৫. চঙ্কীসুত্তং

৪২২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ওপাসাদং নাম কোসলানং ব্ৰাহ্মণগামো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ওপাসাদে ৱিহৰতি উত্তৰেন ওপাসাদং দেৱৱনে সালৱনে. তেন খো পন সমযেন চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো ওপাসাদং অজ্ঝাৱসতি সত্তুস্সদং সতিণকট্ঠোদকং সধঞ্ঞং ৰাজভোগ্গং ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং ৰাজদাযং ব্ৰহ্মদেয্যং. অস্সোসুং খো ওপাসাদকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ওপাসাদং অনুপ্পত্তো, ওপাসাদে ৱিহৰতি উত্তৰেন ওপাসাদং দেৱৱনে সালৱনে. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি.

৪২৩. অথ খো ওপাসাদকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ওপাসাদা নিক্খমিত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা উত্তৰেনমুখা গচ্ছন্তি যেন দেৱৱনং সালৱনং. তেন খো পন সমযেন চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো উপৰিপাসাদে দিৱাসেয্যং উপগতো. অদ্দসা খো চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো ওপাসাদকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে ওপাসাদা নিক্খমিত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতে উত্তৰেন মুখং যেন দেৱৱনং সালৱনং তেনুপসঙ্কমন্তে. দিস্ৱা খত্তং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো, ভো খত্তে, ওপাসাদকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ওপাসাদা নিক্খমিত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা উত্তৰেনমুখা গচ্ছন্তি যেন দেৱৱনং সালৱন’’ন্তি? ‘‘অত্থি, ভো চঙ্কী, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ওপাসাদং অনুপ্পত্তো, ওপাসাদে ৱিহৰতি উত্তৰেন ওপাসাদং দেৱৱনে সালৱনে. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. তমেতে ভৱন্তং গোতমং দস্সনায গচ্ছন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভো খত্তে, যেন ওপাসাদকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা ওপাসাদকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে এৱং ৱদেহি – ‘চঙ্কী, ভো, ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – আগমেন্তু কিৰ ভোন্তো, চঙ্কীপি ব্ৰাহ্মণো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সো খত্তো চঙ্কিস্স ব্ৰাহ্মণস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ওপাসাদকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ওপাসাদকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে এতদৱোচ – ‘‘চঙ্কী, ভো, ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘আগমেন্তু কিৰ ভোন্তো, চঙ্কীপি ব্ৰাহ্মণো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’’তি.

৪২৪. তেন খো পন সমযেন নানাৱেৰজ্জকানং ব্ৰাহ্মণানং পঞ্চমত্তানি ব্ৰাহ্মণসতানি ওপাসাদে পটিৱসন্তি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসুং খো তে ব্ৰাহ্মণা – ‘‘চঙ্কী কিৰ ব্ৰাহ্মণো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’তি. অথ খো তে ব্ৰাহ্মণা যেন চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা চঙ্কিং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচুং – ‘‘সচ্চং কিৰ ভৱং চঙ্কী সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’তি? ‘‘এৱং খো মে, ভো, হোতি – ‘অহং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামী’’’তি. ‘‘মা ভৱং চঙ্কী সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমি. ন অৰহতি ভৱং চঙ্কী সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; সমণোত্ৱেৱ গোতমো অৰহতি ভৱন্তং চঙ্কিং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং. ভৱঞ্হি চঙ্কী উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. যম্পি ভৱং চঙ্কী উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন, ইমিনাপঙ্গেন ন অৰহতি ভৱং চঙ্কী সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; সমণোত্ৱেৱ গোতমো অৰহতি ভৱন্তং চঙ্কিং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং. ভৱঞ্হি চঙ্কী অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো ব্ৰহ্মৱণ্ণী ব্ৰহ্মৱচ্ছসী [ব্ৰহ্মৱচ্চসী (সী. পী.)] অখুদ্দাৱকাসো দস্সনায…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী সীলৱা ৱুদ্ধসীলী ৱুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী কল্যাণৱাচো কল্যাণৱাক্কৰণো পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী বহূনং আচৰিযপাচৰিযো, তীণি মাণৱকসতানি মন্তে ৱাচেতি…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী ব্ৰাহ্মণস্স পোক্খৰসাতিস্স সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে… ভৱঞ্হি চঙ্কী ওপাসাদং অজ্ঝাৱসতি সত্তুস্সদং সতিণকট্ঠোদকং সধঞ্ঞং ৰাজভোগ্গং ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং ৰাজদাযং ব্ৰহ্মদেয্যং. যম্পি ভৱং চঙ্কী ওপাসাদং অজ্ঝাৱসতি সত্তুস্সদং সতিণকট্ঠোদকং সধঞ্ঞং ৰাজভোগ্গং ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং ৰাজদাযং ব্ৰহ্মদেয্যং, ইমিনাপঙ্গেন ন অৰহতি ভৱং চঙ্কী সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; সমণোত্ৱেৱ গোতমো অৰহতি ভৱন্তং চঙ্কিং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.

