৭. ধনঞ্জানিসুত্তং

৪৪৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো দক্খিণাগিৰিস্মিং চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ৰাজগহে ৱস্সংৱুট্ঠো [ৱস্সংৱুত্থো (সী. স্যা. কং. পী.)] যেন দক্খিণাগিৰি যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং ভিক্খুং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘কচ্চাৱুসো, ভগৱা অৰোগো চ বলৱা চা’’তি? ‘‘অৰোগো চাৱুসো, ভগৱা বলৱা চা’’তি. ‘‘কচ্চি পনাৱুসো, ভিক্খুসঙ্ঘো অৰোগো চ বলৱা চা’’তি? ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো, আৱুসো, অৰোগো চ বলৱা চা’’তি. ‘‘এত্থ, আৱুসো, তণ্ডুলপালিদ্ৱাৰায ধনঞ্জানি [ধানঞ্জানি (সী. পী.)] নাম ব্ৰাহ্মণো অত্থি. কচ্চাৱুসো, ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো অৰোগো চ বলৱা চা’’তি? ‘‘ধনঞ্জানিপি খো, আৱুসো, ব্ৰাহ্মণো অৰোগো চ বলৱা চা’’তি. ‘‘কচ্চি পনাৱুসো, ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো অপ্পমত্তো’’তি? ‘‘কুতো পনাৱুসো, ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স অপ্পমাদো? ধনঞ্জানি, আৱুসো, ব্ৰাহ্মণো ৰাজানং নিস্সায ব্ৰাহ্মণগহপতিকে ৱিলুম্পতি, ব্ৰাহ্মণগহপতিকে নিস্সায ৰাজানং ৱিলুম্পতি. যাপিস্স ভৰিযা সদ্ধা সদ্ধকুলা আনীতা সাপি কালঙ্কতা; অঞ্ঞাস্স ভৰিযা অস্সদ্ধা অস্সদ্ধকুলা আনীতা’’. ‘‘দুস্সুতং ৱতাৱুসো, অস্সুম্হ, দুস্সুতং ৱতাৱুসো, অস্সুম্হ; যে মযং ধনঞ্জানিং ব্ৰাহ্মণং পমত্তং অস্সুম্হ. অপ্পেৱ চ নাম মযং কদাচি কৰহচি ধনঞ্জানিনা ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং সমাগচ্ছেয্যাম, অপ্পেৱ নাম সিযা কোচিদেৱ কথাসল্লাপো’’তি?

৪৪৬. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো দক্খিণাগিৰিস্মিং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং আযস্মা সাৰিপুত্তো ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. তেন খো পন সমযেন ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো বহিনগৰে গাৱো গোট্ঠে দুহাপেতি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ইতো, ভো সাৰিপুত্ত, পযো, পীযতং তাৱ ভত্তস্স কালো ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘অলং, ব্ৰাহ্মণ. কতং মে অজ্জ ভত্তকিচ্চং. অমুকস্মিং মে ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰো ভৱিস্সতি. তত্থ আগচ্ছেয্যাসী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতৰাসো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ধনঞ্জানিং ব্ৰাহ্মণং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘কচ্চাসি, ধনঞ্জানি, অপ্পমত্তো’’তি? ‘‘কুতো, ভো সাৰিপুত্ত, অম্হাকং অপ্পমাদো যেসং নো মাতাপিতৰো পোসেতব্বা, পুত্তদাৰো পোসেতব্বো, দাসকম্মকৰা পোসেতব্বা, মিত্তামচ্চানং মিত্তামচ্চকৰণীযং কাতব্বং, ঞাতিসালোহিতানং ঞাতিসালোহিতকৰণীযং কাতব্বং, অতিথীনং অতিথিকৰণীযং কাতব্বং, পুব্বপেতানং পুব্বপেতকৰণীযং কাতব্বং, দেৱতানং দেৱতাকৰণীযং কাতব্বং, ৰঞ্ঞো ৰাজকৰণীযং কাতব্বং, অযম্পি কাযো পীণেতব্বো ব্ৰূহেতব্বো’’তি?

