২. উপাসকৱগ্গো
১. কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তং
১৯৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা মগধেসু ৱিহৰতি দক্খিণাগিৰিস্মিং একনাড়াযং ব্ৰাহ্মণগামে. তেন খো পন সমযেন কসিভাৰদ্ৱাজস্স [কসিকভাৰদ্ৱাজস্স (ক.)] ব্ৰাহ্মণস্স পঞ্চমত্তানি নঙ্গলসতানি পযুত্তানি হোন্তি ৱপ্পকালে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন কসিভাৰদ্ৱাজস্স ব্ৰাহ্মণস্স কম্মন্তো তেনুপসঙ্কমি.
তেন খো পন সমযেন কসিভাৰদ্ৱাজস্স ব্ৰাহ্মণস্স পৰিৱেসনা ৱত্ততি. অথ খো ভগৱা যেন পৰিৱেসনা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অদ্দসা খো কসিভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং পিণ্ডায ঠিতং. দিস্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, সমণ, কসামি চ ৱপামি চ, কসিত্ৱা চ ৱপিত্ৱা চ ভুঞ্জামি. ত্ৱম্পি, সমণ, কসস্সু চ ৱপস্সু চ, কসিত্ৱা চ ৱপিত্ৱা চ ভুঞ্জস্সূ’’তি. ‘‘অহম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, কসামি চ ৱপামি চ, কসিত্ৱা চ ৱপিত্ৱা চ ভুঞ্জামী’’তি. ন খো মযং পস্সাম ভোতো গোতমস্স যুগং ৱা নঙ্গলং ৱা ফালং ৱা পাচনং ৱা বলীবদ্দে ৱা, অথ চ পন ভৱং গোতমো এৱমাহ – ‘‘অহম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, কসামি চ ৱপামি চ, কসিত্ৱা চ ৱপিত্ৱা চ ভুঞ্জামী’’তি. অথ খো কসিভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কস্সকো পটিজানাসি, ন চ পস্সামি তে কসিং;
কস্সকো পুচ্ছিতো ব্ৰূহি, কথং জানেমু তং কসি’’ন্তি.
‘‘সদ্ধা বীজং তপো ৱুট্ঠি, পঞ্ঞা মে যুগনঙ্গলং;
হিৰী ঈসা মনো যোত্তং, সতি মে ফালপাচনং.
‘‘কাযগুত্তো ৱচীগুত্তো, আহাৰে উদৰে যতো;
সচ্চং কৰোমি নিদ্দানং, সোৰচ্চং মে পমোচনং.
‘‘ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হং, যোগক্খেমাধিৱাহনং;
গচ্ছতি অনিৱত্তন্তং, যত্থ গন্ত্ৱা ন সোচতি.
‘‘এৱমেসা কসী কট্ঠা, সা হোতি অমতপ্ফলা;
এতং কসিং কসিত্ৱান, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি.
‘‘ভুঞ্জতু ভৱং গোতমো. কস্সকো ভৱং. যঞ্হি ভৱং গোতমো অমতপ্ফলম্পি কসিং কসতী’’তি [ভাসতীতি (ক.)].
‘‘গাথাভিগীতং মে অভোজনেয্যং,
সম্পস্সতং ব্ৰাহ্মণ নেস ধম্মো;
গাথাভিগীতং পনুদন্তি বুদ্ধা,
ধম্মে সতি ব্ৰাহ্মণ ৱুত্তিৰেসা.
‘‘অঞ্ঞেন চ কেৱলিনং মহেসিং,
খীণাসৱং কুক্কুচ্চৱূপসন্তং;
অন্নেন পানেন উপট্ঠহস্সু,
খেত্তঞ্হি তং পুঞ্ঞপেক্খস্স হোতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, কসিভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
২. উদযসুত্তং
১৯৮. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন উদযস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. অথ খো উদযো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পত্তং ওদনেন পূৰেসি. দুতিযম্পি খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন উদযস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি…পে… ততিযম্পি খো উদযো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পত্তং ওদনেন পূৰেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পকট্ঠকোযং সমণো গোতমো পুনপ্পুনং আগচ্ছতী’’তি.
