৫. ব্ৰাহ্মণৱগ্গো
১. ব্ৰহ্মাযুসুত্তং
৩৮৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱিদেহেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি. তেন খো পন সমযেন ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো মিথিলাযং পটিৱসতি জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো, ৱীসৱস্সসতিকো জাতিযা, তিণ্ণং ৱেদানং [বেদানং (ক.)] পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো. অস্সোসি খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো – ‘‘সমণো খলু ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ৱিদেহেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’’তি.
৩৮৪. তেন খো পন সমযেন ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স উত্তৰো নাম মাণৱো অন্তেৱাসী হোতি তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো উত্তৰং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘অযং, তাত উত্তৰ, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ৱিদেহেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’তি. এহি ত্ৱং, তাত উত্তৰ, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা সমণং গোতমং জানাহি যদি ৱা তং ভৱন্তং গোতমং তথা সন্তংযেৱ সদ্দো অব্ভুগ্গতো, যদি ৱা নো তথা; যদি ৱা সো ভৱং গোতমো তাদিসো, যদি ৱা ন তাদিসো. তথা মযং তং ভৱন্তং গোতমং ৱেদিস্সামা’’তি. ‘‘যথা কথং পনাহং, ভো, তং ভৱন্তং গোতমং জানিস্সামি যদি ৱা তং ভৱন্তং গোতমং তথা সন্তংযেৱ সদ্দো অব্ভুগ্গতো, যদি ৱা নো তথা; যদি ৱা সো ভৱং গোতমো তাদিসো, যদি ৱা ন তাদিসো’’তি. ‘‘আগতানি খো, তাত উত্তৰ, অম্হাকং মন্তেসু দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেযেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্ত ৰতনানি ভৱন্তি, সেয্যথিদং – চক্কৰতনং, হত্থিৰতনং, অস্সৰতনং, মণিৰতনং, ইত্থিৰতনং, গহপতিৰতনং, পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন [ধম্মেন সমেন (ক.)] অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো. অহং খো পন, তাত উত্তৰ, মন্তানং দাতা; ত্ৱং মন্তানং পটিগ্গহেতা’’তি.
৩৮৫. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো উত্তৰো মাণৱো ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ৱিদেহেসু যেন ভগৱা তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উত্তৰো মাণৱো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি সমন্নেসি. অদ্দসা খো উত্তৰো মাণৱো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেভুয্যেন থপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চ. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘পস্সতি খো মে অযং উত্তৰো মাণৱো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেভুয্যেন থপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চা’’তি. অথ খো ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসি যথা অদ্দস উত্তৰো মাণৱো ভগৱতো কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং. অথ খো ভগৱা জিৱ্হং নিন্নামেত্ৱা উভোপি কণ্ণসোতানি অনুমসি পটিমসি [পৰিমসি (সী. ক.)]; উভোপি নাসিকসোতানি [নাসিকাসোতানি (সী.)] অনুমসি পটিমসি; কেৱলম্পি নলাটমণ্ডলং জিৱ্হায ছাদেসি. অথ খো উত্তৰস্স মাণৱস্স এতদহোসি – ‘‘সমন্নাগতো খো সমণো গোতমো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি. যংনূনাহং সমণং গোতমং অনুবন্ধেয্যং, ইৰিযাপথমস্স পস্সেয্য’’ন্তি. অথ খো উত্তৰো মাণৱো সত্তমাসানি ভগৱন্তং অনুবন্ধি ছাযাৱ অনপাযিনী [অনুপাযিনী (স্যা. কং. ক.)].
৩৮৬. অথ খো উত্তৰো মাণৱো সত্তন্নং মাসানং অচ্চযেন ৱিদেহেসু যেন মিথিলা তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন মিথিলা যেন ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো উত্তৰং মাণৱং ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি, তাত উত্তৰ, তং ভৱন্তং গোতমং তথা সন্তংযেৱ সদ্দো অব্ভুগ্গতো, নো অঞ্ঞথা? কচ্চি পন সো ভৱং গোতমো তাদিসো, নো অঞ্ঞাদিসো’’তি? ‘‘তথা সন্তংযেৱ, ভো, তং ভৱন্তং গোতমং সদ্দো অব্ভুগ্গতো, নো অঞ্ঞথা; তাদিসোৱ [তাদিসোৱ ভো (সী. পী.), তাদিসো চ খো (স্যা. কং. ক.)] সো ভৱং গোতমো, নো অঞ্ঞাদিসো. সমন্নাগতো চ [সমন্নাগতো চ ভো (সব্বত্থ)] সো ভৱং গোতমো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি.
‘‘সুপ্পতিট্ঠিতপাদো খো পন ভৱং গোতমো; ইদম্পি তস্স ভোতো গোতমস্স মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.
