৯. সুভসুত্তং

৪৬২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো সাৱত্থিযং পটিৱসতি অঞ্ঞতৰস্স গহপতিস্স নিৱেসনে কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অথ খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো যস্স গহপতিস্স নিৱেসনে পটিৱসতি তং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, গহপতি – ‘অৱিৱিত্তা সাৱত্থী অৰহন্তেহী’তি. কং নু খ্ৱজ্জ সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা পযিৰুপাসেয্যামা’’তি? ‘‘অযং, ভন্তে, ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তং, ভন্তে, ভগৱন্তং পযিৰুপাসস্সূ’’তি. অথ খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো তস্স গহপতিস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভো গোতম, এৱমাহংসু – ‘গহট্ঠো আৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং, ন পব্বজিতো আৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসল’ন্তি. ইধ ভৱং গোতমো কিমাহা’’তি?

৪৬৩. ‘‘ৱিভজ্জৱাদো খো অহমেত্থ, মাণৱ; নাহমেত্থ একংসৱাদো. গিহিস্স ৱাহং, মাণৱ, পব্বজিতস্স ৱা মিচ্ছাপটিপত্তিং ন ৱণ্ণেমি. গিহী ৱা হি, মাণৱ, পব্বজিতো ৱা মিচ্ছাপটিপন্নো মিচ্ছাপটিপত্তাধিকৰণহেতু ন আৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং. গিহিস্স ৱাহং, মাণৱ, পব্বজিতস্স ৱা সম্মাপটিপত্তিং ৱণ্ণেমি. গিহী ৱা হি, মাণৱ, পব্বজিতো ৱা সম্মাপটিপন্নো সম্মাপটিপত্তাধিকৰণহেতু আৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি.

‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভো গোতম, এৱমাহংসু – ‘মহট্ঠমিদং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং ঘৰাৱাসকম্মট্ঠানং মহপ্ফলং হোতি; অপ্পট্ঠমিদং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং পব্বজ্জা কম্মট্ঠানং অপ্পফলং হোতী’তি. ইধ ভৱং গোতমো কিমাহা’’তি.

‘‘এত্থাপি খো অহং, মাণৱ, ৱিভজ্জৱাদো; নাহমেত্থ একংসৱাদো. অত্থি, মাণৱ, কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি; অত্থি, মাণৱ, কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি; অত্থি, মাণৱ, কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি; অত্থি, মাণৱ, কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি. কতমঞ্চ, মাণৱ, কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি? কসি খো, মাণৱ, কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি. কতমঞ্চ, মাণৱ, কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি? কসিযেৱ খো, মাণৱ, কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি. কতমঞ্চ, মাণৱ, কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি? ৱণিজ্জা খো, মাণৱ, কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি. কতমঞ্চ মাণৱ, কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি? ৱণিজ্জাযেৱ খো, মাণৱ, কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি.

৪৬৪. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, কসি কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি; এৱমেৱ খো, মাণৱ, ঘৰাৱাসকম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি. সেয্যথাপি, মাণৱ, কসিযেৱ কম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি; এৱমেৱ খো, মাণৱ, ঘৰাৱাসকম্মট্ঠানং মহট্ঠং মহাকিচ্চং মহাধিকৰণং মহাসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি. সেয্যথাপি, মাণৱ, ৱণিজ্জা কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি; এৱমেৱ খো, মাণৱ, পব্বজ্জা কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি. সেয্যথাপি, মাণৱ, ৱণিজ্জাযেৱ কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতি; এৱমেৱ খো, মাণৱ, পব্বজ্জা কম্মট্ঠানং অপ্পট্ঠং অপ্পকিচ্চং অপ্পাধিকৰণং অপ্পসমাৰম্ভং সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং হোতী’’তি.

‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভো গোতম, পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনাযা’’তি. ‘‘যে তে, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনায – সচে তে অগৰু – সাধু তে পঞ্চ ধম্মে ইমস্মিং পৰিসতি ভাসস্সূ’’তি. ‘‘ন খো মে, ভো গোতম, গৰু যত্থস্সু ভৱন্তো ৱা নিসিন্নো ভৱন্তৰূপো ৱা’’তি [নিসিন্না ভৱন্তৰূপা ৱাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. ‘‘তেন হি, মাণৱ, ভাসস্সূ’’তি. ‘‘সচ্চং খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা পঠমং ধম্মং পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনায. তপং খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা দুতিযং ধম্মং পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনায. ব্ৰহ্মচৰিযং খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা ততিযং ধম্মং পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনায. অজ্ঝেনং খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা চতুত্থং ধম্মং পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনায. চাগং খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চমং ধম্মং পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনায. ব্ৰাহ্মণা, ভো গোতম, ইমে পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায, কুসলস্স আৰাধনাযাতি. ইধ ভৱং গোতমো কিমাহা’’তি?

৪৬৫. ‘‘কিং পন, মাণৱ, অত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একব্ৰাহ্মণোপি যো এৱমাহ – ‘অহং ইমেসং পঞ্চন্নং ধম্মানং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা ৱিপাকং পৱেদেমী’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’. ‘‘কিং পন, মাণৱ, অত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একাচৰিযোপি একাচৰিযপাচৰিযোপি যাৱ সত্তমা আচৰিযমহযুগাপি যো এৱমাহ – ‘অহং ইমেসং পঞ্চন্নং ধম্মানং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা ৱিপাকং পৱেদেমী’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’. ‘‘কিং পন, মাণৱ, যেপি তে ব্ৰাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তাৰো মন্তানং পৱত্তাৰো যেসমিদং এতৰহি ব্ৰাহ্মণা পোৰাণং মন্তপদং গীতং পৱুত্তং সমিহিতং তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি ৱাচিতমনুৱাচেন্তি, সেয্যথিদং – অট্ঠকো ৱামকো ৱামদেৱো ৱেস্সামিত্তো যমতগ্গি অঙ্গীৰসো ভাৰদ্ৱাজো ৱাসেট্ঠো কস্সপো ভগু, তেপি এৱমাহংসু – ‘মযং ইমেসং পঞ্চন্নং ধম্মানং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা ৱিপাকং পৱেদেমা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’.

‘‘ইতি কিৰ, মাণৱ, নত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একব্ৰাহ্মণোপি যো এৱমাহ – ‘অহং ইমেসং পঞ্চন্নং ধম্মানং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা ৱিপাকং পৱেদেমী’তি; নত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একাচৰিযোপি একাচৰিযপাচৰিযোপি যাৱ সত্তমা আচৰিযমহযুগাপি যো এৱমাহ – ‘অহং ইমেসং পঞ্চন্নং ধম্মানং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা ৱিপাকং পৱেদেমী’তি; যেপি তে ব্ৰাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তাৰো মন্তানং পৱত্তাৰো, যেসমিদং এতৰহি ব্ৰাহ্মণা পোৰাণং মন্তপদং গীতং পৱুত্তং সমিহিতং, তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি ৱাচিতমনুৱাচেন্তি, সেয্যথিদং – অট্ঠকো ৱামকো ৱামদেৱো ৱেস্সামিত্তো যমতগ্গি অঙ্গীৰসো ভাৰদ্ৱাজো ৱাসেট্ঠো কস্সপো ভগু. তেপি ন এৱমাহংসু – ‘মযং ইমেসং পঞ্চন্নং ধম্মানং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা ৱিপাকং পৱেদেমা’তি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, অন্ধৱেণি পৰম্পৰাসংসত্তা পুৰিমোপি ন পস্সতি মজ্ঝিমোপি ন পস্সতি পচ্ছিমোপি ন পস্সতি; এৱমেৱ খো, মাণৱ, অন্ধৱেণূপমং মঞ্ঞে ব্ৰাহ্মণানং ভাসিতং সম্পজ্জতি – পুৰিমোপি ন পস্সতি মজ্ঝিমোপি ন পস্সতি পচ্ছিমোপি ন পস্সতী’’তি.

