৩. দসবলৱগ্গো
১. দসবলসুত্তং
২১. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘দসবলসমন্নাগতো, ভিক্খৱে, তথাগতো চতূহি চ ৱেসাৰজ্জেহি সমন্নাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি – ইতি ৰূপং ইতি ৰূপস্স সমুদযো ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৱেদনা ইতি ৱেদনায সমুদযো ইতি ৱেদনায অত্থঙ্গমো, ইতি সঞ্ঞা ইতি সঞ্ঞায সমুদযো ইতি সঞ্ঞায অত্থঙ্গমো, ইতি সঙ্খাৰা ইতি সঙ্খাৰানং সমুদযো ইতি সঙ্খাৰানং অত্থঙ্গমো, ইতি ৱিঞ্ঞাণং ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো. ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি. ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি. যদিদং অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি. পঠমং.
২. দুতিযদসবলসুত্তং
২২. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘দসবলসমন্নাগতো, ভিক্খৱে, তথাগতো চতূহি চ ৱেসাৰজ্জেহি সমন্নাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেত্তি – ‘ইতি ৰূপং ইতি ৰূপস্স সমুদযো ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৱেদনা ইতি ৱেদনায সমুদযো ইতি ৱেদনায অত্থঙ্গমো, ইতি সঞ্ঞা ইতি সঞ্ঞায সমুদযো ইতি সঞ্ঞায অত্থঙ্গমো, ইতি সঙ্খাৰা ইতি সঙ্খাৰানং সমুদযো ইতি সঙ্খাৰানং অত্থঙ্গমো, ইতি ৱিঞ্ঞাণং ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো. ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি. যদিদং অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো; সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি’’’.
‘‘এৱং স্ৱাক্খাতো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো উত্তানো ৱিৱটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৱং স্ৱাক্খাতে খো, ভিক্খৱে, মযা ধম্মে উত্তানে ৱিৱটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে অলমেৱ সদ্ধাপব্বজিতেন কুলপুত্তেন ৱীৰিযং আৰভিতুং – ‘কামং তচো চ ন্হাৰু [নহাৰু (সী. স্যা. কং. পী.)] চ অট্ঠি চ অৱসিস্সতু, সৰীৰে উপসুস্সতু [অৱসুস্সতু ম. নি. ২.১৮৪] মংসলোহিতং. যং তং পুৰিসথামেন পুৰিসৱীৰিযেন পুৰিসপৰক্কমেন পত্তব্বং, ন তং অপাপুণিত্ৱা ৱীৰিযস্স সণ্ঠানং ভৱিস্সতী’’’তি.
‘‘দুক্খং, ভিক্খৱে, কুসীতো ৱিহৰতি ৱোকিণ্ণো পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহি, মহন্তঞ্চ সদত্থং পৰিহাপেতি. আৰদ্ধৱীৰিযো চ খো, ভিক্খৱে, সুখং ৱিহৰতি পৱিৱিত্তো পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহি, মহন্তঞ্চ সদত্থং পৰিপূৰেতি. ন, ভিক্খৱে, হীনেন অগ্গস্স পত্তি হোতি. অগ্গেন চ খো, ভিক্খৱে, অগ্গস্স পত্তি হোতি. মণ্ডপেয্যমিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং, সত্থা সম্মুখীভূতো. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযং আৰভথ অপ্পত্তস্স পত্তিযা, অনধিগতস্স অধিগমায, অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ‘এৱং নো অযং অম্হাকং পব্বজ্জা অৱঞ্ঝা ভৱিস্সতি সফলা সউদ্ৰযা. যেসঞ্চ [যেসং (সী. স্যা. কং.), যেসং হি (পী. ক.)] মযং পৰিভুঞ্জাম চীৱৰ-পিণ্ডপাতসেনাসন-গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং তেসং তে কাৰা অম্হেসু মহপ্ফলা ভৱিস্সন্তি মহানিসংসা’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং. অত্তত্থং ৱা হি, ভিক্খৱে, সম্পস্সমানেন অলমেৱ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; পৰত্থং ৱা হি, ভিক্খৱে, সম্পস্সমানেন অলমেৱ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; উভযত্থং ৱা হি, ভিক্খৱে, সম্পস্সমানেন অলমেৱ অপ্পমাদেন সম্পাদেতু’’ন্তি. দুতিযং.