‘‘হেট্ঠা খো পন তস্স ভোতো গোতমস্স পাদতলেসু চক্কানি জাতানি সহস্সাৰানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকাৰপৰিপূৰানি…
‘‘আযতপণ্হি খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘দীঘঙ্গুলি খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘মুদুতলুনহত্থপাদো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘জালহত্থপাদো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘উস্সঙ্খপাদো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘এণিজঙ্ঘো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘ঠিতকো খো পন সো ভৱং গোতমো অনোনমন্তো উভোহি পাণিতলেহি জণ্ণুকানি পৰিমসতি পৰিমজ্জতি…
‘‘কোসোহিতৱত্থগুয্হো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণো খো পন সো ভৱং গোতমো কঞ্চনসন্নিভত্তচো…
‘‘সুখুমচ্ছৱি খো পন সো ভৱং গোতমো. সুখুমত্তা ছৱিযা ৰজোজল্লং কাযে ন উপলিম্পতি…
‘‘একেকলোমো খো পন সো ভৱং গোতমো; একেকানি লোমানি লোমকূপেসু জাতানি…
‘‘উদ্ধগ্গলোমো খো পন সো ভৱং গোতমো; উদ্ধগ্গানি লোমানি জাতানি নীলানি অঞ্জনৱণ্ণানি কুণ্ডলাৱট্টানি দক্খিণাৱট্টকজাতানি…
‘‘ব্ৰহ্মুজুগত্তো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘সত্তুস্সদো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘সীহপুব্বদ্ধকাযো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘চিতন্তৰংসো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো খো পন সো ভৱং গোতমো; যাৱতক্ৱস্স কাযো তাৱতক্ৱস্স ব্যামো, যাৱতক্ৱস্স ব্যামো তাৱতক্ৱস্স কাযো…
‘‘সমৱট্টক্খন্ধো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘ৰসগ্গসগ্গী খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘সীহহনু খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘চত্তালীসদন্তো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘সমদন্তো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘অৱিৰড়দন্তো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘সুসুক্কদাঠো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘পহূতজিৱ্হো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘ব্ৰহ্মস্সৰো খো পন সো ভৱং গোতমো কৰৱিকভাণী…
‘‘অভিনীলনেত্তো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘গোপখুমো খো পন সো ভৱং গোতমো…
‘‘উণ্ণা খো পনস্স ভোতো গোতমস্স ভমুকন্তৰে জাতা ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা…
‘‘উণ্হীসসীসো খো পন সো ভৱং গোতমো; ইদম্পি তস্স ভোতো গোতমস্স মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.
‘‘ইমেহি খো, ভো, সো ভৱং গোতমো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো.
৩৮৭. ‘‘গচ্ছন্তো খো পন সো ভৱং গোতমো দক্খিণেনেৱ পাদেন পঠমং পক্কমতি. সো নাতিদূৰে পাদং উদ্ধৰতি, নাচ্চাসন্নে পাদং নিক্খিপতি; সো নাতিসীঘং গচ্ছতি, নাতিসণিকং গচ্ছতি; ন চ অদ্দুৱেন অদ্দুৱং সঙ্ঘট্টেন্তো গচ্ছতি, ন চ গোপ্ফকেন গোপ্ফকং সঙ্ঘট্টেন্তো গচ্ছতি. সো গচ্ছন্তো ন সত্থিং উন্নামেতি, ন সত্থিং ওনামেতি; ন সত্থিং সন্নামেতি, ন সত্থিং ৱিনামেতি. গচ্ছতো খো পন তস্স ভোতো গোতমস্স অধৰকাযোৱ [অড্ঢকাযোৱ (ক.), আৰদ্ধকাযোৱ (স্যা. কং.)] ইঞ্জতি, ন চ কাযবলেন গচ্ছতি. অপলোকেন্তো খো পন সো ভৱং গোতমো সব্বকাযেনেৱ অপলোকেতি; সো ন উদ্ধং উল্লোকেতি, ন অধো ওলোকেতি; ন চ ৱিপেক্খমানো গচ্ছতি, যুগমত্তঞ্চ পেক্খতি; ততো চস্স উত্তৰি অনাৱটং ঞাণদস্সনং ভৱতি. সো অন্তৰঘৰং পৱিসন্তো ন কাযং উন্নামেতি, ন কাযং ওনামেতি; ন কাযং সন্নামেতি, ন কাযং ৱিনামেতি. সো নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে আসনস্স পৰিৱত্ততি, ন চ পাণিনা আলম্বিত্ৱা আসনে নিসীদতি, ন চ আসনস্মিং কাযং পক্খিপতি. সো অন্তৰঘৰে নিসিন্নো সমানো ন হত্থকুক্কুচ্চং আপজ্জতি, ন