‘‘পুনপ্পুনঞ্চেৱ ৱপন্তি বীজং, পুনপ্পুনং ৱস্সতি দেৱৰাজা;
পুনপ্পুনং খেত্তং কসন্তি কস্সকা, পুনপ্পুনং ধঞ্ঞমুপেতি ৰট্ঠং.
‘‘পুনপ্পুনং যাচকা যাচযন্তি, পুনপ্পুনং দানপতী দদন্তি;
পুনপ্পুনং দানপতী দদিত্ৱা, পুনপ্পুনং সগ্গমুপেন্তি ঠানং.
‘‘পুনপ্পুনং খীৰনিকা দুহন্তি, পুনপ্পুনং ৱচ্ছো উপেতি মাতৰং;
পুনপ্পুনং কিলমতি ফন্দতি চ, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো.
‘‘পুনপ্পুনং জাযতি মীযতি চ, পুনপ্পুনং সিৱথিকং [সীৱথিকং (সী. স্যা. কং. পী.)] হৰন্তি;
মগ্গঞ্চ লদ্ধা অপুনব্ভৱায, ন পুনপ্পুনং জাযতি ভূৰিপঞ্ঞো’’তি [পুনপ্পুনং জাযতি ভূৰিপঞ্ঞোতি (স্যা. কং. ক.)].
এৱং ৱুত্তে, উদযো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
৩. দেৱহিতসুত্তং
১৯৯. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন ভগৱা ৱাতেহাবাধিকো হোতি; আযস্মা চ উপৱাণো ভগৱতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং উপৱাণং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৱং, উপৱাণ, উণ্হোদকং জানাহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা উপৱাণো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন দেৱহিতস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তুণ্হীভূতো একমন্তং অট্ঠাসি. অদ্দসা খো দেৱহিতো ব্ৰাহ্মণো আযস্মন্তং উপৱাণং তুণ্হীভূতং একমন্তং ঠিতং. দিস্ৱান আযস্মন্তং উপৱাণং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘তুণ্হীভূতো ভৱং তিট্ঠং, মুণ্ডো সঙ্ঘাটিপাৰুতো;
কিং পত্থযানো কিং এসং, কিং নু যাচিতুমাগতো’’তি.
‘‘অৰহং সুগতো লোকে, ৱাতেহাবাধিকো মুনি;
সচে উণ্হোদকং অত্থি, মুনিনো দেহি ব্ৰাহ্মণ.
‘‘পূজিতো পূজনেয্যানং, সক্কৰেয্যান সক্কতো;
অপচিতো অপচেয্যানং [অপচিনেয্যানং (সী. স্যা. কং.) টীকা ওলোকেতব্বা], তস্স ইচ্ছামি হাতৱে’’তি.
অথ খো দেৱহিতো ব্ৰাহ্মণো উণ্হোদকস্স কাজং পুৰিসেন গাহাপেত্ৱা ফাণিতস্স চ পুটং আযস্মতো উপৱাণস্স পাদাসি. অথ খো আযস্মা উপৱাণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং উণ্হোদকেন ন্হাপেত্ৱা [নহাপেত্ৱা (সী. পী.)] উণ্হোদকেন ফাণিতং আলোলেত্ৱা ভগৱতো পাদাসি. অথ খো ভগৱতো আবাধো পটিপ্পস্সম্ভি.
অথ খো দেৱহিতো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দেৱহিতো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কত্থ দজ্জা দেয্যধম্মং, কত্থ দিন্নং মহপ্ফলং;
কথঞ্হি যজমানস্স, কথং ইজ্ঝতি দক্খিণা’’তি.
‘‘পুব্বেনিৱাসং যো ৱেদী, সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতি;
অথো জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞাৱোসিতো মুনি.
