৩. অস্সলাযনসুত্তং
৪০১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন নানাৱেৰজ্জকানং ব্ৰাহ্মণানং পঞ্চমত্তানি ব্ৰাহ্মণসতানি সাৱত্থিযং পটিৱসন্তি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অথ খো তেসং ব্ৰাহ্মণানং এতদহোসি – ‘‘অযং খো সমণো গোতমো চাতুৱণ্ণিং সুদ্ধিং পঞ্ঞপেতি. কো নু খো পহোতি সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতু’’ন্তি? তেন খো পন সমযেন অস্সলাযনো নাম মাণৱো সাৱত্থিযং পটিৱসতি দহৰো, ৱুত্তসিৰো, সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো জাতিযা, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো. অথ খো তেসং ব্ৰাহ্মণানং এতদহোসি – ‘‘অযং খো অস্সলাযনো মাণৱো সাৱত্থিযং পটিৱসতি দহৰো, ৱুত্তসিৰো, সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো জাতিযা, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ…পে… অনৱযো. সো খো পহোতি সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতু’’ন্তি.
অথ খো তে ব্ৰাহ্মণা যেন অস্সলাযনো মাণৱো তেনুপঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অস্সলাযনং মাণৱং এতদৱোচুং – ‘‘অযং, ভো অস্সলাযন, সমণো গোতমো চাতুৱণ্ণিং সুদ্ধিং পঞ্ঞপেতি. এতু ভৱং অস্সলাযনো সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতূ’’তি [পটিমন্তেতুন্তি (পী. ক.)].
এৱং ৱুত্তে, অস্সলাযনো মাণৱো তে ব্ৰাহ্মণে এতদৱোচ – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো ধম্মৱাদী; ধম্মৱাদিনো চ পন দুপ্পটিমন্তিযা ভৱন্তি. নাহং সক্কোমি সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতু’’ন্তি. দুতিযম্পি খো তে ব্ৰাহ্মণা অস্সলাযনং মাণৱং এতদৱোচুং – ‘‘অযং, ভো অস্সলাযন, সমণো গোতমো চাতুৱণ্ণিং সুদ্ধিং পঞ্ঞপেতি. এতু ভৱং অস্সলাযনো সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতু [পটিমন্তেতুং (সী. পী. ক.)]. চৰিতং খো পন ভোতা অস্সলাযনেন পৰিব্বাজক’’ন্তি. দুতিযম্পি খো অস্সলাযনো মাণৱো তে ব্ৰাহ্মণে এতদৱোচ – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো ধম্মৱাদী; ধম্মৱাদিনো চ পন দুপ্পটিমন্তিযা ভৱন্তি. নাহং সক্কোমি সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতু’’ন্তি. ততিযম্পি খো তে ব্ৰাহ্মণা অস্সলাযনং মাণৱং এতদৱোচুং – ‘‘অযং, ভো অস্সলাযন, সমণো গোতমো চাতুৱণ্ণিং সুদ্ধিং পঞ্ঞপেতি. এতু ভৱং অস্সলাযনো সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতু [পটিমন্তেতুং (সী. পী. ক.)]. চৰিতং খো পন ভোতা অস্সলাযনেন পৰিব্বাজকং. মা ভৱং অস্সলাযনো অযুদ্ধপৰাজিতং পৰাজযী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, অস্সলাযনো মাণৱো তে ব্ৰাহ্মণে এতদৱোচ – ‘‘অদ্ধা খো অহং ভৱন্তো ন লভামি. সমণো খলু, ভো, গোতমো ধম্মৱাদী; ধম্মৱাদিনো চ পন দুপ্পটিমন্তিযা ভৱন্তি. নাহং সক্কোমি সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৱচনে পটিমন্তেতুন্তি. অপি চাহং ভৱন্তানং ৱচনেন গমিস্সামী’’তি.