পাদকুক্কুচ্চং আপজ্জতি; ন অদ্দুৱেন অদ্দুৱং আৰোপেত্ৱা নিসীদতি; ন চ গোপ্ফকেন গোপ্ফকং আৰোপেত্ৱা নিসীদতি; ন চ পাণিনা হনুকং উপদহিত্ৱা [উপাদিযিত্ৱা (সী. পী.)] নিসীদতি. সো অন্তৰঘৰে নিসিন্নো সমানো ন ছম্ভতি ন কম্পতি ন ৱেধতি ন পৰিতস্সতি. সো অছম্ভী অকম্পী অৱেধী অপৰিতস্সী ৱিগতলোমহংসো. ৱিৱেকৱত্তো চ সো ভৱং গোতমো অন্তৰঘৰে নিসিন্নো হোতি. সো পত্তোদকং পটিগ্গণ্হন্তো ন পত্তং উন্নামেতি, ন পত্তং ওনামেতি; ন পত্তং সন্নামেতি, ন পত্তং ৱিনামেতি. সো পত্তোদকং পটিগ্গণ্হাতি নাতিথোকং নাতিবহুং. সো ন খুলুখুলুকাৰকং [বুলুবুলুকাৰকং (সী.)] পত্তং ধোৱতি, ন সম্পৰিৱত্তকং পত্তং ধোৱতি, ন পত্তং ভূমিযং নিক্খিপিত্ৱা হত্থে ধোৱতি; হত্থেসু ধোতেসু পত্তো ধোতো হোতি, পত্তে ধোতে হত্থা ধোতা হোন্তি. সো পত্তোদকং ছড্ডেতি নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে, ন চ ৱিচ্ছড্ডযমানো. সো ওদনং পটিগ্গণ্হন্তো ন পত্তং উন্নামেতি, ন পত্তং ওনামেতি; ন পত্তং সন্নামেতি, ন পত্তং ৱিনামেতি. সো ওদনং পটিগ্গণ্হাতি নাতিথোকং নাতিবহুং. ব্যঞ্জনং খো পন ভৱং গোতমো ব্যঞ্জনমত্তায আহাৰেতি, ন চ ব্যঞ্জনেন আলোপং অতিনামেতি. দ্ৱত্তিক্খত্তুং খো ভৱং গোতমো মুখে আলোপং সম্পৰিৱত্তেত্ৱা অজ্ঝোহৰতি; ন চস্স কাচি ওদনমিঞ্জা অসম্ভিন্না কাযং পৱিসতি, ন চস্স কাচি ওদনমিঞ্জা মুখে অৱসিট্ঠা হোতি; অথাপৰং আলোপং উপনামেতি. ৰসপটিসংৱেদী খো পন সো ভৱং গোতমো আহাৰং আহাৰেতি, নো চ ৰসৰাগপটিসংৱেদী.
‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং [অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো (ক.)] খো পন সো ভৱং গোতমো আহাৰং আহাৰেতি – নেৱ দৱায, ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায, ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায – ‘ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. সো ভুত্তাৱী পত্তোদকং পটিগ্গণ্হন্তো ন পত্তং উন্নামেতি, ন পত্তং ওনামেতি; ন পত্তং সন্নামেতি, ন পত্তং ৱিনামেতি. সো পত্তোদকং পটিগ্গণ্হাতি নাতিথোকং নাতিবহুং. সো ন খুলুখুলুকাৰকং পত্তং ধোৱতি, ন সম্পৰিৱত্তকং পত্তং ধোৱতি, ন পত্তং ভূমিযং নিক্খিপিত্ৱা হত্থে ধোৱতি; হত্থেসু ধোতেসু পত্তো ধোতো হোতি, পত্তে ধোতে হত্থা ধোতা হোন্তি. সো পত্তোদকং ছড্ডেতি নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে, ন চ ৱিচ্ছড্ডযমানো. সো ভুত্তাৱী ন পত্তং ভূমিযং নিক্খিপতি নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে, ন চ অনত্থিকো পত্তেন হোতি, ন চ অতিৱেলানুৰক্খী পত্তস্মিং. সো ভুত্তাৱী মুহুত্তং তুণ্হী নিসীদতি, ন চ অনুমোদনস্স কালমতিনামেতি. সো ভুত্তাৱী অনুমোদতি, ন তং ভত্তং গৰহতি, ন অঞ্ঞং ভত্তং পটিকঙ্খতি; অঞ্ঞদত্থু ধম্মিযা কথায তং পৰিসং সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. সো তং পৰিসং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমতি. সো নাতিসীঘং গচ্ছতি, নাতিসণিকং গচ্ছতি, ন চ মুচ্চিতুকামো গচ্ছতি; ন চ তস্স ভোতো গোতমস্স কাযে চীৱৰং অচ্চুক্কট্ঠং হোতি ন চ অচ্চোক্কট্ঠং, ন চ কাযস্মিং অল্লীনং ন চ কাযস্মা অপকট্ঠং; ন চ তস্স ভোতো গোতমস্স কাযম্হা ৱাতো চীৱৰং অপৱহতি; ন চ তস্স ভোতো গোতমস্স কাযে ৰজোজল্লং উপলিম্পতি. সো আৰামগতো নিসীদতি পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেতি; ন চ সো ভৱং গোতমো পাদমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. সো পাদে পক্খালেত্ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো নেৱ অত্তব্যাবাধায চেতেতি, ন পৰব্যাবাধায চেতেতি, ন উভযব্যাবাধায চেতেতি; অত্তহিতপৰহিতউভযহিতসব্বলোকহিতমেৱ সো ভৱং গোতমো চিন্তেন্তো নিসিন্নো হোতি. সো আৰামগতো পৰিসতি ধম্মং দেসেতি, ন তং পৰিসং উস্সাদেতি, ন তং পৰিসং অপসাদেতি; অঞ্ঞদত্থু ধম্মিযা কথায তং পৰিসং সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি.
‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো খো পনস্স ভোতো গোতমস্স মুখতো ঘোসো নিচ্ছৰতি – ৱিস্সট্ঠো চ, ৱিঞ্ঞেয্যো চ, মঞ্জু চ, সৱনীযো চ, বিন্দু চ, অৱিসাৰী চ, গম্ভীৰো চ, নিন্নাদী চ. যথাপৰিসং খো পন সো ভৱং গোতমো সৰেন ৱিঞ্ঞাপেতি, ন চস্স বহিদ্ধা পৰিসায ঘোসো নিচ্ছৰতি. তে তেন ভোতা গোতমেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা উট্ঠাযাসনা পক্কমন্তি অৱলোকযমানাযেৱ [অপলোকযমানাযেৱ (সী. ক.)] অৱিজহিতত্তা [অৱিজহন্তাভাৱেন (সী. স্যা. কং. পী.)]. অদ্দসাম খো মযং, ভো, তং ভৱন্তং গোতমং গচ্ছন্তং, অদ্দসাম ঠিতং, অদ্দসাম অন্তৰঘৰং পৱিসন্তং, অদ্দসাম অন্তৰঘৰে নিসিন্নং তুণ্হীভূতং, অদ্দসাম অন্তৰঘৰে ভুঞ্জন্তং, অদ্দসাম ভুত্তাৱিং নিসিন্নং তুণ্হীভূতং, অদ্দসাম ভুত্তাৱিং অনুমোদন্তং, অদ্দসাম আৰামং গচ্ছন্তং, অদ্দসাম আৰামগতং নিসিন্নং তুণ্হীভূতং, অদ্দসাম আৰামগতং পৰিসতি ধম্মং দেসেন্তং. এদিসো চ এদিসো চ সো ভৱং গোতমো, ততো চ ভিয্যো’’তি.
৩৮৮. এৱং ৱুত্তে, ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা তিক্খত্তুং উদানং উদানেতি –
‘‘নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
‘‘নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
‘‘নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি.
‘‘অপ্পেৱ নাম মযং কদাচি কৰহচি তেন ভোতা গোতমেন সমাগচ্ছেয্যাম? অপ্পেৱ নাম সিযা কোচিদেৱ কথাসল্লাপো’’তি!
৩৮৯. অথ খো ভগৱা ৱিদেহেসু অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন মিথিলা তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা মিথিলাযং ৱিহৰতি মঘদেৱম্বৱনে. অস্সোসুং খো মিথিলেয্যকা [মেথিলেয্যকা (সী. পী.)] ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ৱিদেহেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি মিথিলং অনুপ্পত্তো, মিথিলাযং ৱিহৰতি মঘদেৱম্বৱনে. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’’তি.
অথ খো মিথিলেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৱতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু.
৩৯০. অস্সোসি খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো মিথিলং অনুপ্পত্তো, মিথিলাযং ৱিহৰতি মঘদেৱম্বৱনে’’তি. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো সম্বহুলেহি সাৱকেহি সদ্ধিং যেন মঘদেৱম্বৱনং তেনুপসঙ্কমি. অথ খো ব্ৰহ্মাযুনো ব্ৰাহ্মণস্স অৱিদূৰে অম্বৱনস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো মেতং পতিৰূপং যোহং পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞতৰং মাণৱকং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, মাণৱক, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন সমণং গোতমং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘ব্ৰহ্মাযু, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো ভৱন্তং গোতমং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘ব্ৰহ্মাযু, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো, ৱীসৱস্সসতিকো জাতিযা, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো. যাৱতা, ভো, ব্ৰাহ্মণগহপতিকা মিথিলাযং পটিৱসন্তি, ব্ৰহ্মাযু তেসং ব্ৰাহ্মণো অগ্গমক্খাযতি – যদিদং ভোগেহি; ব্ৰহ্মাযু তেসং ব্ৰাহ্মণো অগ্গমক্খাযতি – যদিদং মন্তেহি; ব্ৰহ্মাযু তেসং ব্ৰাহ্মণো অগ্গমক্খাযতি – যদিদং আযুনা চেৱ যসসা চ. সো ভোতো গোতমস্স দস্সনকামো’’’তি.
