২. দুতিযৱগ্গো

১. সত্তজটিলসুত্তং

১২২. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

তেন খো পন সমযেন সত্ত চ জটিলা সত্ত চ নিগণ্ঠা সত্ত চ অচেলকা সত্ত চ একসাটকা সত্ত চ পৰিব্বাজকা পৰূড়্হকচ্ছনখলোমা খাৰিৱিৱিধমাদায [খাৰিৱিধং আদায (পী.) দী. নি. ১.২৮০ তদট্ঠকথাপি ওলোকেতব্বা] ভগৱতো অৱিদূৰে অতিক্কমন্তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা দক্খিণজাণুমণ্ডলং পথৱিযং নিহন্ত্ৱা যেন তে সত্ত চ জটিলা সত্ত চ নিগণ্ঠা সত্ত চ অচেলকা সত্ত চ একসাটকা সত্ত চ পৰিব্বাজকা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা তিক্খত্তুং নামং সাৱেসি – ‘‘ৰাজাহং, ভন্তে, পসেনদি কোসলো…পে… ৰাজাহং, ভন্তে, পসেনদি কোসলো’’তি.

অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো অচিৰপক্কন্তেসু তেসু সত্তসু চ জটিলেসু সত্তসু চ নিগণ্ঠেসু সত্তসু চ অচেলকেসু সত্তসু চ একসাটকেসু সত্তসু চ পৰিব্বাজকেসু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যে তে, ভন্তে, লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না এতে তেসং অঞ্ঞতৰা’’তি.

‘‘দুজ্জানং খো এতং, মহাৰাজ, তযা গিহিনা কামভোগিনা পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসন্তেন কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তেন মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰযন্তেন জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তেন – ‘ইমে ৱা অৰহন্তো, ইমে ৱা অৰহত্তমগ্গং সমাপন্না’’’তি.

‘‘সংৱাসেন খো, মহাৰাজ, সীলং ৱেদিতব্বং. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. সংৱোহাৰেন খো, মহাৰাজ, সোচেয্যং ৱেদিতব্বং. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. আপদাসু খো, মহাৰাজ, থামো ৱেদিতব্বো. সো চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. সাকচ্ছায, খো, মহাৰাজ, পঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. সা চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং ভন্তে! যাৱ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৱতা – ‘দুজ্জানং খো এতং, মহাৰাজ, তযা গিহিনা কামভোগিনা পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসন্তেন কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তেন মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰযন্তেন জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তেন – ইমে ৱা অৰহন্তো, ইমে ৱা অৰহত্তমগ্গং সমাপন্না’তি. সংৱাসেন খো, মহাৰাজ, সীলং ৱেদিতব্বং. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. সংৱোহাৰেন খো মহাৰাজ, সোচেয্যং ৱেদিতব্বং. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. আপদাসু খো, মহাৰাজ, থামো ৱেদিতব্বো. সো চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. সাকচ্ছায খো, মহাৰাজ, পঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. সা চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’’তি.

‘‘এতে, ভন্তে, মম পুৰিসা চৰা ওচৰকা জনপদং ওচৰিত্ৱা আগচ্ছন্তি. তেহি পঠমং ওচিণ্ণং অহং পচ্ছা ওসাপযিস্সামি [ওযাযিস্সামি (সী.), ওহযিস্সামি (স্যা. কং.)]. ইদানি তে, ভন্তে, তং ৰজোজল্লং পৱাহেত্ৱা সুন্হাতা সুৱিলিত্তা কপ্পিতকেসমস্সূ ওদাতৱত্থা [ওদাতৱত্থৱসনা (সী.)] পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰেস্সন্তী’’তি.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘ন ৱণ্ণৰূপেন নৰো সুজানো,

ন ৱিস্সসে ইত্তৰদস্সনেন;

সুসঞ্ঞতানঞ্হি ৱিযঞ্জনেন,

অসঞ্ঞতা লোকমিমং চৰন্তি.

‘‘পতিৰূপকো মত্তিকাকুণ্ডলোৱ,

লোহড্ঢমাসোৱ সুৱণ্ণছন্নো;

চৰন্তি লোকে [একে (সী. পী.)] পৰিৱাৰছন্না,

অন্তো অসুদ্ধা বহি সোভমানা’’তি.

২. পঞ্চৰাজসুত্তং

১২৩. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন পঞ্চন্নং ৰাজূনং পসেনদিপমুখানং পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতানং সমঙ্গীভূতানং পৰিচাৰযমানানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘কিং নু খো কামানং অগ্গ’’ন্তি? তত্ৰেকচ্চে [তত্ৰেকে (সী. পী.)] এৱমাহংসু – ‘‘ৰূপা কামানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘সদ্দা কামানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘গন্ধা কামানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘ৰসা কামানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘ফোট্ঠব্বা কামানং অগ্গ’’ন্তি. যতো খো তে ৰাজানো নাসক্খিংসু অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেতুং.

অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো তে ৰাজানো এতদৱোচ – ‘‘আযাম, মাৰিসা, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতমত্থং পটিপুচ্ছিস্সাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি [ধাৰেয্যামাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ‘‘এৱং, মাৰিসা’’তি খো তে ৰাজানো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পচ্চস্সোসুং.

অথ খো তে পঞ্চ ৰাজানো পসেনদিপমুখা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পঞ্চন্নং ৰাজূনং পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতানং সমঙ্গীভূতানং পৰিচাৰযমানানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘কিং নু খো কামানং অগ্গ’ন্তি? একচ্চে এৱমাহংসু – ‘ৰূপা কামানং অগ্গ’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘সদ্দা কামানং অগ্গ’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘গন্ধা কামানং অগ্গ’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘ৰসা কামানং অগ্গ’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘ফোট্ঠব্বা কামানং অগ্গ’ন্তি. কিং নু খো, ভন্তে, কামানং অগ্গ’’ন্তি?

‘‘মনাপপৰিযন্তং খ্ৱাহং, মহাৰাজ, পঞ্চসু কামগুণেসু অগ্গন্তি ৱদামি. তেৱ [তে চ (সী. পী. ক.), যে চ (স্যা. কং.)], মহাৰাজ, ৰূপা একচ্চস্স মনাপা হোন্তি, তেৱ [তে চ (সী. পী. ক.)] ৰূপা একচ্চস্স অমনাপা হোন্তি. যেহি চ যো ৰূপেহি অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো, সো তেহি ৰূপেহি অঞ্ঞং ৰূপং উত্তৰিতৰং ৱা পণীততৰং ৱা ন পত্থেতি. তে তস্স ৰূপা পৰমা হোন্তি. তে তস্স ৰূপা অনুত্তৰা হোন্তি.

‘‘তেৱ, মহাৰাজ, সদ্দা একচ্চস্স মনাপা হোন্তি, তেৱ সদ্দা একচ্চস্স অমনাপা হোন্তি. যেহি চ যো সদ্দেহি অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো, সো তেহি সদ্দেহি অঞ্ঞং সদ্দং উত্তৰিতৰং ৱা পণীততৰং ৱা ন পত্থেতি. তে তস্স সদ্দা পৰমা হোন্তি. তে তস্স সদ্দা অনুত্তৰা হোন্তি.

‘‘তেৱ, মহাৰাজ, গন্ধা একচ্চস্স মনাপা হোন্তি, তেৱ গন্ধা একচ্চস্স অমনাপা হোন্তি. যেহি চ যো গন্ধেহি অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো, সো তেহি গন্ধেহি অঞ্ঞং গন্ধং উত্তৰিতৰং ৱা পণীততৰং ৱা ন পত্থেতি. তে তস্স গন্ধা পৰমা হোন্তি. তে তস্স গন্ধা অনুত্তৰা হোন্তি.

‘‘তেৱ, মহাৰাজ, ৰসা একচ্চস্স মনাপা হোন্তি, তেৱ ৰসা একচ্চস্স অমনাপা হোন্তি. যেহি চ যো ৰসেহি অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো, সো তেহি ৰসেহি অঞ্ঞং ৰসং উত্তৰিতৰং ৱা পণীততৰং ৱা ন পত্থেতি. তে তস্স ৰসা পৰমা হোন্তি. তে তস্স ৰসা অনুত্তৰা হোন্তি.

‘‘তেৱ, মহাৰাজ, ফোট্ঠব্বা একচ্চস্স মনাপা হোন্তি, তেৱ ফোট্ঠব্বা একচ্চস্স অমনাপা হোন্তি. যেহি চ যো ফোট্ঠব্বেহি অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো, সো তেহি ফোট্ঠব্বেহি অঞ্ঞং ফোট্ঠব্বং উত্তৰিতৰং ৱা পণীততৰং ৱা ন পত্থেতি. তে তস্স ফোট্ঠব্বা পৰমা হোন্তি. তে তস্স ফোট্ঠব্বা অনুত্তৰা হোন্তী’’তি.

তেন খো পন সমযেন চন্দনঙ্গলিকো উপাসকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি. অথ খো চন্দনঙ্গলিকো উপাসকো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৱা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং চন্দনঙ্গলিকা’’তি ভগৱা অৱোচ.

অথ খো চন্দনঙ্গলিকো উপাসকো ভগৱতো সম্মুখা তদনুৰূপায গাথায অভিত্থৱি –

‘‘পদুমং যথা কোকনদং সুগন্ধং,

পাতো সিযা ফুল্লমৱীতগন্ধং;

অঙ্গীৰসং পস্স ৱিৰোচমানং,

তপন্তমাদিচ্চমিৱন্তলিক্খে’’তি.

