৮. ৱাসেট্ঠসুত্তং
৪৫৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ইচ্ছানঙ্গলে [ইচ্ছানঙ্কলে (সী. পী.)] ৱিহৰতি ইচ্ছানঙ্গলৱনসণ্ডে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা ব্ৰাহ্মণমহাসালা ইচ্ছানঙ্গলে পটিৱসন্তি, সেয্যথিদং – চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো, তাৰুক্খো ব্ৰাহ্মণো, পোক্খৰসাতি ব্ৰাহ্মণো, জাণুস্সোণি [জাণুস্সোণী (পী.), জাণুসোণী (ক.)] ব্ৰাহ্মণো, তোদেয্যো ব্ৰাহ্মণো, অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা ব্ৰাহ্মণমহাসালা. অথ খো ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজানং মাণৱানং জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমন্তানং অনুৱিচৰন্তানং [অনুচঙ্কমমানানং অনুৱিচৰমানানং (সী. পী.)] অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘কথং, ভো, ব্ৰাহ্মণো হোতী’’তি? ভাৰদ্ৱাজো মাণৱো এৱমাহ – ‘‘যতো খো, ভো, উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন – এত্তাৱতা খো, ভো, ব্ৰাহ্মণো হোতী’’তি. ৱাসেট্ঠো মাণৱো এৱমাহ – ‘‘যতো খো, ভো, সীলৱা চ হোতি ৱত্তসম্পন্নো [ৱতসম্পন্নো (পী.)] চ – এত্তাৱতা খো, ভো, ব্ৰাহ্মণো হোতী’’তি. নেৱ খো অসক্খি ভাৰদ্ৱাজো মাণৱো ৱাসেট্ঠং মাণৱং সঞ্ঞাপেতুং, ন পন অসক্খি ৱাসেট্ঠো মাণৱো ভাৰদ্ৱাজং মাণৱং সঞ্ঞাপেতুং. অথ খো ৱাসেট্ঠো মাণৱো ভাৰদ্ৱাজং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘অযং খো, ভো ভাৰদ্ৱাজ, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ইচ্ছানঙ্গলে ৱিহৰতি ইচ্ছানঙ্গলৱনসণ্ডে. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. আযাম, ভো ভাৰদ্ৱাজ, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা সমণং গোতমং এতমত্থং পুচ্ছিস্সাম. যথা নো সমণো গোতমো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো ভাৰদ্ৱাজো মাণৱো ৱাসেট্ঠস্স মাণৱস্স পচ্চস্সোসি.
৪৫৫. অথ খো ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজা মাণৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱাসেট্ঠো মাণৱো ভগৱন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘অনুঞ্ঞাতপটিঞ্ঞাতা, তেৱিজ্জা মযমস্মুভো;
অহং পোক্খৰসাতিস্স, তাৰুক্খস্সাযং মাণৱো.
‘‘তেৱিজ্জানং যদক্খাতং, তত্ৰ কেৱলিনোস্মসে;
পদকস্মা ৱেয্যাকৰণা [নো ব্যাকৰণা (স্যা. কং. ক.)], জপ্পে আচৰিযসাদিসা;
তেসং নো জাতিৱাদস্মিং, ৱিৱাদো অত্থি গোতম.
‘‘জাতিযা ব্ৰাহ্মণো হোতি, ভাৰদ্ৱাজো ইতি ভাসতি;
অহঞ্চ কম্মুনা [কম্মনা (সী. পী.)] ব্ৰূমি, এৱং জানাহি চক্খুম.
‘‘তে ন সক্কোম ঞাপেতুং [সঞ্ঞত্তুং (পী.), সঞ্ঞাপেতুং (ক.)], অঞ্ঞমঞ্ঞং মযং উভো;
ভৱন্তং পুট্ঠুমাগমা, সম্বুদ্ধং ইতি ৱিস্সুতং.
‘‘চন্দং যথা খযাতীতং, পেচ্চ পঞ্জলিকা জনা;
ৱন্দমানা নমস্সন্তি, লোকস্মিং গোতমং.
‘‘চক্খুং লোকে সমুপ্পন্নং, মযং পুচ্ছাম গোতমং;
জাতিযা ব্ৰাহ্মণো হোতি, উদাহু ভৱতি কম্মুনা [কম্মনা (সী. পী.)];
অজানতং নো পব্ৰূহি, যথা জানেমু ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি.
৪৫৬. ‘‘তেসং ৱো অহং ব্যক্খিস্সং, (ৱাসেট্ঠাতি ভগৱা)
অনুপুব্বং যথাতথং;
জাতিৱিভঙ্গং পাণানং, অঞ্ঞমঞ্ঞাহি জাতিযো.
‘‘তিণৰুক্খেপি জানাথ, ন চাপি পটিজানৰে;
লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.
‘‘ততো কীটে পটঙ্গে চ, যাৱ কুন্থকিপিল্লিকে;
লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.