৪৬৬. এৱং ৱুত্তে, সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভগৱতা অন্ধৱেণূপমেন ৱুচ্চমানো কুপিতো অনত্তমনো ভগৱন্তংযেৱ খুংসেন্তো ভগৱন্তংযেৱ ৱম্ভেন্তো ভগৱন্তংযেৱ ৱদমানো – ‘সমণো গোতমো পাপিতো ভৱিস্সতী’তি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ব্ৰাহ্মণো, ভো গোতম, পোক্খৰসাতি ওপমঞ্ঞো সুভগৱনিকো এৱমাহ – ‘এৱমেৱ পনিধেকচ্চে [পনিমেকে (সব্বত্থ)] সমণব্ৰাহ্মণা উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং পটিজানন্তি. তেসমিদং ভাসিতং হস্সকংযেৱ সম্পজ্জতি, নামকংযেৱ সম্পজ্জতি, ৰিত্তকংযেৱ সম্পজ্জতি, তুচ্ছকংযেৱ সম্পজ্জতি. কথঞ্হি নাম মনুস্সভূতো উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সচ্ছি ৱা কৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’’তি?

‘‘কিং পন, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি ওপমঞ্ঞো সুভগৱনিকো সব্বেসংযেৱ সমণব্ৰাহ্মণানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতী’’তি? ‘‘সকাযপি হি, ভো গোতম, পুণ্ণিকায দাসিযা ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি ওপমঞ্ঞো সুভগৱনিকো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ন পজানাতি, কুতো পন সব্বেসংযেৱ সমণব্ৰাহ্মণানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানিস্সতী’’তি?

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, জচ্চন্ধো পুৰিসো ন পস্সেয্য কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য নীলকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য পীতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য লোহিতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য মঞ্জিট্ঠকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য সমৱিসমং, ন পস্সেয্য তাৰকৰূপানি, ন পস্সেয্য চন্দিমসূৰিযে. সো এৱং ৱদেয্য – ‘নত্থি কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, নত্থি কণ্হসুক্কানং ৰূপানং দস্সাৱী; নত্থি নীলকানি ৰূপানি, নত্থি নীলকানং ৰূপানং দস্সাৱী; নত্থি পীতকানি ৰূপানি, নত্থি পীতকানং ৰূপানং দস্সাৱী; নত্থি লোহিতকানি ৰূপানি, নত্থি লোহিতকানং ৰূপানং দস্সাৱী; নত্থি মঞ্জিট্ঠকানি ৰূপানি, নত্থি মঞ্জিট্ঠকানং ৰূপানং দস্সাৱী; নত্থি সমৱিসমং, নত্থি সমৱিসমস্স দস্সাৱী; নত্থি তাৰকৰূপানি, নত্থি তাৰকৰূপানং দস্সাৱী; নত্থি চন্দিমসূৰিযা, নত্থি চন্দিমসূৰিযানং দস্সাৱী. অহমেতং ন জানামি, অহমেতং ন পস্সামি; তস্মা তং নত্থী’তি. সম্মা নু খো সো, মাণৱ, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি?

‘‘নো হিদং, ভো গোতম. অত্থি কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, অত্থি কণ্হসুক্কানং ৰূপানং দস্সাৱী; অত্থি নীলকানি ৰূপানি, অত্থি নীলকানং ৰূপানং দস্সাৱী; অত্থি পীতকানি ৰূপানি, অত্থি পীতকানং ৰূপানং দস্সাৱী; অত্থি লোহিতকানি ৰূপানি, অত্থি লোহিতকানং ৰূপানং দস্সাৱী; অত্থি মঞ্জিট্ঠকানি ৰূপানি, অত্থি মঞ্জিট্ঠকানং ৰূপানং দস্সাৱী; অত্থি সমৱিসমং, অত্থি সমৱিসমস্স দস্সাৱী; অত্থি তাৰকৰূপানি, অত্থি তাৰকৰূপানং দস্সাৱী; অত্থি চন্দিমসূৰিযা, অত্থি চন্দিমসূৰিযানং দস্সাৱী. ‘অহমেতং ন জানামি, অহমেতং ন পস্সামি; তস্মা তং নত্থী’তি; ন হি সো, ভো গোতম, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি.

‘‘এৱমেৱ খো, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি ওপমঞ্ঞো সুভগৱনিকো অন্ধো অচক্খুকো. সো ৱত উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সচ্ছি ৱা কৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি’’.