অথ খো তে পঞ্চ ৰাজানো চন্দনঙ্গলিকং উপাসকং পঞ্চহি উত্তৰাসঙ্গেহি অচ্ছাদেসুং. অথ খো চন্দনঙ্গলিকো উপাসকো তেহি পঞ্চহি উত্তৰাসঙ্গেহি ভগৱন্তং অচ্ছাদেসীতি.

৩. দোণপাকসুত্তং

১২৪. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন ৰাজা পসেনদি কোসলো দোণপাককুৰং [দোণপাকসুদং (সী.), দোণপাকং সুদং (পী.)] ভুঞ্জতি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভুত্তাৱী মহস্সাসী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

অথ খো ভগৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং ভুত্তাৱিং মহস্সাসিং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং গাথং অভাসি –

‘‘মনুজস্স সদা সতীমতো,

মত্তং জানতো লদ্ধভোজনে;

তনুকস্স [তনু তস্স (সী. পী.)] ভৱন্তি ৱেদনা,

সণিকং জীৰতি আযুপালয’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন সুদস্সনো মাণৱো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পিট্ঠিতো ঠিতো হোতি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো সুদস্সনং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, তাত সুদস্সন, ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং পৰিযাপুণিত্ৱা মম ভত্তাভিহাৰে (ভত্তাভিহাৰে) [( ) সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু নত্থি] ভাস. অহঞ্চ তে দেৱসিকং কহাপণসতং (কহাপণসতং) [( ) সী. স্যা. কং. পোত্থকেসু নত্থি] নিচ্চং ভিক্খং পৱত্তযিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং দেৱা’’তি খো সুদস্সনো মাণৱো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পটিস্সুত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং পৰিযাপুণিত্ৱা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স ভত্তাভিহাৰে সুদং ভাসতি –

‘‘মনুজস্স সদা সতীমতো,

মত্তং জানতো লদ্ধভোজনে;

তনুকস্স ভৱন্তি ৱেদনা,

সণিকং জীৰতি আযুপালয’’ন্তি.

অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো অনুপুব্বেন নাড়িকোদনপৰমতায [নাড়িকোদনমত্তায (ক.)] সণ্ঠাসি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো অপৰেন সমযেন সুসল্লিখিতগত্তো পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জন্তো তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি – ‘‘উভযেন ৱত মং সো ভগৱা অত্থেন অনুকম্পি – দিট্ঠধম্মিকেন চেৱ অত্থেন সম্পৰাযিকেন চা’’তি.

৪. পঠমসঙ্গামসুত্তং

১২৫. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং অব্ভুয্যাসি যেন কাসি. অস্সোসি খো ৰাজা পসেনদি কোসলো – ‘‘ৰাজা কিৰ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা মমং অব্ভুয্যাতো যেন কাসী’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং পচ্চুয্যাসি যেন কাসি. অথ খো ৰাজা চ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৰাজা চ পসেনদি কোসলো সঙ্গামেসুং. তস্মিং খো পন সঙ্গামে ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৰাজানং পসেনদিং কোসলং পৰাজেসি. পৰাজিতো চ ৰাজা পসেনদি কোসলো সকমেৱ [সঙ্গামা (ক.)] ৰাজধানিং সাৱত্থিং পচ্চুয্যাসি [পাযাসি (সী. পী.)].

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিংসু. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘ইধ, ভন্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং অব্ভুয্যাসি যেন কাসি. অস্সোসি খো, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো – ‘ৰাজা কিৰ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা মমং অব্ভুয্যাতো যেন কাসী’তি. অথ খো, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং পচ্চুয্যাসি যেন কাসি. অথ খো, ভন্তে, ৰাজা চ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৰাজা চ পসেনদি কোসলো সঙ্গামেসুং. তস্মিং খো পন, ভন্তে, সঙ্গামে ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৰাজানং পসেনদিং কোসলং পৰাজেসি. পৰাজিতো চ, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো সকমেৱ ৰাজধানিং সাৱত্থিং পচ্চুয্যাসী’’তি.

‘‘ৰাজা, ভিক্খৱে, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো; ৰাজা চ খো, ভিক্খৱে, পসেনদি কোসলো কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. অজ্জেৱ [অজ্জতঞ্চ (সী. পী.), অজ্জেৱং (স্যা. কং.)], ভিক্খৱে, ৰাজা পসেনদি কোসলো ইমং ৰত্তিং দুক্খং সেতি পৰাজিতো’’তি. ইদমৱোচ…পে…

‘‘জযং ৱেৰং পসৱতি, দুক্খং সেতি পৰাজিতো;

উপসন্তো সুখং সেতি, হিত্ৱা জযপৰাজয’’ন্তি.