৩. উপনিসসুত্তং
২৩. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামি, নো অজানতো নো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জানতো কিং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি? ইতি ৰূপং ইতি ৰূপস্স সমুদযো ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৱেদনা…পে… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খাৰা… ইতি ৱিঞ্ঞাণং ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, জানতো এৱং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি’’.
‘‘যম্পিস্স তং, ভিক্খৱে, খযস্মিং খযেঞ্ঞাণং, তম্পি সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, খযেঞাণস্স উপনিসা? ‘ৱিমুত্তী’তিস্স ৱচনীযং. ৱিমুত্তিম্পাহং [ৱিমুত্তিম্পহং (সী. স্যা. কং.)], ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, ৱিমুত্তিযা উপনিসা? ‘ৱিৰাগো’তিস্স ৱচনীযং. ৱিৰাগম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, ৱিৰাগস্স উপনিসা? ‘নিব্বিদা’তিস্স ৱচনীযং. নিব্বিদম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, নিব্বিদায উপনিসা? ‘যথাভূতঞাণদস্সন’ন্তিস্স ৱচনীযং. যথাভূতঞাণদস্সনম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, যথাভূতঞাণদস্সনস্স উপনিসা? ‘সমাধী’তিস্স ৱচনীযং. সমাধিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৱে, সমাধিস্স উপনিসা? ‘সুখ’ন্তিস্স ৱচনীযং. সুখম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, সুখস্স উপনিসা? ‘পস্সদ্ধী’তিস্স ৱচনীযং. পস্সদ্ধিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, পস্সদ্ধিযা উপনিসা? ‘পীতী’তিস্স ৱচনীযং. পীতিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, পীতিযা উপনিসা? ‘পামোজ্জ’ন্তিস্স ৱচনীযং. পামোজ্জম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, পামোজ্জস্স উপনিসা? ‘সদ্ধা’তিস্স ৱচনীযং. সদ্ধম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৱে, সদ্ধায উপনিসা? ‘দুক্খ’ন্তিস্স ৱচনীযং. দুক্খম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, দুক্খস্স উপনিসা? ‘জাতী’তিস্স ৱচনীযং. জাতিম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, জাতিযা উপনিসা? ‘ভৱো’তিস্স ৱচনীযং. ভৱম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, ভৱস্স উপনিসা? ‘উপাদান’ন্তিস্স ৱচনীযং. উপাদানম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং. কা চ, ভিক্খৱে, উপাদানস্স উপনিসা? ‘তণ্হা’তিস্স ৱচনীযং. তণ্হম্পাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামি, নো অনুপনিসং.
‘‘কা চ, ভিক্খৱে, তণ্হায উপনিসা? ‘ৱেদনা’তিস্স ৱচনীযং…পে… ‘ফস্সো’তিস্স ৱচনীযং… ‘সড়াযতন’ন্তিস্স ৱচনীযং… ‘নামৰূপ’ন্তিস্স ৱচনীযং… ‘ৱিঞ্ঞাণ’ন্তিস্স ৱচনীযং… ‘সঙ্খাৰা’তিস্স ৱচনীযং. সঙ্খাৰেপাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসে ৱদামি, নো অনুপনিসে. কা চ, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰানং উপনিসা? ‘অৱিজ্জা’তিস্স ৱচনীযং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জূপনিসা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰূপনিসং ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণূপনিসং নামৰূপং, নামৰূপূপনিসং সড়াযতনং, সড়াযতনূপনিসো ফস্সো, ফস্সূপনিসা ৱেদনা, ৱেদনূপনিসা তণ্হা, তণ্হূপনিসং উপাদানং, উপাদানূপনিসো ভৱো, ভৱূপনিসা জাতি, জাতূপনিসং দুক্খং, দুক্খূপনিসা সদ্ধা, সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, পামোজ্জূপনিসা পীতি, পীতূপনিসা পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধূপনিসং সুখং, সুখূপনিসো সমাধি, সমাধূপনিসং যথাভূতঞাণদস্সনং, যথাভূতঞাণদস্সনূপনিসা নিব্বিদা, নিব্বিদূপনিসো ৱিৰাগো, ৱিৰাগূপনিসা ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তূপনিসং খযেঞাণং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপৰিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৱত্তমানং পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰেতি. পব্বতকন্দৰপদৰসাখাপৰিপূৰা কুসোব্ভে [কুস্সুব্ভে (সী. স্যা. কং.), কুসুব্ভে (পী.) ণ্ৱাদি ১২৯ সুত্তং ওলোকেতব্বং] পৰিপূৰেন্তি. কুসোব্ভা পৰিপূৰা মহাসোব্ভে পৰিপূৰেন্তি. মহাসোব্ভা পৰিপূৰা কুন্নদিযো পৰিপূৰেন্তি. কুন্নদিযো পৰিপূৰা মহানদিযো পৰিপূৰেন্তি. মহানদিযো পৰিপূৰা মহাসমুদ্দং পৰিপূৰেন্তি.