‘‘এত্থ দজ্জা দেয্যধম্মং, এত্থ দিন্নং মহপ্ফলং;
এৱঞ্হি যজমানস্স, এৱং ইজ্ঝতি দক্খিণা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, দেৱহিতো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
৪. মহাসালসুত্তং
২০০. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণমহাসালো লূখো লূখপাৱুৰণো [লূখপাপুৰণো (সী. স্যা. কং. পী.)] যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং ব্ৰাহ্মণমহাসালং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কিন্নু ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, লূখো লূখপাৱুৰণো’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো গোতম, চত্তাৰো পুত্তা. তে মং দাৰেহি সংপুচ্ছ ঘৰা নিক্খামেন্তী’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, ইমা গাথাযো পৰিযাপুণিত্ৱা সভাযং মহাজনকাযে সন্নিপতিতে পুত্তেসু চ সন্নিসিন্নেসু ভাসস্সু –
‘‘যেহি জাতেহি নন্দিস্সং, যেসঞ্চ ভৱমিচ্ছিসং;
তে মং দাৰেহি সংপুচ্ছ, সাৱ ৱাৰেন্তি সূকৰং.
‘‘অসন্তা কিৰ মং জম্মা, তাত তাতাতি ভাসৰে;
ৰক্খসা পুত্তৰূপেন, তে জহন্তি ৱযোগতং.
‘‘অস্সোৱ জিণ্ণো নিব্ভোগো, খাদনা অপনীযতি;
বালকানং পিতা থেৰো, পৰাগাৰেসু ভিক্খতি.
‘‘দণ্ডোৱ কিৰ মে সেয্যো, যঞ্চে পুত্তা অনস্সৱা;
চণ্ডম্পি গোণং ৱাৰেতি, অথো চণ্ডম্পি কুক্কুৰং.
‘‘অন্ধকাৰে পুৰে হোতি, গম্ভীৰে গাধমেধতি;
দণ্ডস্স আনুভাৱেন, খলিত্ৱা পতিতিট্ঠতী’’তি.
অথ খো সো ব্ৰাহ্মণমহাসালো ভগৱতো সন্তিকে ইমা গাথাযো পৰিযাপুণিত্ৱা সভাযং মহাজনকাযে সন্নিপতিতে পুত্তেসু চ সন্নিসিন্নেসু অভাসি –
‘‘যেহি জাতেহি নন্দিস্সং, যেসঞ্চ ভৱমিচ্ছিসং;
তে মং দাৰেহি সংপুচ্ছ, সাৱ ৱাৰেন্তি সূকৰং.
‘‘অসন্তা কিৰ মং জম্মা, তাত তাতাতি ভাসৰে;
ৰক্খসা পুত্তৰূপেন, তে জহন্তি ৱযোগতং.
‘‘অস্সোৱ জিণ্ণো নিব্ভোগো, খাদনা অপনীযতি;
বালকানং পিতা থেৰো, পৰাগাৰেসু ভিক্খতি.
‘‘দণ্ডোৱ কিৰ মে সেয্যো, যঞ্চে পুত্তা অনস্সৱা;
চণ্ডম্পি গোণং ৱাৰেতি, অথো চণ্ডম্পি কুক্কুৰং.
‘‘অন্ধকাৰে পুৰে হোতি, গম্ভীৰে গাধমেধতি;
দণ্ডস্স আনুভাৱেন, খলিত্ৱা পতিতিট্ঠতী’’তি.