৪০২. অথ খো অস্সলাযনো মাণৱো মহতা ব্ৰাহ্মণগণেন সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অস্সলাযনো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভো গোতম, এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. ইধ ভৱং গোতমো কিমাহা’’তি? ‘‘দিস্সন্তি [দিস্সন্তে (সী. স্যা. কং. পী.)] খো পন, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণানং ব্ৰাহ্মণিযো উতুনিযোপি গব্ভিনিযোপি ৱিজাযমানাপি পাযমানাপি. তে চ ব্ৰাহ্মণিযোনিজাৱ সমানা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো এৱমাহ, অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমেতং মঞ্ঞন্তি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.
৪০৩. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, সুতং তে – ‘যোনকম্বোজেসু অঞ্ঞেসু চ পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু দ্ৱেৱ ৱণ্ণা – অয্যো চেৱ দাসো চ; অয্যো হুত্ৱা দাসো হোতি, দাসো হুত্ৱা অয্যো হোতী’’’তি? ‘‘এৱং, ভো, সুতং তং মে – ‘যোনকম্বোজেসু অঞ্ঞেসু চ পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু দ্ৱেৱ ৱণ্ণা – অয্যো চেৱ দাসো চ; অয্যো হুত্ৱা দাসো হোতি, দাসো হুত্ৱা অয্যো হোতী’’’তি. ‘‘এত্থ, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণানং কিং বলং, কো অস্সাসো যদেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি? ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো এৱমাহ, অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমেতং মঞ্ঞন্তি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.
৪০৪. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, খত্তিযোৱ নু খো পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, নো ব্ৰাহ্মণো? ৱেস্সোৱ নু খো…পে… সুদ্দোৱ নু খো পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, নো ব্ৰাহ্মণো’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম. খত্তিযোপি হি, ভো গোতম, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. ব্ৰাহ্মণোপি হি, ভো গোতম…পে… ৱেস্সোপি হি, ভো গোতম…পে… সুদ্দোপি হি, ভো গোতম…পে… সব্বেপি হি, ভো গোতম, চত্তাৰো ৱণ্ণা পাণাতিপাতিনো অদিন্নাদাযিনো কামেসুমিচ্ছাচাৰিনো মুসাৱাদিনো পিসুণৱাচা ফৰুসৱাচা সম্ফপ্পলাপিনো অভিজ্ঝালূ ব্যাপন্নচিত্তা মিচ্ছাদিট্ঠী কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্যু’’ন্তি. ‘‘এত্থ, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণানং কিং বলং, কো অস্সাসো যদেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি? ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো এৱমাহ, অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমেতং মঞ্ঞন্তি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.
৪০৫. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণোৱ নু খো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো মুসাৱাদা পটিৱিৰতো পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো অনভিজ্ঝালু অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, নো [নো চ (ক.)] খত্তিযো নো ৱেস্সো, নো সুদ্দো’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম! খত্তিযোপি হি, ভো গোতম, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো মুসাৱাদা পটিৱিৰতো পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো অনভিজ্ঝালু অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য. ব্ৰাহ্মণোপি হি, ভো গোতম…পে… ৱেস্সোপি হি, ভো গোতম…পে… সুদ্দোপি হি, ভো গোতম…পে… সব্বেপি হি, ভো গোতম, চত্তাৰো ৱণ্ণা পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতা ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতা সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতা অনভিজ্ঝালূ অব্যাপন্নচিত্তা সম্মাদিট্ঠী কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যু’’ন্তি. ‘‘এত্থ, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণানং কিং বলং, কো অস্সাসো যদেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি? ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো এৱমাহ, অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমেতং মঞ্ঞন্তি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.