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জূপনিসা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰূপনিসং ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণূপনিসং নামৰূপং, নামৰূপূপনিসং সড়াযতনং, সড়াযতনূপনিসো ফস্সো, ফস্সূপনিসা ৱেদনা, ৱেদনূপনিসা তণ্হা, তণ্হূপনিসং উপাদানং, উপাদানূপনিসো ভৱো, ভৱূপনিসা জাতি, জাতূপনিসং দুক্খং, দুক্খূপনিসা সদ্ধা, সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, পামোজ্জূপনিসা পীতি, পীতূপনিসা পস্সদ্ধি, পস্সদ্ধূপনিসং সুখং, সুখূপনিসো সমাধি, সমাধূপনিসং যথাভূতঞাণদস্সনং, যথাভূতঞাণদস্সনূপনিসা নিব্বিদা, নিব্বিদূপনিসো ৱিৰাগো, ৱিৰাগূপনিসা ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তূপনিসং খযেঞাণ’’ন্তি. ততিযং.
৪. অঞ্ঞতিত্থিযসুত্তং
২৪. ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিতুং. যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং –
‘‘সন্তাৱুসো, সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা পৰংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. ইধ, পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, সমণো গোতমো কিংৱাদী কিমক্খাযী? কথং ব্যাকৰমানা চ মযং ৱুত্তৱাদিনো চেৱ সমণস্স গোতমস্স অস্সাম, ন চ সমণং গোতমং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্যাম, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্যাম, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো [ৱাদানুৱাদো (ক.) দী. নি. ১.৩৮১] গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্যা’’তি?
‘‘পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, আৱুসো, দুক্খং ৱুত্তং ভগৱতা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ ভগৱতো অস্স, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্য.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা পৰংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা পৰংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি.
অস্সোসি খো আযস্মা আনন্দো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং. অথ খো আযস্মা আনন্দো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৱতকো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং অহোসি কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.
‘‘সাধু সাধু, আনন্দ, যথা তং সাৰিপুত্তো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্য. পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, আনন্দ, দুক্খং ৱুত্তং মযা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ মে অস্স, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্য.
‘‘তত্ৰানন্দ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰানন্দ, যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
‘‘একমিদাহং, আনন্দ, সমযং ইধেৱ ৰাজগহে ৱিহৰামি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খ্ৱাহং, আনন্দ, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘অতিপ্পগো খো তাৱ ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিতুং. যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’’ন্তি.
‘‘অথ খ্ৱাহং, আনন্দ, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নং খো মং, আনন্দ, তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং –
‘সন্তাৱুসো গোতম, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো গোতম, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা পৰংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তাৱুসো গোতম, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো গোতম, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. ইধ নো আযস্মা গোতমো কিংৱাদী কিমক্খাযী? কথং ব্যাকৰমানা চ মযং ৱুত্তৱাদিনো চেৱ আযস্মতো গোতমস্স অস্সাম, ন চ আযস্মন্তং গোতমং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্যাম, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্যাম, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্যা’’’তি?