অথ খো নং ব্ৰাহ্মণমহাসালং পুত্তা ঘৰং নেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা পচ্চেকং দুস্সযুগেন অচ্ছাদেসুং. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণমহাসালো একং দুস্সযুগং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ব্ৰাহ্মণমহাসালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মযং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা নাম আচৰিযস্স আচৰিযধনং পৰিযেসাম. পটিগ্গণ্হতু মে ভৱং গোতমো আচৰিযধন’’ন্তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা অনুকম্পং উপাদায. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণমহাসালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
৫. মানত্থদ্ধসুত্তং
২০১. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন মানত্থদ্ধো নাম ব্ৰাহ্মণো সাৱত্থিযং পটিৱসতি. সো নেৱ মাতৰং অভিৱাদেতি, ন পিতৰং অভিৱাদেতি, ন আচৰিযং অভিৱাদেতি, ন জেট্ঠভাতৰং অভিৱাদেতি. তেন খো পন সমযেন ভগৱা মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেতি. অথ খো মানত্থদ্ধস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো সমণো গোতমো মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেতি. যংনূনাহং যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমেয্যং. সচে মং সমণো গোতমো আলপিস্সতি, অহম্পি তং আলপিস্সামি. নো চে মং সমণো গোতমো আলপিস্সতি, অহম্পি নালপিস্সামী’’তি. অথ খো মানত্থদ্ধো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তুণ্হীভূতো একমন্তং অট্ঠাসি. অথ খো ভগৱা তং নালপি. অথ খো মানত্থদ্ধো ব্ৰাহ্মণো – ‘নাযং সমণো গোতমো কিঞ্চি জানাতী’তি ততোৱ পুন নিৱত্তিতুকামো অহোসি. অথ খো ভগৱা মানত্থদ্ধস্স ব্ৰাহ্মণস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায মানত্থদ্ধং ব্ৰাহ্মণং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘ন মানং ব্ৰাহ্মণ সাধু, অত্থিকস্সীধ ব্ৰাহ্মণ;
যেন অত্থেন আগচ্ছি, তমেৱমনুব্ৰূহযে’’তি.
অথ খো মানত্থদ্ধো ব্ৰাহ্মণো – ‘‘চিত্তং মে সমণো গোতমো জানাতী’’তি তত্থেৱ ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱতো পাদানি মুখেন চ পৰিচুম্বতি পাণীহি চ পৰিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৱেতি – ‘‘মানত্থদ্ধাহং, ভো গোতম, মানত্থদ্ধাহং, ভো গোতমা’’তি. অথ খো সা পৰিসা অব্ভুতচিত্তজাতা [অব্ভুতচিত্তজাতা (সী. স্যা. কং. পী.), অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা (ক.)] অহোসি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! অযঞ্হি মানত্থদ্ধো ব্ৰাহ্মণো নেৱ মাতৰং অভিৱাদেতি, ন পিতৰং অভিৱাদেতি, ন আচৰিযং অভিৱাদেতি, ন জেট্ঠভাতৰং অভিৱাদেতি; অথ চ পন সমণে গোতমে এৱৰূপং পৰমনিপচ্চকাৰং কৰোতী’তি. অথ খো ভগৱা মানত্থদ্ধং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘অলং, ব্ৰাহ্মণ, উট্ঠেহি, সকে আসনে নিসীদ. যতো তে মযি চিত্তং পসন্ন’’ন্তি. অথ খো মানত্থদ্ধো ব্ৰাহ্মণো সকে আসনে নিসীদিত্ৱা ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কেসু ন মানং কযিৰাথ, কেসু চস্স সগাৰৱো;
ক্যস্স অপচিতা অস্সু, ক্যস্সু সাধু সুপূজিতা’’তি.
‘‘মাতৰি পিতৰি চাপি, অথো জেট্ঠম্হি ভাতৰি;
আচৰিযে চতুত্থম্হি,
তেসু ন মানং কযিৰাথ;
তেসু অস্স সগাৰৱো,
ত্যস্স অপচিতা অস্সু;
ত্যস্সু সাধু সুপূজিতা.
‘‘অৰহন্তে সীতীভূতে, কতকিচ্চে অনাসৱে;
নিহচ্চ মানং অথদ্ধো, তে নমস্সে অনুত্তৰে’’তি.
এৱং ৱুত্তে, মানত্থদ্ধো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
৬. পচ্চনীকসুত্তং
২০২. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন পচ্চনীকসাতো নাম ব্ৰাহ্মণো সাৱত্থিযং পটিৱসতি. অথ খো পচ্চনীকসাতস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমেয্যং. যং যদেৱ সমণো গোতমো ভাসিস্সতি তং তদেৱস্সাহং [তদেৱ সাহং (ক.)] পচ্চনীকাস্স’’ন্তি [পচ্চনীকস্সন্তি (পী.), পচ্চনীকসাতন্তি (ক.)]. তেন খো পন সমযেন ভগৱা অব্ভোকাসে চঙ্কমতি. অথ খো পচ্চনীকসাতো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং চঙ্কমন্তং এতদৱোচ – ‘ভণ সমণধম্ম’ন্তি.
