১. পুগ্গলসুত্তং

১৩২. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰাজানং পসেনদিং কোসলং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘চত্তাৰোমে, মহাৰাজ, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? তমোতমপৰাযনো, তমোজোতিপৰাযনো, জোতিতমপৰাযনো, জোতিজোতিপৰাযনো’’.

‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ পুগ্গলো তমোতমপৰাযনো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, একচ্চো পুগ্গলো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি, চণ্ডালকুলে ৱা ৱেনকুলে [ৱেণকুলে (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা নেসাদকুলে ৱা ৰথকাৰকুলে ৱা পুক্কুসকুলে ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বৱ্হাবাধো [বহ্ৱাবাধো (ক.)] কাণো ৱা কুণী ৱা খঞ্জো ৱা পক্খহতো ৱা, ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো অন্ধকাৰা ৱা অন্ধকাৰং গচ্ছেয্য, তমা ৱা তমং গচ্ছেয্য, লোহিতমলা ৱা লোহিতমলং গচ্ছেয্য. তথূপমাহং, মহাৰাজ, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱং খো, মহাৰাজ, পুগ্গলো তমোতমপৰাযনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ, পুগ্গলো তমোজোতিপৰাযনো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, একচ্চো পুগ্গলো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি, চণ্ডালকুলে ৱা ৱেনকুলে ৱা নেসাদকুলে ৱা ৰথকাৰকুলে ৱা পুক্কুসকুলে ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ খো হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বৱ্হাবাধো, কাণো ৱা কুণী ৱা খঞ্জো ৱা পক্খহতো ৱা, ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন সুচৰিতং চৰতি, ৱাচায সুচৰিতং চৰতি, মনসা সুচৰিতং চৰতি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.

‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো পথৱিযা ৱা পল্লঙ্কং আৰোহেয্য, পল্লঙ্কা ৱা অস্সপিট্ঠিং আৰোহেয্য, অস্সপিট্ঠিযা ৱা হত্থিক্খন্ধং আৰোহেয্য, হত্থিক্খন্ধা ৱা পাসাদং আৰোহেয্য. তথূপমাহং, মহাৰাজ, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱং খো, মহাৰাজ, পুগ্গলো তমোজোতিপৰাযনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ, পুগ্গলো জোতিতমপৰাযনো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, একচ্চো পুগ্গলো উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো হোতি, খত্তিযমহাসালকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে ৱা গহপতিমহাসালকুলে ৱা, অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে পহূতজাতৰূপৰজতে পহূতৱিত্তূপকৰণে পহূতধনধঞ্ঞে. সো চ হোতি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো, পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো, লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো পাসাদা ৱা হত্থিক্খন্ধং ওৰোহেয্য, হত্থিক্খন্ধা ৱা অস্সপিট্ঠিং ওৰোহেয্য, অস্সপিট্ঠিযা ৱা পল্লঙ্কং ওৰোহেয্য, পল্লঙ্কা ৱা পথৱিং ওৰোহেয্য, পথৱিযা ৱা অন্ধকাৰং পৱিসেয্য. তথূপমাহং, মহাৰাজ, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱং খো, মহাৰাজ, পুগ্গলো জোতিতমপৰাযনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ, পুগ্গলো জোতিজোতিপৰাযনো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, একচ্চো পুগ্গলো উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো হোতি, খত্তিযমহাসালকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে ৱা গহপতিমহাসালকুলে ৱা, অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে পহূতজাতৰূপৰজতে পহূতৱিত্তূপকৰণে পহূতধনধঞ্ঞে. সো চ হোতি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো, পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো, লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন সুচৰিতং চৰতি, ৱাচায সুচৰিতং চৰতি, মনসা সুচৰিতং চৰতি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.

‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো পল্লঙ্কা ৱা পল্লঙ্কং সঙ্কমেয্য, অস্সপিট্ঠিযা ৱা অস্সপিট্ঠিং সঙ্কমেয্য, হত্থিক্খন্ধা ৱা হত্থিক্খন্ধং সঙ্কমেয্য, পাসাদা ৱা পাসাদং সঙ্কমেয্য. তথূপমাহং, মহাৰাজ, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱং খো, মহাৰাজ, পুগ্গলো জোতিজোতিপৰাযনো হোতি. ইমে খো, মহাৰাজ, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ইদমৱোচ…পে…

‘‘দলিদ্দো পুৰিসো ৰাজ, অস্সদ্ধো হোতি মচ্ছৰী;

কদৰিযো পাপসঙ্কপ্পো, মিচ্ছাদিট্ঠি অনাদৰো.

‘‘সমণে ব্ৰাহ্মণে ৱাপি, অঞ্ঞে ৱাপি ৱনিব্বকে;

অক্কোসতি পৰিভাসতি, নত্থিকো হোতি ৰোসকো.

‘‘দদমানং নিৱাৰেতি, যাচমানান ভোজনং;

তাদিসো পুৰিসো ৰাজ, মীযমানো জনাধিপ;

উপেতি নিৰযং ঘোৰং, তমোতমপৰাযনো.

‘‘দলিদ্দো পুৰিসো ৰাজ, সদ্ধো হোতি অমচ্ছৰী;

দদাতি সেট্ঠসঙ্কপ্পো, অব্যগ্গমনসো নৰো.

‘‘সমণে ব্ৰাহ্মণে ৱাপি, অঞ্ঞে ৱাপি ৱনিব্বকে;

উট্ঠায অভিৱাদেতি, সমচৰিযায সিক্খতি.

‘‘দদমানং ন ৱাৰেতি [ন নিৱাৰেতি (সী.)], যাচমানান ভোজনং;

তাদিসো পুৰিসো ৰাজ, মীযমানো জনাধিপ;

উপেতি তিদিৱং ঠানং, তমোজোতিপৰাযনো.

‘‘অড্ঢো চে [অড্ঢো ৱে (পী. ক.)] পুৰিসো ৰাজ, অস্সদ্ধো হোতি মচ্ছৰী;

কদৰিযো পাপসঙ্কপ্পো, মিচ্ছাদিট্ঠি অনাদৰো.

‘‘সমণে ব্ৰাহ্মণে ৱাপি, অঞ্ঞে ৱাপি ৱনিব্বকে;

অক্কোসতি পৰিভাসতি, নত্থিকো হোতি ৰোসকো.

‘‘দদমানং নিৱাৰেতি, যাচমানান ভোজনং;

তাদিসো পুৰিসো ৰাজ, মীযমানো জনাধিপ;

উপেতি নিৰযং ঘোৰং, জোতিতমপৰাযনো.

‘‘অড্ঢো চে পুৰিসো ৰাজ, সদ্ধো হোতি অমচ্ছৰী;

দদাতি সেট্ঠসঙ্কপ্পো, অব্যগ্গমনসো নৰো.

‘‘সমণে ব্ৰাহ্মণে ৱাপি, অঞ্ঞে ৱাপি ৱনিব্বকে;

উট্ঠায অভিৱাদেতি, সমচৰিযায সিক্খতি.

‘‘দদমানং ন ৱাৰেতি, যাচমানান ভোজনং;

তাদিসো পুৰিসো ৰাজ, মীযমানো জনাধিপ;

উপেতি তিদিৱং ঠানং, জোতিজোতিপৰাযনো’’তি.