৪০৬. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণোৱ নু খো পহোতি অস্মিং পদেসে অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং মেত্তচিত্তং ভাৱেতুং, নো খত্তিযো, নো ৱেস্সো নো সুদ্দো’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম! খত্তিযোপি হি, ভো গোতম, পহোতি অস্মিং পদেসে অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং মেত্তচিত্তং ভাৱেতুং; ব্ৰাহ্মণোপি হি, ভো গোতম… ৱেস্সোপি হি, ভো গোতম… সুদ্দোপি হি, ভো গোতম… সব্বেপি হি, ভো গোতম, চত্তাৰো ৱণ্ণা পহোন্তি অস্মিং পদেসে অৱেৰং অব্যাবজ্ঝং মেত্তচিত্তং ভাৱেতু’’ন্তি. ‘‘এত্থ, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণানং কিং বলং, কো অস্সাসো যদেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি? ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো এৱমাহ, অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমেতং মঞ্ঞন্তি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.
৪০৭. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণোৱ নু খো পহোতি সোত্তিসিনানিং আদায নদিং গন্ত্ৱা ৰজোজল্লং পৱাহেতুং, নো খত্তিযো, নো ৱেস্সো, নো সুদ্দো’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম! খত্তিযোপি হি, ভো গোতম, পহোতি সোত্তিসিনানিং আদায নদিং গন্ত্ৱা ৰজোজল্লং পৱাহেতুং, ব্ৰাহ্মণোপি হি, ভো গোতম… ৱেস্সোপি হি, ভো গোতম… সুদ্দোপি হি, ভো গোতম… সব্বেপি হি, ভো গোতম, চত্তাৰো ৱণ্ণা পহোন্তি সোত্তিসিনানিং আদায নদিং গন্ত্ৱা ৰজোজল্লং পৱাহেতু’’ন্তি. ‘‘এত্থ, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণানং কিং বলং, কো অস্সাসো যদেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি? ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো এৱমাহ, অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমেতং মঞ্ঞন্তি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.
৪০৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ইধ ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো নানাজচ্চানং পুৰিসানং পুৰিসসতং সন্নিপাতেয্য – ‘আযন্তু ভোন্তো যে তত্থ খত্তিযকুলা ব্ৰাহ্মণকুলা ৰাজঞ্ঞকুলা উপ্পন্না, সাকস্স ৱা সালস্স ৱা [উপ্পন্না সালস্স ৱা (সী. পী.)] সলড়স্স ৱা চন্দনস্স ৱা পদুমকস্স ৱা উত্তৰাৰণিং আদায, অগ্গিং অভিনিব্বত্তেন্তু, তেজো পাতুকৰোন্তু. আযন্তু পন ভোন্তো যে তত্থ চণ্ডালকুলা নেসাদকুলা ৱেনকুলা [ৱেণকুলা (সী. পী.), ৱেণুকুলা (স্যা. কং.)] ৰথকাৰকুলা পুক্কুসকুলা উপ্পন্না, সাপানদোণিযা ৱা সূকৰদোণিযা ৱা ৰজকদোণিযা ৱা এৰণ্ডকট্ঠস্স ৱা উত্তৰাৰণিং আদায, অগ্গিং অভিনিব্বত্তেন্তু, তেজো