১. পঠমৱগ্গো
১. পঠমকস্সপসুত্তং
৮২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো কস্সপো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো কস্সপো দেৱপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভিক্খুং ভগৱা পকাসেসি, নো চ ভিক্খুনো অনুসাস’’ন্তি. ‘‘তেন হি কস্সপ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিভাতূ’’তি.
‘‘সুভাসিতস্স সিক্খেথ, সমণূপাসনস্স চ;
একাসনস্স চ ৰহো, চিত্তৱূপসমস্স চা’’তি.
ইদমৱোচ কস্সপো দেৱপুত্তো; সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি. অথ খো কস্সপো দেৱপুত্তো ‘‘সমনুঞ্ঞো মে সত্থা’’তি ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযীতি.
২. দুতিযকস্সপসুত্তং
৮৩. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো কস্সপো দেৱপুত্তো ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘ভিক্খু সিযা ঝাযী ৱিমুত্তচিত্তো,
আকঙ্খে চে হদযস্সানুপত্তিং;
লোকস্স ঞত্ৱা উদযব্বযঞ্চ,
সুচেতসো অনিস্সিতো তদানিসংসো’’তি.
৩. মাঘসুত্তং
৮৪. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো মাঘো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো মাঘো দেৱপুত্তো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কিংসু ছেত্ৱা সুখং সেতি, কিংসু ছেত্ৱা ন সোচতি;
কিস্সস্সু একধম্মস্স, ৱধং ৰোচেসি গোতমা’’তি.
‘‘কোধং ছেত্ৱা সুখং সেতি, কোধং ছেত্ৱা ন সোচতি;
কোধস্স ৱিসমূলস্স, মধুৰগ্গস্স ৱত্ৰভূ;
ৱধং অৰিযা পসংসন্তি, তঞ্হি ছেত্ৱা ন সোচতী’’তি.
৪. মাগধসুত্তং
৮৫. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো মাগধো দেৱপুত্তো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কতি লোকস্মিং পজ্জোতা, যেহি লোকো পকাসতি;
ভৱন্তং পুট্ঠুমাগম্ম, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি.
‘‘চত্তাৰো লোকে পজ্জোতা, পঞ্চমেত্থ ন ৱিজ্জতি;
দিৱা তপতি আদিচ্চো, ৰত্তিমাভাতি চন্দিমা.
‘‘অথ অগ্গি দিৱাৰত্তিং, তত্থ তত্থ পকাসতি;
সম্বুদ্ধো তপতং সেট্ঠো, এসা আভা অনুত্তৰা’’তি.
৫. দামলিসুত্তং
৮৬. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো দামলি দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো দামলি দেৱপুত্তো ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘কৰণীযমেতং ব্ৰাহ্মণেন, পধানং অকিলাসুনা;
কামানং ৱিপ্পহানেন, ন তেনাসীসতে ভৱ’’ন্তি.
‘‘নত্থি কিচ্চং ব্ৰাহ্মণস্স (দামলীতি ভগৱা),
কতকিচ্চো হি ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যাৱ ন গাধং লভতি নদীসু,
আযূহতি সব্বগত্তেভি জন্তু;
গাধঞ্চ লদ্ধান থলে ঠিতো যো,
নাযূহতী পাৰগতো হি সোৱ [সোতি (সী. পী. ক.), হোতি (স্যা. কং.), সো (?)].
‘‘এসূপমা দামলি ব্ৰাহ্মণস্স,
খীণাসৱস্স নিপকস্স ঝাযিনো;
পপ্পুয্য জাতিমৰণস্স অন্তং,
নাযূহতী পাৰগতো হি সো’’তি [হোতীতি (স্যা. কং.)].
৬. কামদসুত্তং
৮৭. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো কামদো দেৱপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দুক্কৰং ভগৱা, সুদুক্কৰং ভগৱা’’তি.
‘‘দুক্কৰং ৱাপি কৰোন্তি (কামদাতি ভগৱা),
সেখা সীলসমাহিতা;
ঠিতত্তা অনগাৰিযুপেতস্স,
তুট্ঠি হোতি সুখাৱহা’’তি.
‘‘দুল্লভা ভগৱা যদিদং তুট্ঠী’’তি.