৪৬৭. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাণৱ, যে তে কোসলকা ব্ৰাহ্মণমহাসালা, সেয্যথিদং – চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো তাৰুক্খো ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি ব্ৰাহ্মণো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো পিতা চ [ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] তে তোদেয্যো, কতমা নেসং সেয্যো [সেয্যা (স্যা. কং.)], যং ৱা তে সম্মুচ্চা [সম্মুসা (সী. পী.)] ৱাচং ভাসেয্যুং যং ৱা অসম্মুচ্চা’’তি? ‘‘সম্মুচ্চা, ভো গোতম’’.

‘‘কতমা নেসং সেয্যো, যং ৱা তে মন্তা ৱাচং ভাসেয্যুং যং ৱা অমন্তা’’তি? ‘‘মন্তা, ভো গোতম’’.

‘‘কতমা নেসং সেয্যো, যং ৱা তে পটিসঙ্খায ৱাচং ভাসেয্যুং যং ৱা অপ্পটিসঙ্খাযা’’তি? ‘‘পটিসঙ্খায, ভো গোতম’’.

‘‘কতমা নেসং সেয্যো, যং ৱা তে অত্থসংহিতং ৱাচং ভাসেয্যুং যং ৱা অনত্থসংহিত’’ন্তি? ‘‘অত্থসংহিতং, ভো গোতম’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাণৱ, যদি এৱং সন্তে, ব্ৰাহ্মণেন পোক্খৰসাতিনা ওপমঞ্ঞেন সুভগৱনিকেন সম্মুচ্চা ৱাচা ভাসিতা অসম্মুচ্চা’’তি [অসম্মুসা ৱাতি (পী.) এৱমিতৰপঞ্হত্তযেপি ৱাসদ্দেন সহ দিস্সতি]? ‘‘অসম্মুচ্চা, ভো গোতম’’.

‘‘মন্তা ৱাচা ভাসিতা অমন্তা ৱা’’তি? ‘‘অমন্তা, ভো গোতম’’.

‘‘পটিসঙ্খায ৱাচা ভাসিতা অপ্পটিসঙ্খাযা’’তি? ‘‘অপ্পটিসঙ্খায, ভো গোতম’’.

‘‘অত্থসংহিতা ৱাচা ভাসিতা অনত্থসংহিতা’’তি? ‘‘অনত্থসংহিতা, ভো গোতম’’.

‘‘পঞ্চ খো ইমে, মাণৱ, নীৱৰণা. কতমে পঞ্চ? কামচ্ছন্দনীৱৰণং, ব্যাপাদনীৱৰণং, থীনমিদ্ধনীৱৰণং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং – ইমে খো, মাণৱ, পঞ্চ নীৱৰণা. ইমেহি খো মাণৱ, পঞ্চহি নীৱৰণেহি ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি ওপমঞ্ঞো সুভগৱনিকো আৱুতো নিৱুতো ওফুটো [ওৱুতো (সী.), ওফুতো (স্যা. কং. পী.)] পৰিযোনদ্ধো. সো ৱত উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সচ্ছি ৱা কৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

৪৬৮. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, মাণৱ, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হা ৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা – ইমে খো, মাণৱ, পঞ্চ কামগুণা. ইমেহি খো, মাণৱ, পঞ্চহি কামগুণেহি ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি ওপমঞ্ঞো সুভগৱনিকো গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝোপন্নো অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. সো ৱত উত্তৰিমনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সচ্ছি ৱা কৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাণৱ, যং ৱা তিণকট্ঠুপাদানং পটিচ্চ অগ্গিং জালেয্য যং ৱা নিস্সট্ঠতিণকট্ঠুপাদানং অগ্গিং জালেয্য, কতমো নু খ্ৱাস্স অগ্গি অচ্চিমা চেৱ ৱণ্ণৱা চ পভস্সৰো চা’’তি? ‘‘সচে তং, ভো গোতম, ঠানং নিস্সট্ঠতিণকট্ঠুপাদানং অগ্গিং জালেতুং, স্ৱাস্স অগ্গি অচ্চিমা চেৱ ৱণ্ণৱা চ পভস্সৰো চা’’তি. ‘‘অট্ঠানং খো এতং, মাণৱ, অনৱকাসো যং নিস্সট্ঠতিণকট্ঠুপাদানং অগ্গিং জালেয্য অঞ্ঞত্ৰ ইদ্ধিমতা. সেয্যথাপি, মাণৱ, তিণকট্ঠুপাদানং পটিচ্চ অগ্গি জলতি তথূপমাহং, মাণৱ, ইমং পীতিং ৱদামি যাযং পীতি পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ. সেয্যথাপি, মাণৱ, নিস্সট্ঠতিণকট্ঠুপাদানো [নিস্সট্ঠতিণকট্ঠুপাদানং পটিচ্চ (সী. পী. ক.)] অগ্গি জলতি তথূপমাহং, মাণৱ, ইমং পীতিং ৱদামি যাযং পীতি অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহি.