৫. দুতিযসঙ্গামসুত্তং

১২৬. [এত্থ ‘‘অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং অব্ভুয্যাসী’’তি আদিনা পাঠেন ভৱিতব্বং. অট্ঠকথাযং হি ‘‘অব্ভুয্যাসীতি পৰাজযে গৰহপ্পত্তো…পে… ৱুত্তজযকাৰণং সুত্ৱা অভিউয্যাসী’’তি ৱুত্তং] অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং অব্ভুয্যাসি যেন কাসি. অস্সোসি খো ৰাজা পসেনদি কোসলো – ‘‘ৰাজা কিৰ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা মমং অব্ভুয্যাতো যেন কাসী’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং পচ্চুয্যাসি যেন কাসি. অথ খো ৰাজা চ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৰাজা চ পসেনদি কোসলো সঙ্গামেসুং. তস্মিং খো পন সঙ্গামে ৰাজা পসেনদি কোসলো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং পৰাজেসি, জীৱগ্গাহঞ্চ নং অগ্গহেসি. অথ খো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স এতদহোসি – ‘‘কিঞ্চাপি খো ম্যাযং ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো অদুব্ভন্তস্স দুব্ভতি, অথ চ পন মে ভাগিনেয্যো হোতি. যংনূনাহং ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুনো ৱেদেহিপুত্তস্স সব্বং হত্থিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং অস্সকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং ৰথকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং পত্তিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা জীৱন্তমেৱ নং ওসজ্জেয্য’’ন্তি [ওস্সজ্জেয্যন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)].

অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুনো ৱেদেহিপুত্তস্স সব্বং হত্থিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং অস্সকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং ৰথকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং পত্তিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা জীৱন্তমেৱ নং ওসজ্জি [ওস্সজি (সী.), ওস্সজ্জি (স্যা. কং. পী.)].

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিংসু. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘ইধ, ভন্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং অব্ভুয্যাসি যেন কাসি. অস্সোসি খো, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো – ‘ৰাজা কিৰ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা মমং অব্ভুয্যাতো যেন কাসী’তি. অথ খো, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং পচ্চুয্যাসি যেন কাসি. অথ খো, ভন্তে, ৰাজা চ মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৰাজা চ পসেনদি কোসলো সঙ্গামেসুং. তস্মিং খো পন, ভন্তে, সঙ্গামে ৰাজা পসেনদি কোসলো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং পৰাজেসি, জীৱগ্গাহঞ্চ নং অগ্গহেসি. অথ খো, ভন্তে, ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স এতদহোসি – ‘কিঞ্চাপি খো ম্যাযং ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো অদুব্ভন্তস্স দুব্ভতি, অথ চ পন মে ভাগিনেয্যো হোতি. যংনূনাহং ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুনো ৱেদেহিপুত্তস্স সব্বং হত্থিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং অস্সকাযং সব্বং ৰথকাযং সব্বং পত্তিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা জীৱন্তমেৱ নং ওসজ্জেয্য’’’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুনো ৱেদেহিপুত্তস্স সব্বং হত্থিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং অস্সকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং ৰথকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা সব্বং পত্তিকাযং পৰিযাদিযিত্ৱা জীৱন্তমেৱ নং ওসজ্জী’’তি. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘ৱিলুম্পতেৱ পুৰিসো, যাৱস্স উপকপ্পতি;

যদা চঞ্ঞে ৱিলুম্পন্তি, সো ৱিলুত্তো ৱিলুপ্পতি [ৱিলুম্পতি (সী. পী. ক.)].

‘‘ঠানঞ্হি মঞ্ঞতি বালো, যাৱ পাপং ন পচ্চতি;

যদা চ পচ্চতি পাপং, অথ দুক্খং নিগচ্ছতি.

‘‘হন্তা লভতি [লভতি হন্তা (সী. স্যা. কং.)] হন্তাৰং, জেতাৰং লভতে জযং;

অক্কোসকো চ অক্কোসং, ৰোসেতাৰঞ্চ ৰোসকো;

অথ কম্মৱিৱট্টেন, সো ৱিলুত্তো ৱিলুপ্পতী’’তি.

৬. মল্লিকাসুত্তং

১২৭. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ খো অঞ্ঞতৰো পুৰিসো যেন ৰাজা পসেনদি কোসলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স উপকণ্ণকে আৰোচেসি – ‘‘মল্লিকা, দেৱ, দেৱী ধীতৰং ৱিজাতা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো অনত্তমনো অহোসি.

অথ খো ভগৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং অনত্তমনতং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘ইত্থীপি হি একচ্চিযা, সেয্যা পোস জনাধিপ;

মেধাৱিনী সীলৱতী, সস্সুদেৱা পতিব্বতা.

‘‘তস্সা যো জাযতি পোসো, সূৰো হোতি দিসম্পতি;

তাদিসা সুভগিযা [সুভৰিযাপুত্তো (ক.)] পুত্তো, ৰজ্জম্পি অনুসাসতী’’তি.

৭. অপ্পমাদসুত্তং

১২৮. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে, একো ধম্মো যো উভো অত্থে সমধিগ্গয্হ তিট্ঠতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চেৱ অত্থং সম্পৰাযিকঞ্চা’’তি?

