৬. সম্মসসুত্তং

৬৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কুৰূসু ৱিহৰতি কম্মাসধম্মং নাম কুৰূনং নিগমো. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সম্মসথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, অন্তৰং সম্মস’’ন্তি [অন্তৰা সম্মসনন্তি (সী.)]. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, সম্মসামি অন্তৰং সম্মস’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, সম্মসসি অন্তৰং সম্মস’’ন্তি? অথ খো সো ভিক্খু ব্যাকাসি. যথা সো ভিক্খু ব্যাকাসি ন সো ভিক্খু ভগৱতো চিত্তং আৰাধেসি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো; যং ভগৱা অন্তৰং সম্মসং ভাসেয্য. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মসমানো সম্মসতি অন্তৰং সম্মসং [সম্মসনং (সী.)] – ‘যং খো ইদং অনেকৱিধং নানপ্পকাৰকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতি জৰামৰণং. ইদং খো দুক্খং কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱং, কিস্মিং সতি জৰামৰণং হোতি, কিস্মিং অসতি জৰামৰণং ন হোতী’তি? সো সম্মসমানো এৱং জানাতি – ‘যং খো ইদং অনেকৱিধং নানপ্পকাৰকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতি জৰামৰণং. ইদং খো দুক্খং উপধিনিদানং উপধিসমুদযং উপধিজাতিকং উপধিপভৱং, উপধিস্মিং সতি জৰামৰণং হোতি, উপধিস্মিং অসতি জৰামৰণং ন হোতী’তি. সো জৰামৰণঞ্চ পজানাতি জৰামৰণসমুদযঞ্চ পজানাতি জৰামৰণনিৰোধঞ্চ পজানাতি যা চ জৰামৰণনিৰোধসাৰুপ্পগামিনী পটিপদা তঞ্চ পজানাতি. তথাপটিপন্নো চ হোতি অনুধম্মচাৰী. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযায পটিপন্নো জৰামৰণনিৰোধায.

‘‘অথাপৰং সম্মসমানো সম্মসতি অন্তৰং সম্মসং – ‘উপধি পনাযং কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো, কিস্মিং সতি উপধি হোতি, কিস্মিং অসতি উপধি ন হোতী’তি? সো সম্মসমানো এৱং জানাতি – ‘উপধি তণ্হানিদানো তণ্হাসমুদযো তণ্হাজাতিকো তণ্হাপভৱো, তণ্হায সতি উপধি হোতি, তণ্হায অসতি উপধি ন হোতী’তি. সো উপধিঞ্চ পজানাতি উপধিসমুদযঞ্চ পজানাতি উপধিনিৰোধঞ্চ পজানাতি যা চ উপধিনিৰোধসাৰুপ্পগামিনী পটিপদা তঞ্চ পজানাতি. তথা পটিপন্নো চ হোতি অনুধম্মচাৰী. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো সম্মা দুক্খক্খযায পটিপন্নো উপধিনিৰোধায.

‘‘অথাপৰং সম্মসমানো সম্মসতি অন্তৰং সম্মসং – ‘তণ্হা পনাযং কত্থ উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, কত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতী’তি? সো সম্মসমানো এৱং জানাতি – যং খো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি. কিঞ্চ লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং? চক্খুং লোকে পিযৰূপং, সাতৰূপং. এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি. সোতং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং…পে… ঘানং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং… জিৱ্হা লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং… কাযো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং… মনো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি এত্থ নিৱিসমানা নিৱিসতি.

