১০. সঙ্গাৰৱসুত্তং

৪৭৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন ধনঞ্জানী [ধানঞ্জানী (সী. পী.)] নাম ব্ৰাহ্মণী চঞ্চলিকপ্পে [মণ্ডলকপ্পে (সী.), পচ্চলকপ্পে (স্যা. কং.), চণ্ডলকপ্পে (পী.)] পটিৱসতি অভিপ্পসন্না বুদ্ধে চ ধম্মে চ সঙ্ঘে চ. অথ খো ধনঞ্জানী ব্ৰাহ্মণী উপক্খলিত্ৱা তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি.

তেন খো পন সমযেন সঙ্গাৰৱো নাম মাণৱো চঞ্চলিকপ্পে পটিৱসতি তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো. অস্সোসি খো সঙ্গাৰৱো মাণৱো ধনঞ্জানিযা ব্ৰাহ্মণিযা এৱং ৱাচং ভাসমানায. সুত্ৱা ধনঞ্জানিং ব্ৰাহ্মণিং এতদৱোচ – ‘‘অৱভূতাৱ অযং [অৱভূতা চযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধনঞ্জানী ব্ৰাহ্মণী, পৰভূতাৱ অযং [পৰাভূতা চযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধনঞ্জানী ব্ৰাহ্মণী, ৱিজ্জমানানং (তেৱিজ্জানং) [( ) সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু নত্থি] ব্ৰাহ্মণানং, অথ চ পন তস্স মুণ্ডকস্স সমণকস্স ৱণ্ণং ভাসিস্সতী’’তি [ভাসতীতি (সী. স্যা. কং. পী)]. ‘‘ন হি পন ত্ৱং, তাত ভদ্ৰমুখ, তস্স ভগৱতো সীলপঞ্ঞাণং জানাসি. সচে ত্ৱং, তাত ভদ্ৰমুখ, তস্স ভগৱতো সীলপঞ্ঞাণং জানেয্যাসি, ন ত্ৱং, তাত ভদ্ৰমুখ, তং ভগৱন্তং অক্কোসিতব্বং পৰিভাসিতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’’তি. ‘‘তেন হি, ভোতি, যদা সমণো গোতমো চঞ্চলিকপ্পং অনুপ্পত্তো হোতি অথ মে আৰোচেয্যাসী’’তি. ‘‘এৱং, ভদ্ৰমুখা’’তি খো ধনঞ্জানী ব্ৰাহ্মণী সঙ্গাৰৱস্স মাণৱস্স পচ্চস্সোসি.

অথ খো ভগৱা কোসলেসু অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন চঞ্চলিকপ্পং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা চঞ্চলিকপ্পে ৱিহৰতি তোদেয্যানং ব্ৰাহ্মণানং অম্বৱনে. অস্সোসি খো ধনঞ্জানী ব্ৰাহ্মণী – ‘‘ভগৱা কিৰ চঞ্চলিকপ্পং অনুপ্পত্তো, চঞ্চলিকপ্পে ৱিহৰতি তোদেয্যানং ব্ৰাহ্মণানং অম্বৱনে’’তি. অথ খো ধনঞ্জানী ব্ৰাহ্মণী যেন সঙ্গাৰৱো মাণৱো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সঙ্গাৰৱং মাণৱং এতদৱোচ – ‘‘অযং, তাত ভদ্ৰমুখ, সো ভগৱা চঞ্চলিকপ্পং অনুপ্পত্তো, চঞ্চলিকপ্পে ৱিহৰতি তোদেয্যানং ব্ৰাহ্মণানং অম্বৱনে. যস্সদানি, তাত ভদ্ৰমুখ, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