‘‘এৱং, ভো’’তি খো সো মাণৱকো ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো মাণৱকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ব্ৰহ্মাযু, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো ভৱন্তং গোতমং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘ব্ৰহ্মাযু, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো জিণ্ণো ৱুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো, ৱীসৱস্সসতিকো জাতিযা, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো. যাৱতা, ভো, ব্ৰাহ্মণগহপতিকা মিথিলাযং পটিৱসন্তি, ব্ৰহ্মাযু তেসং ব্ৰাহ্মণো অগ্গমক্খাযতি – যদিদং ভোগেহি; ব্ৰহ্মাযু তেসং ব্ৰাহ্মণো অগ্গমক্খাযতি – যদিদং মন্তেহি; ব্ৰহ্মাযু তেসং ব্ৰাহ্মণো অগ্গমক্খাযতি – যদিদং আযুনা চেৱ যসসা চ. সো ভোতো গোতমস্স দস্সনকামো’’’তি. ‘‘যস্সদানি, মাণৱ, ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো কালং মঞ্ঞতী’’তি. অথ খো সো মাণৱকো যেন ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘কতাৱকাসো খোম্হি ভৱতা সমণেন গোতমেন. যস্সদানি ভৱং কালং মঞ্ঞতী’’তি.
৩৯১. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো সা পৰিসা ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান ওৰমিয [ওৰমত্থ (স্যা. কং. পী.), ওৰমথ, ওৰমতি (ক.), অথ নং (সী.), ওৰমিযাতি পন ত্ৱাপচ্চযন্ততথসংৱণ্ণনানুৰূপং ৱিসোধিতপদং] ওকাসমকাসি যথা তং ঞাতস্স যসস্সিনো. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো তং পৰিসং এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভো! নিসীদথ তুম্হে সকে আসনে. ইধাহং সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে নিসীদিস্সামী’’তি.
অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি সমন্নেসি. অদ্দসা খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেভুয্যেন ঠপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চ. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘যে মে দ্ৱত্তিংসাতি সুতা, মহাপুৰিসলক্খণা;
দুৱে তেসং ন পস্সামি, ভোতো কাযস্মিং গোতম.
‘‘কচ্চি কোসোহিতং ভোতো, ৱত্থগুয্হং নৰুত্তম;
নাৰীসমানসৱ্হযা, কচ্চি জিৱ্হা ন দস্সকা [নাৰীসহনাম সৱ্হযা, কচ্চি জিৱ্হা নৰস্সিকা; (সী. স্যা. কং. পী.)].
‘‘কচ্চি পহূতজিৱ্হোসি, যথা তং জানিযামসে;
নিন্নামযেতং পহূতং, কঙ্খং ৱিনয নো ইসে.
‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পৰাযসুখায চ;
কতাৱকাসা পুচ্ছাম, যং কিঞ্চি অভিপত্থিত’’ন্তি.
৩৯২. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘পস্সতি খো মে অযং ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেভুয্যেন ঠপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চা’’তি. অথ খো ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসি যথা অদ্দস ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং. অথ খো ভগৱা জিৱ্হং নিন্নামেত্ৱা উভোপি কণ্ণসোতানি অনুমসি পটিমসি; উভোপি নাসিকসোতানি অনুমসি পটিমসি; কেৱলম্পি নলাটমণ্ডলং জিৱ্হায ছাদেসি. অথ খো ভগৱা ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘যে তে দ্ৱত্তিংসাতি সুতা, মহাপুৰিসলক্খণা;
সব্বে তে মম কাযস্মিং, মা তে [মা ৱো (ক.)] কঙ্খাহু ব্ৰাহ্মণ.
‘‘অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, ভাৱেতব্বঞ্চ ভাৱিতং;
পহাতব্বং পহীনং মে, তস্মা বুদ্ধোস্মি ব্ৰাহ্মণ.
‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পৰাযসুখায চ;
কতাৱকাসো পুচ্ছস্সু, যং কিঞ্চি অভিপত্থিত’’ন্তি.
৩৯৩. অথ খো ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘কতাৱকাসো খোম্হি সমণেন গোতমেন. কিং নু খো অহং সমণং গোতমং পুচ্ছেয্যং – ‘দিট্ঠধম্মিকং ৱা অত্থং সম্পৰাযিকং ৱা’’’তি. অথ খো ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘কুসলো খো অহং দিট্ঠধম্মিকানং অত্থানং. অঞ্ঞেপি মং দিট্ঠধম্মিকং অত্থং পুচ্ছন্তি. যংনূনাহং সমণং গোতমং সম্পৰাযিকংযেৱ অত্থং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘কথং খো ব্ৰাহ্মণো হোতি, কথং ভৱতি ৱেদগূ;
তেৱিজ্জো ভো কথং হোতি, সোত্থিযো কিন্তি ৱুচ্চতি.
‘‘অৰহং ভো কথং হোতি, কথং ভৱতি কেৱলী;
মুনি চ ভো কথং হোতি, বুদ্ধো কিন্তি পৱুচ্চতী’’তি.
৩৯৪. অথ খো ভগৱা ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘পুব্বেনিৱাসং যো ৱেদি, সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতি;
অথো জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞা ৱোসিতো মুনি.
