২. দুতিযঅস্সুতৱাসুত্তং
৬২. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘অস্সুতৱা, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনো ইমস্মিং চাতুমহাভূতিকস্মিং কাযস্মিং নিব্বিন্দেয্যপি ৱিৰজ্জেয্যপি ৱিমুচ্চেয্যপি. তং কিস্স হেতু? দিস্সতি, ভিক্খৱে, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স আচযোপি অপচযোপি আদানম্পি নিক্খেপনম্পি. তস্মা তত্ৰাস্সুতৱা পুথুজ্জনো নিব্বিন্দেয্যপি ৱিৰজ্জেয্যপি ৱিমুচ্চেয্যপি. যঞ্চ খো এতং, ভিক্খৱে, ৱুচ্চতি চিত্তং ইতিপি, মনো ইতিপি, ৱিঞ্ঞাণং ইতিপি, তত্ৰাস্সুতৱা পুথুজ্জনো নালং নিব্বিন্দিতুং নালং ৱিৰজ্জিতুং নালং ৱিমুচ্চিতুং. তং কিস্স হেতু? দীঘৰত্তঞ্হেতং, ভিক্খৱে, অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স অজ্ঝোসিতং মমাযিতং পৰামট্ঠং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি. তস্মা তত্ৰাস্সুতৱা পুথুজ্জনো নালং নিব্বিন্দিতুং নালং ৱিৰজ্জিতুং নালং ৱিমুচ্চিতুং’’.
‘‘ৱৰং, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ইমং চাতুমহাভূতিকং কাযং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, ন ত্ৱেৱ চিত্তং. তং কিস্স হেতু? দিস্সতাযং, ভিক্খৱে, চাতুমহাভূতিকো কাযো একম্পি ৱস্সং তিট্ঠমানো দ্ৱেপি ৱস্সানি তিট্ঠমানো তীণিপি ৱস্সানি তিট্ঠমানো চত্তাৰিপি ৱস্সানি তিট্ঠমানো পঞ্চপি ৱস্সানি তিট্ঠমানো দসপি ৱস্সানি তিট্ঠমানো ৱীসতিপি ৱস্সানি তিট্ঠমানো তিংসম্পি ৱস্সানি তিট্ঠমানো চত্তাৰীসম্পি ৱস্সানি তিট্ঠমানো পঞ্ঞাসম্পি ৱস্সানি তিট্ঠমানো ৱস্সসতম্পি তিট্ঠমানো, ভিয্যোপি তিট্ঠমানো. যঞ্চ খো এতং, ভিক্খৱে, ৱুচ্চতি চিত্তং ইতিপি, মনো ইতিপি, ৱিঞ্ঞাণং ইতিপি, তং ৰত্তিযা চ দিৱসস্স চ অঞ্ঞদেৱ উপ্পজ্জতি অঞ্ঞং নিৰুজ্ঝতি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো পটিচ্চসমুপ্পাদংযেৱ সাধুকং যোনিসো মনসি কৰোতি – ‘ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’তি. সুখৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৱেদনা. তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি. দুক্খৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খৱেদনা. তস্সেৱ দুক্খৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং দুক্খৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না দুক্খৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি. অদুক্খমসুখৱেদনিযং, ভিক্খৱে, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখৱেদনা. তস্সেৱ অদুক্খমসুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং অদুক্খমসুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং কট্ঠানং সঙ্ঘট্টনসমোধানা উস্মা জাযতি তেজো অভিনিব্বত্ততি. তেসংযেৱ দ্ৱিন্নং কট্ঠানং নানাকতৱিনিব্ভোগা [নানাভাৱাৱিনিক্খেপা (সী. পী.) ম. নি. ৩.৩৫৭] যা তজ্জা উস্মা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৱেদনা. তস্সেৱ সুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং সুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি…পে… অদুক্খমসুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখৱেদনা. তস্সেৱ অদুক্খমসুখৱেদনিযস্স ফস্সস্স নিৰোধা যং তজ্জং ৱেদযিতং অদুক্খমসুখৱেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখৱেদনা সা নিৰুজ্ঝতি সা ৱূপসম্মতি.
‘‘এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, ৱেদনাযপি নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞাযপি নিব্বিন্দতি, সঙ্খাৰেসুপি নিব্বিন্দতি, ৱিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি; নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দুতিযং.