৪৭৪. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সঙ্গাৰৱো মাণৱো ধনঞ্জানিযা ব্ৰাহ্মণিযা পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঙ্গাৰৱো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সন্তি খো, ভো গোতম, একে সমণব্ৰাহ্মণা দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তি. তত্ৰ, ভো গোতম, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তি, তেসং ভৱং গোতমো কতমো’’তি? ‘‘দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তানং, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তানম্পি খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, ৱেমত্তং ৱদামি. সন্তি, ভাৰদ্ৱাজ, একে সমণব্ৰাহ্মণা অনুস্সৱিকা. তে অনুস্সৱেন দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তি; সেয্যথাপি ব্ৰাহ্মণা তেৱিজ্জা. সন্তি পন, ভাৰদ্ৱাজ, একে সমণব্ৰাহ্মণা কেৱলং সদ্ধামত্তকেন দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তি; সেয্যথাপি তক্কী ৱীমংসী. সন্তি, ভাৰদ্ৱাজ, একে সমণব্ৰাহ্মণা পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামংযেৱ ধম্মং অভিঞ্ঞায দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তি. তত্ৰ, ভাৰদ্ৱাজ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামংযেৱ ধম্মং অভিঞ্ঞায দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তি, তেসাহমস্মি. তদমিনাপেতং, ভাৰদ্ৱাজ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং, যথা যে তে সমণব্ৰাহ্মণা পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামংযেৱ ধম্মং অভিঞ্ঞায দিট্ঠধম্মাভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তা, আদিব্ৰহ্মচৰিযং পটিজানন্তি, তেসাহমস্মি.

৪৭৫. ‘‘ইধ মে, ভাৰদ্ৱাজ, পুব্বেৱ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, অপৰেন সমযেন দহৰোৱ সমানো সুসুকাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং ৰুদন্তানং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিং. সো এৱং পব্বজিতো সমানো কিংকুসলগৱেসী অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৱুসো কালাম, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ভাৰদ্ৱাজ, আড়াৰো কালামো মং এতদৱোচ – ‘ৱিহৰতাযস্মা. তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো নচিৰস্সেৱ সকং আচৰিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং পৰিযাপুণিং. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, তাৱতকেনেৱ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ‘ঞাণৱাদঞ্চ ৱদামি, থেৰৱাদঞ্চ জানামি, পস্সামী’তি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৱ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘ন খো আড়াৰো কালামো ইমং ধম্মং কেৱলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি; অদ্ধা আড়াৰো কালামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৱিহৰতী’তি.

‘‘অথ খ্ৱাহং, ভাৰদ্ৱাজ, যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নো, আৱুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসী’তি? এৱং ৱুত্তে, ভাৰদ্ৱাজ, আড়াৰো কালামো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৱেদেসি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘ন খো আড়াৰস্সেৱ কালামস্স অত্থি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো আড়াৰস্সেৱ কালামস্স অত্থি ৱীৰিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং আড়াৰো কালামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেতি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিৰিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. অথ খ্ৱাহং, ভাৰদ্ৱাজ, যেন আড়াৰো কালামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা আড়াৰং কালামং এতদৱোচং – ‘এত্তাৱতা নো, আৱুসো কালাম, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি? ‘এত্তাৱতা খো অহং, আৱুসো, ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমী’তি. ‘অহম্পি খো, আৱুসো, এত্তাৱতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. ‘লাভা নো, আৱুসো, সুলদ্ধং নো, আৱুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্ৰহ্মচাৰিং পস্সাম. ইতি যাহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমি তং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি; যং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি তমহং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেমি. ইতি যাহং ধম্মং জানামি তং ত্ৱং ধম্মং জানাসি, যং ত্ৱং ধম্মং জানাসি তমহং ধম্মং জানামি. ইতি যাদিসো অহং তাদিসো তুৱং, যাদিসো তুৱং তাদিসো অহং. এহি দানি, আৱুসো, উভোৱ সন্তা ইমং গণং পৰিহৰামা’তি. ইতি খো, ভাৰদ্ৱাজ, আড়াৰো কালামো আচৰিযো মে সমানো অত্তনো অন্তেৱাসিং মং সমানং অত্তনা সমসমং ঠপেসি, উড়াৰায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, যাৱদেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, তং ধম্মং অনলঙ্কৰিত্ৱা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