‘‘এৱং ৱুত্তাহং, আনন্দ, তে অঞ্ঞতিত্থিযে পৰিব্বাজকে এতদৱোচং – ‘পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, আৱুসো, দুক্খং ৱুত্তং মযা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ মে অস্স, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্যা’’’তি.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং ভন্তে, অব্ভুতং ভন্তে! যত্ৰ হি নাম একেন পদেন সব্বো অত্থো ৱুত্তো ভৱিস্সতি. সিযা নু খো, ভন্তে, এসেৱত্থো ৱিত্থাৰেন ৱুচ্চমানো গম্ভীৰো চেৱ অস্স গম্ভীৰাৱভাসো চা’’তি?
‘‘তেন হানন্দ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিভাতূ’’তি. ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘জৰামৰণং, আৱুসো আনন্দ, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৱ’ন্তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘জৰামৰণং খো, আৱুসো, জাতিনিদানং জাতিসমুদযং জাতিজাতিকং জাতিপভৱ’ন্তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং.
‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘জাতি পনাৱুসো আনন্দ, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৱা’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘জাতি খো, আৱুসো, ভৱনিদানা ভৱসমুদযা ভৱজাতিকা ভৱপ্পভৱা’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং.
‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘ভৱো পনাৱুসো আনন্দ, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘ভৱো খো, আৱুসো, উপাদাননিদানো উপাদানসমুদযো উপাদানজাতিকো উপাদানপ্পভৱো’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং.
‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – উপাদানং পনাৱুসো…পে… তণ্হা পনাৱুসো…পে… ৱেদনা পনাৱুসো…পে… সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘ফস্সো পনাৱুসো আনন্দ, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৱো’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘ফস্সো খো, আৱুসো, সড়াযতননিদানো সড়াযতনসমুদযো সড়াযতনজাতিকো সড়াযতনপ্পভৱো’তি. ‘ছন্নংত্ৱেৱ, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা ফস্সনিৰোধো; ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো; ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো; তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো; ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. ভূমিজসুত্তং
২৫. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মা ভূমিজো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভূমিজো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –
‘‘সন্তাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা পৰংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. ইধ নো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভগৱা কিংৱাদী কিমক্খাযী, কথং ব্যাকৰমানা চ মযং ৱুত্তৱাদিনো চেৱ ভগৱতো অস্সাম, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্যাম, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্যাম, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্যা’’তি?
‘‘পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, আৱুসো, সুখদুক্খং ৱুত্তং ভগৱতা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ ভগৱতো অস্স, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্য.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰাৱুসো, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে…পে. … যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি.
অস্সোসি খো আযস্মা আনন্দো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স আযস্মতা ভূমিজেন সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৱতকো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স আযস্মতা ভূমিজেন সদ্ধিং অহোসি কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.
‘‘সাধু সাধু, আনন্দ, যথা তং সাৰিপুত্তো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্য. পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, আনন্দ, সুখদুক্খং ৱুত্তং মযা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ মে অস্স, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্য.
‘‘তত্ৰানন্দ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰানন্দ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা সযংকতং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণাকম্মৱাদা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
‘‘কাযে ৱা হানন্দ, সতি কাযসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. ৱাচায ৱা হানন্দ, সতি ৱচীসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. মনে ৱা হানন্দ, সতি মনোসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং অৱিজ্জাপচ্চযা চ.
‘‘সামং ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স [যংপচ্চযায (স্যা. কং.), যংপচ্চযা যং (ক.)] তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. পৰে ৱা তং [পৰে ৱাস্স তং (সী. পী.), পৰে ৱাযতং (স্যা. কং.)], আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. অসম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.
‘‘সামং ৱা তং, আনন্দ, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. পৰে ৱা তং, আনন্দ, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সম্পজানো ৱা তং, আনন্দ…পে… অসম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.
‘‘সামং ৱা তং, আনন্দ, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. পৰে ৱা তং, আনন্দ, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সম্পজানো ৱা তং, আনন্দ…পে… অসম্পজানো ৱা তং, আনন্দ, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.