‘‘চতুপ্পদেপি জানাথ, খুদ্দকে চ মহল্লকে;
লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.
‘‘পাদুদৰেপি জানাথ, উৰগে দীঘপিট্ঠিকে;
লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.
‘‘ততো মচ্ছেপি জানাথ, উদকে ৱাৰিগোচৰে;
লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.
‘‘ততো পক্খীপি জানাথ, পত্তযানে ৱিহঙ্গমে;
লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.
‘‘যথা এতাসু জাতীসু, লিঙ্গং জাতিমযং পুথু;
এৱং নত্থি মনুস্সেসু, লিঙ্গং জাতিমযং পুথু.
‘‘ন কেসেহি ন সীসেহি, ন কণ্ণেহি ন অক্খীহি;
ন মুখেন ন নাসায, ন ওট্ঠেহি ভমূহি ৱা.
‘‘ন গীৱায ন অংসেহি, ন উদৰেন ন পিট্ঠিযা;
ন সোণিযা ন উৰসা, ন সম্বাধে ন মেথুনে [ন সম্বাধা ন মেথুনা (ক.)].
‘‘ন হত্থেহি ন পাদেহি, নঙ্গুলীহি নখেহি ৱা;
ন জঙ্ঘাহি ন ঊৰূহি, ন ৱণ্ণেন সৰেন ৱা;
লিঙ্গং জাতিমযং নেৱ, যথা অঞ্ঞাসু জাতিসু.
৪৫৭. ‘‘পচ্চত্তঞ্চ সৰীৰেসু [পচ্চত্তং সসৰীৰেসু (সী. পী.)], মনুস্সেস্ৱেতং ন ৱিজ্জতি;
ৱোকাৰঞ্চ মনুস্সেসু, সমঞ্ঞায পৱুচ্চতি.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, গোৰক্খং উপজীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, কস্সকো সো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, পুথুসিপ্পেন জীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, সিপ্পিকো সো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ৱোহাৰং উপজীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, ৱাণিজো সো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, পৰপেস্সেন জীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, পেস্সকো [পেস্সিকো (সী. স্যা. কং. পী.)] সো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, অদিন্নং উপজীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, চোৰো এসো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ইস্সত্থং উপজীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, যোধাজীৱো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, পোৰোহিচ্চেন জীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, যাজকো সো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, গামং ৰট্ঠঞ্চ ভুঞ্জতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, ৰাজা এসো ন ব্ৰাহ্মণো.
‘‘ন চাহং ব্ৰাহ্মণং ব্ৰূমি, যোনিজং মত্তিসম্ভৱং;
ভোৱাদি [ভোৱাদী (স্যা. কং.)] নাম সো হোতি, সচে হোতি সকিঞ্চনো;
অকিঞ্চনং অনাদানং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
৪৫৮. ‘‘সব্বসংযোজনং ছেত্ৱা, যো ৱে ন পৰিতস্সতি;
সঙ্গাতিগং ৱিসংযুত্তং [ৱিসঞ্ঞুত্তং (ক.)], তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘ছেত্ৱা নদ্ধিং [নদ্ধিং (সী. পী.)] ৱৰত্তঞ্চ, সন্দানং সহনুক্কমং;
উক্খিত্তপলিঘং বুদ্ধং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘অক্কোসং ৱধবন্ধঞ্চ, অদুট্ঠো যো তিতিক্খতি;
খন্তীবলং বলানীকং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘অক্কোধনং ৱতৱন্তং, সীলৱন্তং অনুস্সদং;
দন্তং অন্তিমসাৰীৰং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘ৱাৰিপোক্খৰপত্তেৱ, আৰগ্গেৰিৱ সাসপো;
যো ন লিম্পতি কামেসু, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যো দুক্খস্স পজানাতি, ইধেৱ খযমত্তনো;
পন্নভাৰং ৱিসংযুত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘গম্ভীৰপঞ্ঞং মেধাৱিং, মগ্গামগ্গস্স কোৱিদং;
উত্তমত্থমনুপ্পত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘অসংসট্ঠং গহট্ঠেহি, অনাগাৰেহি চূভযং;
অনোকসাৰিমপ্পিচ্ছং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘নিধায দণ্ডং ভূতেসু, তসেসু থাৱৰেসু চ;
যো ন হন্তি ন ঘাতেতি, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘অৱিৰুদ্ধং ৱিৰুদ্ধেসু, অত্তদণ্ডেসু নিব্বুতং;
সাদানেসু অনাদানং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যস্স ৰাগো চ দোসো চ, মানো মক্খো চ ওহিতো;