৪৭৬. ‘‘সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, কিংকুসলগৱেসী অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো যেন উদকো ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘ইচ্ছামহং, আৱুসো [পস্স ম. নি. ১.২৭৮ পাসৰাসিসুত্তে], ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ভাৰদ্ৱাজ, উদকো ৰামপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘ৱিহৰতাযস্মা. তাদিসো অযং ধম্মো যত্থ ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো নচিৰস্সেৱ সকং আচৰিযকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং পৰিযাপুণিং. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, তাৱতকেনেৱ ওট্ঠপহতমত্তেন লপিতলাপনমত্তেন ‘ঞাণৱাদঞ্চ ৱদামি, থেৰৱাদঞ্চ জানামি, পস্সামী’তি চ পটিজানামি, অহঞ্চেৱ অঞ্ঞে চ. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘ন খো ৰামো ইমং ধম্মং কেৱলং সদ্ধামত্তকেন সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসি; অদ্ধা ৰামো ইমং ধম্মং জানং পস্সং ৱিহাসী’তি. অথ খ্ৱাহং, ভাৰদ্ৱাজ, যেন উদকো ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘কিত্তাৱতা নো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসী’তি? এৱং ৱুত্তে, ভাৰদ্ৱাজ, উদকো ৰামপুত্তো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পৱেদেসি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘ন খো ৰামস্সেৱ অহোসি সদ্ধা, ময্হংপত্থি সদ্ধা; ন খো ৰামস্সেৱ অহোসি ৱীৰিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা, ময্হংপত্থি পঞ্ঞা. যংনূনাহং যং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পৱেদেসি তস্স ধম্মস্স সচ্ছিকিৰিযায পদহেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, নচিৰস্সেৱ খিপ্পমেৱ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং.

‘‘অথ খ্ৱাহং, ভাৰদ্ৱাজ, যেন উদকো ৰামপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা উদকং ৰামপুত্তং এতদৱোচং – ‘এত্তাৱতা নো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি? ‘এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ৰামো ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসী’তি. ‘অহম্পি খো, আৱুসো, এত্তাৱতা ইমং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’তি. ‘লাভা নো, আৱুসো, সুলদ্ধং নো, আৱুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্ৰহ্মচাৰিং পস্সাম. ইতি যং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসি তং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি; যং ত্ৱং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰসি তং ধম্মং ৰামো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ পৱেদেসি. ইতি যং ধম্মং ৰামো অভিঞ্ঞাসি তং ত্ৱং ধম্মং জানাসি, যং ত্ৱং ধম্মং জানাসি তং ধম্মং ৰামো অভিঞ্ঞাসি. ইতি যাদিসো ৰামো অহোসি তাদিসো তুৱং, যাদিসো তুৱং তাদিসো ৰামো অহোসি. এহি দানি, আৱুসো, তুৱং ইমং গণং পৰিহৰা’তি. ইতি খো, ভাৰদ্ৱাজ, উদকো ৰামপুত্তো সব্ৰহ্মচাৰী মে সমানো আচৰিযট্ঠানে মং ঠপেসি, উড়াৰায চ মং পূজায পূজেসি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘নাযং ধম্মো নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি, যাৱদেৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপপত্তিযা’তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, তং ধম্মং অনলঙ্কৰিত্ৱা তস্মা ধম্মা নিব্বিজ্জ অপক্কমিং.

৪৭৭. ‘‘সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, কিংকুসলগৱেসী অনুত্তৰং সন্তিৱৰপদং পৰিযেসমানো মগধেসু অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন উৰুৱেড়া সেনানিগমো তদৱসৰিং. তত্থদ্দসং ৰমণীযং ভূমিভাগং, পাসাদিকঞ্চ ৱনসণ্ডং, নদিঞ্চ সন্দন্তিং সেতকং সুপতিত্থং ৰমণীযং, সমন্তা চ গোচৰগামং. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘ৰমণীযো ৱত, ভো, ভূমিভাগো, পাসাদিকো চ ৱনসণ্ডো, নদী চ সন্দতি সেতকা সুপতিত্থা ৰমণীযা, সমন্তা চ গোচৰগামো. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানাযা’তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, তত্থেৱ নিসীদিং – ‘অলমিদং পধানাযা’তি. অপিস্সু মং, ভাৰদ্ৱাজ, তিস্সো উপমা পটিভংসু অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