‘‘ন পচ্চনীকসাতেন, সুৱিজানং সুভাসিতং;
উপক্কিলিট্ঠচিত্তেন, সাৰম্ভবহুলেন চ.
‘‘যো চ ৱিনেয্য সাৰম্ভং, অপ্পসাদঞ্চ চেতসো;
আঘাতং পটিনিস্সজ্জ, স ৱে [সচে (স্যা. কং. ক.)] জঞ্ঞা সুভাসিত’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে, পচ্চনীকসাতো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
৭. নৱকম্মিকসুত্তং
২০৩. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু ৱিহৰতি অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনসণ্ডে. তেন খো পন সমযেন নৱকম্মিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো তস্মিং ৱনসণ্ডে কম্মন্তং কাৰাপেতি. অদ্দসা খো নৱকম্মিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং অঞ্ঞতৰস্মিং সালৰুক্খমূলে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘অহং খো ইমস্মিং ৱনসণ্ডে কম্মন্তং কাৰাপেন্তো ৰমামি. অযং সমণো গোতমো কিং কাৰাপেন্তো ৰমতী’’তি? অথ খো নৱকম্মিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কে নু কম্মন্তা কৰীযন্তি, ভিক্খু সালৱনে তৱ;
যদেককো অৰঞ্ঞস্মিং, ৰতিং ৱিন্দতি গোতমো’’তি.
‘‘ন মে ৱনস্মিং কৰণীযমত্থি,
উচ্ছিন্নমূলং মে ৱনং ৱিসূকং;
স্ৱাহং ৱনে নিব্বনথো ৱিসল্লো,
একো ৰমে অৰতিং ৱিপ্পহাযা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, নৱকম্মিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
৮. কট্ঠহাৰসুত্তং
২০৪. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু ৱিহৰতি অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনসণ্ডে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভাৰদ্ৱাজগোত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স সম্বহুলা অন্তেৱাসিকা কট্ঠহাৰকা মাণৱকা যেন ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অদ্দসংসু ভগৱন্তং তস্মিং ৱনসণ্ডে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. দিস্ৱান যেন ভাৰদ্ৱাজগোত্তো ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভাৰদ্ৱাজগোত্তং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচুং – ‘‘যগ্ঘে, ভৱং জানেয্যাসি! অসুকস্মিং ৱনসণ্ডে সমণো নিসিন্নো পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা’’. অথ খো ভাৰদ্ৱাজগোত্তো ব্ৰাহ্মণো তেহি মাণৱকেহি সদ্ধিং যেন সো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো ভগৱন্তং তস্মিং ৱনসণ্ডে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. দিস্ৱান যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘গম্ভীৰৰূপে বহুভেৰৱে ৱনে,
সুঞ্ঞং অৰঞ্ঞং ৱিজনং ৱিগাহিয;
অনিঞ্জমানেন ঠিতেন ৱগ্গুনা,
সুচাৰুৰূপং ৱত ভিক্খু ঝাযসি.
‘‘ন যত্থ গীতং নপি যত্থ ৱাদিতং,
একো অৰঞ্ঞে ৱনৱস্সিতো মুনি;
অচ্ছেৰৰূপং পটিভাতি মং ইদং,
যদেককো পীতিমনো ৱনে ৱসে.
‘‘মঞ্ঞামহং লোকাধিপতিসহব্যতং,
আকঙ্খমানো তিদিৱং অনুত্তৰং;
কস্মা ভৱং ৱিজনমৰঞ্ঞমস্সিতো,
তপো ইধ কুব্বসি ব্ৰহ্মপত্তিযা’’তি.
‘‘যা কাচি কঙ্খা অভিনন্দনা ৱা,
অনেকধাতূসু পুথূ সদাসিতা;
অঞ্ঞাণমূলপ্পভৱা পজপ্পিতা,
সব্বা মযা ব্যন্তিকতা সমূলিকা.
