৮. ৱঙ্গীসসংযুত্তং

১. নিক্খন্তসুত্তং

২০৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা ৱঙ্গীসো আড়ৱিযং ৱিহৰতি অগ্গাড়ৱে চেতিযে আযস্মতা নিগ্ৰোধকপ্পেন উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৱঙ্গীসো নৱকো হোতি অচিৰপব্বজিতো ওহিয্যকো ৱিহাৰপালো. অথ খো সম্বহুলা ইত্থিযো সমলঙ্কৰিত্ৱা যেন অগ্গাড়ৱকো আৰামো তেনুপসঙ্কমিংসু ৱিহাৰপেক্খিকাযো. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স তা ইত্থিযো দিস্ৱা অনভিৰতি উপ্পজ্জতি, ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং; যস্স মে অনভিৰতি উপ্পন্না, ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি, তং কুতেত্থ লব্ভা, যং মে পৰো অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা অভিৰতিং উপ্পাদেয্য. যংনূনাহং অত্তনাৱ অত্তনো অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা অভিৰতিং উপ্পাদেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো অত্তনাৱ অত্তনো অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা অভিৰতিং উপ্পাদেত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘নিক্খন্তং ৱত মং সন্তং, অগাৰস্মানগাৰিযং;

ৱিতক্কা উপধাৱন্তি, পগব্ভা কণ্হতো ইমে.

‘‘উগ্গপুত্তা মহিস্সাসা, সিক্খিতা দড়্হধম্মিনো;

সমন্তা পৰিকিৰেয্যুং, সহস্সং অপলাযিনং.

‘‘সচেপি এততো [এত্ততো (সী. পী. ক.), এত্তকা (স্যা. কং.)] ভিয্যো, আগমিস্সন্তি ইত্থিযো;

নেৱ মং ব্যাধযিস্সন্তি [ব্যাথযিস্সন্তি (?)], ধম্মে সম্হি পতিট্ঠিতং.

‘‘সক্খী হি মে সুতং এতং, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;

নিব্বানগমনং মগ্গং, তত্থ মে নিৰতো মনো.

‘‘এৱঞ্চে মং ৱিহৰন্তং, পাপিম উপগচ্ছসি;

তথা মচ্চু কৰিস্সামি, ন মে মগ্গম্পি দক্খসী’’তি.

২. অৰতিসুত্তং

২১০. একং সমযং…পে… আযস্মা ৱঙ্গীসো আড়ৱিযং ৱিহৰতি অগ্গাড়ৱে চেতিযে আযস্মতা নিগ্ৰোধকপ্পেন উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নিগ্ৰোধকপ্পো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৱিহাৰং পৱিসতি, সাযং ৱা নিক্খমতি অপৰজ্জু ৱা কালে. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং; যস্স মে অনভিৰতি উপ্পন্না, ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি; তং কুতেত্থ লব্ভা, যং মে পৰো অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা অভিৰতিং উপ্পাদেয্য. যংনূনাহং অত্তনাৱ অত্তনো অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা অভিৰতিং উপ্পাদেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো অত্তনাৱ অত্তনো অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা অভিৰতিং উপ্পাদেত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘অৰতিঞ্চ ৰতিঞ্চ পহায, সব্বসো গেহসিতঞ্চ ৱিতক্কং;

ৱনথং ন কৰেয্য কুহিঞ্চি, নিব্বনথো অৰতো স হি ভিক্খু [স ভিক্খু (ক.)].

‘‘যমিধ পথৱিঞ্চ ৱেহাসং, ৰূপগতঞ্চ জগতোগধং;

কিঞ্চি পৰিজীযতি সব্বমনিচ্চং, এৱং সমেচ্চ চৰন্তি মুতত্তা.

‘‘উপধীসু জনা গধিতাসে [গথিতাসে (সী.)], দিট্ঠসুতে পটিঘে চ মুতে চ;

এত্থ ৱিনোদয ছন্দমনেজো, যো এত্থ ন লিম্পতি তং মুনিমাহু.

‘‘অথ সট্ঠিনিস্সিতা সৱিতক্কা, পুথূ জনতায অধম্মা নিৱিট্ঠা;

ন চ ৱগ্গগতস্স কুহিঞ্চি, নো পন দুট্ঠুল্লভাণী স ভিক্খু.

‘‘দব্বো চিৰৰত্তসমাহিতো, অকুহকো নিপকো অপিহালু;

সন্তং পদং অজ্ঝগমা মুনি পটিচ্চ, পৰিনিব্বুতো কঙ্খতি কাল’’ন্তি.