সাসপোৰিৱ আৰগ্গা, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
৪৫৯. ‘‘অকক্কসং ৱিঞ্ঞাপনিং, গিৰং সচ্চং উদীৰযে;
যায নাভিসজ্জে কিঞ্চি, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যো চ দীঘং ৱ ৰস্সং ৱা, অণুং থূলং সুভাসুভং;
লোকে অদিন্নং নাদেতি [নাদিযতি (সী. পী.)], তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘আসা যস্স ন ৱিজ্জন্তি, অস্মিং লোকে পৰম্হি চ;
নিৰাসাসং [নিৰাসযং (সী. পী.)] ৱিসংযুত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যস্সালযা ন ৱিজ্জন্তি, অঞ্ঞায অকথংকথিং;
অমতোগধং অনুপ্পত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যোধপুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ, উভো সঙ্গং উপচ্চগা;
অসোকং ৱিৰজং সুদ্ধং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘চন্দং ৱ ৱিমলং সুদ্ধং, ৱিপ্পসন্নং অনাৱিলং;
নন্দীভৱপৰিক্খীণং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যো ইমং পলিপথং দুগ্গং, সংসাৰং মোহমচ্চগা;
তিণ্ণো পাৰঙ্গতো ঝাযী, অনেজো অকথংকথী;
অনুপাদায নিব্বুতো, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যোধকামে পহন্ত্ৱান [পহত্ৱান (সী.)], অনাগাৰো পৰিব্বজে;
কামভৱপৰিক্খীণং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যোধতণ্হং পহন্ত্ৱান, অনাগাৰো পৰিব্বজে;
তণ্হাভৱপৰিক্খীণং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘হিত্ৱা মানুসকং যোগং, দিব্বং যোগং উপচ্চগা;
সব্বযোগৱিসংযুত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘হিত্ৱা ৰতিঞ্চ অৰতিং, সীতীভূতং নিৰূপধিং;
সব্বলোকাভিভুং ৱীৰং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘চুতিং যো ৱেদি সত্তানং, উপপত্তিঞ্চ সব্বসো;
অসত্তং সুগতং বুদ্ধং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যস্স গতিং ন জানন্তি, দেৱা গন্ধব্বমানুসা;
খীণাসৱং অৰহন্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘যস্স পুৰে চ পচ্ছা চ, মজ্ঝে চ নত্থি কিঞ্চনং;
অকিঞ্চনং অনাদানং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘উসভং পৱৰং ৱীৰং, মহেসিং ৱিজিতাৱিনং;
অনেজং ন্হাতকং [নহাতকং (সী. পী.)] বুদ্ধং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
‘‘পুব্বেনিৱাসং যো ৱেদি, সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতি;
অথো জাতিক্খযং পত্তো, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং.
৪৬০. ‘‘সমঞ্ঞা হেসা লোকস্মিং, নামগোত্তং পকপ্পিতং;
সম্মুচ্চা সমুদাগতং, তত্থ তত্থ পকপ্পিতং.
‘‘দীঘৰত্তানুসযিতং, দিট্ঠিগতমজানতং;
অজানন্তা নো [অজানন্তা নোতি অজানন্তা এৱ (টীকা)] পব্ৰুন্তি [পব্ৰুৱন্তি (সী. পী.)], জাতিযা হোতি ব্ৰাহ্মণো.
‘‘ন জচ্চা ব্ৰাহ্মণো [ৱসলো (স্যা. কং. ক.)] হোতি, ন জচ্চা হোতি অব্ৰাহ্মণো [ব্ৰাহ্মণো (স্যা. কং. ক.)];
কম্মুনা ব্ৰাহ্মণো [ৱসলো (স্যা. কং. ক.)] হোতি, কম্মুনা হোতি অব্ৰাহ্মণো [ব্ৰাহ্মণো (স্যা. কং. ক.)].
‘‘কস্সকো কম্মুনা হোতি, সিপ্পিকো হোতি কম্মুনা;
ৱাণিজো কম্মুনা হোতি, পেস্সকো হোতি কম্মুনা.
‘‘চোৰোপি কম্মুনা হোতি, যোধাজীৱোপি কম্মুনা;
যাজকো কম্মুনা হোতি, ৰাজাপি হোতি কম্মুনা.
‘‘এৱমেতং যথাভূতং, কম্মং পস্সন্তি পণ্ডিতা;
পটিচ্চসমুপ্পাদদস্সা, কম্মৱিপাককোৱিদা.
‘‘কম্মুনা ৱত্ততি লোকো, কম্মুনা ৱত্ততি পজা;
কম্মনিবন্ধনা সত্তা, ৰথস্সাণীৱ যাযতো.
‘‘তপেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, সংযমেন দমেন চ;
এতেন ব্ৰাহ্মণো হোতি, এতং ব্ৰাহ্মণমুত্তমং.
‘‘তীহি ৱিজ্জাহি সম্পন্নো, সন্তো খীণপুনব্ভৱো;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, ব্ৰহ্মা সক্কো ৱিজানত’’ন্তি.
৪৬১. এৱং ৱুত্তে, ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজা মাণৱা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি – এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এতে মযং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতে’’তি.
ৱাসেট্ঠসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.