২. কড়াৰসুত্তং

৩২. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অথ খো কড়াৰখত্তিযো ভিক্খু যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কড়াৰখত্তিযো ভিক্খু আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘মোড়িযফগ্গুনো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তোতি. ন হি নূন সো আযস্মা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অস্সাসমলত্থাতি. তেন হাযস্মা সাৰিপুত্তো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অস্সাসং পত্তো’’তি?

‘‘ন খ্ৱাহং, আৱুসো, কঙ্খামী’’তি. ‘‘আযতিং, পনাৱুসো’’তি?

‘‘ন খ্ৱাহং, আৱুসো, ৱিচিকিচ্ছামী’’তি.

অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন সাৰিপুত্তং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱং, আৱুসো’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ তযা, সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞা ব্যাকতা – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানামী’’তি? ‘‘ন খো, ভন্তে, এতেহি পদেহি এতেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো [অত্থো চ (স্যা. কং. ক.)] ৱুত্তো’’তি. ‘‘যেন কেনচিপি, সাৰিপুত্ত, পৰিযাযেন কুলপুত্তো অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, অথ খো ব্যাকতং ব্যাকততো দট্ঠব্ব’’ন্তি. ‘‘ননু অহম্পি, ভন্তে, এৱং ৱদামি – ‘ন খো, ভন্তে, এতেহি পদেহি এতেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো ৱুত্তো’’’তি.

‘‘সচে তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কথং জানতা পন তযা, আৱুসো সাৰিপুত্ত, কথং পস্সতা অঞ্ঞা ব্যাকতা – খীণা জাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং কতং কৰণীযং নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি. এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি?

‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কথং জানতা পন তযা, আৱুসো সাৰিপুত্ত, কথং পস্সতা অঞ্ঞা ব্যাকতা – খীণা জাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং কতং কৰণীযং নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি; এৱং পুট্ঠোহং [পুট্ঠো অহং (স্যা. কং.), পুট্ঠাহং (পী. ক.)], ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘যংনিদানা, আৱুসো, জাতি, তস্স নিদানস্স খযা খীণস্মিং খীণাম্হীতি ৱিদিতং. খীণাম্হীতি ৱিদিত্ৱা – খীণাজাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং কতং কৰণীযং নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.

‘‘সচে পন তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘জাতি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা’তি? এৱং পুট্ঠো তং, সাৰিপুত্ত, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘জাতি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘জাতি খো, আৱুসো, ভৱনিদানা ভৱসমুদযা ভৱজাতিকা ভৱপ্পভৱা’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.

‘‘সচে পন তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘ভৱো পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো’তি? এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘ভৱো পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘ভৱো খো, আৱুসো, উপাদাননিদানো উপাদানসমুদযো উপাদানজাতিকো উপাদানপ্পভৱো’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.

‘‘সচে পন তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘উপাদানং পনাৱুসো…পে… সচে পন তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং – তণ্হা পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা’তি? এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – তণ্হা পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘তণ্হা খো, আৱুসো, ৱেদনানিদানা ৱেদনাসমুদযা ৱেদনাজাতিকা ৱেদনাপভৱা’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.

‘‘সচে পন তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কথং জানতো পন তে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, কথং পস্সতো যা ৱেদনাসু নন্দী সা ন উপট্ঠাসী’তি. এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কথং জানতো পন তে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, কথং পস্সতো যা ৱেদনাসু নন্দী সা ন উপট্ঠাসী’তি এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘তিস্সো খো ইমা, আৱুসো, ৱেদনা. কতমা তিস্সো? সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা. ইমা খো, আৱুসো, তিস্সো ৱেদনা অনিচ্চা. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি ৱিদিতং [ৱিদিতা (টীকা)], যা ৱেদনাসু নন্দী সা ন উপট্ঠাসী’তি. এৱং, পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত. অযম্পি খো, সাৰিপুত্ত, পৰিযাযো, এতস্সেৱ অত্থস্স সংখিত্তেন ৱেয্যাকৰণায – ‘যং কিঞ্চি ৱেদযিতং তং দুক্খস্মি’’’ন্তি.