৩. পেসলসুত্তং

২১১. একং সমযং আযস্মা ৱঙ্গীসো আড়ৱিযং ৱিহৰতি অগ্গাড়ৱে চেতিযে আযস্মতা নিগ্ৰোধকপ্পেন উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৱঙ্গীসো অত্তনো পটিভানেন অঞ্ঞে পেসলে ভিক্খূ অতিমঞ্ঞতি. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং; য্ৱাহং অত্তনো পটিভানেন অঞ্ঞে পেসলে ভিক্খূ অতিমঞ্ঞামী’’তি. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো অত্তনাৱ অত্তনো ৱিপ্পটিসাৰং উপ্পাদেত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘মানং পজহস্সু গোতম, মানপথঞ্চ পজহস্সু;

অসেসং মানপথস্মিং, সমুচ্ছিতো ৱিপ্পটিসাৰীহুৱা চিৰৰত্তং.

‘‘মক্খেন মক্খিতা পজা, মানহতা নিৰযং পপতন্তি;

সোচন্তি জনা চিৰৰত্তং, মানহতা নিৰযং উপপন্না.

‘‘ন হি সোচতি ভিক্খু কদাচি, মগ্গজিনো সম্মাপটিপন্নো;

কিত্তিঞ্চ সুখঞ্চ অনুভোতি, ধম্মদসোতি তমাহু পহিতত্তং.

‘‘তস্মা অখিলোধ পধানৱা, নীৱৰণানি পহায ৱিসুদ্ধো;

মানঞ্চ পহায অসেসং, ৱিজ্জাযন্তকৰো সমিতাৱী’’তি.

৪. আনন্দসুত্তং

২১২. একং সমযং আযস্মা আনন্দো সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি আযস্মতা ৱঙ্গীসেন পচ্ছাসমণেন. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো আযস্মন্তং আনন্দং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কামৰাগেন ডয্হামি, চিত্তং মে পৰিডয্হতি;

সাধু নিব্বাপনং ব্ৰূহি, অনুকম্পায গোতমা’’তি.

‘‘সঞ্ঞায ৱিপৰিযেসা, চিত্তং তে পৰিডয্হতি;

নিমিত্তং পৰিৱজ্জেহি, সুভং ৰাগূপসংহিতং.

‘‘সঙ্খাৰে পৰতো পস্স, দুক্খতো মা চ অত্ততো;

নিব্বাপেহি মহাৰাগং, মা ডয্হিত্থো পুনপ্পুনং.

‘‘অসুভায চিত্তং ভাৱেহি, একগ্গং সুসমাহিতং;

সতি কাযগতা ত্যত্থু, নিব্বিদাবহুলো ভৱ.

‘‘অনিমিত্তঞ্চ ভাৱেহি, মানানুসযমুজ্জহ;

ততো মানাভিসমযা, উপসন্তো চৰিস্সসী’’তি.

৫. সুভাসিতসুত্তং

২১৩. সাৱত্থিনিদানং. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সুভাসিতা হোতি, নো দুব্ভাসিতা; অনৱজ্জা চ অননুৱজ্জা চ ৱিঞ্ঞূনং. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুভাসিতংযেৱ ভাসতি নো দুব্ভাসিতং, ধম্মংযেৱ ভাসতি নো অধম্মং, পিযংযেৱ ভাসতি নো অপ্পিযং, সচ্চংযেৱ ভাসতি নো অলিকং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সুভাসিতা হোতি, নো দুব্ভাসিতা, অনৱজ্জা চ অননুৱজ্জা চ ৱিঞ্ঞূন’’ন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘সুভাসিতং উত্তমমাহু সন্তো,

ধম্মং ভণে নাধম্মং তং দুতিযং;

পিযং ভণে নাপ্পিযং তং ততিযং,

সচ্চং ভণে নালিকং তং চতুত্থ’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৱা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং ৱঙ্গীসা’’তি ভগৱা অৱোচ. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –

‘‘তমেৱ ৱাচং ভাসেয্য, যাযত্তানং ন তাপযে;

পৰে চ ন ৱিহিংসেয্য, সা ৱে ৱাচা সুভাসিতা.

‘‘পিযৱাচংৱ ভাসেয্য, যা ৱাচা পটিনন্দিতা;

যং অনাদায পাপানি, পৰেসং ভাসতে পিযং.

‘‘সচ্চং ৱে অমতা ৱাচা, এস ধম্মো সনন্তনো;

সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, আহু সন্তো পতিট্ঠিতা.

