৫. নগৰসুত্তং
৬৫. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘পুব্বে মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কিচ্ছা ৱতাযং লোকো আপন্নো জাযতি চ জীযতি চ মীযতি চ চৱতি চ উপপজ্জতি চ. অথ চ পনিমস্স দুক্খস্স নিস্সৰণং নপ্পজানাতি জৰামৰণস্স. কুদাস্সু নাম ইমস্স দুক্খস্স নিস্সৰণং পঞ্ঞাযিস্সতি জৰামৰণস্সা’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জৰামৰণং হোতি, কিংপচ্চযা জৰামৰণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো সতি জৰামৰণং হোতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’’ন্তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জাতি হোতি…পে… ভৱো হোতি… উপাদানং হোতি… তণ্হা হোতি… ৱেদনা হোতি… ফস্সো হোতি… সড়াযতনং হোতি… নামৰূপং হোতি… কিংপচ্চযা নামৰূপ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱিঞ্ঞাণে খো সতি নামৰূপং হোতি, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’ন্তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতি, কিংপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতি, নামৰূপপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’’’ন্তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – পচ্চুদাৱত্ততি খো ইদং ৱিঞ্ঞাণং নামৰূপম্হা ন পৰং গচ্ছতি. এত্তাৱতা জাযেথ ৱা জীযেথ ৱা মীযেথ ৱা চৱেথ ৱা উপপজ্জেথ ৱা, যদিদং নামৰূপপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং; ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং; নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং; সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. ‘সমুদযো, সমুদযো’তি খো মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি ঞাণং উদপাদি পঞ্ঞা উদপাদি ৱিজ্জা উদপাদি আলোকো উদপাদি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি, জৰামৰণং ন হোতি; কিস্স নিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো অসতি, জৰামৰণং ন হোতি; জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জাতি ন হোতি…পে… ভৱো ন হোতি… উপাদানং ন হোতি… তণ্হা ন হোতি… ৱেদনা ন হোতি… ফস্সো ন হোতি… সড়াযতনং ন হোতি… নামৰূপং ন হোতি. কিস্স নিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱিঞ্ঞাণে খো অসতি, নামৰূপং ন হোতি; ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’’’তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৱিঞ্ঞাণং ন হোতি; কিস্স নিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো অসতি, ৱিঞ্ঞাণং ন হোতি; নামৰূপনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’’’তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – অধিগতো খো ম্যাযং মগ্গো বোধায যদিদং – নামৰূপনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো; ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো; নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো; সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. ‘নিৰোধো, নিৰোধো’তি খো মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি ঞাণং উদপাদি পঞ্ঞা উদপাদি ৱিজ্জা উদপাদি আলোকো উদপাদি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো অৰঞ্ঞে পৱনে চৰমানো পস্সেয্য পুৰাণং মগ্গং পুৰাণঞ্জসং পুব্বকেহি মনুস্সেহি অনুযাতং. সো তমনুগচ্ছেয্য. তমনুগচ্ছন্তো পস্সেয্য পুৰাণং নগৰং পুৰাণং ৰাজধানিং পুব্বকেহি মনুস্সেহি অজ্ঝাৱুট্ঠং [অজ্ঝাৱুত্থং (সী. স্যা. কং. পী.)] আৰামসম্পন্নং ৱনসম্পন্নং পোক্খৰণীসম্পন্নং উদ্ধাপৱন্তং [উদ্দাপৱন্তং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰমণীযং. অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ৰঞ্ঞো ৱা ৰাজমহামত্তস্স ৱা আৰোচেয্য – ‘যগ্ঘে, ভন্তে, জানেয্যাসি – অহং অদ্দসং অৰঞ্ঞে পৱনে চৰমানো পুৰাণং মগ্গং পুৰাণঞ্জসং পুব্বকেহি মনুস্সেহি অনুযাতং তমনুগচ্ছিং. তমনুগচ্ছন্তো অদ্দসং পুৰাণং নগৰং পুৰাণং ৰাজধানিং পুব্বকেহি মনুস্সেহি অজ্ঝাৱুট্ঠং আৰামসম্পন্নং ৱনসম্পন্নং পোক্খৰণীসম্পন্নং উদ্ধাপৱন্তং ৰমণীযং. তং, ভন্তে, নগৰং মাপেহী’তি. অথ খো সো, ভিক্খৱে, ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা তং নগৰং মাপেয্য. তদস্স নগৰং অপৰেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং আকিণ্ণমনুস্সং ৱুদ্ধিৱেপুল্লপ্পত্তং. এৱমেৱ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, অদ্দসং পুৰাণং মগ্গং পুৰাণঞ্জসং পুব্বকেহি সম্মাসম্বুদ্ধেহি অনুযাতং.
‘‘কতমো চ সো, ভিক্খৱে, পুৰাণমগ্গো পুৰাণঞ্জসো পুব্বকেহি সম্মাসম্বুদ্ধেহি অনুযাতো? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং খো সো, ভিক্খৱে, পুৰাণমগ্গো পুৰাণঞ্জসো পুব্বকেহি সম্মাসম্বুদ্ধেহি অনুযাতো, তমনুগচ্ছিং; তমনুগচ্ছন্তো জৰামৰণং অব্ভঞ্ঞাসিং; জৰামৰণসমুদযং অব্ভঞ্ঞাসিং; জৰামৰণনিৰোধং অব্ভঞ্ঞাসিং; জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং অব্ভঞ্ঞাসিং. তমনুগচ্ছিং; তমনুগচ্ছন্তো জাতিং অব্ভঞ্ঞাসিং…পে… ভৱং অব্ভঞ্ঞাসিং… উপাদানং অব্ভঞ্ঞাসিং… তণ্হং অব্ভঞ্ঞাসিং… ৱেদনং অব্ভঞ্ঞাসিং… ফস্সং অব্ভঞ্ঞাসিং… সড়াযতনং অব্ভঞ্ঞাসিং… নামৰূপং অব্ভঞ্ঞাসিং… ৱিঞ্ঞাণং অব্ভঞ্ঞাসিং. তমনুগচ্ছিং; তমনুগচ্ছন্তো সঙ্খাৰে অব্ভঞ্ঞাসিং; সঙ্খাৰসমুদযং অব্ভঞ্ঞাসিং; সঙ্খাৰনিৰোধং অব্ভঞ্ঞাসিং; সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং অব্ভঞ্ঞাসিং. তদভিঞ্ঞা আচিক্খিং ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. তযিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’’ন্তি. পঞ্চমং.