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং নিচ্চতো অদ্দক্খুং সুখতো অদ্দক্খুং অত্ততো অদ্দক্খুং আৰোগ্যতো অদ্দক্খুং খেমতো অদ্দক্খুং. তে তণ্হং ৱড্ঢেসুং. যে তণ্হং ৱড্ঢেসুং তে উপধিং ৱড্ঢেসুং. যে উপধিং ৱড্ঢেসুং তে দুক্খং ৱড্ঢেসুং. যে দুক্খং ৱড্ঢেসুং তে ন পৰিমুচ্চিংসু জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পৰিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং নিচ্চতো দক্খিস্সন্তি [দক্খিন্তি (সী.)] সুখতো দক্খিস্সন্তি অত্ততো দক্খিস্সন্তি আৰোগ্যতো দক্খিস্সন্তি খেমতো দক্খিস্সন্তি. তে তণ্হং ৱড্ঢিস্সন্তি. যে তণ্হং ৱড্ঢিস্সন্তি তে উপধিং ৱড্ঢিস্সন্তি. যে উপধিং ৱড্ঢিস্সন্তি তে দুক্খং ৱড্ঢিস্সন্তি. যে দুক্খং ৱড্ঢিস্সন্তি তে ন পৰিমুচ্চিস্সন্তি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পৰিমুচ্চিস্সন্তি দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং নিচ্চতো পস্সন্তি সুখতো পস্সন্তি অত্ততো পস্সন্তি আৰোগ্যতো পস্সন্তি খেমতো পস্সন্তি. তে তণ্হং ৱড্ঢেন্তি. যে তণ্হং ৱড্ঢেন্তি তে উপধিং ৱড্ঢেন্তি. যে উপধিং ৱড্ঢেন্তি তে দুক্খং ৱড্ঢেন্তি. যে দুক্খং ৱড্ঢেন্তি তে ন পৰিমুচ্চন্তি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আপানীযকংসো ৱণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো ৰসসম্পন্নো. সো চ খো ৱিসেন সংসট্ঠো. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অযং তে, অম্ভো পুৰিস, আপানীযকংসো ৱণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো ৰসসম্পন্নো; সো চ খো ৱিসেন সংসট্ঠো. সচে আকঙ্খসি পিৱ. পিৱতো হি খো তং ছাদেস্সতি ৱণ্ণেনপি গন্ধেনপি ৰসেনপি, পিৱিত্ৱা চ পন ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছসি মৰণমত্তং ৱা দুক্খ’ন্তি. সো তং আপানীযকংসং সহসা অপ্পটিসঙ্খা পিৱেয্য, নপ্পটিনিস্সজ্জেয্য. সো ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যে হি কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং…পে… অনাগতমদ্ধানং…পে… এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং নিচ্চতো পস্সন্তি সুখতো পস্সন্তি অত্ততো পস্সন্তি আৰোগ্যতো পস্সন্তি খেমতো পস্সন্তি, তে তণ্হং ৱড্ঢেন্তি. যে তণ্হং ৱড্ঢেন্তি তে উপধিং ৱড্ঢেন্তি. যে উপধিং ৱড্ঢেন্তি তে দুক্খং ৱড্ঢেন্তি. যে দুক্খং ৱড্ঢেন্তি তে ন পৰিমুচ্চন্তি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং অনিচ্চতো অদ্দক্খুং দুক্খতো অদ্দক্খুং অনত্ততো অদ্দক্খুং ৰোগতো অদ্দক্খুং ভযতো অদ্দক্খুং, তে তণ্হং পজহিংসু. যে তণ্হং পজহিংসু তে উপধিং পজহিংসু. যে উপধিং পজহিংসু তে দুক্খং পজহিংসু. যে দুক্খং পজহিংসু তে পৰিমুচ্চিংসু জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পৰিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং অনিচ্চতো দক্খিস্সন্তি দুক্খতো দক্খিস্সন্তি অনত্ততো দক্খিস্সন্তি ৰোগতো দক্খিস্সন্তি ভযতো দক্খিস্সন্তি, তে তণ্হং পজহিস্সন্তি. যে তণ্হং পজহিস্সন্তি…পে… পৰিমুচ্চিস্সন্তি দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং অনিচ্চতো পস্সন্তি দুক্খতো পস্সন্তি অনত্ততো পস্সন্তি ৰোগতো পস্সন্তি ভযতো পস্সন্তি, তে তণ্হং পজহন্তি. যে তণ্হং পজহন্তি তে উপধিং পজহন্তি. যে উপধিং পজহন্তি তে দুক্খং পজহন্তি. যে দুক্খং পজহন্তি তে পৰিমুচ্চন্তি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আপানীযকংসো ৱণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো ৰসসম্পন্নো. সো চ খো ৱিসেন সংসট্ঠো. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. তমেনং এৱং ৱদেয্যুং – ‘অযং তে, অম্ভো পুৰিস, আপানীযকংসো ৱণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো ৰসসম্পন্নো সো চ খো ৱিসেন সংসট্ঠো. সচে আকঙ্খসি পিৱ. পিৱতো হি খো তং ছাদেস্সতি ৱণ্ণেনপি গন্ধেনপি ৰসেনপি; পিৱিত্ৱা চ পন ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছসি মৰণমত্তং ৱা দুক্খ’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স এৱমস্স – ‘সক্কা খো মে অযং সুৰাপিপাসিতা [সুৰাপিপাসা (?)] পানীযেন ৱা ৱিনেতুং দধিমণ্ডকেন ৱা ৱিনেতুং ভট্ঠলোণিকায [মট্ঠলোণিকায (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা ৱিনেতুং লোণসোৱীৰকেন ৱা ৱিনেতুং, ন ত্ৱেৱাহং তং পিৱেয্যং, যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’তি. সো তং আপানীযকংসং পটিসঙ্খা ন পিৱেয্য, পটিনিস্সজ্জেয্য. সো ততোনিদানং ন মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যে হি কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং অনিচ্চতো অদ্দক্খুং দুক্খতো অদ্দক্খুং অনত্ততো অদ্দক্খুং ৰোগতো অদ্দক্খুং ভযতো অদ্দক্খুং, তে তণ্হং পজহিংসু. যে তণ্হং পজহিংসু তে উপধিং পজহিংসু. যে উপধিং পজহিংসু তে দুক্খং পজহিংসু. যে দুক্খং পজহিংসু তে পৰিমুচ্চিংসু জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পৰিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যেপি হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং…পে… এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং তং অনিচ্চতো পস্সন্তি দুক্খতো পস্সন্তি অনত্ততো পস্সন্তি ৰোগতো পস্সন্তি ভযতো পস্সন্তি, তে তণ্হং পজহন্তি. যে তণ্হং পজহন্তি তে উপধিং পজহন্তি. যে উপধিং পজহন্তি তে দুক্খং পজহন্তি. যে দুক্খং পজহন্তি তে পৰিমুচ্চন্তি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পৰিমুচ্চন্তি দুক্খস্মাতি ৱদামী’’তি. ছট্ঠং.