‘‘যং বুদ্ধো ভাসতে ৱাচং, খেমং নিব্বানপত্তিযা;

দুক্খস্সন্তকিৰিযায, সা ৱে ৱাচানমুত্তমা’’তি.

৬. সাৰিপুত্তসুত্তং

২১৪. একং সমযং আযস্মা সাৰিপুত্তো সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোৰিযা ৱাচায ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায [অনেড়গলায (সী. ক.), অনেলগড়ায (স্যা. কং. পী.)] অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোৰিযা ৱাচায ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. যংনূনাহং আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱেয্য’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পটিভাতি মং, আৱুসো সাৰিপুত্তা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, আৱুসো ৱঙ্গীসা’’তি. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –

‘‘গম্ভীৰপঞ্ঞো মেধাৱী, মগ্গামগ্গস্স কোৱিদো;

সাৰিপুত্তো মহাপঞ্ঞো, ধম্মং দেসেতি ভিক্খুনং.

‘‘সংখিত্তেনপি দেসেতি, ৱিত্থাৰেনপি ভাসতি;

সাড়িকাযিৱ নিগ্ঘোসো, পটিভানং উদীৰযি [উদীৰিযি (স্যা. কং.) উদীৰিযতি (সামঞ্ঞফলসুত্তটীকানুৰূপং)].

‘‘তস্স তং দেসযন্তস্স, সুণন্তি মধুৰং গিৰং;

সৰেন ৰজনীযেন, সৱনীযেন ৱগ্গুনা;

উদগ্গচিত্তা মুদিতা, সোতং ওধেন্তি ভিক্খৱো’’তি.

৭. পৱাৰণাসুত্তং

২১৫. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৱ অৰহন্তেহি. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে পন্নৰসে পৱাৰণায ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৱিলোকেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘হন্দ দানি, ভিক্খৱে, পৱাৰেমি ৱো. ন চ মে কিঞ্চি গৰহথ কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ন খো মযং, ভন্তে, ভগৱতো কিঞ্চি গৰহাম কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা. ভগৱা হি, ভন্তে, অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৱিদূ মগ্গকোৱিদো. মগ্গানুগা চ, ভন্তে, এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা; অহঞ্চ খো, ভন্তে, ভগৱন্তং পৱাৰেমি. ন চ মে ভগৱা কিঞ্চি গৰহতি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা’’তি.

‘‘ন খ্ৱাহং তে, সাৰিপুত্ত, কিঞ্চি গৰহামি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা. পণ্ডিতো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, মহাপঞ্ঞো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, পুথুপঞ্ঞো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, হাসপঞ্ঞো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, জৱনপঞ্ঞো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, তিক্খপঞ্ঞো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, নিব্বেধিকপঞ্ঞো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স জেট্ঠপুত্তো পিতৰা পৱত্তিতং চক্কং সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেতি; এৱমেৱ খো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, মযা অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেসী’’তি.

‘‘নো চে কিৰ মে, ভন্তে, ভগৱা কিঞ্চি গৰহতি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা. ইমেসং পন, ভন্তে, ভগৱা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ন কিঞ্চি গৰহতি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা’’তি. ‘‘ইমেসম্পি খ্ৱাহং, সাৰিপুত্ত, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ন কিঞ্চি গৰহামি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা. ইমেসঞ্হি, সাৰিপুত্ত, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং সট্ঠি ভিক্খূ তেৱিজ্জা, সট্ঠি ভিক্খূ ছড়ভিঞ্ঞা, সট্ঠি ভিক্খূ উভতোভাগৱিমুত্তা, অথ ইতৰে পঞ্ঞাৱিমুত্তা’’তি.

অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৱা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৱঙ্গীসা’’তি ভগৱা অৱোচ. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –

‘‘অজ্জ পন্নৰসে ৱিসুদ্ধিযা, ভিক্খূ পঞ্চসতা সমাগতা;

সংযোজনবন্ধনচ্ছিদা, অনীঘা খীণপুনব্ভৱা ইসী.

‘‘চক্কৱত্তী যথা ৰাজা, অমচ্চপৰিৱাৰিতো;

সমন্তা অনুপৰিযেতি, সাগৰন্তং মহিং ইমং.

‘‘এৱং ৱিজিতসঙ্গামং, সত্থৱাহং অনুত্তৰং;

সাৱকা পযিৰুপাসন্তি, তেৱিজ্জা মচ্চুহাযিনো.

‘‘সব্বে ভগৱতো পুত্তা, পলাপেত্থ ন ৱিজ্জতি;

তণ্হাসল্লস্স হন্তাৰং, ৱন্দে আদিচ্চবন্ধুন’’ন্তি.