‘‘সেয্যথাপি, ভাৰদ্ৱাজ, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য উত্তৰাৰণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ভাৰদ্ৱাজ, অপি নু সো পুৰিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উদকে নিক্খিত্তং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভো গোতম, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং, তঞ্চ পন উদকে নিক্খিত্তং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভাৰদ্ৱাজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ কামেহি অৱূপকট্ঠা ৱিহৰন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপৰিড়াহো সো চ অজ্ঝত্তং ন সুপ্পহীনো হোতি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. নো চপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. অযং খো মং, ভাৰদ্ৱাজ, পঠমা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

৪৭৮. ‘‘অপৰাপি খো মং, ভাৰদ্ৱাজ, দুতিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. সেয্যথাপি, ভাৰদ্ৱাজ, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য উত্তৰাৰণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ভাৰদ্ৱাজ, অপি নু সো পুৰিসো অমুং অল্লং কট্ঠং সস্নেহং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য তেজো পাতুকৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভো গোতম, অল্লং কট্ঠং সস্নেহং, কিঞ্চাপি আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং; যাৱদেৱ চ পন সো পুৰিসো কিলমথস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভাৰদ্ৱাজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ কামেহি ৱূপকট্ঠা ৱিহৰন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপৰিড়াহো সো চ অজ্ঝত্তং ন সুপ্পহীনো হোতি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, অভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. অযং খো মং, ভাৰদ্ৱাজ, দুতিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

৪৭৯. ‘‘অপৰাপি খো মং, ভাৰদ্ৱাজ, ততিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. সেয্যথাপি, ভাৰদ্ৱাজ, সুক্খং কট্ঠং কোড়াপং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য উত্তৰাৰণিং আদায – ‘অগ্গিং অভিনিব্বত্তেস্সামি, তেজো পাতুকৰিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, ভাৰদ্ৱাজ, অপি নু সো পুৰিসো অমুং সুক্খং কট্ঠং কোড়াপং আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্তং উত্তৰাৰণিং আদায অভিমন্থেন্তো অগ্গিং অভিনিব্বত্তেয্য, তেজো পাতুকৰেয্যা’’তি? ‘‘এৱং ভো গোতম. তং কিস্স হেতু? অদুঞ্হি, ভো গোতম, সুক্খং কট্ঠং কোড়াপং, তঞ্চ পন আৰকা উদকা থলে নিক্খিত্ত’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভাৰদ্ৱাজ, যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ কামেহি ৱূপকট্ঠা ৱিহৰন্তি, যো চ নেসং কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামমুচ্ছা কামপিপাসা কামপৰিড়াহো সো চ অজ্ঝত্তং সুপ্পহীনো হোতি সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, ওপক্কমিকা চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, ভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. নো চেপি তে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, ভব্বাৱ তে ঞাণায দস্সনায অনুত্তৰায সম্বোধায. অযং খো মং, ভাৰদ্ৱাজ, ততিযা উপমা পটিভাসি অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা. ইমা খো মং, ভাৰদ্ৱাজ, তিস্সো উপমা পটিভংসু অনচ্ছৰিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা.

৪৮০. ‘‘তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং দন্তেভিদন্তমাধায, জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হেয্যং অভিনিপ্পীড়েয্যং অভিসন্তাপেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হামি অভিনিপ্পীড়েমি অভিসন্তাপেমি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হতো অভিনিপ্পীড়যতো অভিসন্তাপযতো কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. সেয্যথাপি, ভাৰদ্ৱাজ, বলৱা পুৰিসো দুব্বলতৰং পুৰিসং সীসে ৱা গহেত্ৱা খন্ধে ৱা গহেত্ৱা অভিনিগ্গণ্হেয্য অভিনিপ্পীড়েয্য অভিসন্তাপেয্য, এৱমেৱ খো মে, ভাৰদ্ৱাজ, দন্তেভিদন্তমাধায, জিৱ্হায তালুং আহচ্চ, চেতসা চিত্তং অভিনিগ্গণ্হতো অভিনিপ্পীড়যতো অভিসন্তাপযতো কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি. আৰদ্ধং খো পন মে, ভাৰদ্ৱাজ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা; সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