‘‘অত্থি খো, মহাৰাজ, একো ধম্মো যো উভো অত্থে সমধিগ্গয্হ তিট্ঠতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চেৱ অত্থং সম্পৰাযিকঞ্চা’’তি.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, একো ধম্মো, যো উভো অত্থে সমধিগ্গয্হ তিট্ঠতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চেৱ অত্থং সম্পৰাযিকঞ্চা’’তি?

‘‘অপ্পমাদো খো, মহাৰাজ, একো ধম্মো, যো উভো অত্থে সমধিগ্গয্হ তিট্ঠতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চেৱ অত্থং সম্পৰাযিকঞ্চাতি. সেয্যথাপি, মহাৰাজ, যানি কানিচি জঙ্গলানং [জঙ্গমানং (সী. পী.)] পাণানং পদজাতানি, সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি – যদিদং মহন্তত্তেন; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অপ্পমাদো একো ধম্মো, যো উভো অত্থে সমধিগ্গয্হ তিট্ঠতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চেৱ অত্থং সম্পৰাযিকঞ্চা’’তি. ইদমৱোচ…পে…

‘‘আযুং অৰোগিযং ৱণ্ণং, সগ্গং উচ্চাকুলীনতং;

ৰতিযো পত্থযন্তেন, উড়াৰা অপৰাপৰা.

‘‘অপ্পমাদং পসংসন্তি, পুঞ্ঞকিৰিযাসু পণ্ডিতা;

অপ্পমত্তো উভো অত্থে, অধিগ্গণ্হাতি পণ্ডিতো.

‘‘দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থো, যো চত্থো সম্পৰাযিকো;

অত্থাভিসমযা ধীৰো, পণ্ডিতোতি পৱুচ্চতী’’তি.

৮. কল্যাণমিত্তসুত্তং

১২৯. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সো চ খো কল্যাণমিত্তস্স কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স, নো পাপমিত্তস্স নো পাপসহাযস্স নো পাপসম্পৱঙ্কস্সা’’’তি.

‘‘এৱমেতং, মহাৰাজ, এৱমেতং, মহাৰাজ! স্ৱাক্খাতো, মহাৰাজ, মযা ধম্মো. সো চ খো কল্যাণমিত্তস্স কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স, নো পাপমিত্তস্স নো পাপসহাযস্স নো পাপসম্পৱঙ্কস্সাতি.

‘‘একমিদাহং, মহাৰাজ, সমযং সক্কেসু ৱিহৰামি নগৰকং নাম সক্যানং নিগমো. অথ খো, মহাৰাজ, আনন্দো ভিক্খু যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, মহাৰাজ, আনন্দো ভিক্খু মং এতদৱোচ – ‘উপড্ঢমিদং, ভন্তে, ব্ৰহ্মচৰিযস্স – যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’’তি.

‘‘এৱং ৱুত্তাহং, মহাৰাজ, আনন্দং ভিক্খুং এতদৱোচং – ‘মা হেৱং, আনন্দ, মা হেৱং, আনন্দ! সকলমেৱ হিদং, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং – যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা. কল্যাণমিত্তস্সেতং, আনন্দ, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেস্সতি অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰিস্সতি’’’.

‘‘কথঞ্চ, আনন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি? ইধানন্দ, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং, সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৱেতি…পে… সম্মাৱাচং ভাৱেতি…পে… সম্মাকম্মন্তং ভাৱেতি…পে… সম্মাআজীৱং ভাৱেতি…পে… সম্মাৱাযামং ভাৱেতি…পে… সম্মাসতিং ভাৱেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, আনন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি. তদমিনাপেতং, আনন্দ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সকলমেৱিদং ব্ৰহ্মচৰিযং – যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’তি.

‘‘মমঞ্হি, আনন্দ, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি, জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি, ব্যাধিধম্মা সত্তা ব্যাধিতো পৰিমুচ্চন্তি, মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি. ইমিনা খো এতং, আনন্দ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সকলমেৱিদং ব্ৰহ্মচৰিযং – যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’তি.

‘‘তস্মাতিহ তে, মহাৰাজ, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কল্যাণমিত্তো ভৱিস্সামি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো’তি. এৱঞ্হি তে, মহাৰাজ, সিক্খিতব্বং.

‘‘কল্যাণমিত্তস্স তে, মহাৰাজ, কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স অযং একো ধম্মো উপনিস্সায ৱিহাতব্বো – অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসু.

‘‘অপ্পমত্তস্স তে, মহাৰাজ, ৱিহৰতো অপ্পমাদং উপনিস্সায, ইত্থাগাৰস্স অনুযন্তস্স এৱং ভৱিস্সতি – ‘ৰাজা খো অপ্পমত্তো ৱিহৰতি, অপ্পমাদং উপনিস্সায. হন্দ, মযম্পি অপ্পমত্তা ৱিহৰাম, অপ্পমাদং উপনিস্সাযা’’’তি.