‘‘চিত্তং ৱিসুদ্ধং জানাতি, মুত্তং ৰাগেহি সব্বসো;
পহীনজাতিমৰণো, ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলী;
পাৰগূ সব্বধম্মানং, বুদ্ধো তাদী পৱুচ্চতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱতো পাদানি মুখেন চ পৰিচুম্বতি, পাণীহি চ পৰিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৱেতি – ‘‘ব্ৰহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো; ব্ৰহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো’’তি. অথ খো সা পৰিসা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা অহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! যত্ৰ হি নামাযং ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো ঞাতো যসস্সী এৱৰূপং পৰমনিপচ্চকাৰং কৰিস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘অলং, ব্ৰাহ্মণ, উট্ঠহ নিসীদ ত্ৱং সকে আসনে যতো তে মযি চিত্তং পসন্ন’’ন্তি. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো উট্ঠহিত্ৱা সকে আসনে নিসীদি.
৩৯৫. অথ খো ভগৱা ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং, সীলকথং, সগ্গকথং; কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৱা অঞ্ঞাসি ব্ৰহ্মাযুং ব্ৰাহ্মণং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৱিনীৱৰণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৱমেৱ ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি – এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং. অধিৱাসেতু চ মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ব্ৰহ্মাযুস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন ৱিদেহেসু চাৰিকং পক্কামি. অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো কালমকাসি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ব্ৰহ্মাযু, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি? ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো পচ্চপাদি ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসি. ব্ৰহ্মাযু, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী, অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
ব্ৰহ্মাযুসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.
২. সেলসুত্তং
৩৯৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা অঙ্গুত্তৰাপেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি যেন আপণং নাম অঙ্গুত্তৰাপানং নিগমো তদৱসৰি. অস্সোসি খো কেণিযো জটিলো – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো অঙ্গুত্তৰাপেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি আপণং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’’তি.
অথ খো কেণিযো জটিলো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো কেণিযং জটিলং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো কেণিযো জটিলো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা কেণিযং জটিলং এতদৱোচ – ‘‘মহা খো, কেণিয, ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি, ত্ৱঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’’তি. দুতিযম্পি খো কেণিযো জটিলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি খো, ভো গোতম, মহা ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি, অহঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো; অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা কেণিযং জটিলং এতদৱোচ – ‘‘মহা খো, কেণিয, ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি, ত্ৱঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’’তি. ততিযম্পি খো কেণিযো জটিলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি খো, ভো গোতম, মহা ভিক্খুসঙ্ঘো অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি, অহঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো; অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো কেণিযো জটিলো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন সকো অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মিত্তামচ্চে ঞাতিসালোহিতে আমন্তেসি – ‘‘সুণন্তু মে ভোন্তো, মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা; সমণো মে গোতমো নিমন্তিতো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. যেন মে কাযৱেয্যাৱটিকং [কাযৱেযাৱট্টিকং (সী. স্যা. কং.), কাযৱেয্যাৱতিকং (ক.)] কৰেয্যাথা’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো কেণিযস্স জটিলস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা কেণিযস্স জটিলস্স পটিস্সুত্ৱা অপ্পেকচ্চে উদ্ধনানি খণন্তি, অপ্পেকচ্চে কট্ঠানি ফালেন্তি, অপ্পেকচ্চে ভাজনানি ধোৱন্তি, অপ্পেকচ্চে উদকমণিকং পতিট্ঠাপেন্তি, অপ্পেকচ্চে আসনানি পঞ্ঞপেন্তি. কেণিযো পন জটিলো সামংযেৱ মণ্ডলমালং পটিযাদেতি.
৩৯৭. তেন খো পন সমযেন সেলো ব্ৰাহ্মণো আপণে পটিৱসতি তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো, তীণি চ মাণৱকসতানি মন্তে ৱাচেতি. তেন খো পন সমযেন কেণিযো জটিলো সেলে ব্ৰাহ্মণে অভিপ্পসন্নো হোতি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো তীহি মাণৱকসতেহি পৰিৱুতো জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো যেন কেণিযস্স জটিলস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো সেলো ব্ৰাহ্মণো কেণিযস্স জটিলস্স অস্সমে অপ্পেকচ্চে উদ্ধনানি খণন্তে, অপ্পেকচ্চে কট্ঠানি ফালেন্তে, অপ্পেকচ্চে ভাজনানি ধোৱন্তে, অপ্পেকচ্চে উদকমণিকং পতিট্ঠাপেন্তে, অপ্পেকচ্চে আসনানি পঞ্ঞপেন্তে, কেণিযং পন জটিলং সামংযেৱ মণ্ডলমালং পটিযাদেন্তং. দিস্ৱান কেণিযং জটিলং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু ভোতো কেণিযস্স আৱাহো ৱা ভৱিস্সতি ৱিৱাহো ৱা ভৱিস্সতি মহাযঞ্ঞো ৱা পচ্চুপট্ঠিতো, ৰাজা ৱা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো নিমন্তিতো স্ৱাতনায সদ্ধিং বলকাযেনা’’তি? ‘‘ন মে, ভো সেল, আৱাহো ভৱিস্সতি নপি ৱিৱাহো ভৱিস্সতি নপি ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো নিমন্তিতো স্ৱাতনায সদ্ধিং বলকাযেন; অপি চ খো মে মহাযঞ্ঞো পচ্চুপট্ঠিতো. অত্থি, ভো, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো অঙ্গুত্তৰাপেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি আপণং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. সো মে নিমন্তিতো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি.