৪২৫. এৱং ৱুত্তে, চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো তে ব্ৰাহ্মণে এতদৱোচ – ‘‘তেন হি, ভো, মমপি সুণাথ, যথা মযমেৱ অৰহাম তং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; নত্ৱেৱ অৰহতি সো ভৱং গোতমো অম্হাকং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং. সমণো খলু, ভো, গোতমো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. যম্পি, ভো, সমণো গোতমো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন, ইমিনাপঙ্গেন ন অৰহতি সো ভৱং গোতমো অম্হাকং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; অথ খো মযমেৱ অৰহাম তং ভৱন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং [এত্থ দী. নি. ১.৩০৪ অঞ্ঞম্পি গুণপদং দিস্সতি]. সমণো খলু, ভো, গোতমো পহূতং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ওহায পব্বজিতো ভূমিগতঞ্চ ৱেহাসট্ঠঞ্চ…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো দহৰোৱ সমানো যুৱা সুসুকাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং ৰুদন্তানং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো ব্ৰহ্মৱণ্ণী ব্ৰহ্মৱচ্ছসী অখুদ্দাৱকাসো দস্সনায…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো সীলৱা অৰিযসীলী কুসলসীলী কুসলেন সীলেন সমন্নাগতো…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো কল্যাণৱাচো কল্যাণৱাক্কৰণো পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো বহূনং আচৰিযপাচৰিযো…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো খীণকামৰাগো ৱিগতচাপল্লো…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো কম্মৱাদী কিৰিযৱাদী অপাপপুৰেক্খাৰো ব্ৰহ্মঞ্ঞায পজায…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো উচ্চা কুলা পব্বজিতো অসম্ভিন্না খত্তিযকুলা…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো অড্ঢা কুলা পব্বজিতো মহদ্ধনা মহাভোগা…পে… সমণং খলু, ভো, গোতমং তিৰোৰট্ঠা তিৰোজনপদা সংপুচ্ছিতুং আগচ্ছন্তি…পে… সমণং খলু, ভো, গোতমং অনেকানি দেৱতাসহস্সানি পাণেহি সৰণং গতানি…পে… সমণং খলু, ভো, গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো…পে… [এত্থাপি দী. নি. ১.৩০৪ অঞ্ঞানিপি গুণপদানং দিস্সন্তি] সমণং খলু, ভো, গোতমং ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো সপুত্তদাৰো পাণেহি সৰণং গতো…পে… সমণং খলু, ভো, গোতমং ৰাজা পসেনদি কোসলো সপুত্তদাৰো পাণেহি সৰণং গতো…পে… সমণং খলু, ভো, গোতমং ব্ৰাহ্মণো পোক্খৰসাতি সপুত্তদাৰো পাণেহি সৰণং গতো…পে… সমণো খলু, ভো, গোতমো ওপাসাদং অনুপ্পত্তো ওপাসাদে ৱিহৰতি উত্তৰেন ওপাসাদং দেৱৱনে সালৱনে. যে খো তে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা অম্হাকং গামক্খেত্তং আগচ্ছন্তি, অতিথী নো তে হোন্তি. অতিথী খো পনম্হেহি সক্কাতব্বা গৰুকাতব্বা মানেতব্বা পূজেতব্বা. যম্পি সমণো গোতমো ওপাসাদং অনুপ্পত্তো ওপাসাদে ৱিহৰতি উত্তৰেন ওপাসাদং দেৱৱনে সালৱনে, অতিথিম্হাকং সমণো গোতমো. অতিথি খো পনম্হেহি সক্কাতব্বো গৰুকাতব্বো মানেতব্বো পূজেতব্বো. ইমিনাপঙ্গেন ন অৰহতি সো ভৱং গোতমো অম্হাকং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; অথ খো মযমেৱ অৰহাম তং ভৱন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং. এত্তকে খো অহং, ভো, তস্স ভোতো গোতমস্স ৱণ্ণে পৰিযাপুণামি, নো চ খো সো ভৱং গোতমো এত্তকৱণ্ণো; অপৰিমাণৱণ্ণো হি সো ভৱং গোতমো. একমেকেনপি তেন [একমেকেনপি ভো (সী. স্যা. কং. পী.)] অঙ্গেন সমন্নাগতো ন অৰহতি, সো, ভৱং গোতমো অম্হাকং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; অথ খো মযমেৱ অৰহাম তং ভৱন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুন্তি. তেন হি, ভো, সব্বেৱ মযং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামা’’তি.