৪৪৭. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো মাতাপিতূনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো মাতাপিতূনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, মাতাপিতৰো ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো পুত্তদাৰস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো পুত্তদাৰস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, পুত্তদাৰো ৱা পনস্স লভেয্য ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো দাসকম্মকৰপোৰিসস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো দাসকম্মকৰপোৰিসস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, দাসকম্মকৰপোৰিসা ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো মিত্তামচ্চানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো মিত্তামচ্চানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, মিত্তামচ্চা ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো ঞাতিসালোহিতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো ঞাতিসালোহিতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, ঞাতিসালোহিতা ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো অতিথীনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো অতিথীনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, অতিথী ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো পুব্বপেতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো পুব্বপেতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, পুব্বপেতা ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো দেৱতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো দেৱতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, দেৱতা ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো ৰঞ্ঞো হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো ৰঞ্ঞো হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, ৰাজা ৱা পনস্স লভেয্য ‘এসো খো অম্হাকং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, ইধেকচ্চো কাযস্স পীণনাহেতু ব্ৰূহনাহেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, তমেনং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু নিৰযং নিৰযপালা উপকড্ঢেয্যুং. লভেয্য নু খো সো ‘অহং খো কাযস্স পীণনাহেতু ব্ৰূহনাহেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসিং, মা মং নিৰযং নিৰযপালা’তি, পৰে ৱা পনস্স লভেয্যুং ‘এসো খো কাযস্স পীণনাহেতু ব্ৰূহনাহেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অহোসি, মা নং নিৰযং নিৰযপালা’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো সাৰিপুত্ত. অথ খো নং ৱিক্কন্দন্তংযেৱ নিৰযে নিৰযপালা পক্খিপেয্যুং’’.

৪৪৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা মাতাপিতূনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা মাতাপিতূনং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, মাতাপিতূনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, মাতাপিতূনং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা মাতাপিতৰো চেৱ পোসেতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা পুত্তদাৰস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা পুত্তদাৰস্স হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, পুত্তদাৰস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, পুত্তদাৰস্স হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা যেহি সক্কা পুত্তদাৰঞ্চেৱ পোসেতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা দাসকম্মকৰপোৰিসস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা দাসকম্মকৰপোৰিসস্স হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, দাসকম্মকৰপোৰিসস্স হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, দাসকম্মকৰপোৰিসস্স হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা দাসকম্মকৰপোৰিসে চেৱ পোসেতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা মিত্তামচ্চানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা মিত্তামচ্চানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, মিত্তামচ্চানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, মিত্তামচ্চানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা মিত্তামচ্চানঞ্চেৱ মিত্তামচ্চকৰণীযং কাতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা ঞাতিসালোহিতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা ঞাতিসালোহিতানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, ঞাতিসালোহিতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, ঞাতিসালোহিতানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা ঞাতিসালোহিতানঞ্চেৱ ঞাতিসালোহিতকৰণীযং কাতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা অতিথীনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা অতিথীনং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, অতিথীনং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, অতিথীনং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা অতিথীনঞ্চেৱ অতিথিকৰণীযং কাতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা পুব্বপেতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা পুব্বপেতানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, পুব্বপেতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, পুব্বপেতানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা পুব্বপেতানঞ্চেৱ পুব্বপেতকৰণীযং কাতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা দেৱতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা দেৱতানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, দেৱতানং হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, দেৱতানং হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা দেৱতানঞ্চেৱ দেৱতাকৰণীযং কাতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা ৰঞ্ঞো হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা ৰঞ্ঞো হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, ৰঞ্ঞো হেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, ৰঞ্ঞো হেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা ৰঞ্ঞো চেৱ ৰাজকৰণীযং কাতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, যো ৱা কাযস্স পীণনাহেতু ব্ৰূহনাহেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, যো ৱা কাযস্স পীণনাহেতু ব্ৰূহনাহেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স; কতমং সেয্যো’’তি? ‘‘যো হি, ভো সাৰিপুত্ত, কাযস্স পীণনাহেতু ব্ৰূহনাহেতু অধম্মচাৰী ৱিসমচাৰী অস্স, ন তং সেয্যো; যো চ খো, ভো সাৰিপুত্ত, কাযস্স পীণনাহেতু ব্ৰূহনাহেতু ধম্মচাৰী সমচাৰী অস্স, তদেৱেত্থ সেয্যো. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহি, ভো সাৰিপুত্ত, ধম্মচৰিযাসমচৰিযা সেয্যো’’তি. ‘‘অত্থি খো, ধনঞ্জানি, অঞ্ঞেসং হেতুকা ধম্মিকা কম্মন্তা, যেহি সক্কা কাযঞ্চেৱ পীণেতুং ব্ৰূহেতুং, ন চ পাপকম্মং কাতুং, পুঞ্ঞঞ্চ পটিপদং পটিপজ্জিতু’’ন্তি.