‘‘বুদ্ধোতি – ভো কেণিয, ৱদেসি’’?
‘‘বুদ্ধোতি – ভো সেল, ৱদামি’’.
‘‘বুদ্ধোতি – ভো কেণিয, ৱদেসি’’?
‘‘বুদ্ধোতি – ভো সেল, ৱদামী’’তি.
৩৯৮. অথ খো সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘ঘোসোপি খো এসো দুল্লভো লোকস্মিং – যদিদং ‘বুদ্ধো’তি [যদিদং বুদ্ধো বুদ্ধোতি (ক.)]. আগতানি খো পনম্হাকং মন্তেসু দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেযেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্ত ৰতনানি ভৱন্তি, সেয্যথিদং – চক্কৰতনং, হত্থিৰতনং, অস্সৰতনং, মণিৰতনং, ইত্থিৰতনং, গহপতিৰতনং, পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. সচে পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো’’.
‘‘কহং পন, ভো কেণিয, এতৰহি সো ভৱং গোতমো ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি? এৱং ৱুত্তে, কেণিযো জটিলো দক্খিণং বাহুং পগ্গহেত্ৱা সেলং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘যেনেসা, ভো সেল, নীলৱনৰাজী’’তি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো তীহি মাণৱকসতেহি সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো তে মাণৱকে আমন্তেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো আগচ্ছন্তু পদে পদং [পাদে পাদং (সী.)] নিক্খিপন্তা; দুৰাসদা [দূৰসদ্দা (ক.)] হি তে ভগৱন্তো সীহাৱ একচৰা. যদা চাহং, ভো, সমণেন গোতমেন সদ্ধিং মন্তেয্যং, মা মে ভোন্তো অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেথ. কথাপৰিযোসানং মে ভৱন্তো আগমেন্তূ’’তি. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি সমন্নেসি.
অদ্দসা খো সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কাযে দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেভুয্যেন ঠপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চ. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘পস্সতি খো মে অযং সেলো ব্ৰাহ্মণো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি, যেভুয্যেন ঠপেত্ৱা দ্ৱে. দ্ৱীসু মহাপুৰিসলক্খণেসু কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি – কোসোহিতে চ ৱত্থগুয্হে, পহূতজিৱ্হতায চা’’তি. অথ খো ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসি, যথা অদ্দস সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং. অথ খো ভগৱা জিৱ্হং নিন্নামেত্ৱা উভোপি কণ্ণসোতানি অনুমসি পটিমসি; উভোপি নাসিকসোতানি অনুমসি পটিমসি; কেৱলম্পি নলাটমণ্ডলং জিৱ্হায ছাদেসি. অথ খো সেলস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘সমন্নাগতো খো সমণো গোতমো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি পৰিপুণ্ণেহি, নো অপৰিপুণ্ণেহি; নো চ খো নং জানামি বুদ্ধো ৱা নো ৱা. সুতং খো পন মেতং ব্ৰাহ্মণানং ৱুদ্ধানং মহল্লকানং আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং – ‘যে তে ভৱন্তি অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তে সকে ৱণ্ণে ভঞ্ঞমানে অত্তানং পাতুকৰোন্তী’তি. যংনূনাহং সমণং গোতমং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱেয্য’’ন্তি.
৩৯৯. অথ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং সম্মুখা সাৰুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৱি –
‘‘পৰিপুণ্ণকাযো সুৰুচি, সুজাতো চাৰুদস্সনো;
সুৱণ্ণৱণ্ণোসি ভগৱা, সুসুক্কদাঠোসি ৱীৰিযৱা [ৱিৰিযৱা (সী. স্যা. কং. পী.)].
‘‘নৰস্স হি সুজাতস্স, যে ভৱন্তি ৱিযঞ্জনা;
সব্বে তে তৱ কাযস্মিং, মহাপুৰিসলক্খণা.
‘‘পসন্ননেত্তো সুমুখো, ব্ৰহা [ব্ৰহ্মা (স্যা. কং. ক.)] উজু পতাপৱা;
মজ্ঝে সমণসঙ্ঘস্স, আদিচ্চোৱ ৱিৰোচসি.
‘‘কল্যাণদস্সনো ভিক্খু, কঞ্চনসন্নিভত্তচো;
কিং তে সমণভাৱেন, এৱং উত্তমৱণ্ণিনো.
‘‘ৰাজা অৰহসি ভৱিতুং, চক্কৱত্তী ৰথেসভো;
চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী, জম্বুসণ্ডস্স [জম্বুমণ্ডস্স (ক.)] ইস্সৰো.