‘‘দুল্লভং ৱাপি লভন্তি (কামদাতি ভগৱা),
চিত্তৱূপসমে ৰতা;
যেসং দিৱা চ ৰত্তো চ,
ভাৱনায ৰতো মনো’’তি.
‘‘দুস্সমাদহং ভগৱা যদিদং চিত্ত’’ন্তি.
‘‘দুস্সমাদহং ৱাপি সমাদহন্তি (কামদাতি ভগৱা),
ইন্দ্ৰিযূপসমে ৰতা;
তে ছেত্ৱা মচ্চুনো জালং,
অৰিযা গচ্ছন্তি কামদা’’তি.
‘‘দুগ্গমো ভগৱা ৱিসমো মগ্গো’’তি.
‘‘দুগ্গমে ৱিসমে ৱাপি, অৰিযা গচ্ছন্তি কামদ;
অনৰিযা ৱিসমে মগ্গে, পপতন্তি অৱংসিৰা;
অৰিযানং সমো মগ্গো, অৰিযা হি ৱিসমে সমা’’তি.
৭. পঞ্চালচণ্ডসুত্তং
৮৮. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতো খো পঞ্চালচণ্ডো দেৱপুত্তো ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘সম্বাধে ৱত ওকাসং, অৱিন্দি ভূৰিমেধসো;
যো ঝানমবুজ্ঝি [ঝানমবুধা (ক. সী.), ঝানমবুদ্ধি (স্যা. কং. পী. ক.)] বুদ্ধো, পটিলীননিসভো মুনী’’তি.
‘‘সম্বাধে ৱাপি ৱিন্দন্তি (পঞ্চালচণ্ডাতি ভগৱা),
ধম্মং নিব্বানপত্তিযা;
যে সতিং পচ্চলত্থংসু,
সম্মা তে সুসমাহিতা’’তি.
৮. তাযনসুত্তং
৮৯. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো তাযনো দেৱপুত্তো পুৰাণতিত্থকৰো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো তাযনো দেৱপুত্তো ভগৱতো সন্তিকে ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘ছিন্দ সোতং পৰক্কম্ম, কামে পনুদ ব্ৰাহ্মণ;
নপ্পহায মুনী কামে, নেকত্তমুপপজ্জতি.
‘‘কযিৰা চে কযিৰাথেনং, দড়্হমেনং পৰক্কমে;
সিথিলো হি পৰিব্বাজো, ভিয্যো আকিৰতে ৰজং.
‘‘অকতং দুক্কটং [দুক্কতং (সী. পী.)] সেয্যো, পচ্ছা তপতি দুক্কটং;
কতঞ্চ সুকতং সেয্যো, যং কত্ৱা নানুতপ্পতি.
‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৱানুকন্ততি;
সামঞ্ঞং দুপ্পৰামট্ঠং, নিৰযাযূপকড্ঢতি.
‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৱতং;
সঙ্কস্সৰং ব্ৰহ্মচৰিযং, ন তং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি.
ইদমৱোচ তাযনো দেৱপুত্তো; ইদং ৱত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযীতি.
অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৱে, ৰত্তিং তাযনো নাম দেৱপুত্তো পুৰাণতিত্থকৰো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৱে, তাযনো দেৱপুত্তো মম সন্তিকে ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘ছিন্দ সোতং পৰক্কম্ম, কামে পনুদ ব্ৰাহ্মণ;
নপ্পহায মুনী কামে, নেকত্তমুপপজ্জতি.
‘‘কযিৰা চে কযিৰাথেনং, দড়্হমেনং পৰক্কমে;
সিথিলো হি পৰিব্বাজো, ভিয্যো আকিৰতে ৰজং.
‘‘অকতং দুক্কটং সেয্যো, পচ্ছা তপতি দুক্কটং;
কতঞ্চ সুকতং সেয্যো, যং কত্ৱা নানুতপ্পতি.
‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৱানুকন্ততি;
সামঞ্ঞং দুপ্পৰামট্ঠং, নিৰযাযূপকড্ঢতি.
‘‘যং কিঞ্চি সিথিলং কম্মং, সংকিলিট্ঠঞ্চ যং ৱতং;
সঙ্কস্সৰং ব্ৰহ্মচৰিযং, ন তং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি.