৪৪৯. অথ খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো অপৰেন সমযেন আবাধিকো অহোসি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি – ‘ধনঞ্জানি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. যেন চাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পাদে সিৰসা ৱন্দাহি – ‘ধনঞ্জানি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো পুৰিসো ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুৰিসো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ধনঞ্জানি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’’তি. যেন চাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুৰিসো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ধনঞ্জানি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তুণ্হীভাৱেন.

৪৫০. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ধনঞ্জানিং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, ধনঞ্জানি, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি? পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভো সাৰিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি. অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভো সাৰিপুত্ত, বলৱা পুৰিসো তিণ্হেন সিখৰেন মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. স্যা. কং. পী.)] অভিমত্থেয্য; এৱমেৱ খো, ভো সাৰিপুত্ত, অধিমত্তা ৱাতা মুদ্ধনি চ ঊহনন্তি. ন মে, ভো সাৰিপুত্ত, খমনীযং, ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি. অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভো সাৰিপুত্ত, বলৱা পুৰিসো দড়্হেন ৱৰত্তক্খণ্ডেন [ৱৰত্তবন্ধনেন (সী. পী.)] সীসে সীসৱেঠং দদেয্য; এৱমেৱ খো, ভো সাৰিপুত্ত, অধিমত্তা সীসে সীসৱেদনা. ন মে, ভো সাৰিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি. অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভো সাৰিপুত্ত, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন কুচ্ছিং পৰিকন্তেয্য; এৱমেৱ খো, ভো সাৰিপুত্ত, অধিমত্তা ৱাতা কুচ্ছিং পৰিকন্তন্তি. ন মে, ভো সাৰিপুত্ত, খমনীযং, ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি. অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভো সাৰিপুত্ত, দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা দুব্বলতৰং পুৰিসং নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পৰিতাপেয্যুং; এৱমেৱ খো, ভো সাৰিপুত্ত, অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো. ন মে, ভো সাৰিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি. অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি.

