৩. উপনিসসুত্তং
২৩. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামি, নো অজানতো নো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জানতো কিং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি? ইতি ৰূপং ইতি ৰূপস্স সমুদযো ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৱেদনা…পে… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খাৰা… ইতি ৱিঞ্ঞাণং ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, জানতো এৱং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি’’.
‘‘যম্পিস্স তং, ভিক্খৱে, খযস্মিং খযেঞ্ঞাণং, তম্পি সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, খযেঞাণস্স উপনিসা? ‘ৱিমুত্তী’তিস্স ৱচনীযং. ৱিমুত্তিম্পাহং [ৱিমুত্তিম্পহং (সী. স্যা. কং.)], ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, ৱিমুত্তিযা উপনিসা? ‘ৱিৰাগো’তিস্স ৱচনীযং. ৱিৰাগম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, ৱিৰাগস্স উপনিসা? ‘নিব্বিদা’তিস্স ৱচনীযং. নিব্বিদম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, নিব্বিদায উপনিসা? ‘যথাভূতঞাণদস্সন’ন্তিস্স ৱচনীযং. যথাভূতঞাণদস্সনম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, যথাভূতঞাণদস্সনস্স উপনিসা? ‘সমাধী’তিস্স ৱচনীযং. সমাধিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৱে, সমাধিস্স উপনিসা? ‘সুখ’ন্তিস্স ৱচনীযং. সুখম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, সুখস্স উপনিসা? ‘পস্সদ্ধী’তিস্স ৱচনীযং. পস্সদ্ধিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, পস্সদ্ধিযা উপনিসা? ‘পীতী’তিস্স ৱচনীযং. পীতিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, পীতিযা উপনিসা? ‘পামোজ্জ’ন্তিস্স ৱচনীযং. পামোজ্জম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, পামোজ্জস্স উপনিসা? ‘সদ্ধা’তিস্স ৱচনীযং. সদ্ধম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৱে, সদ্ধায উপনিসা? ‘দুক্খ’ন্তিস্স ৱচনীযং. দুক্খম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, দুক্খস্স উপনিসা? ‘জাতী’তিস্স ৱচনীযং. জাতিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, জাতিযা উপনিসা? ‘ভৱো’তিস্স ৱচনীযং. ভৱম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, ভৱস্স উপনিসা? ‘উপাদান’ন্তিস্স ৱচনীযং. উপাদানম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, উপাদানস্স উপনিসা? ‘তণ্হা’তিস্স ৱচনীযং. তণ্হম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৱে, তণ্হায উপনিসা? ‘ৱেদনা’তিস্স ৱচনীযং…পে… ‘ফস্সো’তিস্স ৱচনীযং… ‘সড়াযতন’ন্তিস্স ৱচনীযং… ‘নামৰূপ’ন্তিস্স ৱচনীযং… ‘ৱিঞ্ঞাণ’ন্তিস্স ৱচনীযং… ‘সঙ্খাৰা’তিস্স ৱচনীযং. সঙ্খাৰেপাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসে ৱদামি, নো অনুপনিসে. কা চ, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰানং উপনিসা? ‘অৱিজ্জা’তিস্স ৱচনীযং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জূপনিসা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰূপনিসং ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণূপনিসং নামৰূপং, নামৰূপূপনিসং সড়াযতনং, সড়াযতনূপনিসো ফস্সো, ফস্সূপনিসা ৱেদনা, ৱেদনূপনিসা তণ্হা, তণ্হূপনিসং উপাদানং, উপাদানূপনিসো ভৱো, ভৱূপনিসা জাতি, জাতূপনিসং দুক্খং, দুক্খূপনিসা সদ্ধা, সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, পামোজ্জূপনিসা পীতি, পীতূপনিসা পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধূপনিসং সুখং, সুখূপনিসো সমাধি, সমাধূপনিসং যথাভূতঞাণদস্সনং, যথাভূতঞাণদস্সনূপনিসা নিব্বিদা, নিব্বিদূপনিসো ৱিৰাগো, ৱিৰাগূপনিসা ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তূপনিসং খযেঞাণং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপৰিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৱত্তমানং পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰেতি. পব্বতকন্দৰপদৰসাখাপৰিপূৰা কুসোব্ভে [কুস্সুব্ভে (সী. স্যা. কং.), কুসুব্ভে (পী.) ণ্ৱাদি ১২৯ সুত্তং ওলোকেতব্বং] পৰিপূৰেন্তি. কুসোব্ভা পৰিপূৰা মহাসোব্ভে পৰিপূৰেন্তি. মহাসোব্ভা পৰিপূৰা কুন্নদিযো পৰিপূৰেন্তি. কুন্নদিযো পৰিপূৰা মহানদিযো পৰিপূৰেন্তি. মহানদিযো পৰিপূৰা মহাসমুদ্দং পৰিপূৰেন্তি.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জূপনিসা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰূপনিসং ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণূপনিসং নামৰূপং, নামৰূপূপনিসং সড়াযতনং, সড়াযতনূপনিসো ফস্সো, ফস্সূপনিসা ৱেদনা, ৱেদনূপনিসা তণ্হা, তণ্হূপনিসং উপাদানং, উপাদানূপনিসো ভৱো, ভৱূপনিসা জাতি, জাতূপনিসং দুক্খং, দুক্খূপনিসা সদ্ধা, সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, পামোজ্জূপনিসা পীতি, পীতূপনিসা পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধূপনিসং সুখং, সুখূপনিসো সমাধি, সমাধূপনিসং যথাভূতঞাণদস্সনং, যথাভূতঞাণদস্সনূপনিসা নিব্বিদা, নিব্বিদূপনিসো ৱিৰাগো, ৱিৰাগূপনিসা ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তূপনিসং খযেঞাণ’’ন্তি. ততিযং.