পাতুকৰোন্তূ’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, যো এৱং নু খো সো [যো চ নু খো (স্যা. কং. ক.)] খত্তিযকুলা ব্ৰাহ্মণকুলা ৰাজঞ্ঞকুলা উপ্পন্নেহি সাকস্স ৱা সালস্স ৱা সলড়স্স ৱা চন্দনস্স ৱা পদুমকস্স ৱা উত্তৰাৰণিং আদায অগ্গি অভিনিব্বত্তো, তেজো পাতুকতো, সো এৱ নু খ্ৱাস্স অগ্গি অচ্চিমা চেৱ [চ (সী. পী.)] ৱণ্ণৱা [ৱণ্ণিমা (স্যা. কং. পী. ক.)] চ পভস্সৰো চ, তেন চ সক্কা অগ্গিনা অগ্গিকৰণীযং কাতুং; যো পন সো চণ্ডালকুলা নেসাদকুলা ৱেনকুলা ৰথকাৰকুলা পুক্কুসকুলা উপ্পন্নেহি সাপানদোণিযা ৱা সূকৰদোণিযা ৱা ৰজকদোণিযা ৱা এৰণ্ডকট্ঠস্স ৱা উত্তৰাৰণিং আদায অগ্গি অভিনিব্বত্তো, তেজো পাতুকতো স্ৱাস্স অগ্গি ন চেৱ অচ্চিমা ন চ ৱণ্ণৱা ন চ পভস্সৰো, ন চ তেন সক্কা অগ্গিনা অগ্গিকৰণীযং কাতু’’ন্তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম! যোপি হি সো [যো সো (সী. পী.)], ভো গোতম, খত্তিযকুলা ব্ৰাহ্মণকুলা ৰাজঞ্ঞকুলা উপ্পন্নেহি সাকস্স ৱা সালস্স ৱা সলড়স্স ৱা চন্দনস্স ৱা পদুমকস্স ৱা উত্তৰাৰণিং আদায অগ্গি অভিনিব্বত্তো, তেজো পাতুকতো স্ৱাস্স [সো চস্স (সী. পী.), সোপিস্স (স্যা. কং.)] অগ্গি অচ্চিমা চেৱ ৱণ্ণৱা চ পভস্সৰো চ, তেন চ সক্কা অগ্গিনা অগ্গিকৰণীযং কাতুং; যোপি সো চণ্ডালকুলা নেসাদকুলা ৱেনকুলা ৰথকাৰকুলা পুক্কুসকুলা উপ্পন্নেহি সাপানদোণিযা ৱা সূকৰদোণিযা ৱা ৰজকদোণিযা ৱা এৰণ্ডকট্ঠস্স ৱা উত্তৰাৰণিং আদায অগ্গি অভিনিব্বত্তো, তেজো পাতুকতো, স্ৱাস্স অগ্গি অচ্চিমা চেৱ ৱণ্ণৱা চ পভস্সৰো চ, তেন চ সক্কা অগ্গিনা অগ্গিকৰণীযং কাতুং. সব্বোপি হি, ভো গোতম, অগ্গি অচ্চিমা চেৱ ৱণ্ণৱা চ পভস্সৰো চ, সব্বেনপি সক্কা অগ্গিনা অগ্গিকৰণীযং কাতু’’ন্তি. ‘‘এত্থ, অস্সলাযন, ব্ৰাহ্মণানং কিং বলং, কো অস্সাসো যদেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি? ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং গোতমো এৱমাহ, অথ খ্ৱেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমেতং মঞ্ঞন্তি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’’’তি.
৪০৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ইধ খত্তিযকুমাৰো ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞায সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেয্য, তেসং সংৱাসমন্ৱায পুত্তো জাযেথ; যো সো খত্তিযকুমাৰেন ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞায পুত্তো উপ্পন্নো, সিযা সো মাতুপি সদিসো পিতুপি সদিসো, ‘খত্তিযো’তিপি ৱত্তব্বো ‘ব্ৰাহ্মণো’তিপি ৱত্তব্বো’’তি? ‘‘যো সো, ভো গোতম, খত্তিযকুমাৰেন ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞায পুত্তো উপ্পন্নো, সিযা সো মাতুপি সদিসো পিতুপি সদিসো, ‘খত্তিযো’তিপি