৪৮১. ‘‘তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৱ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসে উপৰুন্ধিং. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু কণ্ণসোতেহি ৱাতানং নিক্খমন্তানং অধিমত্তো সদ্দো হোতি. সেয্যথাপি নাম কম্মাৰগগ্গৰিযা ধমমানায অধিমত্তো সদ্দো হোতি, এৱমেৱ খো মে, ভাৰদ্ৱাজ, মুখতো চ নাসতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু কণ্ণসোতেহি ৱাতানং নিক্খমন্তানং অধিমত্তো সদ্দো হোতি. আৰদ্ধং খো পন মে, ভাৰদ্ৱাজ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা; সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো.

‘‘তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং অপ্পাণকংযেৱ ঝানং ঝাযেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসে উপৰুন্ধিং. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো হোতি. সেয্যথাপি, ভাৰদ্ৱাজ, দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা দুব্বলতৰং পুৰিসং নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পৰিতাপেয্যুং, এৱমেৱ খো মে, ভাৰদ্ৱাজ, মুখতো চ নাসতো চ কণ্ণতো চ অস্সাসপস্সাসেসু উপৰুদ্ধেসু অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো হোতি. আৰদ্ধং খো পন মে, ভাৰদ্ৱাজ, ৱীৰিযং হোতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, সাৰদ্ধো চ পন মে কাযো হোতি অপ্পটিপ্পস্সদ্ধো, তেনেৱ দুক্খপ্পধানেন পধানাভিতুন্নস্স সতো. অপিস্সু মং, ভাৰদ্ৱাজ, দেৱতা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘কালঙ্কতো সমণো গোতমো’তি. একচ্চা দেৱতা এৱমাহংসু – ‘ন কালঙ্কতো সমণো গোতমো, অপি চ কালঙ্কৰোতী’তি. একচ্চা দেৱতা এৱমাহংসু – ‘ন কালঙ্কতো সমণো গোতমো, নাপি কালঙ্কৰোতি; অৰহং সমণো গোতমো, ৱিহাৰোত্ৱেৱ সো অৰহতো এৱৰূপো হোতী’তি.

‘‘তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জেয্য’ন্তি. অথ খো মং, ভাৰদ্ৱাজ, দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘মা খো ত্ৱং, মাৰিস, সব্বসো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জি. সচে খো ত্ৱং, মাৰিস, সব্বসো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জিস্সসি, তস্স তে মযং দিব্বং ওজং লোমকূপেহি অজ্ঝোহাৰেস্সাম. তায ত্ৱং যাপেস্সসী’তি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘অহঞ্চেৱ খো পন সব্বসো অজজ্জিতং পটিজানেয্যং, ইমা চ মে দেৱতা দিব্বং ওজং লোমকূপেহি অজ্ঝোহাৰেয্যুং, তায চাহং যাপেয্যং. তং মমস্স মুসা’তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, তা দেৱতা পচ্চাচিক্খামি, ‘হল’ন্তি ৱদামি.

