ‘ৱনং পৱেক্খামী’তি. যদা খো তে, ভিক্খৱে, ছপ্পাণকা ঝত্তা অস্সু কিলন্তা, অথ তমেৱ খীলং ৱা থম্ভং ৱা উপতিট্ঠেয্যুং, উপনিসীদেয্যুং, উপনিপজ্জেয্যুং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যস্স কস্সচি ভিক্খুনো কাযগতাসতি ভাৱিতা বহুলীকতা, তং চক্খু নাৱিঞ্ছতি মনাপিযেসু ৰূপেসু, অমনাপিযা ৰূপা নপ্পটিকূলা হোন্তি…পে… জিৱ্হা নাৱিঞ্ছতি মনাপিযেসু ৰসেসু…পে… মনো নাৱিঞ্ছতি মনাপিযেসু ধম্মেসু, অমনাপিযা ধম্মা নপ্পটিকূলা হোন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সংৱৰো হোতি.
‘‘‘দড়্হে খীলে ৱা থম্ভে ৱা’তি খো, ভিক্খৱে, কাযগতায সতিযা এতং অধিৱচনং. তস্মাতিহ ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কাযগতা নো সতি ভাৱিতা ভৱিস্সতি বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা’তি. এৱঞ্হি খো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. দসমং.
১১. যৱকলাপিসুত্তং
২৪৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যৱকলাপী চাতুমহাপথে নিক্খিত্তা অস্স. অথ ছ পুৰিসা আগচ্ছেয্যুং ব্যাভঙ্গিহত্থা. তে যৱকলাপিং ছহি ব্যাভঙ্গীহি হনেয্যুং. এৱঞ্হি সা, ভিক্খৱে, যৱকলাপী সুহতা অস্স ছহি ব্যাভঙ্গীহি হঞ্ঞমানা. অথ সত্তমো পুৰিসো আগচ্ছেয্য ব্যাভঙ্গিহত্থো. সো তং যৱকলাপিং সত্তমায ব্যাভঙ্গিযা হনেয্য. এৱঞ্হি সা ভিক্খৱে, যৱকলাপী সুহততৰা অস্স, সত্তমায ব্যাভঙ্গিযা হঞ্ঞমানা. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো চক্খুস্মিং হঞ্ঞতি মনাপামনাপেহি ৰূপেহি…পে… জিৱ্হায হঞ্ঞতি মনাপামনাপেহি ৰসেহি…পে… মনস্মিং হঞ্ঞতি মনাপামনাপেহি ধম্মেহি. সচে সো, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো আযতিং পুনব্ভৱায চেতেতি, এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসো সুহততৰো হোতি, সেয্যথাপি সা যৱকলাপী সত্তমায ব্যাভঙ্গিযা হঞ্ঞমানা.
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, দেৱাসুৰসঙ্গামো সমুপব্যূড়্হো [সমুপব্বূড়্হো (সী. পী.)] অহোসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱেপচিত্তি অসুৰিন্দো অসুৰে আমন্তেসি – ‘সচে, মাৰিসা, দেৱাসুৰসঙ্গামে সমুপব্যূড়্হে অসুৰা জিনেয্যুং দেৱা পৰাজিনেয্যুং, যেন নং সক্কং দেৱানমিন্দং কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি বন্ধিত্ৱা মম সন্তিকে আনেয্যাথ অসুৰপুৰ’ন্তি. সক্কোপি খো, ভিক্খৱে, দেৱানমিন্দো দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি – ‘সচে, মাৰিসা, দেৱাসুৰসঙ্গামে সমুপব্যূড়্হে দেৱা জিনেয্যুং অসুৰা পৰাজিনেয্যুং, যেন নং ৱেপচিত্তিং অসুৰিন্দং কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি বন্ধিত্ৱা মম সন্তিকে আনেয্যাথ সুধম্মং দেৱসভ’ন্তি. তস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, সঙ্গামে দেৱা জিনিংসু, অসুৰা পৰাজিনিংসু. অথ খো, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা ৱেপচিত্তিং অসুৰিন্দং কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি বন্ধিত্ৱা সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স সন্তিকে আনেসুং সুধম্মং দেৱসভং. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱেপচিত্তি অসুৰিন্দো কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি বদ্ধো [বন্ধো (সী. স্যা. কং. ক.)] হোতি. যদা খো, ভিক্খৱে, ৱেপচিত্তিস্স অসুৰিন্দস্স এৱং হোতি – ‘ধম্মিকা খো দেৱা, অধম্মিকা অসুৰা, ইধেৱ দানাহং দেৱপুৰং গচ্ছামী’তি. অথ কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি মুত্তং অত্তানং সমনুপস্সতি, দিব্বেহি চ পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি. যদা চ খো, ভিক্খৱে, ৱেপচিত্তিস্স অসুৰিন্দস্স এৱং হোতি – ‘ধম্মিকা খো অসুৰা, অধম্মিকা দেৱা, তত্থেৱ দানাহং অসুৰপুৰং গমিস্সামী’তি, অথ কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি বদ্ধং অত্তানং সমনুপস্সতি. দিব্বেহি চ পঞ্চহি কামগুণেহি পৰিহাযতি. এৱং সুখুমং খো, ভিক্খৱে, ৱেপচিত্তিবন্ধনং. ততো সুখুমতৰং মাৰবন্ধনং. মঞ্ঞমানো খো, ভিক্খৱে, বদ্ধো মাৰস্স, অমঞ্ঞমানো মুত্তো পাপিমতো.