৪২৬. অথ খো চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো মহতা ব্ৰাহ্মণগণেন সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তেন খো পন সমযেন ভগৱা ৱুদ্ধেহি ৱুদ্ধেহি ব্ৰাহ্মণেহি সদ্ধিং কিঞ্চি কিঞ্চি কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা নিসিন্নো হোতি. তেন খো পন সমযেন কাপটিকো [কাপঠিকো (সী. পী.), কাপদিকো (স্যা. কং.)] নাম মাণৱো দহৰো ৱুত্তসিৰো সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো জাতিযা, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি. সো ৱুদ্ধানং ৱুদ্ধানং ব্ৰাহ্মণানং ভগৱতা সদ্ধিং মন্তযমানানং অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেতি. অথ খো ভগৱা কাপটিকং মাণৱং অপসাদেতি – ‘‘মাযস্মা ভাৰদ্ৱাজো ৱুদ্ধানং ৱুদ্ধানং ব্ৰাহ্মণানং মন্তযমানানং অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেতু. কথাপৰিযোসানং আযস্মা ভাৰদ্ৱাজো আগমেতূ’’তি. এৱং ৱুত্তে, চঙ্কী ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মা ভৱং গোতমো কাপটিকং মাণৱং অপসাদেসি. কুলপুত্তো চ কাপটিকো মাণৱো, বহুস্সুতো চ কাপটিকো মাণৱো, পণ্ডিতো চ কাপটিকো মাণৱো, কল্যাণৱাক্কৰণো চ কাপটিকো মাণৱো, পহোতি চ কাপটিকো মাণৱো ভোতা গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতু’’ন্তি. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘অদ্ধা খো কাপটিকস্স [এতদহোসি ‘‘কাপটিকস্স (ক.)] মাণৱস্স তেৱিজ্জকে পাৱচনে কথা [কথং (সী. ক.), কথং (স্যা. কং. পী.)] ভৱিস্সতি. তথা হি নং ব্ৰাহ্মণা সংপুৰেক্খৰোন্তী’’তি. অথ খো কাপটিকস্স মাণৱস্স এতদহোসি – ‘‘যদা মে সমণো গোতমো চক্খুং উপসংহৰিস্সতি, অথাহং সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ খো ভগৱা কাপটিকস্স মাণৱস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায যেন কাপটিকো মাণৱো তেন চক্খূনি উপসংহাসি.

৪২৭. অথ খো কাপটিকস্স মাণৱস্স এতদহোসি – ‘‘সমন্নাহৰতি খো মং সমণো গোতমো. যংনূনাহং সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো কাপটিকো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যদিদং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণানং পোৰাণং মন্তপদং ইতিহিতিহপৰম্পৰায পিটকসম্পদায, তত্থ চ ব্ৰাহ্মণা একংসেন নিট্ঠং গচ্ছন্তি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি. ইধ ভৱং গোতমো কিমাহা’’তি? ‘‘কিং পন, ভাৰদ্ৱাজ, অত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একব্ৰাহ্মণোপি যো এৱমাহ – ‘অহমেতং জানামি, অহমেতং পস্সামি. ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’. ‘‘কিং পন, ভাৰদ্ৱাজ, অত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একাচৰিযোপি, একাচৰিযপাচৰিযোপি, যাৱ সত্তমা আচৰিযমহযুগাপি, যো এৱমাহ – ‘অহমেতং জানামি, অহমেতং পস্সামি. ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’. ‘‘কিং পন, ভাৰদ্ৱাজ, যেপি তে ব্ৰাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তাৰো মন্তানং পৱত্তাৰো যেসমিদং এতৰহি ব্ৰাহ্মণা পোৰাণং মন্তপদং গীতং পৱুত্তং সমিহিতং তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি ৱাচিতমনুৱাচেন্তি সেয্যথিদং – অট্ঠকো ৱামকো ৱামদেৱো ৱেস্সামিত্তো যমতগ্গি অঙ্গীৰসো ভাৰদ্ৱাজো ৱাসেট্ঠো কস্সপো ভগু, তেপি এৱমাহংসু – ‘মযমেতং জানাম, মযমেতং পস্সাম. ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম’’.