৮. পৰোসহস্সসুত্তং

২১৬. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. তেন খো পন সমযেন ভগৱা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ভগৱা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. যংনূনাহং ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱেয্য’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৱা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৱঙ্গীসা’’তি ভগৱা অৱোচ. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –

‘‘পৰোসহস্সং ভিক্খূনং, সুগতং পযিৰুপাসতি;

দেসেন্তং ৱিৰজং ধম্মং, নিব্বানং অকুতোভযং.

‘‘সুণন্তি ধম্মং ৱিমলং, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতং;

সোভতি ৱত সম্বুদ্ধো, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতো.

‘‘নাগনামোসি ভগৱা, ইসীনং ইসিসত্তমো;

মহামেঘোৱ হুত্ৱান, সাৱকে অভিৱস্সতি.

‘‘দিৱাৱিহাৰা নিক্খম্ম, সত্থুদস্সনকম্যতা [সত্থুদস্সনকামতা (সী. স্যা. কং.)];

সাৱকো তে মহাৱীৰ, পাদে ৱন্দতি ৱঙ্গীসো’’তি.

‘‘কিং নু তে, ৱঙ্গীস, ইমা গাথাযো পুব্বে পৰিৱিতক্কিতা, উদাহু ঠানসোৱ তং পটিভন্তী’’তি? ‘ন খো মে, ভন্তে, ইমা গাথাযো পুব্বে পৰিৱিতক্কিতা, অথ খো ঠানসোৱ মং পটিভন্তী’তি. ‘তেন হি তং, ৱঙ্গীস, ভিয্যোসোমত্তায পুব্বে অপৰিৱিতক্কিতা গাথাযো পটিভন্তূ’তি. ‘এৱং, ভন্তে’তি খো আযস্মা ৱঙ্গীসো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা ভিয্যোসোমত্তায ভগৱন্তং পুব্বে অপৰিৱিতক্কিতাহি গাথাহি অভিত্থৱি –

‘‘উম্মগ্গপথং [উম্মগ্গসতং (স্যা. কং. ক.)] মাৰস্স অভিভুয্য, চৰতি পভিজ্জ খিলানি;

তং পস্সথ বন্ধপমুঞ্চকৰং, অসিতং ভাগসো পৱিভজং.

‘‘ওঘস্স নিত্থৰণত্থং, অনেকৱিহিতং মগ্গং অক্খাসি;

তস্মিঞ্চে অমতে অক্খাতে, ধম্মদ্দসা ঠিতা অসংহীৰা.

‘‘পজ্জোতকৰো অতিৱিজ্ঝ [অতিৱিজ্ঝ ধম্মং (সী. স্যা. কং.)], সব্বট্ঠিতীনং অতিক্কমমদ্দস;

ঞত্ৱা চ সচ্ছিকত্ৱা চ, অগ্গং সো দেসযি দসদ্ধানং.

‘‘এৱং সুদেসিতে ধম্মে,

কো পমাদো ৱিজানতং ধম্মং [কো পমাদো ৱিজানতং (সী. স্যা. কং.)];

তস্মা হি তস্স ভগৱতো সাসনে;

অপ্পমত্তো সদা নমস্সমনুসিক্খে’’তি.

৯. কোণ্ডঞ্ঞসুত্তং

২১৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো আযস্মা অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো [অঞ্ঞাকোণ্ডঞ্ঞো (সী. স্যা. কং.)] সুচিৰস্সেৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱতো পাদানি মুখেন চ পৰিচুম্বতি, পাণীহি চ পৰিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৱেতি – ‘‘কোণ্ডঞ্ঞোহং, ভগৱা, কোণ্ডঞ্ঞোহং, সুগতা’’তি. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো সুচিৰস্সেৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱতো পাদানি মুখেন চ পৰিচুম্বতি, পাণীহি চ পৰিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৱেতি – ‘কোণ্ডঞ্ঞোহং, ভগৱা, কোণ্ডঞ্ঞোহং, সুগতা’তি. যংনূনাহং আযস্মন্তং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞং ভগৱতো সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱেয্য’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং, ভগৱা, পটিভাতি মং, সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৱঙ্গীসা’’তি ভগৱা অৱোচ. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো আযস্মন্তং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞং ভগৱতো সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –

‘‘বুদ্ধানুবুদ্ধো সো থেৰো, কোণ্ডঞ্ঞো তিব্বনিক্কমো;

লাভী সুখৱিহাৰানং, ৱিৱেকানং অভিণ্হসো.