‘‘খত্তিযা ভোগিৰাজানো, অনুযন্তা [অনুযুত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] ভৱন্তু তে;
ৰাজাভিৰাজা মনুজিন্দো, ৰজ্জং কাৰেহি গোতম’’.
‘‘ৰাজাহমস্মি সেলাতি, ধম্মৰাজা অনুত্তৰো;
ধম্মেন চক্কং ৱত্তেমি, চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং’’.
‘‘সম্বুদ্ধো পটিজানাসি, ধম্মৰাজা অনুত্তৰো;
‘ধম্মেন চক্কং ৱত্তেমি’, ইতি ভাসসি গোতম.
‘‘কো নু সেনাপতি ভোতো, সাৱকো সত্থুৰন্ৱযো;
কো তে তমনুৱত্তেতি, ধম্মচক্কং পৱত্তিতং’’.
‘‘মযা পৱত্তিতং চক্কং, (সেলাতি ভগৱা ধম্মচক্কং অনুত্তৰং;
সাৰিপুত্তো অনুৱত্তেতি, অনুজাতো তথাগতং.
‘‘অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, ভাৱেতব্বঞ্চ ভাৱিতং;
পহাতব্বং পহীনং মে, তস্মা বুদ্ধোস্মি ব্ৰাহ্মণ.
‘‘ৱিনযস্সু মযি কঙ্খং, অধিমুচ্চস্সু ব্ৰাহ্মণ;
দুল্লভং দস্সনং হোতি, সম্বুদ্ধানং অভিণ্হসো.
‘‘যেসং ৱে দুল্লভো লোকে, পাতুভাৱো অভিণ্হসো;
সোহং ব্ৰাহ্মণ সম্বুদ্ধো, সল্লকত্তো অনুত্তৰো.
‘‘ব্ৰহ্মভূতো অতিতুলো, মাৰসেনপ্পমদ্দনো;
সব্বামিত্তে ৱসী কত্ৱা, মোদামি অকুতোভযো’’.
‘‘ইমং ভোন্তো নিসামেথ, যথা ভাসতি চক্খুমা;
সল্লকত্তো মহাৱীৰো, সীহোৱ নদতী ৱনে.
‘‘ব্ৰহ্মভূতং অতিতুলং, মাৰসেনপ্পমদ্দনং;
কো দিস্ৱা নপ্পসীদেয্য, অপি কণ্হাভিজাতিকো.
‘‘যো মং ইচ্ছতি অন্ৱেতু, যো ৱা নিচ্ছতি গচ্ছতু;
ইধাহং পব্বজিস্সামি, ৱৰপঞ্ঞস্স সন্তিকে’’.
‘‘এতঞ্চে [এৱঞ্চে (স্যা. কং.)] ৰুচ্চতি ভোতো, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনং [সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে (কত্থচি সুত্তনিপাতে)];
মযম্পি পব্বজিস্সাম, ৱৰপঞ্ঞস্স সন্তিকে’’.
‘‘ব্ৰাহ্মণা তিসতা ইমে, যাচন্তি পঞ্জলীকতা;
ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সাম, ভগৱা তৱ সন্তিকে’’.
‘‘স্ৱাক্খাতং ব্ৰহ্মচৰিযং, (সেলাতি ভগৱা সন্দিট্ঠিকমকালিকং;
যত্থ অমোঘা পব্বজ্জা, অপ্পমত্তস্স সিক্খতো’’তি.
অলত্থ খো সেলো ব্ৰাহ্মণো সপৰিসো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং.
৪০০. অথ খো কেণিযো জটিলো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে অস্সমে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন কেণিযস্স জটিলস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো কেণিযো জটিলো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি, সম্পৱাৰেসি. অথ খো কেণিযো জটিলো ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো কেণিযং জটিলং ভগৱা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘অগ্গিহুত্তমুখা যঞ্ঞা, সাৱিত্তী ছন্দসো মুখং;
ৰাজা মুখং মনুস্সানং, নদীনং সাগৰো মুখং.
‘‘নক্খত্তানং মুখং চন্দো, আদিচ্চো তপতং মুখং;
পুঞ্ঞং আকঙ্খমানানং, সঙ্ঘো ৱে যজতং মুখ’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা কেণিযং জটিলং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
অথ খো আযস্মা সেলো সপৰিসো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা সেলো সপৰিসো অৰহতং অহোসি. অথ খো আযস্মা সেলো সপৰিসো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং চীৱৰং কত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘যং তং সৰণমাগম্ম, ইতো অট্ঠমি চক্খুমা;
সত্তৰত্তেন [অনুত্তৰেন (ক.)] ভগৱা, দন্তম্হ তৱ সাসনে.
‘‘তুৱং বুদ্ধো তুৱং সত্থা, তুৱং মাৰাভিভূ মুনি;
তুৱং অনুসযে ছেত্ৱা, তিণ্ণো তাৰেসিমং পজং.
‘‘উপধী তে সমতিক্কন্তা, আসৱা তে পদালিতা;
সীহোৱ অনুপাদানো, পহীনভযভেৰৱো.