‘‘ইতি কিৰ, ভাৰদ্ৱাজ, নত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একব্ৰাহ্মণোপি যো এৱমাহ – ‘অহমেতং জানামি, অহমেতং পস্সামি. ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি; নত্থি কোচি ব্ৰাহ্মণানং একাচৰিযোপি একাচৰিযপাচৰিযোপি, যাৱ সত্তমা আচৰিযমহযুগাপি, যো এৱমাহ – ‘অহমেতং জানামি, অহমেতং পস্সামি. ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি; যেপি তে ব্ৰাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তাৰো মন্তানং পৱত্তাৰো যেসমিদং এতৰহি ব্ৰাহ্মণা পোৰাণং মন্তপদং গীতং পৱুত্তং সমিহিতং তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি ৱাচিতমনুৱাচেন্তি সেয্যথিদং – অট্ঠকো ৱামকো ৱামদেৱো ৱেস্সামিত্তো যমতগ্গি অঙ্গীৰসো ভাৰদ্ৱাজো ৱাসেট্ঠো কস্সপো ভগু, তেপি ন এৱমাহংসু – ‘মযমেতং জানাম, মযমেতং পস্সাম. ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি.

৪২৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভাৰদ্ৱাজ, অন্ধৱেণি পৰম্পৰাসংসত্তা পুৰিমোপি ন পস্সতি মজ্ঝিমোপি ন পস্সতি পচ্ছিমোপি ন পস্সতি; এৱমেৱ খো, ভাৰদ্ৱাজ, অন্ধৱেণূপমং মঞ্ঞে ব্ৰাহ্মণানং ভাসিতং সম্পজ্জতি – পুৰিমোপি ন পস্সতি মজ্ঝিমোপি ন পস্সতি পচ্ছিমোপি ন পস্সতি. তং কিং মঞ্ঞসি, ভাৰদ্ৱাজ, ননু এৱং সন্তে ব্ৰাহ্মণানং অমূলিকা সদ্ধা সম্পজ্জতী’’তি? ‘‘ন খ্ৱেত্থ, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা সদ্ধাযেৱ পযিৰুপাসন্তি, অনুস্সৱাপেত্থ ব্ৰাহ্মণা পযিৰুপাসন্তী’’তি. ‘‘পুব্বেৱ খো ত্ৱং, ভাৰদ্ৱাজ, সদ্ধং অগমাসি, অনুস্সৱং ইদানি ৱদেসি. পঞ্চ খো ইমে, ভাৰদ্ৱাজ, ধম্মা দিট্ঠেৱ ধম্মে দ্ৱেধা ৱিপাকা. কতমে পঞ্চ? সদ্ধা, ৰুচি, অনুস্সৱো, আকাৰপৰিৱিতক্কো, দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি – ইমে খো, ভাৰদ্ৱাজ, পঞ্চ ধম্মা দিট্ঠেৱ ধম্মে দ্ৱেধা ৱিপাকা. অপি চ, ভাৰদ্ৱাজ, সুসদ্দহিতংযেৱ হোতি, তঞ্চ হোতি ৰিত্তং তুচ্ছং মুসা; নো চেপি সুসদ্দহিতং হোতি, তঞ্চ হোতি ভূতং তচ্ছং অনঞ্ঞথা. অপি চ, ভাৰদ্ৱাজ, সুৰুচিতংযেৱ হোতি…পে… স্ৱানুস্সুতংযেৱ হোতি…পে… সুপৰিৱিতক্কিতংযেৱ হোতি…পে… সুনিজ্ঝাযিতংযেৱ হোতি, তঞ্চ হোতি ৰিত্তং তুচ্ছং মুসা; নো চেপি সুনিজ্ঝাযিতং হোতি, তঞ্চ হোতি ভূতং তচ্ছং অনঞ্ঞথা. সচ্চমনুৰক্খতা, ভাৰদ্ৱাজ, ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসেন নালমেত্থ একংসেন নিট্ঠং গন্তুং – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.