‘‘অপ্পমত্তস্স তে, মহাৰাজ, ৱিহৰতো অপ্পমাদং উপনিস্সায, খত্তিযানম্পি অনুযন্তানং এৱং ভৱিস্সতি – ‘ৰাজা খো অপ্পমত্তো ৱিহৰতি অপ্পমাদং উপনিস্সায. হন্দ, মযম্পি অপ্পমত্তা ৱিহৰাম, অপ্পমাদং উপনিস্সাযা’’’তি.

‘‘অপ্পমত্তস্স তে, মহাৰাজ, ৱিহৰতো অপ্পমাদং উপনিস্সায, বলকাযস্সপি এৱং ভৱিস্সতি – ‘ৰাজা খো অপ্পমত্তো ৱিহৰতি অপ্পমাদং উপনিস্সায. হন্দ, মযম্পি অপ্পমত্তা ৱিহৰাম, অপ্পমাদং উপনিস্সাযা’’’তি.

‘‘অপ্পমত্তস্স তে, মহাৰাজ, ৱিহৰতো অপ্পমাদং উপনিস্সায, নেগমজানপদস্সপি এৱং ভৱিস্সতি – ‘ৰাজা খো অপ্পমত্তো ৱিহৰতি, অপ্পমাদং উপনিস্সায. হন্দ, মযম্পি অপ্পমত্তা ৱিহৰাম, অপ্পমাদং উপনিস্সাযা’’’তি?

‘‘অপ্পমত্তস্স তে, মহাৰাজ, ৱিহৰতো অপ্পমাদং উপনিস্সায, অত্তাপি গুত্তো ৰক্খিতো ভৱিস্সতি – ইত্থাগাৰম্পি গুত্তং ৰক্খিতং ভৱিস্সতি, কোসকোট্ঠাগাৰম্পি গুত্তং ৰক্খিতং ভৱিস্সতী’’তি. ইদমৱোচ…পে…

‘‘ভোগে পত্থযমানেন, উড়াৰে অপৰাপৰে;

অপ্পমাদং পসংসন্তি, পুঞ্ঞকিৰিযাসু পণ্ডিতা.

‘‘অপ্পমত্তো উভো অত্থে, অধিগ্গণ্হাতি পণ্ডিতো;

দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থো, যো চত্থো সম্পৰাযিকো;

অত্থাভিসমযা ধীৰো, পণ্ডিতোতি পৱুচ্চতী’’তি.

৯. পঠমঅপুত্তকসুত্তং

১৩০. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো দিৱা দিৱস্স যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰাজানং পসেনদিং কোসলং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘হন্দ, কুতো নু ত্ৱং, মহাৰাজ, আগচ্ছসি দিৱা দিৱস্সা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, সাৱত্থিযং সেট্ঠি গহপতি কালঙ্কতো. তমহং অপুত্তকং সাপতেয্যং ৰাজন্তেপুৰং অতিহৰিত্ৱা আগচ্ছামি. অসীতি, ভন্তে, সতসহস্সানি হিৰঞ্ঞস্সেৱ, কো পন ৱাদো ৰূপিযস্স! তস্স খো পন, ভন্তে, সেট্ঠিস্স গহপতিস্স এৱৰূপো ভত্তভোগো অহোসি – কণাজকং ভুঞ্জতি বিলঙ্গদুতিযং. এৱৰূপো ৱত্থভোগো অহোসি – সাণং ধাৰেতি তিপক্খৱসনং. এৱৰূপো যানভোগো অহোসি – জজ্জৰৰথকেন যাতি পণ্ণছত্তকেন ধাৰিযমানেনা’’তি.

‘‘এৱমেতং, মহাৰাজ, এৱমেতং, মহাৰাজ! অসপ্পুৰিসো খো, মহাৰাজ, উড়াৰে ভোগে লভিত্ৱা নেৱত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন মাতাপিতৰো সুখেতি পীণেতি, ন পুত্তদাৰং সুখেতি পীণেতি, ন দাসকম্মকৰপোৰিসে সুখেতি পীণেতি, ন মিত্তামচ্চে সুখেতি পীণেতি, ন সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেতি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. তস্স তে ভোগে এৱং সম্মা অপৰিভুঞ্জিযমানে [অপৰিভুঞ্জমানো (সব্বত্থ)] ৰাজানো ৱা হৰন্তি চোৰা ৱা হৰন্তি অগ্গি ৱা ডহতি উদকং ৱা ৱহতি অপ্পিযা ৱা দাযাদা হৰন্তি. এৱংস তে [এৱং সন্তে (সী. পী.)], মহাৰাজ, ভোগা সম্মা অপৰিভুঞ্জিযমানা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, নো পৰিভোগং.

‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, অমনুস্সট্ঠানে পোক্খৰণী অচ্ছোদকা সীতোদকা সাতোদকা সেতোদকা সুপতিত্থা ৰমণীযা. তং জনো নেৱ হৰেয্য ন পিৱেয্য ন নহাযেয্য ন যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্য. এৱঞ্হি তং, মহাৰাজ, উদকং সম্মা অপৰিভুঞ্জিযমানং [অপৰিভুঞ্জমানং (স্যা. কং.)] পৰিক্খযং গচ্ছেয্য, নো পৰিভোগং. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অসপ্পুৰিসো উড়াৰে ভোগে লভিত্ৱা নেৱত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন মাতাপিতৰো সুখেতি পীণেতি, ন পুত্তদাৰং সুখেতি পীণেতি, ন দাসকম্মকৰপোৰিসে সুখেতি পীণেতি, ন মিত্তামচ্চে সুখেতি পীণেতি, ন সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেতি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. তস্স তে ভোগে এৱং সম্মা অপৰিভুঞ্জিযমানে ৰাজানো ৱা হৰন্তি চোৰা ৱা হৰন্তি অগ্গি ৱা ডহতি উদকং ৱা ৱহতি অপ্পিযা ৱা দাযাদা হৰন্তি. এৱংস তে [এৱং সন্তে (সী. পী.)], মহাৰাজ, ভোগা সম্মা অপৰিভুঞ্জিযমানা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, নো পৰিভোগং.

‘‘সপ্পুৰিসো চ খো, মহাৰাজ, উড়াৰে ভোগে লভিত্ৱা অত্তানং সুখেতি পীণেতি, মাতাপিতৰো সুখেতি পীণেতি, পুত্তদাৰং সুখেতি পীণেতি, দাসকম্মকৰপোৰিসে সুখেতি পীণেতি, মিত্তামচ্চে সুখেতি পীণেতি, সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেতি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. তস্স তে ভোগে এৱং সম্মা পৰিভুঞ্জিযমানে নেৱ ৰাজানো হৰন্তি, ন চোৰা হৰন্তি, ন অগ্গি ডহতি, ন উদকং ৱহতি, ন অপ্পিযা দাযাদা হৰন্তি. এৱংস তে, মহাৰাজ, ভোগা সম্মা পৰিভুঞ্জিযমানা পৰিভোগং গচ্ছন্তি, নো পৰিক্খযং.

‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, গামস্স ৱা নিগমস্স ৱা অৱিদূৰে পোক্খৰণী অচ্ছোদকা সীতোদকা সাতোদকা সেতোদকা সুপতিত্থা ৰমণীযা. তঞ্চ উদকং জনো হৰেয্যপি পিৱেয্যপি নহাযেয্যপি যথাপচ্চযম্পি কৰেয্য. এৱঞ্হি তং, মহাৰাজ, উদকং সম্মা পৰিভুঞ্জিযমানং পৰিভোগং গচ্ছেয্য, নো পৰিক্খযং. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, সপ্পুৰিসো উড়াৰে ভোগে লভিত্ৱা অত্তানং সুখেতি পীণেতি, মাতাপিতৰো সুখেতি পীণেতি, পুত্তদাৰং সুখেতি পীণেতি, দাসকম্মকৰপোৰিসে সুখেতি পীণেতি, মিত্তামচ্চে সুখেতি পীণেতি, সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেতি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. তস্স তে ভোগে এৱং সম্মা পৰিভুঞ্জিযমানে নেৱ ৰাজানো হৰন্তি, ন চোৰা হৰন্তি, ন অগ্গি ডহতি, ন উদকং ৱহতি, ন অপ্পিযা দাযাদা হৰন্তি. এৱংস তে, মহাৰাজ, ভোগা সম্মা পৰিভুঞ্জিযমানা পৰিভোগং গচ্ছন্তি, নো পৰিক্খয’’ন্তি.

‘‘অমনুস্সট্ঠানে উদকংৱ সীতং,

তদপেয্যমানং পৰিসোসমেতি;

এৱং ধনং কাপুৰিসো লভিত্ৱা,

নেৱত্তনা ভুঞ্জতি নো দদাতি.

ধীৰো চ ৱিঞ্ঞূ অধিগম্ম ভোগে,

সো ভুঞ্জতি কিচ্চকৰো চ হোতি;

সো ঞাতিসঙ্ঘং নিসভো ভৰিত্ৱা,

অনিন্দিতো সগ্গমুপেতি ঠান’’ন্তি.

১০. দুতিযঅপুত্তকসুত্তং

১৩১. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো দিৱা দিৱস্স যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নং খো ৰাজানং পসেনদিং কোসলং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘হন্দ, কুতো নু ত্ৱং, মহাৰাজ, আগচ্ছসি দিৱা দিৱস্সা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, সাৱত্থিযং সেট্ঠি গহপতি কালঙ্কতো. তমহং অপুত্তকং সাপতেয্যং ৰাজন্তেপুৰং অতিহৰিত্ৱা আগচ্ছামি. সতং, ভন্তে, সতসহস্সানি হিৰঞ্ঞস্সেৱ, কো পন ৱাদো ৰূপিযস্স! তস্স খো পন, ভন্তে, সেট্ঠিস্স গহপতিস্স এৱৰূপো ভত্তভোগো অহোসি – কণাজকং ভুঞ্জতি বিলঙ্গদুতিযং. এৱৰূপো ৱত্থভোগো অহোসি – সাণং ধাৰেতি তিপক্খৱসনং. এৱৰূপো যানভোগো অহোসি – জজ্জৰৰথকেন যাতি পণ্ণছত্তকেন ধাৰিযমানেনা’’তি.