ৱত্তব্বো ‘ব্ৰাহ্মণো’তিপি ৱত্তব্বো’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ইধ ব্ৰাহ্মণকুমাৰো খত্তিযকঞ্ঞায সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেয্য, তেসং সংৱাসমন্ৱায পুত্তো জাযেথ; যো সো ব্ৰাহ্মণকুমাৰেন খত্তিযকঞ্ঞায পুত্তো উপ্পন্নো, সিযা সো মাতুপি সদিসো পিতুপি সদিসো, ‘খত্তিযো’তিপি ৱত্তব্বো ‘ব্ৰাহ্মণো’তিপি ৱত্তব্বো’’তি? ‘‘যো সো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণকুমাৰেন খত্তিযকঞ্ঞায পুত্তো উপ্পন্নো, সিযা সো মাতুপি সদিসো পিতুপি সদিসো, ‘খত্তিযো’তিপি ৱত্তব্বো ‘ব্ৰাহ্মণো’তিপি ৱত্তব্বো’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন ইধ ৱড়ৱং গদ্ৰভেন সম্পযোজেয্যুং [সংযোজেয্য (ক.)], তেসং সম্পযোগমন্ৱায কিসোৰো জাযেথ; যো সো ৱড়ৱায গদ্ৰভেন কিসোৰো উপ্পন্নো, সিযা সো মাতুপি সদিসো পিতুপি সদিসো, ‘অস্সো’তিপি ৱত্তব্বো ‘গদ্ৰভো’তিপি ৱত্তব্বো’’তি? ‘‘কুণ্ডঞ্হি সো [ৱেকুৰঞ্জায হি সো (সী. পী.), সো কুমাৰণ্ডুপি সো (স্যা. কং.), ৱেকুলজো হি সো (?)], ভো গোতম, অস্সতৰো হোতি. ইদং হিস্স, ভো গোতম, নানাকৰণং পস্সামি; অমুত্ৰ চ পনেসানং ন কিঞ্চি নানাকৰণং পস্সামী’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ইধাস্সু দ্ৱে মাণৱকা ভাতৰো সউদৰিযা, একো অজ্ঝাযকো উপনীতো একো অনজ্ঝাযকো অনুপনীতো. কমেত্থ ব্ৰাহ্মণা পঠমং ভোজেয্যুং সদ্ধে ৱা থালিপাকে ৱা যঞ্ঞে ৱা পাহুনে ৱা’’তি? ‘‘যো সো, ভো গোতম, মাণৱকো অজ্ঝাযকো উপনীতো তমেত্থ ব্ৰাহ্মণা পঠমং ভোজেয্যুং সদ্ধে ৱা থালিপাকে ৱা যঞ্ঞে ৱা পাহুনে ৱা. কিঞ্হি, ভো গোতম, অনজ্ঝাযকে অনুপনীতে দিন্নং মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি?
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, অস্সলাযন, ইধাস্সু দ্ৱে মাণৱকা ভাতৰো সউদৰিযা, একো অজ্ঝাযকো উপনীতো দুস্সীলো পাপধম্মো, একো অনজ্ঝাযকো অনুপনীতো সীলৱা কল্যাণধম্মো. কমেত্থ ব্ৰাহ্মণা পঠমং ভোজেয্যুং সদ্ধে ৱা থালিপাকে ৱা যঞ্ঞে ৱা পাহুনে ৱা’’তি? ‘‘যো সো, ভো গোতম, মাণৱকো অনজ্ঝাযকো অনুপনীতো সীলৱা কল্যাণধম্মো তমেত্থ ব্ৰাহ্মণা পঠমং ভোজেয্যুং সদ্ধে ৱা থালিপাকে ৱা যঞ্ঞে ৱা পাহুনে ৱা. কিঞ্হি, ভো গোতম, দুস্সীলে পাপধম্মে দিন্নং মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি?
‘‘পুব্বে খো ত্ৱং, অস্সলাযন, জাতিং অগমাসি; জাতিং গন্ত্ৱা মন্তে অগমাসি; মন্তে গন্ত্ৱা তপে অগমাসি; তপে গন্ত্ৱা [মন্তে গন্ত্ৱা তমেতং ত্ৱং (সী. পী.), মন্তে গন্ত্ৱা তমেৱ ঠপেত্ৱা (স্যা. কং.)] চাতুৱণ্ণিং সুদ্ধিং পচ্চাগতো, যমহং পঞ্ঞপেমী’’তি. এৱং ৱুত্তে, অস্সলাযনো মাণৱো তুণ্হীভূতো মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো পজ্ঝাযন্তো অপ্পটিভানো নিসীদি.