৪২৯. ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভো গোতম, সচ্চানুৰক্খণা হোতি, কিত্তাৱতা সচ্চমনুৰক্খতি? সচ্চানুৰক্খণং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘সদ্ধা চেপি, ভাৰদ্ৱাজ, পুৰিসস্স হোতি; ‘এৱং মে সদ্ধা’তি – ইতি ৱদং সচ্চমনুৰক্খতি [এৱমেৱ সিজ্ঝতীতি ইতি ৱা, তং সচ্চমনুৰক্খতি (ক.)], নত্ৱেৱ তাৱ একংসেন নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ( ) [(এত্তাৱতা খো ভাৰদ্ৱাজ সচ্চানুৰক্খণা হোতি, এত্তাৱতা সচ্চমনুৰক্খতি, এত্তাৱতা চ মযং সচ্চানুৰক্খণং পঞ্ঞাপেম, ন ত্ৱেৱ তাৱ সচ্চানুবোধো হোতি) (সী. স্যা. কং. পী.)]. ৰুচি চেপি, ভাৰদ্ৱাজ, পুৰিসস্স হোতি…পে… অনুস্সৱো চেপি, ভাৰদ্ৱাজ, পুৰিসস্স হোতি…পে… আকাৰপৰিৱিতক্কো চেপি, ভাৰদ্ৱাজ, পুৰিসস্স হোতি…পে… দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি চেপি, ভাৰদ্ৱাজ, পুৰিসস্স হোতি; ‘এৱং মে দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তী’তি – ইতি ৱদং সচ্চমনুৰক্খতি, নত্ৱেৱ তাৱ একংসেন নিট্ঠং গচ্ছতি – ‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি. এত্তাৱতা খো, ভাৰদ্ৱাজ, সচ্চানুৰক্খণা হোতি, এত্তাৱতা সচ্চমনুৰক্খতি, এত্তাৱতা চ মযং সচ্চানুৰক্খণং পঞ্ঞপেম; ন ত্ৱেৱ তাৱ সচ্চানুবোধো হোতী’’তি.

৪৩০. ‘‘এত্তাৱতা, ভো গোতম, সচ্চানুৰক্খণা হোতি, এত্তাৱতা সচ্চমনুৰক্খতি, এত্তাৱতা চ মযং সচ্চানুৰক্খণং পেক্খাম. কিত্তাৱতা পন, ভো গোতম, সচ্চানুবোধো হোতি, কিত্তাৱতা সচ্চমনুবুজ্ঝতি? সচ্চানুবোধং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘ইধ [ইধ কিৰ (স্যা. কং. ক.)], ভাৰদ্ৱাজ, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. তমেনং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা তীসু ধম্মেসু সমন্নেসতি – লোভনীযেসু ধম্মেসু, দোসনীযেসু ধম্মেসু, মোহনীযেসু ধম্মেসু. অত্থি নু খো ইমস্সাযস্মতো তথাৰূপা লোভনীযা ধম্মা যথাৰূপেহি লোভনীযেহি ধম্মেহি পৰিযাদিন্নচিত্তো অজানং ৱা ৱদেয্য – জানামীতি, অপস্সং ৱা ৱদেয্য – পস্সামীতি, পৰং ৱা তদত্থায সমাদপেয্য যং পৰেসং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযাতি? তমেনং সমন্নেসমানো এৱং জানাতি – ‘নত্থি খো ইমস্সাযস্মতো তথাৰূপা লোভনীযা ধম্মা যথাৰূপেহি লোভনীযেহি ধম্মেহি পৰিযাদিন্নচিত্তো অজানং ৱা ৱদেয্য – জানামীতি, অপস্সং ৱা ৱদেয্য – পস্সামীতি, পৰং ৱা তদত্থায সমাদপেয্য যং পৰেসং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায [দুক্খাযাতি (সব্বত্থ)]. তথাৰূপো [তথা (সী. স্যা. কং. পী.)] খো পনিমস্সাযস্মতো কাযসমাচাৰো তথাৰূপো [তথা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱচীসমাচাৰো যথা তং অলুদ্ধস্স. যং খো পন অযমাযস্মা ধম্মং দেসেতি, গম্ভীৰো সো ধম্মো দুদ্দসো দুৰনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৱচৰো নিপুণো পণ্ডিতৱেদনীযো; ন সো ধম্মো সুদেসিযো লুদ্ধেনা’’’তি.