‘‘‘অস্মী’তি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞিতমেতং, ‘অযমহমস্মী’তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ন ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ৰূপী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘অৰূপী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘সঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘অসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং. মঞ্ঞিতং, ভিক্খৱে, ৰোগো, মঞ্ঞিতং গণ্ডো, মঞ্ঞিতং সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘অমঞ্ঞমানেন [অমঞ্ঞিতমানেন (পী. ক.)] চেতসা ৱিহৰিস্সামা’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘‘অস্মী’তি, ভিক্খৱে, ইঞ্জিতমেতং, ‘অযমহমস্মী’তি ইঞ্জিতমেতং, ‘ভৱিস্স’ন্তি ইঞ্জিতমেতং, ‘ন ভৱিস্স’ন্তি ইঞ্জিতমেতং, ‘ৰূপী ভৱিস্স’ন্তি ইঞ্জিতমেতং, ‘অৰূপী ভৱিস্স’ন্তি ইঞ্জিতমেতং, ‘সঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি ইঞ্জিতমেতং, ‘অসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি ইঞ্জিতমেতং, ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি ইঞ্জিতমেতং. ইঞ্জিতং, ভিক্খৱে, ৰোগো, ইঞ্জিতং গণ্ডো, ইঞ্জিতং সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘অনিঞ্জমানেন [অনিঞ্জিযমানেন (স্যা. কং. ক.)] চেতসা ৱিহৰিস্সামা’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘‘অস্মী’তি, ভিক্খৱে, ফন্দিতমেতং, ‘অযমহমস্মী’তি ফন্দিতমেতং, ‘ভৱিস্স’ন্তি…পে… ‘ন ভৱিস্স’ন্তি… ‘ৰূপী ভৱিস্স’ন্তি… ‘অৰূপী ভৱিস্স’ন্তি… ‘সঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি… ‘অসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি… ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি ফন্দিতমেতং. ফন্দিতং, ভিক্খৱে, ৰোগো, ফন্দিতং গণ্ডো, ফন্দিতং সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘অফন্দমানেন [অফন্দিযমানেন (স্যা. কং. ক.)] চেতসা ৱিহৰিস্সামা’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘‘অস্মী’তি, ভিক্খৱে, পপঞ্চিতমেতং, ‘অযমহমস্মী’তি পপঞ্চিতমেতং, ‘ভৱিস্স’ন্তি…পে… ‘ন ভৱিস্স’ন্তি… ‘ৰূপী ভৱিস্স’ন্তি… ‘অৰূপী ভৱিস্স’ন্তি… ‘সঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি… ‘অসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি… ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি পপঞ্চিতমেতং. পপঞ্চিতং, ভিক্খৱে, ৰোগো, পপঞ্চিতং গণ্ডো, পপঞ্চিতং সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘নিপ্পপঞ্চেন চেতসা ৱিহৰিস্সামা’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘‘অস্মী’তি, ভিক্খৱে, মানগতমেতং, ‘অযমহমস্মী’তি মানগতমেতং, ‘ভৱিস্স’ন্তি মানগতমেতং, ‘ন ভৱিস্স’ন্তি মানগতমেতং, ‘ৰূপী ভৱিস্স’ন্তি মানগতমেতং, ‘অৰূপী ভৱিস্স’ন্তি মানগতমেতং, ‘সঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মানগতমেতং, ‘অসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মানগতমেতং, ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৱিস্স’ন্তি মানগতমেতং. মানগতং, ভিক্খৱে, ৰোগো, মানগতং গণ্ডো, মানগতং সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘নিহতমানেন চেতসা ৱিহৰিস্সামা’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. একাদসমং.
আসীৱিসৱগ্গো একূনৱীসতিমো.
তস্সুদ্দানং –
আসীৱিসো ৰথো কুম্মো, দ্ৱে দাৰুক্খন্ধা অৱস্সুতো;
দুক্খধম্মা কিংসুকা ৱীণা, ছপ্পাণা যৱকলাপীতি.
সড়াযতনৱগ্গে চতুত্থপণ্ণাসকো সমত্তো.
তস্স ৱগ্গুদ্দানং –
নন্দিক্খযো সট্ঠিনযো, সমুদ্দো উৰগেন চ;
চতুপণ্ণাসকা এতে, নিপাতেসু পকাসিতাতি.
সড়াযতনসংযুত্তং সমত্তং.