‘‘ইমেসু, আনন্দ, ধম্মেসু অৱিজ্জা অনুপতিতা. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ, আনন্দ, অসেসৱিৰাগনিৰোধা সো কাযো ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সা ৱাচা ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সো মনো ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. খেত্তং তং ন হোতি…পে… ৱত্থু তং ন হোতি…পে… আযতনং তং ন হোতি…পে… অধিকৰণং তং ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. উপৱাণসুত্তং
২৬. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মা উপৱাণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপৱাণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘সন্তি, ভন্তে, একে সমণব্ৰাহ্মণা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পন, ভন্তে, একে সমণব্ৰাহ্মণা পৰংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পন, ভন্তে, একে সমণব্ৰাহ্মণা সযংকতঞ্চ পৰংকতঞ্চ দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. সন্তি পন, ভন্তে, একে সমণব্ৰাহ্মণা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি. ইধ নো, ভন্তে, ভগৱা কিংৱাদী কিমক্খাযী কথং ব্যাকৰমানা চ মযং ৱুত্তৱাদিনো চেৱ ভগৱতো অস্সাম, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্যাম, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্যাম, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্যা’’তি?
‘‘পটিচ্চসমুপ্পন্নং খো, উপৱাণ, দুক্খং ৱুত্তং মযা. কিং পটিচ্চ? ফস্সং পটিচ্চ. ইতি ৱদং ৱুত্তৱাদী চেৱ মে অস্স, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খেয্য, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্য, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছেয্য.
‘‘তত্ৰ, উপৱাণ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তদপি ফস্সপচ্চযা. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি তদপি ফস্সপচ্চযা.
‘‘তত্ৰ, উপৱাণ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা সযংকতং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যেপি তে…পে… যেপি তে…পে… যেপি তে সমণব্ৰাহ্মণা অসযংকাৰং অপৰংকাৰং অধিচ্চসমুপ্পন্নং দুক্খং পঞ্ঞপেন্তি, তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সা পটিসংৱেদিস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. পচ্চযসুত্তং
২৭. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, জৰামৰণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো – অযং ৱুচ্চতি জৰা. যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালকিৰিযা খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো; ইদং ৱুচ্চতি মৰণং. ইতি অযঞ্চ জৰা ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, জৰামৰণং. জাতিসমুদযা জৰামৰণসমুদযো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো জৰামৰণনিৰোধগামিনী পটিপদা. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, জাতি…পে… কতমো চ, ভিক্খৱে, ভৱো… কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপাদানং… কতমা চ, ভিক্খৱে, তণ্হা… কতমা চ, ভিক্খৱে, ৱেদনা… কতমো চ, ভিক্খৱে, ফস্সো… কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সড়াযতনং… কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, নামৰূপং… কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং…?
‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা? তযোমে, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা – কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা. অৱিজ্জাসমুদযা সঙ্খাৰসমুদযো; অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সঙ্খাৰনিৰোধগামিনী পটিপদা. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো এৱং পচ্চযং পজানাতি, এৱং পচ্চযসমুদযং পজানাতি, এৱং পচ্চযনিৰোধং পজানাতি, এৱং পচ্চযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো দিট্ঠিসম্পন্নো ইতিপি, দস্সনসম্পন্নো ইতিপি, আগতো ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, পস্সতি ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, সেক্খেন ঞাণেন সমন্নাগতো ইতিপি, সেক্খায ৱিজ্জায সমন্নাগতো ইতিপি, ধম্মসোতং সমাপন্নো ইতিপি, অৰিযো নিব্বেধিকপঞ্ঞো ইতিপি, অমতদ্ৱাৰং আহচ্চ তিট্ঠতি ইতিপী’’তি. সত্তমং.