৪৩১. ‘‘যতো নং সমন্নেসমানো ৱিসুদ্ধং লোভনীযেহি ধম্মেহি সমনুপস্সতি ততো নং উত্তৰি সমন্নেসতি দোসনীযেসু ধম্মেসু. অত্থি নু খো ইমস্সাযস্মতো তথাৰূপা দোসনীযা ধম্মা যথাৰূপেহি দোসনীযেহি ধম্মেহি পৰিযাদিন্নচিত্তো অজানং ৱা ৱদেয্য – জানামীতি, অপস্সং ৱা ৱদেয্য – পস্সামীতি, পৰং ৱা তদত্থায সমাদপেয্য যং পৰেসং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযাতি? তমেনং সমন্নেসমানো এৱং জানাতি – ‘নত্থি খো ইমস্সাযস্মতো তথাৰূপা দোসনীযা ধম্মা যথাৰূপেহি দোসনীযেহি ধম্মেহি পৰিযাদিন্নচিত্তো অজানং ৱা ৱদেয্য – জানামীতি, অপস্সং ৱা ৱদেয্য – পস্সামীতি, পৰং ৱা তদত্থায সমাদপেয্য যং পৰেসং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. তথাৰূপো খো পনিমস্সাযস্মতো কাযসমাচাৰো তথাৰূপো ৱচীসমাচাৰো যথা তং অদুট্ঠস্স. যং খো পন অযমাযস্মা ধম্মং দেসেতি, গম্ভীৰো সো ধম্মো দুদ্দসো দুৰনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৱচৰো নিপুণো পণ্ডিতৱেদনীযো; ন সো ধম্মো সুদেসিযো দুট্ঠেনা’’’তি.

৪৩২. ‘‘যতো নং সমন্নেসমানো ৱিসুদ্ধং দোসনীযেহি ধম্মেহি সমনুপস্সতি, ততো নং উত্তৰি সমন্নেসতি মোহনীযেসু ধম্মেসু. অত্থি নু খো ইমস্সাযস্মতো তথাৰূপা মোহনীযা ধম্মা যথাৰূপেহি মোহনীযেহি ধম্মেহি পৰিযাদিন্নচিত্তো অজানং ৱা ৱদেয্য – জানামীতি, অপস্সং ৱা ৱদেয্য – পস্সামীতি, পৰং ৱা তদত্থায সমাদপেয্য যং পৰেসং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযাতি? তমেনং সমন্নেসমানো এৱং জানাতি – ‘নত্থি খো ইমস্সাযস্মতো তথাৰূপা মোহনীযা ধম্মা যথাৰূপেহি মোহনীযেহি ধম্মেহি পৰিযাদিন্নচিত্তো অজানং ৱা ৱদেয্য – জানামীতি, অপস্সং ৱা ৱদেয্য – পস্সামীতি, পৰং ৱা তদত্থায সমাদপেয্য যং পৰেসং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. তথাৰূপো খো পনিমস্সাযস্মতো কাযসমাচাৰো তথাৰূপো ৱচীসমাচাৰো যথা তং অমূড়্হস্স. যং খো পন অযমাযস্মা ধম্মং দেসেতি, গম্ভীৰো সো ধম্মো দুদ্দসো দুৰনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৱচৰো নিপুণো পণ্ডিতৱেদনীযো; ন সো ধম্মো সুদেসিযো মূড়্হেনা’’’তি.

‘‘যতো নং সমন্নেসমানো ৱিসুদ্ধং মোহনীযেহি ধম্মেহি সমনুপস্সতি; অথ তম্হি সদ্ধং নিৱেসেতি, সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতি, পযিৰুপাসন্তো সোতং ওদহতি, ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেতি, ধতানং [ধাৰিতানং (ক.)] ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি, অত্থং উপপৰিক্খতো ধম্মা নিজ্ঝানং খমন্তি, ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিযা সতি ছন্দো জাযতি, ছন্দজাতো উস্সহতি, উস্সহিত্ৱা তুলেতি, তুলযিত্ৱা পদহতি, পহিতত্তো সমানো কাযেন চেৱ পৰমসচ্চং সচ্ছিকৰোতি পঞ্ঞায চ নং অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. এত্তাৱতা খো, ভাৰদ্ৱাজ, সচ্চানুবোধো হোতি, এত্তাৱতা সচ্চমনুবুজ্ঝতি, এত্তাৱতা চ মযং সচ্চানুবোধং পঞ্ঞপেম; ন ত্ৱেৱ তাৱ সচ্চানুপ্পত্তি হোতী’’তি.