৪৫১. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – নিৰযো ৱা তিৰচ্ছানযোনি ৱা’’তি? ‘‘নিৰযা, ভো সাৰিপুত্ত, তিৰচ্ছানযোনি সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – তিৰচ্ছানযোনি ৱা পেত্তিৱিসযো ৱা’’তি? ‘‘তিৰচ্ছানযোনিযা, ভো সাৰিপুত্ত, পেত্তিৱিসযো সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – পেত্তিৱিসযো ৱা মনুস্সা ৱা’’তি? ‘‘পেত্তিৱিসযা, ভো সাৰিপুত্ত, মনুস্সা সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – মনুস্সা ৱা চাতুমহাৰাজিকা [চাতুম্মহাৰাজিকা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা দেৱা’’তি? ‘‘মনুস্সেহি, ভো সাৰিপুত্ত, চাতুমহাৰাজিকা দেৱা সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – চাতুমহাৰাজিকা ৱা দেৱা তাৱতিংসা ৱা দেৱা’’তি? ‘‘চাতুমহাৰাজিকেহি, ভো সাৰিপুত্ত, দেৱেহি তাৱতিংসা দেৱা সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – তাৱতিংসা ৱা দেৱা যামা ৱা দেৱা’’তি? ‘‘তাৱতিংসেহি, ভো সাৰিপুত্ত, দেৱেহি যামা দেৱা সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – যামা ৱা দেৱা তুসিতা ৱা দেৱা’’তি? ‘‘যামেহি, ভো সাৰিপুত্ত, দেৱেহি তুসিতা দেৱা সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – তুসিতা ৱা দেৱা নিম্মানৰতী ৱা দেৱা’’তি? ‘‘তুসিতেহি, ভো সাৰিপুত্ত, দেৱেহি নিম্মানৰতী দেৱা সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো – নিম্মানৰতী ৱা দেৱা পৰনিম্মিতৱসৱত্তী ৱা দেৱা’’তি? ‘‘নিম্মানৰতীহি, ভো সাৰিপুত্ত, দেৱেহি পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱা সেয্যো’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ধনঞ্জানি, কতমং সেয্যো পৰনিম্মিতৱসৱত্তী ৱা দেৱা ব্ৰহ্মলোকো ৱা’’তি? ‘‘‘ব্ৰহ্মলোকো’তি [ভৱং সাৰিপুত্তো আহাতি, কতমং সাৰিপুত্তো আহ ব্ৰহ্মলোকোতি. (ক.)] – ভৱং সাৰিপুত্তো আহ; ‘ব্ৰহ্মলোকো’তি – ভৱং সাৰিপুত্তো আহা’’তি [ভৱং সাৰিপুত্তো আহাতি, কতমং সাৰিপুত্তো আহ ব্ৰহ্মলোকোতি. (ক.)].

অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে খো ব্ৰাহ্মণা ব্ৰহ্মলোকাধিমুত্তা. যংনূনাহং ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গং দেসেয্য’’ন্তি. ‘‘ব্ৰহ্মানং তে, ধনঞ্জানি, সহব্যতায মগ্গং দেসেস্সামি; তং সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘কতমো চ, ধনঞ্জানি, ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গো? ইধ, ধনঞ্জানি, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. অযং খো, ধনঞ্জানি, ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গো’’.

৪৫২. ‘‘পুন চপৰং, ধনঞ্জানি, ভিক্খু কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাবজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. অযং খো, ধনঞ্জানি, ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গো’’তি. তেন হি, ভো সাৰিপুত্ত, মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি – ‘ধনঞ্জানি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ধনঞ্জানিং ব্ৰাহ্মণং সতি উত্তৰিকৰণীযে হীনে ব্ৰহ্মলোকে পতিট্ঠাপেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে সাৰিপুত্তে কালমকাসি, ব্ৰহ্মলোকঞ্চ উপপজ্জি.

৪৫৩. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এসো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো ধনঞ্জানিং ব্ৰাহ্মণং সতি উত্তৰিকৰণীযে হীনে ব্ৰহ্মলোকে পতিট্ঠাপেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কন্তো’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ধনঞ্জানি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো, সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং সাৰিপুত্ত ধনঞ্জানিং ব্ৰাহ্মণং সতি উত্তৰিকৰণীযে হীনে ব্ৰহ্মলোকে পতিট্ঠাপেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কন্তো’’তি? ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, এৱং অহোসি – ‘ইমে খো ব্ৰাহ্মণা ব্ৰহ্মলোকাধিমুত্তা, যংনূনাহং ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স ব্ৰহ্মানং সহব্যতায মগ্গং দেসেয্য’ন্তি. ‘‘কালঙ্কতোচ [কালঙ্কতোৱ (স্যা. কং. ক.)], সাৰিপুত্ত, ধনঞ্জানি ব্ৰাহ্মণো, ব্ৰহ্মলোকঞ্চ উপপন্নো’’তি.

ধনঞ্জানিসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.