৮. ভিক্খুসুত্তং
২৮. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘তত্ৰ খো…পে… ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জৰামৰণং পজানাতি, জৰামৰণসমুদযং পজানাতি, জৰামৰণনিৰোধং পজানাতি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, জাতিং পজানাতি…পে… ভৱং পজানাতি… উপাদানং পজানাতি… তণ্হং পজানাতি… ৱেদনং পজানাতি… ফস্সং পজানাতি… সড়াযতনং পজানাতি… নামৰূপং পজানাতি… ৱিঞ্ঞাণং পজানাতি… সঙ্খাৰে পজানাতি, সঙ্খাৰসমুদযং পজানাতি, সঙ্খাৰনিৰোধং পজানাতি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, জৰামৰণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো – অযং ৱুচ্চতি জৰা. যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালকিৰিযা খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো; ইদং ৱুচ্চতি মৰণং. ইতি অযং চ জৰা ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, জৰামৰণং. জাতিসমুদযা জৰামৰণসমুদযো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো জৰামৰণনিৰোধগামিনী পটিপদা. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, জাতি…পে… কতমো চ, ভিক্খৱে, ভৱো… কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, উপাদানং… ৱেদনা… ফস্সো… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং….
‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা? তযোমে, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা – কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা. অৱিজ্জাসমুদযা সঙ্খাৰসমুদযো; অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সঙ্খাৰনিৰোধগামিনী পটিপদা. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং জৰামৰণং পজানাতি, এৱং জৰামৰণসমুদযং পজানাতি, এৱং জৰামৰণনিৰোধং পজানাতি, এৱং জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, এৱং জাতিং পজানাতি…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং … সঙ্খাৰে… সঙ্খাৰসমুদযং… সঙ্খাৰনিৰোধং… এৱং সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু দিট্ঠিসম্পন্নো ইতিপি, দস্সনসম্পন্নো ইতিপি, আগতো ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, পস্সতি ইমং সদ্ধম্মং ইতিপি, সেক্খেন ঞাণেন সমন্নাগতো ইতিপি, সেক্খায ৱিজ্জায সমন্নাগতো ইতিপি, ধম্মসোতং সমাপন্নো ইতিপি, অৰিযো নিব্বেধিকপঞ্ঞো ইতিপি, অমতদ্ৱাৰং আহচ্চ তিট্ঠতি ইতিপী’’তি. অট্ঠমং.
৯. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তং
২৯. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘তত্ৰ খো…পে… যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা জৰামৰণং ন পৰিজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং ন পৰিজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং ন পৰিজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং ন পৰিজানন্তি, জাতিং ন পৰিজানন্তি…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে… সঙ্খাৰসমুদযং… সঙ্খাৰনিৰোধং… সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং ন পৰিজানন্তি. ন মেতে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা. ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি’’.
‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা জৰামৰণং পৰিজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং পৰিজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং পৰিজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পৰিজানন্তি, জাতিং পৰিজানন্তি…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে পৰিজানন্তি, সঙ্খাৰসমুদযং পৰিজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধং পৰিজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পৰিজানন্তি. তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা. তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. নৱমং.
১০. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং
৩০. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘তত্ৰ খো…পে… যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা জৰামৰণং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং নপ্পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি তে ৱত জৰামৰণং সমতিক্কম্ম ঠস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. জাতিং নপ্পজানন্তি…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰসমুদযং নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধং নপ্পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি তে ৱত সঙ্খাৰে সমতিক্কম্ম ঠস্সন্তীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’’.
‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা জৰামৰণং পজানন্তি, জৰামৰণসমুদযং পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধং পজানন্তি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি তে ৱত জৰামৰণং সমতিক্কম্ম ঠস্সন্তীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. জাতিং পজানন্তি…পে… ভৱং… উপাদানং… তণ্হং… ৱেদনং… ফস্সং… সড়াযতনং… নামৰূপং… ৱিঞ্ঞাণং… সঙ্খাৰে পজানন্তি, সঙ্খাৰসমুদযং পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধং পজানন্তি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি. তে ৱত সঙ্খাৰে সমতিক্কম্ম ঠস্সন্তীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি. দসমং.
দসবলৱগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
দ্ৱে দসবলা উপনিসা চ, অঞ্ঞতিত্থিযভূমিজো;
উপৱাণো পচ্চযো ভিক্খু, দ্ৱে চ সমণব্ৰাহ্মণাতি.