‘‘ইদমৱোচ, ভিক্খৱে, তাযনো দেৱপুত্তো, ইদং ৱত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি. উগ্গণ্হাথ, ভিক্খৱে, তাযনগাথা; পৰিযাপুণাথ, ভিক্খৱে, তাযনগাথা; ধাৰেথ, ভিক্খৱে, তাযনগাথা. অত্থসংহিতা, ভিক্খৱে, তাযনগাথা আদিব্ৰহ্মচৰিযিকা’’তি.
৯. চন্দিমসুত্তং
৯০. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন চন্দিমা দেৱপুত্তো ৰাহুনা অসুৰিন্দেন গহিতো হোতি. অথ খো চন্দিমা দেৱপুত্তো ভগৱন্তং অনুস্সৰমানো তাযং ৱেলাযং ইমং গাথং অভাসি –
‘‘নমো তে বুদ্ধ ৱীৰত্থু, ৱিপ্পমুত্তোসি সব্বধি;
সম্বাধপটিপন্নোস্মি, তস্স মে সৰণং ভৱা’’তি.
অথ খো ভগৱা চন্দিমং দেৱপুত্তং আৰব্ভ ৰাহুং অসুৰিন্দং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘তথাগতং অৰহন্তং, চন্দিমা সৰণং গতো;
ৰাহু চন্দং পমুঞ্চস্সু, বুদ্ধা লোকানুকম্পকা’’তি.
অথ খো ৰাহু অসুৰিন্দো চন্দিমং দেৱপুত্তং মুঞ্চিত্ৱা তৰমানৰূপো যেন ৱেপচিত্তি অসুৰিন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো ৰাহুং অসুৰিন্দং ৱেপচিত্তি অসুৰিন্দো গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কিং নু সন্তৰমানোৱ, ৰাহু চন্দং পমুঞ্চসি;
সংৱিগ্গৰূপো আগম্ম, কিং নু ভীতোৱ তিট্ঠসী’’তি.
‘‘সত্তধা মে ফলে মুদ্ধা, জীৱন্তো ন সুখং লভে;
বুদ্ধগাথাভিগীতোম্হি, নো চে মুঞ্চেয্য চন্দিম’’ন্তি.
১০. সূৰিযসুত্তং
৯১. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন সূৰিযো দেৱপুত্তো ৰাহুনা অসুৰিন্দেন গহিতো হোতি. অথ খো সূৰিযো দেৱপুত্তো ভগৱন্তং অনুস্সৰমানো তাযং ৱেলাযং ইমং গাথং অভাসি –
‘‘নমো তে বুদ্ধ ৱীৰত্থু, ৱিপ্পমুত্তোসি সব্বধি;
সম্বাধপটিপন্নোস্মি, তস্স মে সৰণং ভৱা’’তি.
অথ খো ভগৱা সূৰিযং দেৱপুত্তং আৰব্ভ ৰাহুং অসুৰিন্দং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘তথাগতং অৰহন্তং, সূৰিযো সৰণং গতো;
ৰাহু সূৰিযং [সুৰিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] পমুঞ্চস্সু, বুদ্ধা লোকানুকম্পকা.
‘‘যো অন্ধকাৰে তমসি পভঙ্কৰো,
ৱেৰোচনো মণ্ডলী উগ্গতেজো;
মা ৰাহু গিলী চৰমন্তলিক্খে,
পজং মমং ৰাহু পমুঞ্চ সূৰিয’’ন্তি.
অথ খো ৰাহু অসুৰিন্দো সূৰিযং দেৱপুত্তং মুঞ্চিত্ৱা তৰমানৰূপো যেন ৱেপচিত্তি অসুৰিন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো ৰাহুং অসুৰিন্দং ৱেপচিত্তি অসুৰিন্দো গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কিং নু সন্তৰমানোৱ, ৰাহু সূৰিযং পমুঞ্চসি;
সংৱিগ্গৰূপো আগম্ম, কিং নু ভীতোৱ তিট্ঠসী’’তি.
‘‘সত্তধা মে ফলে মুদ্ধা, জীৱন্তো ন সুখং লভে;
বুদ্ধগাথাভিগীতোম্হি, নো চে মুঞ্চেয্য সূৰিয’’ন্তি.
পঠমো ৱগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
দ্ৱে কস্সপা চ মাঘো চ, মাগধো দামলি কামদো;
পঞ্চালচণ্ডো তাযনো, চন্দিমসূৰিযেন তে দসাতি.