৪৩৩. ‘‘এত্তাৱত্তা, ভো গোতম, সচ্চানুবোধো হোতি, এত্তাৱতা সচ্চমনুবুজ্ঝতি, এত্তাৱতা চ মযং সচ্চানুবোধং পেক্খাম. কিত্তাৱতা পন, ভো গোতম, সচ্চানুপ্পত্তি হোতি, কিত্তাৱতা সচ্চমনুপাপুণাতি? সচ্চানুপ্পত্তিং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘তেসংযে, ভাৰদ্ৱাজ, ধম্মানং আসেৱনা ভাৱনা বহুলীকম্মং সচ্চানুপ্পত্তি হোতি. এত্তাৱতা খো, ভাৰদ্ৱাজ, সচ্চানুপ্পত্তি হোতি, এত্তাৱতা সচ্চমনুপাপুণাতি, এত্তাৱতা চ মযং সচ্চানুপ্পত্তিং পঞ্ঞপেমা’’তি.

৪৩৪. ‘‘এত্তাৱতা, ভো গোতম, সচ্চানুপ্পত্তি হোতি, এত্তাৱতা সচ্চমনুপাপুণাতি, এত্তাৱতা চ মযং সচ্চানুপ্পত্তিং পেক্খাম. সচ্চানুপ্পত্তিযা পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? সচ্চানুপ্পত্তিযা বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘সচ্চানুপ্পত্তিযা খো, ভাৰদ্ৱাজ, পধানং বহুকাৰং. নো চেতং পদহেয্য, নযিদং সচ্চমনুপাপুণেয্য. যস্মা চ খো পদহতি তস্মা সচ্চমনুপাপুণাতি. তস্মা সচ্চানুপ্পত্তিযা পধানং বহুকাৰ’’ন্তি.

‘‘পধানস্স পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? পধানস্স বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘পধানস্স খো, ভাৰদ্ৱাজ, তুলনা বহুকাৰা. নো চেতং তুলেয্য, নযিদং পদহেয্য. যস্মা চ খো তুলেতি তস্মা পদহতি. তস্মা পধানস্স তুলনা বহুকাৰা’’তি.

‘‘তুলনায পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? তুলনায বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘তুলনায খো, ভাৰদ্ৱাজ, উস্সাহো বহুকাৰো. নো চেতং উস্সহেয্য, নযিদং তুলেয্য. যস্মা চ খো উস্সহতি তস্মা তুলেতি. তস্মা তুলনায উস্সাহো বহুকাৰো’’তি.

‘‘উস্সাহস্স পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? উস্সাহস্স বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘উস্সাহস্স খো, ভাৰদ্ৱাজ, ছন্দো বহুকাৰো. নো চেতং ছন্দো জাযেথ, নযিদং উস্সহেয্য. যস্মা চ খো ছন্দো জাযতি তস্মা উস্সহতি. তস্মা উস্সাহস্স ছন্দো বহুকাৰো’’তি.

‘‘ছন্দস্স পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? ছন্দস্স বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘ছন্দস্স খো, ভাৰদ্ৱাজ, ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তি বহুকাৰা. নো চেতে ধম্মা নিজ্ঝানং খমেয্যুং, নযিদং ছন্দো জাযেথ. যস্মা চ খো ধম্মা নিজ্ঝানং খমন্তি তস্মা ছন্দো জাযতি. তস্মা ছন্দস্স ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তি বহুকাৰা’’তি.

‘‘ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিযা পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিযা বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিযা খো, ভাৰদ্ৱাজ, অত্থূপপৰিক্খা বহুকাৰা. নো চেতং অত্থং উপপৰিক্খেয্য, নযিদং ধম্মা নিজ্ঝানং খমেয্যুং. যস্মা চ খো অত্থং উপপৰিক্খতি তস্মা ধম্মা নিজ্ঝানং খমন্তি. তস্মা ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিযা অত্থূপপৰিক্খা বহুকাৰা’’তি.

‘‘অত্থূপপৰিক্খায পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? অত্থূপপৰিক্খায বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘অত্থূপপৰিক্খায খো, ভাৰদ্ৱাজ, ধম্মধাৰণা বহুকাৰা. নো চেতং ধম্মং ধাৰেয্য, নযিদং অত্থং উপপৰিক্খেয্য. যস্মা চ খো ধম্মং ধাৰেতি তস্মা অত্থং উপপৰিক্খতি. তস্মা অত্থূপপৰিক্খায ধম্মধাৰণা বহুকাৰা’’তি.