‘‘স্ৱাহং অকঙ্খো অসিতো অনূপযো,
সব্বেসু ধম্মেসু ৱিসুদ্ধদস্সনো;
পপ্পুয্য সম্বোধিমনুত্তৰং সিৱং,
ঝাযামহং ব্ৰহ্ম ৰহো ৱিসাৰদো’’তি.
এৱং ৱুত্তে, ভাৰদ্ৱাজগোত্তো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
৯. মাতুপোসকসুত্তং
২০৫. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো মাতুপোসকো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মাতুপোসকো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহঞ্হি, ভো গোতম, ধম্মেন ভিক্খং পৰিযেসামি, ধম্মেন ভিক্খং পৰিযেসিত্ৱা মাতাপিতৰো পোসেমি. কচ্চাহং, ভো গোতম, এৱংকাৰী কিচ্চকাৰী হোমী’’তি? ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংকাৰী কিচ্চকাৰী হোসি. যো খো, ব্ৰাহ্মণ, ধম্মেন ভিক্খং পৰিযেসতি, ধম্মেন ভিক্খং পৰিযেসিত্ৱা মাতাপিতৰো পোসেতি, বহুং সো পুঞ্ঞং পসৱতী’’তি.
‘‘যো মাতৰং পিতৰং ৱা, মচ্চো ধম্মেন পোসতি;
তায নং পাৰিচৰিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;
ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, মাতুপোসকো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
১০. ভিক্খকসুত্তং
২০৬. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো ভিক্খকো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ভিক্খকো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভো গোতম, ভিক্খকো, ভৱম্পি ভিক্খকো, ইধ নো কিং নানাকৰণ’’ন্তি?
‘‘ন তেন ভিক্খকো হোতি, যাৱতা ভিক্খতে পৰে;
ৱিস্সং ধম্মং সমাদায, ভিক্খু হোতি ন তাৱতা.
‘‘যোধ পুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ, বাহিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং;
সঙ্খায লোকে চৰতি, স ৱে ভিক্খূতি ৱুচ্চতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, ভিক্খকো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
১১. সঙ্গাৰৱসুত্তং
২০৭. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন সঙ্গাৰৱো নাম ব্ৰাহ্মণো সাৱত্থিযং পটিৱসতি উদকসুদ্ধিকো, উদকেন পৰিসুদ্ধিং পচ্চেতি, সাযং পাতং উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, সঙ্গাৰৱো নাম ব্ৰাহ্মণো সাৱত্থিযং পটিৱসতি উদকসুদ্ধিকো, উদকেন সুদ্ধিং পচ্চেতি, সাযং পাতং উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. সাধু, ভন্তে, ভগৱা যেন সঙ্গাৰৱস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সঙ্গাৰৱস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সঙ্গাৰৱো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সঙ্গাৰৱং ব্ৰাহ্মণং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, উদকসুদ্ধিকো, উদকেন সুদ্ধিং পচ্চেসি, সাযং পাতং উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰসী’’তি? ‘‘এৱং, ভো গোতম’’. ‘‘কিং পন ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, অত্থৱসং সম্পস্সমানো উদকসুদ্ধিকো, উদকসুদ্ধিং পচ্চেসি, সাযং পাতং উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰসী’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো গোতম [ইধ মে ভো গোতম অহং (পী. ক.)], যং দিৱা পাপকম্মং কতং হোতি, তং সাযং ন্হানেন [নহানেন (সী. স্যা. কং. পী.)] পৱাহেমি, যং ৰত্তিং পাপকম্মং কতং হোতি তং পাতং ন্হানেন পৱাহেমি. ইমং খ্ৱাহং, ভো গোতম, অত্থৱসং সম্পস্সমানো উদকসুদ্ধিকো, উদকেন সুদ্ধিং পচ্চেমি, সাযং পাতং উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰামী’’তি.
‘‘ধম্মো ৰহদো ব্ৰাহ্মণ সীলতিত্থো,
অনাৱিলো সব্ভি সতং পসত্থো;
যত্থ হৱে ৱেদগুনো সিনাতা,