‘‘কতমা চ, মাণৱ, পীতি অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহি? ইধ, মাণৱ, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযম্পি খো, মাণৱ, পীতি অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহি. পুন চপৰং, মাণৱ, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযম্পি খো, মাণৱ, পীতি অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহি.

৪৬৯. ‘‘যে তে, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায, কতমেত্থ [কমেত্থ (ক. সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণা ধম্মং মহপ্ফলতৰং পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনাযা’’তি? ‘‘যেমে, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায, চাগমেত্থ ব্ৰাহ্মণা ধম্মং মহপ্ফলতৰং পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনাযা’’তি.

‘‘তং কি মঞ্ঞসি, মাণৱ, ইধ অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স মহাযঞ্ঞো পচ্চুপট্ঠিতো অস্স. অথ দ্ৱে ব্ৰাহ্মণা আগচ্ছেয্যুং – ‘ইত্থন্নামস্স ব্ৰাহ্মণস্স মহাযঞ্ঞং অনুভৱিস্সামা’তি. তত্ৰেকস্স [তত্থেকস্স (পী.)] ব্ৰাহ্মণস্স এৱমস্স – ‘অহো ৱত! অহমেৱ লভেয্যং ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং, ন অঞ্ঞো ব্ৰাহ্মণো লভেয্য ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’ন্তি. ঠানং খো পনেতং, মাণৱ, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞো ব্ৰাহ্মণো লভেয্য ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং, ন সো ব্ৰাহ্মণো লভেয্য ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং. ‘অঞ্ঞো ব্ৰাহ্মণো লভতি ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং, নাহং লভামি ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’ন্তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অনত্তমনো. ইমস্স পন, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণা কিং ৱিপাকং পঞ্ঞপেন্তী’’তি? ‘‘ন খ্ৱেত্থ, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা এৱং দানং দেন্তি – ‘ইমিনা পৰো কুপিতো হোতু অনত্তমনো’তি. অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা অনুকম্পাজাতিকংযেৱ [অনুকম্পজাতিকংযেৱ (স্যা. কং. ক.)] দানং দেন্তী’’তি. ‘‘এৱং সন্তে, খো, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণানং ইদং ছট্ঠং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি – যদিদং অনুকম্পাজাতিক’’ন্তি. ‘‘এৱং সন্তে, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণানং ইদং ছট্ঠং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি – যদিদং অনুকম্পাজাতিক’’ন্তি.

‘‘যে তে, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায, ইমে ত্ৱং পঞ্চ ধম্মে কত্থ বহুলং সমনুপস্সসি – গহট্ঠেসু ৱা পব্বজিতেসু ৱা’’তি? ‘‘যেমে, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায, ইমাহং পঞ্চ ধম্মে পব্বজিতেসু বহুলং সমনুপস্সামি অপ্পং গহট্ঠেসু. গহট্ঠো হি, ভো গোতম, মহট্ঠো মহাকিচ্চো মহাধিকৰণো মহাসমাৰম্ভো, ন সততং সমিতং সচ্চৱাদী হোতি; পব্বজিতো খো পন, ভো গোতম, অপ্পট্ঠো অপ্পকিচ্চো অপ্পাধিকৰণো অপ্পসমাৰম্ভো, সততং সমিতং সচ্চৱাদী হোতি. গহট্ঠো হি, ভো গোতম, মহট্ঠো মহাকিচ্চো মহাধিকৰণো মহাসমাৰম্ভো ন সততং সমিতং তপস্সী হোতি… ব্ৰহ্মচাৰী হোতি… সজ্ঝাযবহুলো হোতি… চাগবহুলো হোতি; পব্বজিতো খো পন, ভো গোতম, অপ্পট্ঠো অপ্পকিচ্চো অপ্পাধিকৰণো অপ্পসমাৰম্ভো সততং সমিতং তপস্সী হোতি… ব্ৰহ্মচাৰী হোতি… সজ্ঝাযবহুলো হোতি… চাগবহুলো হোতি. যেমে, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায, ইমাহং পঞ্চ ধম্মে পব্বজিতেসু বহুলং সমনুপস্সামি অপ্পং গহট্ঠেসূ’’তি.