৪১০. অথ খো ভগৱা অস্সলাযনং মাণৱং তুণ্হীভূতং মঙ্কুভূতং পত্তক্খন্ধং অধোমুখং পজ্ঝাযন্তং অপ্পটিভানং ৱিদিত্ৱা অস্সলাযনং মাণৱং এতদৱোচ – ‘‘ভূতপুব্বং, অস্সলাযন, সত্তন্নং ব্ৰাহ্মণিসীনং অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটীসু সম্মন্তানং [ৱসন্তানং (সী.)] এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. অস্সোসি খো, অস্সলাযন, অসিতো দেৱলো ইসি – ‘সত্তন্নং কিৰ ব্ৰাহ্মণিসীনং অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটীসু সম্মন্তানং এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. অথ খো, অস্সলাযন, অসিতো দেৱলো ইসি কেসমস্সুং কপ্পেত্ৱা মঞ্জিট্ঠৱণ্ণানি দুস্সানি নিৱাসেত্ৱা পটলিযো [অটলিযো (সী. পী.), অগলিযো (স্যা. কং.)] উপাহনা আৰুহিত্ৱা জাতৰূপমযং দণ্ডং গহেত্ৱা সত্তন্নং ব্ৰাহ্মণিসীনং পত্থণ্ডিলে পাতুৰহোসি. অথ খো, অস্সলাযন, অসিতো দেৱলো ইসি সত্তন্নং ব্ৰাহ্মণিসীনং পত্থণ্ডিলে চঙ্কমমানো এৱমাহ – ‘হন্দ, কো নু খো ইমে ভৱন্তো ব্ৰাহ্মণিসযো গতা [গন্তা (স্যা. কং. ক.)]; হন্দ, কো নু খো ইমে ভৱন্তো ব্ৰাহ্মণিসযো গতা’তি? অথ খো, অস্সলাযন, সত্তন্নং ব্ৰাহ্মণিসীনং এতদহোসি – ‘কো নাযং গামণ্ডলৰূপো ৱিয সত্তন্নং ব্ৰাহ্মণিসীনং পত্থণ্ডিলে চঙ্কমমানো এৱমাহ – ‘হন্দ, কো নু খো ইমে ভৱন্তো ব্ৰাহ্মণিসযো গতা; হন্দ, কো নু খো ইমে ভৱন্তো ব্ৰাহ্মণিসযো গতাতি? হন্দ, নং অভিসপামা’তি. অথ খো, অস্সলাযন, সত্ত ব্ৰাহ্মণিসযো অসিতং দেৱলং ইসিং অভিসপিংসু – ‘ভস্মা, ৱসল [ৱসলী (পী.), ৱসলি (ক.), চপলী (স্যা. কং.)], হোহি; ভস্মা, ৱসল, হোহী’তি [ভস্মা ৱসল হোহীতি অভিসপৱচনং সী. পী. পোত্থকেসু সকিদেৱ আগতং]. যথা যথা খো, অস্সলাযন, সত্ত ব্ৰাহ্মণিসযো অসিতং দেৱলং ইসিং অভিসপিংসু তথা তথা অসিতো দেৱলো ইসি অভিৰূপতৰো চেৱ হোতি দস্সনীযতৰো চ পাসাদিকতৰো চ. অথ খো, অস্সলাযন, সত্তন্নং ব্ৰাহ্মণিসীনং এতদহোসি – ‘মোঘং ৱত নো তপো, অফলং ব্ৰহ্মচৰিযং. মযঞ্হি পুব্বে যং অভিসপাম – ভস্মা, ৱসল, হোহি; ভস্মা, ৱসল, হোহীতি ভস্মাৱ ভৱতি একচ্চো. ইমং পন মযং যথা যথা অভিসপাম তথা তথা অভিৰূপতৰো চেৱ হোতি দস্সনীযতৰো চ পাসাদিকতৰো চা’তি. ‘ন ভৱন্তানং মোঘং তপো, নাফলং ব্ৰহ্মচৰিযং. ইঙ্ঘ ভৱন্তো, যো মযি মনোপদোসো তং পজহথা’তি. ‘যো ভৱতি মনোপদোসো তং পজহাম. কো নু ভৱং হোতী’তি? ‘সুতো নু ভৱতং – অসিতো দেৱলো ইসী’তি? ‘এৱং, ভো’. ‘সো খ্ৱাহং, ভো, হোমী’তি. অথ খো, অস্সলাযন, সত্ত ব্ৰাহ্মণিসযো অসিতং দেৱলং ইসিং অভিৱাদেতুং উপক্কমিংসু.