‘‘সচে পন তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কথং ৱিমোক্খা পন তযা, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞা ব্যাকতা – খীণা জাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং কতং কৰণীযং নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি? এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কথং ৱিমোক্খা পন তযা, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞা ব্যাকতা – খীণা জাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং কতং কৰণীযং নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘অজ্ঝত্তং ৱিমোক্খা খ্ৱাহং, আৱুসো, সব্বুপাদানক্খযা তথা সতো ৱিহৰামি যথা সতং ৱিহৰন্তং আসৱা নানুস্সৱন্তি, অত্তানঞ্চ নাৱজানামী’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত. অযম্পি খো সাৰিপুত্ত, পৰিযাযো এতস্সেৱ অত্থস্স সংখিত্তেন ৱেয্যাকৰণায – যে আসৱা সমণেন ৱুত্তা তেস্ৱাহং ন কঙ্খামি, তে মে পহীনাতি ন ৱিচিকিচ্ছামী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱা সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতং মং, আৱুসো, ভগৱা পঠমং পঞ্হং অপুচ্ছি, তস্স মে অহোসি দন্ধাযিতত্তং. যতো চ খো মে, আৱুসো, ভগৱা পঠমং পঞ্হং অনুমোদি, তস্স ময্হং, আৱুসো, এতদহোসি – দিৱসং চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, দিৱসম্পাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি. ৰত্তিং চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, ৰত্তিম্পাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি. ৰত্তিন্দিৱং [ৰত্তিদিৱং (ক.)] চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, ৰত্তিন্দিৱম্পাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি. দ্ৱে ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য…পে… দ্ৱে ৰত্তিন্দিৱানিপাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং…পে… তীণি ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য…পে… তীণি ৰত্তিন্দিৱানিপাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং…পে… চত্তাৰি ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য…পে… চত্তাৰি ৰত্তিন্দিৱানিপাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং…পে… পঞ্চ ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য…পে… পঞ্চ ৰত্তিন্দিৱানিপাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং…পে… ছ ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য…পে… ছ ৰত্তিন্দিৱানিপাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং…পে… সত্ত ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, সত্ত ৰত্তিন্দিৱানিপাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহী’’তি.

অথ খো কড়াৰখত্তিযো ভিক্খু উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কড়াৰখত্তিযো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মতা, ভন্তে, সাৰিপুত্তেন সীহনাদো নদিতো – পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতং মং, আৱুসো, ভগৱা পঠমং পঞ্হং অপুচ্ছি, তস্স মে অহোসি দন্ধাযিতত্তং. যতো চ খো মে, আৱুসো, ভগৱা পঠমং পঞ্হং অনুমোদি, তস্স ময্হং, আৱুসো, এতদহোসি – দিৱসং চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, দিৱসম্পাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি; ৰত্তিং চেপি…পে… ৰত্তিন্দিৱং চেপি মং ভগৱা…পে… দ্ৱে ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা…পে… তীণি… চত্তাৰি… পঞ্চ… ছ… সত্ত ৰত্তিন্দিৱানি চেপি মং ভগৱা এতমত্থং পুচ্ছেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, সত্ত ৰত্তিন্দিৱানিপাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহী’’তি.

‘‘সা হি, ভিক্খু, সাৰিপুত্তস্স ধম্মধাতু সুপ্পটিৱিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা দিৱসং চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, দিৱসম্পি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি. ৰত্তিং চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, ৰত্তিম্পি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য…পে… ৰত্তিন্দিৱং চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং, ৰত্তিন্দিৱম্পি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য… দ্ৱে ৰত্তিন্দিৱানি চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং, দ্ৱে ৰত্তিন্দিৱানিপি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য… তীণি ৰত্তিন্দিৱানি চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং, তীণি ৰত্তিন্দিৱানিপি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য… চত্তাৰি ৰত্তিন্দিৱানি চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং, চত্তাৰি ৰত্তিন্দিৱানিপি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য… পঞ্চ ৰত্তিন্দিৱানি চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং, পঞ্চ ৰত্তিন্দিৱানিপি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য… ছ ৰত্তিন্দিৱানি চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং, ছ ৰত্তিন্দিৱানিপি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য… সত্ত ৰত্তিন্দিৱানি চেপাহং সাৰিপুত্তং এতমত্থং পুচ্ছেয্যং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহি, সত্ত ৰত্তিন্দিৱানিপি মে সাৰিপুত্তো এতমত্থং ব্যাকৰেয্য অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদেহি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পৰিযাযেহী’’তি. দুতিযং.