‘‘যে তে, মাণৱ, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায চিত্তস্সাহং এতে পৰিক্খাৰে ৱদামি – যদিদং চিত্তং অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং তস্স ভাৱনায. ইধ, মাণৱ, ভিক্খু সচ্চৱাদী হোতি. সো ‘সচ্চৱাদীম্হী’তি লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. যং তং কুসলূপসংহিতং পামোজ্জং, চিত্তস্সাহং এতং পৰিক্খাৰং ৱদামি – যদিদং চিত্তং অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং তস্স ভাৱনায. ইধ, মাণৱ, ভিক্খু তপস্সী হোতি…পে… ব্ৰহ্মচাৰী হোতি…পে… সজ্ঝাযবহুলো হোতি…পে… চাগবহুলো হোতি. সো ‘চাগবহুলোম্হী’তি লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. যং তং কুসলূপসংহিতং পামোজ্জং, চিত্তস্সাহং এতং পৰিক্খাৰং ৱদামি – যদিদং চিত্তং অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং তস্স ভাৱনায. যে তে মাণৱ, ব্ৰাহ্মণা, পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায, চিত্তস্সাহং এতে পৰিক্খাৰে ৱদামি – যদিদং চিত্তং অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং তস্স ভাৱনাযা’’তি.

৪৭০. এৱং ৱুত্তে, সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘সমণো গোতমো ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গং জানাতী’’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মাণৱ, আসন্নে ইতো নড়কাৰগামো, ন যিতো দূৰে নড়কাৰগামো’’তি?

‘‘এৱং, ভো, আসন্নে ইতো নড়কাৰগামো, ন যিতো দূৰে নড়কাৰগামো’’তি.

‘‘তং, কিং মঞ্ঞসি মাণৱ, ইধস্স পুৰিসো নড়কাৰগামে জাতৱদ্ধো [জাতৱড্ঢো (স্যা. কং. ক.)]; তমেনং নড়কাৰগামতো তাৱদেৱ অৱসটং [অপসক্কং (স্যা. কং. ক.)] নড়কাৰগামস্স মগ্গং পুচ্ছেয্যুং; সিযা নু খো, মাণৱ, তস্স পুৰিসস্স নড়কাৰগামে জাতৱদ্ধস্স নড়কাৰগামস্স মগ্গং পুট্ঠস্স দন্ধাযিতত্তং ৱা ৱিত্থাযিতত্তং ৱা’’তি?

‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’.

‘‘তং কিস্স হেতু’’?

‘‘অমু হি, ভো গোতম, পুৰিসো নড়কাৰগামে জাতৱদ্ধো. তস্স সব্বানেৱ নড়কাৰগামস্স মগ্গানি সুৱিদিতানী’’তি. ‘‘সিযা নু খো, মাণৱ, তস্স পুৰিসস্স নড়কাৰগামে জাতৱদ্ধস্স নড়কাৰগামস্স মগ্গং পুট্ঠস্স দন্ধাযিতত্তং ৱা ৱিত্থাযিতত্তং ৱাতি, ন ত্ৱেৱ তথাগতস্স ব্ৰহ্মলোকং ৱা ব্ৰহ্মলোকগামিনিং ৱা পটিপদং পুট্ঠস্স দন্ধাযিতত্তং ৱা ৱিত্থাযিতত্তং ৱা. ব্ৰহ্মানঞ্চাহং, মাণৱ, পজানামি ব্ৰহ্মলোকঞ্চ ব্ৰহ্মলোকগামিনিঞ্চ পটিপদং; যথাপটিপন্নো চ ব্ৰহ্মলোকং উপপন্নো তঞ্চ পজানামী’’তি.

‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘সমণো গোতমো ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গং দেসেতী’তি. সাধু মে ভৱং গোতমো ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গং দেসেতূ’’তি.