‘‘তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং থোকং থোকং আহাৰং আহাৰেয্যং পসতং পসতং, যদি ৱা মুগ্গযূসং, যদি ৱা কুলত্থযূসং, যদি ৱা কড়াযযূসং, যদি ৱা হৰেণুকযূস’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, থোকং থোকং আহাৰং আহাৰেসিং পসতং পসতং, যদি ৱা মুগ্গযূসং, যদি ৱা কুলত্থযূসং, যদি ৱা কড়াযযূসং, যদি ৱা হৰেণুকযূসং. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, থোকং থোকং আহাৰং আহাৰযতো পসতং পসতং, যদি ৱা মুগ্গযূসং, যদি ৱা কুলত্থযূসং, যদি ৱা কড়াযযূসং, যদি ৱা হৰেণুকযূসং, অধিমত্তকসিমানং পত্তো কাযো হোতি. সেয্যথাপি নাম আসীতিকপব্বানি ৱা কাড়পব্বানি ৱা, এৱমেৱস্সু মে অঙ্গপচ্চঙ্গানি ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায; সেয্যথাপি নাম ওট্ঠপদং, এৱমেৱস্সু মে আনিসদং হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায; সেয্যথাপি নাম ৱট্টনাৱড়ী, এৱমেৱস্সু মে পিট্ঠিকণ্টকো উণ্ণতাৱনতো হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায; সেয্যথাপি নাম জৰসালায গোপানসিযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি, এৱমেৱস্সু মে ফাসুড়িযো ওলুগ্গৱিলুগ্গা ভৱন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায; সেয্যথাপি নাম গম্ভীৰে উদপানে উদকতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি, এৱমেৱস্সু মে অক্খিকূপেসু অক্খিতাৰকা গম্ভীৰগতা ওক্খাযিকা দিস্সন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায; সেয্যথাপি নাম তিত্তকালাবু আমকচ্ছিন্নো ৱাতাতপেন সংফুটিতো হোতি সম্মিলাতো, এৱমেৱস্সু মে সীসচ্ছৱি সংফুটিতা হোতি সম্মিলাতা তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, ‘উদৰচ্ছৱিং পৰিমসিস্সামী’তি পিট্ঠিকণ্টকংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি, ‘পিট্ঠিকণ্টকং পৰিমসিস্সামী’তি উদৰচ্ছৱিংযেৱ পৰিগ্গণ্হামি; যাৱস্সু মে, ভাৰদ্ৱাজ, উদৰচ্ছৱি পিট্ঠিকণ্টকং অল্লীনা হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, ‘ৱচ্চং ৱা মুত্তং ৱা কৰিস্সামী’তি তত্থেৱ অৱকুজ্জো পপতামি তাযেৱপ্পাহাৰতায. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, ইমমেৱ কাযং অস্সাসেন্তো পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জামি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জতো পূতিমূলানি লোমানি কাযস্মা পপতন্তি তাযেৱপ্পাহাৰতায. অপিস্সু মং, ভাৰদ্ৱাজ, মনুস্সা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘কাড়ো সমণো গোতমো’তি. একচ্চে মনুস্সা এৱমাহংসু – ‘ন কাড়ো সমণো গোতমো, সামো সমণো গোতমো’তি. একচ্চে মনুস্সা এৱমাহংসু – ‘ন কাড়ো সমণো গোতমো নপি সামো, মঙ্গুৰচ্ছৱি সমণো গোতমো’তি; যাৱস্সু মে, ভাৰদ্ৱাজ, তাৱ পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো উপহতো হোতি তাযেৱপ্পাহাৰতায.

৪৮২. ‘‘তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘যে খো কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযিংসু, এতাৱপৰমং, নযিতো ভিয্যো; যেপি হি কেচি অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযিস্সন্তি, এতাৱপৰমং, নযিতো ভিয্যো; যেপি হি কেচি এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, এতাৱপৰমং, নযিতো ভিয্যো. ন খো পনাহং ইমায কটুকায দুক্কৰকাৰিকায অধিগচ্ছামি উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং. সিযা নু খো অঞ্ঞো মগ্গো বোধাযা’তি? তস্স ময্হং ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘অভিজানামি খো পনাহং পিতু সক্কস্স কম্মন্তে সীতায জম্বুচ্ছাযায নিসিন্নো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতা. সিযা নু খো এসো মগ্গো বোধাযা’তি? তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, সতানুসাৰি ৱিঞ্ঞাণং অহোসি – ‘এসেৱ মগ্গো বোধাযা’তি. তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘কিং নু খো অহং তস্স সুখস্স ভাযামি যং তং সুখং অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহী’তি? তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘ন খো অহং তস্স সুখস্স ভাযামি যং তং সুখং অঞ্ঞত্ৰেৱ কামেহি অঞ্ঞত্ৰ অকুসলেহি ধম্মেহী’তি.

