১০. সুসিমসুত্তং

৭০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰ-পিণ্ডপাত-সেনাসন-গিলানপ্পচ্চয-ভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰ-পিণ্ডপাত-সেনাসনগিলানপ্পচ্চয-ভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অঞ্ঞতিত্থিযা পন পৰিব্বাজকা অসক্কতা হোন্তি অগৰুকতা অমানিতা অপূজিতা অনপচিতা, ন লাভিনো চীৱৰ-পিণ্ডপাত-সেনাসনগিলানপ্পচ্চয-ভেসজ্জপৰিক্খাৰানং.

তেন খো পন সমযেন সুসিমো [সুসীমো (সী. ক.)] পৰিব্বাজকো ৰাজগহে পটিৱসতি মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং. অথ খো সুসিমস্স পৰিব্বাজকস্স পৰিসা সুসিমং পৰিব্বাজকং এতদৱোচুং – ‘‘এহি ত্ৱং, আৱুসো সুসিম, সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰ. ত্ৱং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা অম্হে ৱাচেয্যাসি [ৱাচেস্সসি (পী. ক.)]. তং মযং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা গিহীনং ভাসিস্সাম. এৱং মযম্পি সক্কতা ভৱিস্সাম গৰুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা লাভিনো চীৱৰ-পিণ্ডপাতসেনাসন-গিলানপ্পচ্চয-ভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো সুসিমো পৰিব্বাজকো সকায পৰিসায পটিস্সুণিত্ৱা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সুসিমো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, আৱুসো আনন্দ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো সুসিমং পৰিব্বাজকং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, সুসিমো পৰিব্বাজকো এৱমাহ – ‘ইচ্ছামহং, আৱুসো আনন্দ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’’ন্তি. ‘‘তেনহানন্দ, সুসিমং পব্বাজেথা’’তি. অলত্থ খো সুসিমো পৰিব্বাজকো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং.

তেন খো পন সমযেন সম্বহুলেহি ভিক্খূহি ভগৱতো সন্তিকে অঞ্ঞা ব্যাকতা হোতি – ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামা’’তি. অস্সোসি খো আযস্মা সুসিমো – ‘‘সম্বহুলেহি কিৰ ভিক্খূহি ভগৱতো সন্তিকে অঞ্ঞা ব্যাকতা – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানামা’’তি. অথ খো আযস্মা সুসিমো যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সুসিমো তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰাযস্মন্তেহি ভগৱতো সন্তিকে অঞ্ঞা ব্যাকতা – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানামা’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি.

‘‘অপি পন [অপি নু (সী. স্যা. কং.) এৱমুপৰিপি] তুম্হে আযস্মন্তো এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোথ – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোথ, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোথ; আৱিভাৱং, তিৰোভাৱং, তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানা গচ্ছথ, সেয্যথাপি আকাসে; পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোথ, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছথ, সেয্যথাপি পথৱিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমথ, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰিমসথ পৰিমজ্জথ, যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’.

‘‘অপি পন তুম্হে আযস্মন্তো এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাথ দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’.

‘‘অপি পন তুম্হে আযস্মন্তো এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাথ – সৰাগং ৱা চিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি পজানাথ; ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ৱীতৰাগং চিত্তন্তি পজানাথ; সদোসং ৱা চিত্তং সদোসং চিত্তন্তি পজানাথ; ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ৱীতদোসং চিত্তন্তি পজানাথ; সমোহং ৱা চিত্তং সমোহং চিত্তন্তি পজানাথ; ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ৱীতমোহং চিত্তন্তি পজানাথ; সংখিত্তং ৱা চিত্তং সংখিত্তং চিত্তন্তি পজানাথ; ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ৱিক্খিত্তং চিত্তন্তি পজানাথ; মহগ্গতং ৱা চিত্তং মহগ্গতং চিত্তন্তি পজানাথ; অমহগ্গতং ৱা চিত্তং অমহগ্গতং চিত্তন্তি পজানাথ; সউত্তৰং ৱা চিত্তং সউত্তৰং চিত্তন্তি পজানাথ; অনুত্তৰং ৱা চিত্তং অনুত্তৰং চিত্তন্তি পজানাথ; সমাহিতং ৱা চিত্তং সমাহিতং চিত্তন্তি পজানাথ; অসমাহিতং ৱা চিত্তং অসমাহিতং চিত্তন্তি পজানাথ; ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাথ; অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং অৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’.

‘‘অপি পন তুম্হে আযস্মন্তো এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰথ, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তাৰীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি, অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’.

‘‘অপি পন তুম্হে আযস্মন্তো এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সথ চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাথ – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না; ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা, অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি, ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সথ চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’.

‘‘অপি পন তুম্হে আযস্মন্তো এৱং জানন্তা এৱং পস্সন্তা যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা, তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’.

‘‘এত্থ দানি আযস্মন্তো ইদঞ্চ ৱেয্যাকৰণং ইমেসঞ্চ ধম্মানং অসমাপত্তি; ইদং নো, আৱুসো, কথ’’ন্তি? ‘‘পঞ্ঞাৱিমুত্তা খো মযং, আৱুসো সুসিমা’’তি.

‘‘ন খ্ৱাহং ইমস্স আযস্মন্তানং সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. সাধু মে আযস্মন্তো তথা ভাসন্তু যথাহং ইমস্স আযস্মন্তানং সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্য’’ন্তি. ‘‘আজানেয্যাসি ৱা ত্ৱং, আৱুসো সুসিম, ন ৱা ত্ৱং আজানেয্যাসি অথ খো পঞ্ঞাৱিমুত্তা ময’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা সুসিমো উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সুসিমো যাৱতকো তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং অহোসি কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি. ‘‘পুব্বে খো, সুসিম, ধম্মট্ঠিতিঞাণং, পচ্ছা নিব্বানে ঞাণ’’ন্তি.