‘‘যং সাৱকেন পত্তব্বং, সত্থুসাসনকাৰিনা;

সব্বস্স তং অনুপ্পত্তং, অপ্পমত্তস্স সিক্খতো.

‘‘মহানুভাৱো তেৱিজ্জো, চেতোপৰিযাযকোৱিদো;

কোণ্ডঞ্ঞো বুদ্ধদাযাদো [বুদ্ধসাৱকো (পী.)], পাদে ৱন্দতি সত্থুনো’’তি.

১০. মোগ্গল্লানসুত্তং

২১৮. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ইসিগিলিপস্সে কাড়সিলাযং মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৱ অৰহন্তেহি. তেসং সুদং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো চেতসা চিত্তং সমন্নেসতি [সমন্ৱেসতি (স্যা. অট্ঠ.)] ৱিপ্পমুত্তং নিৰুপধিং. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ইসিগিলিপস্সে কাড়সিলাযং মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৱ অৰহন্তেহি. তেসং সুদং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো চেতসা চিত্তং সমন্নেসতি ৱিপ্পমুত্তং নিৰুপধিং. যংনূনাহং আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং ভগৱতো সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱেয্য’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং, ভগৱা, পটিভাতি মং, সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৱঙ্গীসা’’তি ভগৱা অৱোচ. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং ভগৱতো সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –

‘‘নগস্স পস্সে আসীনং, মুনিং দুক্খস্স পাৰগুং;

সাৱকা পযিৰুপাসন্তি, তেৱিজ্জা মচ্চুহাযিনো.

‘‘তে চেতসা অনুপৰিযেতি [অনুপৰিযেসতি (সী. স্যা. কং.)], মোগ্গল্লানো মহিদ্ধিকো;

চিত্তং নেসং সমন্নেসং [সমন্ৱেসং (স্যা. অট্ঠ.)], ৱিপ্পমুত্তং নিৰূপধিং.

‘‘এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নং, মুনিং দুক্খস্স পাৰগুং;

অনেকাকাৰসম্পন্নং, পযিৰুপাসন্তি গোতম’’ন্তি.

১১. গগ্গৰাসুত্তং

২১৯. একং সমযং ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সত্তহি চ উপাসকসতেহি সত্তহি চ উপাসিকাসতেহি অনেকেহি চ দেৱতাসহস্সেহি. ত্যাস্সুদং ভগৱা অতিৰোচতি [অতিৱিৰোচতি (ক.)] ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চ. অথ খো আযস্মতো ৱঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সত্তহি চ উপাসকসতেহি সত্তহি চ উপাসিকাসতেহি অনেকেহি চ দেৱতাসহস্সেহি. ত্যাস্সুদং ভগৱা অতিৰোচতি ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চ. যংনূনাহং ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পায গাথায অভিত্থৱেয্য’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং, ভগৱা, পটিভাতি মং, সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৱঙ্গীসা’’তি ভগৱা অৱোচ. অথ খো আযস্মা ৱঙ্গীসো ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পায গাথায অভিত্থৱি –

‘‘চন্দো যথা ৱিগতৱলাহকে নভে,

ৱিৰোচতি ৱিগতমলোৱ ভাণুমা;

এৱম্পি অঙ্গীৰস ত্ৱং মহামুনি,

অতিৰোচসি যসসা সব্বলোক’’ন্তি.

১২. ৱঙ্গীসসুত্তং

২২০. একং সমযং আযস্মা ৱঙ্গীসো সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৱঙ্গীসো অচিৰঅৰহত্তপ্পত্তো হুত্ৱা [হোতি (সী. স্যা. কং.)] ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদী [ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী (সী. পী.)] তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘কাৱেয্যমত্তা ৱিচৰিম্হ পুব্বে, গামা গামং পুৰা পুৰং;

অথদ্দসাম সম্বুদ্ধং, সদ্ধা নো উপপজ্জথ.

‘‘সো মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযো [খন্ধে আযতনানি ধাতুযো (স্যা. কং. পী. ক.)];

তস্সাহং ধম্মং সুত্ৱান, পব্বজিং অনগাৰিযং.

‘‘বহুন্নং ৱত অত্থায, বোধিং অজ্ঝগমা মুনি;

ভিক্খূনং ভিক্খুনীনঞ্চ, যে নিযামগতদ্দসা.

‘‘স্ৱাগতং ৱত মে আসি, মম বুদ্ধস্স সন্তিকে;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.

‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খুং ৱিসোধিতং;

তেৱিজ্জো ইদ্ধিপত্তোম্হি, চেতোপৰিযাযকোৱিদো’’তি.

ৱঙ্গীসসংযুত্তং সমত্তং.