৪৮৩. ‘‘তস্স ময্হং, ভাৰদ্ৱাজ, এতদহোসি – ‘ন খো তং সুকৰং সুখং অধিগন্তুং এৱং অধিমত্তকসিমানং পত্তকাযেন. যংনূনাহং ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেয্যং ওদনকুম্মাস’ন্তি. সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেসিং ওদনকুম্মাসং. তেন খো পন মং, ভাৰদ্ৱাজ, সমযেন পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ পচ্চুপট্ঠিতা হোন্তি – ‘যং খো সমণো গোতমো ধম্মং অধিগমিস্সতি তং নো আৰোচেস্সতী’তি. যতো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেসিং ওদনকুম্মাসং, অথ মে তে পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ নিব্বিজ্জ পক্কমিংসু – ‘বাহুল্লিকো সমণো গোতমো পধানৱিব্ভন্তো আৱত্তো বাহুল্লাযা’তি.

‘‘সো খো অহং, ভাৰদ্ৱাজ, ওড়াৰিকং আহাৰং আহাৰেত্ৱা বলং গহেত্ৱা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি. অযং খো মে, ভাৰদ্ৱাজ, ৰত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.

৪৮৪. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি…পে… অযং খো মে, ভাৰদ্ৱাজ, ৰত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং. অযং খো মে, ভাৰদ্ৱাজ, ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো’’তি.

৪৮৫. এৱং ৱুত্তে, সঙ্গাৰৱো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠিতৱতং [অট্ঠিত ৱত (সী. স্যা. কং. পী.)] ভোতো গোতমস্স পধানং অহোসি, সপ্পুৰিসৱতং [সপ্পুৰিস ৱত (সী. স্যা. কং. পী.)] ভোতো গোতমস্স পধানং অহোসি; যথা তং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কিং নু খো, ভো গোতম, অত্থি দেৱা’’তি [অধিদেৱাতি (ক.) এৱং সব্বেসু ‘অত্থি দেৱা’তিপদেসু]? ‘‘ঠানসো মেতং [খো পনেতং (স্যা. কং. ক.)], ভাৰদ্ৱাজ, ৱিদিতং যদিদং – অধিদেৱা’’তি [অত্থি দেৱাতি (সী. স্যা. কং. পী.), অতিদেৱাতি (?) এৱং সব্বেসু ‘অধিদেৱা’তিপদেসু]. ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, ‘অত্থি দেৱা’তি পুট্ঠো সমানো ‘ঠানসো মেতং, ভাৰদ্ৱাজ, ৱিদিতং যদিদং অধিদেৱা’তি ৱদেসি. ননু, ভো গোতম, এৱং সন্তে তুচ্ছা মুসা হোতী’’তি? ‘‘‘অত্থি দেৱা’তি, ভাৰদ্ৱাজ, পুট্ঠো সমানো ‘অত্থি দেৱা’তি যো ৱদেয্য, ‘ঠানসো মে ৱিদিতা’তি [ঠানসো ৱিদিতা মে ৱিদিতাতি (সী. স্যা. কং. পী.), ঠানসো মে ৱিদিতা অতিদেৱাতি (?)] যো ৱদেয্য; অথ খ্ৱেত্থ ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসেন একংসেন নিট্ঠং গন্তব্বং [গন্তুং (ক.), গন্তুং ৱা (স্যা. কং.)] যদিদং – ‘অত্থি দেৱা’’’তি. ‘‘কিস্স পন মে ভৱং গোতমো আদিকেনেৱ ন ব্যাকাসী’’তি [গোতমো আদিকেনেৱ ব্যাকাসীতি (ক.), গোতমো অত্থি দেৱাতি ন ব্যাকাসীতি (?)]? ‘‘উচ্চেন সম্মতং খো এতং, ভাৰদ্ৱাজ, লোকস্মিং যদিদং – ‘অত্থি দেৱা’’’তি.

৪৮৬. এৱং ৱুত্তে, সঙ্গাৰৱো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি – এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

সঙ্গাৰৱসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.

ব্ৰাহ্মণৱগ্গো নিট্ঠিতো পঞ্চমো.