‘‘ধম্মধাৰণায পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? ধম্মধাৰণায বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘ধম্মধাৰণায খো, ভাৰদ্ৱাজ, ধম্মস্সৱনং বহুকাৰং. নো চেতং ধম্মং সুণেয্য, নযিদং ধম্মং ধাৰেয্য. যস্মা চ খো ধম্মং সুণাতি তস্মা ধম্মং ধাৰেতি. তস্মা ধম্মধাৰণায ধম্মস্সৱনং বহুকাৰ’’ন্তি.

‘‘ধম্মস্সৱনস্স পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? ধম্মস্সৱনস্স বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘ধম্মস্সৱনস্স খো, ভাৰদ্ৱাজ, সোতাৱধানং বহুকাৰং. নো চেতং সোতং ওদহেয্য, নযিদং ধম্মং সুণেয্য. যস্মা চ খো সোতং ওদহতি তস্মা ধম্মং সুণাতি. তস্মা ধম্মস্সৱনস্স সোতাৱধানং বহুকাৰ’’ন্তি.

‘‘সোতাৱধানস্স পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? সোতাৱধানস্স বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘সোতাৱধানস্স খো, ভাৰদ্ৱাজ, পযিৰুপাসনা বহুকাৰা. নো চেতং পযিৰুপাসেয্য, নযিদং সোতং ওদহেয্য. যস্মা চ খো পযিৰুপাসতি তস্মা সোতং ওদহতি. তস্মা সোতাৱধানস্স পযিৰুপাসনা বহুকাৰা’’তি.

‘‘পযিৰুপাসনায পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? পযিৰুপাসনায বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘পযিৰুপাসনায খো, ভাৰদ্ৱাজ, উপসঙ্কমনং বহুকাৰং. নো চেতং উপসঙ্কমেয্য, নযিদং পযিৰুপাসেয্য. যস্মা চ খো উপসঙ্কমতি তস্মা পযিৰুপাসতি. তস্মা পযিৰুপাসনায উপসঙ্কমনং বহুকাৰ’’ন্তি.

‘‘উপসঙ্কমনস্স পন, ভো গোতম, কতমো ধম্মো বহুকাৰো? উপসঙ্কমনস্স বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং পুচ্ছামা’’তি. ‘‘উপসঙ্কমনস্স খো, ভাৰদ্ৱাজ, সদ্ধা বহুকাৰা. নো চেতং সদ্ধা জাযেথ, নযিদং উপসঙ্কমেয্য. যস্মা চ খো সদ্ধা জাযতি তস্মা উপসঙ্কমতি. তস্মা উপসঙ্কমনস্স সদ্ধা বহুকাৰা’’তি.

৪৩৫. ‘‘সচ্চানুৰক্খণং মযং ভৱন্তং গোতমং অপুচ্ছিম্হ, সচ্চানুৰক্খণং ভৱং গোতমো ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ তেন চম্হ অত্তমনা. সচ্চানুবোধং মযং ভৱন্তং গোতমং অপুচ্ছিম্হ, সচ্চানুবোধং ভৱং গোতমো ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ তেন চম্হ অত্তমনা. সচ্চানুপ্পত্তিং মযং ভৱন্তং গোতমং অপুচ্ছিম্হ, সচ্চানুপ্পত্তিং ভৱং গোতমো ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ তেন চম্হ অত্তমনা. সচ্চানুপ্পত্তিযা বহুকাৰং ধম্মং মযং ভৱন্তং গোতমং অপুচ্ছিম্হ, সচ্চানুপ্পত্তিযা বহুকাৰং ধম্মং ভৱং গোতমো ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ তেন চম্হ অত্তমনা. যংযদেৱ চ মযং ভৱন্তং গোতমং অপুচ্ছিম্হ তংতদেৱ ভৱং গোতমো ব্যাকাসি; তঞ্চ পনম্হাকং ৰুচ্চতি চেৱ খমতি চ তেন চম্হ অত্তমনা. মযঞ্হি, ভো গোতম, পুব্বে এৱং জানাম – ‘কে চ মুণ্ডকা সমণকা ইব্ভা কণ্হা বন্ধুপাদাপচ্চা, কে চ ধম্মস্স অঞ্ঞাতাৰো’তি? অজনেসি ৱত মে ভৱং গোতমো সমণেসু সমণপেমং, সমণেসু সমণপসাদং, সমণেসু সমণগাৰৱং. অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

চঙ্কীসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.