৩. পুত্তমংসূপমসুত্তং

৬৩. সাৱত্থিযং …পে… ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায. কতমে চত্তাৰো? কবড়ীকাৰো আহাৰো ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৱিঞ্ঞাণং চতুত্থং. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায’’.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, কবড়ীকাৰো আহাৰো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দ্ৱে জাযম্পতিকা [জযম্পতিকা (সী. পী.) টীকা ওলোকেতব্বা] পৰিত্তং সম্বলং আদায কন্তাৰমগ্গং পটিপজ্জেয্যুং. তেসমস্স একপুত্তকো পিযো মনাপো. অথ খো তেসং, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং জাযম্পতিকানং কন্তাৰগতানং যা পৰিত্তা সম্বলমত্তা, সা পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্য. সিযা চ নেসং কন্তাৰাৱসেসো অনতিণ্ণো. অথ খো তেসং, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং জাযম্পতিকানং এৱমস্স – ‘অম্হাকং খো যা পৰিত্তা সম্বলমত্তা সা পৰিক্খীণা পৰিযাদিণ্ণা [পৰিযাদিন্না (স্যা. কং.)]. অত্থি চাযং কন্তাৰাৱসেসো অনিত্তিণ্ণো [অনিত্থিণ্ণো (স্যা. কং.), অনতিণ্ণো (ক.)]. যংনূন মযং ইমং একপুত্তকং পিযং মনাপং ৱধিত্ৱা ৱল্লূৰঞ্চ সোণ্ডিকঞ্চ কৰিত্ৱা পুত্তমংসানি খাদন্তা এৱং তং কন্তাৰাৱসেসং নিত্থৰেয্যাম, মা সব্বেৱ তযো ৱিনস্সিম্হা’তি. অথ খো তে, ভিক্খৱে, দ্ৱে জাযম্পতিকা তং একপুত্তকং পিযং মনাপং ৱধিত্ৱা ৱল্লূৰঞ্চ সোণ্ডিকঞ্চ কৰিত্ৱা পুত্তমংসানি খাদন্তা এৱং তং কন্তাৰাৱসেসং নিত্থৰেয্যুং. তে পুত্তমংসানি চেৱ খাদেয্যুং, উৰে চ পটিপিসেয্যুং – ‘কহং, একপুত্তক, কহং, একপুত্তকা’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তে দৱায ৱা আহাৰং আহাৰেয্যুং, মদায ৱা আহাৰং আহাৰেয্যুং, মণ্ডনায ৱা আহাৰং আহাৰেয্যুং, ৱিভূসনায ৱা আহাৰং আহাৰেয্যু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ননু তে, ভিক্খৱে, যাৱদেৱ কন্তাৰস্স নিত্থৰণত্থায আহাৰং আহাৰেয্যু’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, কবড়ীকাৰো আহাৰো দট্ঠব্বো’’তি ৱদামি. কবড়ীকাৰে, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো পৰিঞ্ঞাতো হোতি. পঞ্চকামগুণিকে ৰাগে পৰিঞ্ঞাতে নত্থি তং সংযোজনং যেন সংযোজনেন সংযুত্তো অৰিযসাৱকো পুন ইমং লোকং আগচ্ছেয্য.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ফস্সাহাৰো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গাৱী নিচ্চম্মা কুট্টং চে [কুড্ডঞ্চে (সী. স্যা. কং. পী.)] নিস্সায তিট্ঠেয্য. যে কুট্টনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. ৰুক্খং চে নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে ৰুক্খনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. উদকং চে নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে উদকনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. আকাসং চে নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে আকাসনিস্সিতা পাণা তে নং খাদেয্যুং. যং যদেৱ হি সা, ভিক্খৱে, গাৱী নিচ্চম্মা নিস্সায তিট্ঠেয্য, যে তন্নিস্সিতা [যে তন্নিস্সিতা তন্নিস্সিতা (সী. স্যা. কং. পী.)] পাণা তে নং খাদেয্যুং. এৱমেৱ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ‘‘ফস্সাহাৰো দট্ঠব্বো’’তি ৱদামি. ফস্সে, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে তিস্সো ৱেদনা পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু ৱেদনাসু পৰিঞ্ঞাতাসু অৰিযসাৱকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযন্তি [উত্তৰিংকৰণীযন্তি (সী. পী.)] ৱদামি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, মনোসঞ্চেতনাহাৰো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অঙ্গাৰকাসু সাধিকপোৰিসা পুণ্ণা অঙ্গাৰানং ৱীতচ্চিকানং ৱীতধূমানং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য জীৱিতুকামো অমৰিতুকামো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো. তমেনং দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা নানাবাহাসু গহেত্ৱা তং অঙ্গাৰকাসুং উপকড্ঢেয্যুং. অথ খো, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স আৰকাৱস্স চেতনা আৰকা পত্থনা আৰকা পণিধি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হি, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স হোতি – ‘ইমং চাহং অঙ্গাৰকাসুং পপতিস্সামি, ততোনিদানং মৰণং ৱা নিগচ্ছামি মৰণমত্তং ৱা দুক্খ’ন্তি. এৱমেৱ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ‘মনোসঞ্চেতনাহাৰো দট্ঠব্বো’তি ৱদামি. মনোসঞ্চেতনায, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে তিস্সো তণ্হা পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু তণ্হাসু পৰিঞ্ঞাতাসু অৰিযসাৱকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযন্তি ৱদামি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰো দট্ঠব্বো? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী, ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. তমেনং ৰাজা এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, ইমং পুৰিসং পুব্বণ্হসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং পুব্বণ্হসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. অথ ৰাজা মজ্ঝন্হিকসমযং এৱং ৱদেয্য – ‘অম্ভো, কথং সো পুৰিসো’তি? ‘তথেৱ, দেৱ, জীৱতী’তি. তমেনং ৰাজা এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, তং পুৰিসং মজ্ঝন্হিকসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং মজ্ঝন্হিকসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. অথ ৰাজা সাযন্হসমযং এৱং ৱদেয্য – ‘অম্ভো, কথং সো পুৰিসো’তি? ‘তথেৱ, দেৱ, জীৱতী’তি. তমেনং ৰাজা এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, তং পুৰিসং সাযন্হসমযং সত্তিসতেন হনথা’তি. তমেনং সাযন্হসমযং সত্তিসতেন হনেয্যুং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো দিৱসং তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথা’’তি? ‘‘একিস্সাপি, ভন্তে, সত্তিযা হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথ; কো পন ৱাদো তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো’’তি! ‘‘এৱমেৱ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰো দট্ঠব্বোতি ৱদামি. ৱিঞ্ঞাণে, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে নামৰূপং পৰিঞ্ঞাতং হোতি, নামৰূপে পৰিঞ্ঞাতে অৰিযসাৱকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযন্তি ৱদামী’’তি. ততিযং.