‘‘ন খ্ৱাহং, ভন্তে, ইমস্স ভগৱতা [ভগৱতো (পী.)] সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তথা ভাসতু যথাহং ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্য’’ন্তি. ‘‘আজানেয্যাসি ৱা ত্ৱং, সুসিম, ন ৱা ত্ৱং আজানেয্যাসি, অথ খো ধম্মট্ঠিতিঞাণং পুব্বে, পচ্ছা নিব্বানে ঞাণং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সুসিম, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সঞ্ঞা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে… ‘‘সঙ্খাৰা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তস্মাতিহ, সুসিম, যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৰূপং নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তাতি; এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যা কাচি ৱেদনা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকা ৱা সুখুমা ৱা হীনা ৱা পণীতা ৱা যা দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বা ৱেদনা নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তাতি; এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যা কাচি সঞ্ঞা…পে… যে কেচি সঙ্খাৰা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকা ৱা সুখুমা ৱা হীনা ৱা পণীতা ৱা যে দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বে সঙ্খাৰা নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তাতি; এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যং কিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৱিঞ্ঞাণং নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তাতি; এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং.

‘‘এৱং পস্সং, সুসিম, সুতৱা অৰিযসাৱকো ৰূপস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৱেদনাযপি নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞাযপি নিব্বিন্দতি, সঙ্খাৰেসুপি নিব্বিন্দতি, ৱিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

‘‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’ন্তি, সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘‘ভৱপচ্চযা জাতী’তি, সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’তি, সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’ন্তি, সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হাতি… ফস্সপচ্চযা ৱেদনাতি… সড়াযতনপচ্চযা ফস্সোতি… নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তি… ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপন্তি… সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণন্তি… অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতি, সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘‘জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’তি, সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘‘ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো’তি সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধোতি… তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধোতি… ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধোতি… ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধোতি… সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধোতি… নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধোতি… ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধোতি… সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধোতি… অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধোতি, সুসিম, পস্সসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘অপি পন ত্ৱং, সুসিম, এৱং জানন্তো এৱং পস্সন্তো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোসি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোসি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোসি; আৱিভাৱং, তিৰোভাৱং, তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছসি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোসি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানো গচ্ছসি, সেয্যথাপি পথৱিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমসি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰিমসসি পৰিমজ্জসি, যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেসী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি পন ত্ৱং, সুসিম, এৱং জানন্তো এৱং পস্সন্তো দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণসি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি পন ত্ৱং, সুসিম, এৱং জানন্তো এৱং পস্সন্তো পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাসি – সৰাগং ৱা চিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি পজানাসি…পে… ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাসী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি পন ত্ৱং, সুসিম, এৱং জানন্তো এৱং পস্সন্তো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰসি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰসী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি পন ত্ৱং, সুসিম, এৱং জানন্তো এৱং পস্সন্তো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সসি চৱমানে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাসী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অপি পন ত্ৱং, সুসিম, এৱং জানন্তো এৱং পস্সন্তো যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে, আৰুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰসী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘এত্থ দানি, সুসিম, ইদঞ্চ ৱেয্যাকৰণং ইমেসঞ্চ ধম্মানং অসমাপত্তি, ইদং নো, সুসিম, কথ’’ন্তি?

অথ খো আযস্মা সুসিমো ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, য্ৱাহং এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে ধম্মত্থেনকো পব্বজিতো. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি.

‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, সুসিম, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যো ত্ৱং এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে ধম্মত্থেনকো পব্বজিতো. সেয্যথাপি, সুসিম, চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, দেৱ, চোৰো আগুচাৰী, ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’তি. তমেনং ৰাজা এৱং ৱদেয্য – ‘গচ্ছথ, ভো, ইমং পুৰিসং দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিযায ৰথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খামেত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স সীসং ছিন্দথা’তি. তমেনং ৰঞ্ঞো পুৰিসা দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিযায ৰথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খামেত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স সীসং ছিন্দেয্যুং. তং কিং মঞ্ঞসি, সুসিম, অপি নু সো পুৰিসো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘যং খো সো, সুসিম, পুৰিসো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযেথ [পটিসংৱেদিযেথ ৱা, ন ৱা পটিসংৱেদিযেথ (ক.)]. যা এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে ধম্মত্থেনকস্স পব্বজ্জা, অযং ততো দুক্খৱিপাকতৰা চ কটুকৱিপাকতৰা চ, অপি চ ৱিনিপাতায সংৱত্ততি. যতো চ খো ত্ৱং, সুসিম, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুদ্ধি হেসা, সুসিম, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিঞ্চ [আযতিং (স্যা. কং.)] সংৱৰং আপজ্জতী’’তি. দসমং.

মহাৱগ্গো সত্তমো.

তস্সুদ্দানং –

দ্ৱে অস্সুতৱতা ৱুত্তা, পুত্তমংসেন চাপৰং;

অত্থিৰাগো চ নগৰং, সম্মসং নড়কলাপিযং;

কোসম্বী উপযন্তি চ, দসমো সুসিমেন চাতি [দসমো ৱুত্তো সুসীমেনাতি (সী.)].