‘‘এৱমেতং, মহাৰাজ, এৱমেতং, মহাৰাজ! ভূতপুব্বং সো, মহাৰাজ, সেট্ঠি গহপতি তগ্গৰসিখিং নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধং পিণ্ডপাতেন পটিপাদেসি. ‘দেথ সমণস্স পিণ্ড’ন্তি ৱত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. দত্ৱা চ পন পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰী অহোসি – ‘ৱৰমেতং পিণ্ডপাতং দাসা ৱা কম্মকৰা ৱা ভুঞ্জেয্যু’ন্তি. ভাতু চ পন একপুত্তকং সাপতেয্যস্স কাৰণা জীৱিতা ৱোৰোপেসি.

‘‘যং খো সো, মহাৰাজ, সেট্ঠি গহপতি তগ্গৰসিখিং পচ্চেকসম্বুদ্ধং পিণ্ডপাতেন পটিপাদেসি, তস্স কম্মস্স ৱিপাকেন সত্তক্খত্তুং সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জি. তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন ইমিস্সাযেৱ সাৱত্থিযা সত্তক্খত্তুং সেট্ঠিত্তং কাৰেসি. যং খো সো, মহাৰাজ, সেট্ঠি গহপতি দত্ৱা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰী অহোসি – ‘ৱৰমেতং পিণ্ডপাতং দাসা ৱা কম্মকৰা ৱা ভুঞ্জেয্যু’ন্তি, তস্স কম্মস্স ৱিপাকেন নাস্সুড়াৰায ভত্তভোগায চিত্তং নমতি, নাস্সুড়াৰায ৱত্থভোগায চিত্তং নমতি, নাস্সুড়াৰায যানভোগায চিত্তং নমতি, নাস্সুড়াৰানং পঞ্চন্নং কামগুণানং ভোগায চিত্তং নমতি. যং খো সো, মহাৰাজ, সেট্ঠি গহপতি ভাতু চ পন একপুত্তকং সাপতেয্যস্স কাৰণা জীৱিতা ৱোৰোপেসি, তস্স কম্মস্স ৱিপাকেন বহূনি ৱস্সানি বহূনি ৱস্সসতানি বহূনি ৱস্সসহস্সানি বহূনি ৱস্সসতসহস্সানি নিৰযে পচ্চিত্থ. তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন ইদং সত্তমং অপুত্তকং সাপতেয্যং ৰাজকোসং পৱেসেতি. তস্স খো, মহাৰাজ, সেট্ঠিস্স গহপতিস্স পুৰাণঞ্চ পুঞ্ঞং পৰিক্খীণং, নৱঞ্চ পুঞ্ঞং অনুপচিতং. অজ্জ পন, মহাৰাজ, সেট্ঠি গহপতি মহাৰোৰুৱে নিৰযে পচ্চতী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে, সেট্ঠি গহপতি মহাৰোৰুৱং নিৰযং উপপন্নো’’তি. ‘‘এৱং, মহাৰাজ, সেট্ঠি গহপতি মহাৰোৰুৱং নিৰযং উপপন্নো’’তি. ইদমৱোচ…পে….

‘‘ধঞ্ঞং ধনং ৰজতং জাতৰূপং, পৰিগ্গহং ৱাপি যদত্থি কিঞ্চি;

দাসা কম্মকৰা পেস্সা, যে চস্স অনুজীৱিনো.

‘‘সব্বং নাদায গন্তব্বং, সব্বং নিক্খিপ্পগামিনং [নিক্খীপগামিনং (স্যা. কং. ক.)];

যঞ্চ কৰোতি কাযেন, ৱাচায উদ চেতসা.

‘‘তঞ্হি তস্স সকং হোতি, তঞ্চ আদায গচ্ছতি;

তঞ্চস্স অনুগং হোতি, ছাযাৱ অনপাযিনী.

‘‘তস্মা কৰেয্য কল্যাণং, নিচযং সম্পৰাযিকং;

পুঞ্ঞানি পৰলোকস্মিং, পতিট্ঠা হোন্তি পাণিন’’ন্তি.

দুতিযো ৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

জটিলা পঞ্চ ৰাজানো, দোণপাককুৰেন চ;

সঙ্গামেন দ্ৱে ৱুত্তানি, মল্লিকা [ধীতৰা (বহূসু)] দ্ৱে অপ্পমাদেন চ;

অপুত্তকেন দ্ৱে ৱুত্তা, ৱগ্গো তেন পৱুচ্চতীতি.