৪১১. ‘‘অথ খো, অস্সলাযন, অসিতো দেৱলো ইসি সত্ত ব্ৰাহ্মণিসযো এতদৱোচ – ‘সুতং মেতং, ভো, সত্তন্নং কিৰ ব্ৰাহ্মণিসীনং অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটীসু সম্মন্তানং এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. ‘এৱং, ভো’.
‘‘‘জানন্তি পন ভোন্তো – যা জনিকা মাতা [জনিমাতা (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণংযেৱ অগমাসি, নো অব্ৰাহ্মণ’ন্তি? ‘নো হিদং, ভো’.
‘‘‘জানন্তি পন ভোন্তো – যা জনিকামাতু [জনিমাতু (সী. স্যা. কং. পী.)] মাতা যাৱ সত্তমা মাতুমাতামহযুগা ব্ৰাহ্মণংযেৱ অগমাসি, নো অব্ৰাহ্মণ’ন্তি? ‘নো হিদং, ভো’.
‘‘‘জানন্তি পন ভোন্তো – যো জনকো পিতা [জনিপিতা (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণিংযেৱ অগমাসি, নো অব্ৰাহ্মণি’ন্তি? ‘নো হিদং, ভো’.
‘‘‘জানন্তি পন ভোন্তো – যো জনকপিতু [জনিপিতু (সী. স্যা. কং. পী.)] পিতা যাৱ সত্তমা পিতুপিতামহযুগা ব্ৰাহ্মণিংযেৱ অগমাসি, নো অব্ৰাহ্মণি’ন্তি? ‘নো হিদং, ভো’.
‘‘‘জানন্তি পন ভোন্তো – যথা গব্ভস্স অৱক্কন্তি হোতী’তি [ন মযং জানাম ভো যথা গব্ভস্স অৱক্কন্তি হোতীতি. যথা কথং পন ভো গব্ভস্স অৱক্কন্তি হোতীতি. (ক.)]? ‘জানাম মযং, ভো – যথা গব্ভস্স অৱক্কন্তি হোতি [ন মযং জানাম ভো যথা গব্ভস্স অৱক্কন্তি হোতীতি. যথা কথং পন ভো গব্ভস্স অৱক্কন্তি হোতীতি. (ক.)]. ইধ মাতাপিতৰো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ পচ্চুপট্ঠিতো হোতি; এৱং তিণ্ণং সন্নিপাতা গব্ভস্স অৱক্কন্তি হোতী’তি.
‘‘‘জানন্তি পন ভোন্তো – তগ্ঘ [যগ্ঘে (সী. স্যা. কং. পী.)], সো গন্ধব্বো খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা’তি? ‘ন মযং, ভো, জানাম – তগ্ঘ সো গন্ধব্বো খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা’তি. ‘এৱং সন্তে, ভো, জানাথ – কে তুম্হে হোথা’তি? ‘এৱং সন্তে, ভো, ন মযং জানাম – কে মযং হোমা’তি. তে হি নাম, অস্সলাযন, সত্ত ব্ৰাহ্মণিসযো অসিতেন দেৱলেন ইসিনা সকে জাতিৱাদে সমনুযুঞ্জীযমানা সমনুগ্গাহীযমানা সমনুভাসীযমানা ন সম্পাযিস্সন্তি; কিং পন ত্ৱং এতৰহি মযা সকস্মিং জাতিৱাদে সমনুযুঞ্জীযমানো সমনুগ্গাহীযমানো সমনুভাসীযমানো সম্পাযিস্সসি, যেসং ত্ৱং সাচৰিযকো ন পুণ্ণো দব্বিগাহো’’তি.
এৱং ৱুত্তে, অস্সলাযনো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
অস্সলাযনসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.