‘‘তেন হি, মাণৱ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং ভো’’তি খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

৪৭১. ‘‘কতমো চ, মাণৱ, ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গো? ইধ, মাণৱ, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. এৱং ভাৱিতায খো, মাণৱ, মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযা যং পমাণকতং কম্মং ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতি. সেয্যথাপি, মাণৱ, বলৱা সঙ্খধমো অপ্পকসিৰেনেৱ চাতুদ্দিসা ৱিঞ্ঞাপেয্য [এৱমেৱ খো মাণৱ এৱং ভাৱিতায মেত্তায (সী. স্যা. কং. পী. দী. নি. ১.৫৫৬) তথাপি ইধ পাঠোযেৱ উপমায সংসন্দিযমানো পৰিপুণ্ণো ৱিয দিস্সতি]; এৱমেৱ খো, মাণৱ…পে… এৱং ভাৱিতায খো, মাণৱ, মেত্তায [এৱমেৱ খো মাণৱ এৱং ভাৱিতায মেত্তায (সী. স্যা. কং. পী. দী. নি. ১.৫৫৬) তথাপি ইধ পাঠোযেৱ উপমায সংসন্দিযমানো পৰিপুণ্ণো ৱিয দিস্সতি] চেতোৱিমুত্তিযা যং পমাণকতং কম্মং ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতি. অযম্পি খো, মাণৱ, ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গো. ‘‘পুন চপৰং, মাণৱ, ভিক্খু কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. এৱং ভাৱিতায খো, মাণৱ, উপেক্খায চেতোৱিমুত্তিযা যং পমাণকতং কম্মং ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতি. সেয্যথাপি, মাণৱ, বলৱা সঙ্খধমো অপ্পকসিৰেনেৱ চাতুদ্দিসা ৱিঞ্ঞাপেয্য; এৱমেৱ খো, মাণৱ…পে… এৱং ভাৱিতায খো, মাণৱ, উপেক্খায চেতোৱিমুত্তিযা যং পমাণকতং কম্মং ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতি. অযম্পি খো, মাণৱ, ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গো’’তি.

৪৭২. এৱং ৱুত্তে, সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি – এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং. হন্দ, চ দানি মযং, ভো গোতম, গচ্ছাম; বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, মাণৱ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

তেন খো পন সমযেন জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো সব্বসেতেন ৱড়ৱাভিৰথেন [ৱড়ভীৰথেন (সী.)] সাৱত্থিযা নিয্যাতি দিৱা দিৱস্স. অদ্দসা খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো সুভং মাণৱং তোদেয্যপুত্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান সুভং মাণৱং তোদেয্যপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘হন্দ, কুতো নু ভৱং ভাৰদ্ৱাজো আগচ্ছতি দিৱা দিৱস্সা’’তি? ‘‘ইতো হি খো অহং, ভো, আগচ্ছামি সমণস্স গোতমস্স সন্তিকা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভৱং ভাৰদ্ৱাজো, সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং পণ্ডিতো মঞ্ঞেতি’’? ‘‘কো চাহং, ভো, কো চ সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং জানিস্সামি? সোপি নূনস্স তাদিসোৱ যো সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং জানেয্যা’’তি. ‘‘উড়াৰায খলু, ভৱং ভাৰদ্ৱাজো, সমণং গোতমং পসংসায পসংসতী’’তি. ‘‘কো চাহং, ভো, কো চ সমণং গোতমং পসংসিস্সামি? পসত্থপসত্থোৱ সো ভৱং গোতমো সেট্ঠো দেৱমনুস্সানং. যে চিমে, ভো, ব্ৰাহ্মণা পঞ্চ ধম্মে পঞ্ঞপেন্তি পুঞ্ঞস্স কিৰিযায কুসলস্স আৰাধনায; চিত্তস্সেতে সমণো গোতমো পৰিক্খাৰে ৱদেতি – যদিদং চিত্তং অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং তস্স ভাৱনাযা’’তি.

এৱং ৱুত্তে, জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো সব্বসেতা ৱড়ৱাভিৰথা ওৰোহিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা উদানং উদানেসি – ‘‘লাভা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স, সুলদ্ধলাভা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স যস্স ৱিজিতে তথাগতো ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি.

সুভসুত্তং নিট্ঠিতং নৱমং.