৩. লোকন্তগমনসুত্তং
১১৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং [দিট্ঠেয্যং (স্যা. কং. ক.)], পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামী’’তি. ইদং ৱত্ৱা ভগৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’’তি?
অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচুং –
‘‘ইদং খো নো, আৱুসো আনন্দ, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামী’তি. তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামীতি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি? তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো, আৱুসো, আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. ৱিভজতাযস্মা আনন্দো’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, পুৰিসো সাৰত্থিকো সাৰগৱেসী সাৰপৰিযেসনং চৰমানো মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো অতিক্কম্মেৱ, মূলং অতিক্কম্মেৱ, খন্ধং সাখাপলাসে সাৰং পৰিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য; এৱং সম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থৰি সম্মুখীভূতে তং ভগৱন্তং অতিসিত্ৱা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (পী. ক.)]. সো হাৱুসো, ভগৱা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি – চক্খুভূতো, ঞাণভূতো, ধম্মভূতো, ব্ৰহ্মভূতো, ৱত্তা, পৱত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী, তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৱন্তংযেৱ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা ৱো ধাৰেয্যাথা’’তি.
‘‘অদ্ধাৱুসো আনন্দ, ভগৱা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি – চক্খুভূতো, ঞাণভূতো, ধম্মভূতো, ব্ৰহ্মভূতো, ৱত্তা, পৱত্তা, অত্থস্স নিন্নেতা, অমতস্স দাতা, ধম্মস্সামী, তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং ভগৱন্তংযেৱ এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাম. অপি চাযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. ৱিভজতাযস্মা আনন্দো অগৰুং কৰিত্ৱা’’তি.
‘‘তেনহাৱুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ –
‘‘যং খো ৱো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামী’তি, ইমস্স খ্ৱাহং, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. যেন খো, আৱুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী – অযং ৱুচ্চতি অৰিযস্স ৱিনযে লোকো. কেন চাৱুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী? চক্খুনা খো, আৱুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. সোতেন খো, আৱুসো… ঘানেন খো, আৱুসো… জিৱ্হায খো, আৱুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. কাযেন খো, আৱুসো… মনেন খো, আৱুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী. যেন খো, আৱুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী – অযং ৱুচ্চতি অৰিযস্স ৱিনযে লোকো. যং খো ৱো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামী’তি, ইমস্স খ্ৱাহং, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে আযস্মন্তো ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰোতি তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.
‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –
‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামী’তি. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – নাহং, ভিক্খৱে, গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, অপ্পত্ৱা লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামী’তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যাতি? তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন ইমেহি আকাৰেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৱিভত্তো’’তি.
‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, আনন্দো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, আনন্দো! মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৱে, এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি তং এৱমেৱং ব্যাকৰেয্যং যথা তং আনন্দেন ব্যাকতং. এসো চেৱেতস্স অত্থো, এৱঞ্চ নং ধাৰেয্যাথা’’তি. ততিযং.