৮. বাহিতিকসুত্তং

৩৫৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিযং পিণ্ডায পাৱিসি. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন পুব্বাৰামো মিগাৰমাতুপাসাদো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. তেন খো পন সমযেন ৰাজা পসেনদি কোসলো একপুণ্ডৰীকং নাগং অভিৰুহিত্ৱা সাৱত্থিযা নিয্যাতি দিৱা দিৱস্স. অদ্দসা খো ৰাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান সিৰিৱড্ঢং মহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘আযস্মা নো এসো, সম্ম সিৰিৱড্ঢ, আনন্দো’’তি. ‘‘এৱং, মহাৰাজ, আযস্মা এসো আনন্দো’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দাহি – ‘ৰাজা, ভন্তে, পসেনদি কোসলো আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সচে কিৰ, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স ন কিঞ্চি অচ্চাযিকং কৰণীযং, আগমেতু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো মুহুত্তং অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো পুৰিসো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘ৰাজা, ভন্তে, পসেনদি কোসলো আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘সচে কিৰ, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স ন কিঞ্চি অচ্চাযিকং কৰণীযং, আগমেতু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো মুহুত্তং অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা আনন্দো তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো যাৱতিকা নাগস্স ভূমি নাগেন গন্ত্ৱা নাগা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স ন কিঞ্চি অচ্চাযিকং কৰণীযং, সাধু, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো যেন অচিৰৱতিযা নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা আনন্দো তুণ্হীভাৱেন.

৩৫৯. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন অচিৰৱতিযা নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো যাৱতিকা নাগস্স ভূমি নাগেন গন্ত্ৱা নাগা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো হত্থত্থৰে নিসীদতূ’’তি. ‘‘অলং, মহাৰাজ. নিসীদ ত্ৱং; নিসিন্নো অহং সকে আসনে’’তি. নিসীদি খো ৰাজা পসেনদি কোসলো পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৱা তথাৰূপং কাযসমাচাৰং সমাচৰেয্য, য্ৱাস্স কাযসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহী’’তি [ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি (সব্বত্থ) অট্ঠকথা টীকা ওলোকেতব্বা]? ‘‘ন খো, মহাৰাজ, সো ভগৱা তথাৰূপং কাযসমাচাৰং সমাচৰেয্য, য্ৱাস্স কাযসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কিং পন, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৱা তথাৰূপং ৱচীসমাচাৰং…পে… মনোসমাচাৰং সমাচৰেয্য, য্ৱাস্স মনোসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহী’’তি [ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি (সব্বত্থ) অট্ঠকথা টীকা ওলোকেতব্বা]? ‘‘ন খো, মহাৰাজ, সো ভগৱা তথাৰূপং মনোসমাচাৰং সমাচৰেয্য, য্ৱাস্স মনোসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যঞ্হি মযং, ভন্তে, নাসক্খিম্হা পঞ্হেন পৰিপূৰেতুং তং, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণেন পৰিপূৰিতং. যে তে, ভন্তে, বালা অব্যত্তা অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা পৰেসং ৱণ্ণং ৱা অৱণ্ণং ৱা ভাসন্তি, ন মযং তং সাৰতো পচ্চাগচ্ছাম; যে পন [যে চ খো (সী. স্যা. কং. পী.)] তে, ভন্তে, পণ্ডিতা ৱিযত্তা [ব্যত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] মেধাৱিনো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা পৰেসং ৱণ্ণং ৱা অৱণ্ণং ৱা ভাসন্তি, মযং তং সাৰতো পচ্চাগচ্ছাম’’.

৩৬০. ‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, কাযসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো অকুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো অকুসলো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো সাৱজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো সাৱজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো সব্যাবজ্ঝো’’ [সব্যাপজ্ঝো (সী. স্যা. কং. পী.), সব্যাপজ্জো (ক.)].

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো সব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো দুক্খৱিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো দুক্খৱিপাকো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি তস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; এৱৰূপো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, ৱচীসমাচাৰো…পে… মনোসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো অকুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো অকুসলো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো সাৱজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো সাৱজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো সব্যাবজ্ঝো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো সব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো দুক্খৱিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো দুক্খৱিপাকো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি তস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; এৱৰূপো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো ওপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৱা সব্বেসংযেৱ অকুসলানং ধম্মানং পহানং ৱণ্ণেতী’’তি? ‘‘সব্বাকুসলধম্মপহীনো খো, মহাৰাজ, তথাগতো কুসলধম্মসমন্নাগতো’’তি.

৩৬১. ‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, কাযসমাচাৰো অনোপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো কুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো কুসলো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো অনৱজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো অনৱজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো অব্যাবজ্ঝো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো অব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো সুখৱিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো সুখৱিপাকো’’?

‘‘যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি তস্স অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি; এৱৰূপো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো অনোপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কতমো পন, ভন্তে আনন্দ, ৱচীসমাচাৰো…পে… মনোসমাচাৰো অনোপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো কুসলো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো কুসলো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো অনৱজ্জো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো অনৱজ্জো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো অব্যাবজ্ঝো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো অব্যাবজ্ঝো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো সুখৱিপাকো’’.

‘‘কতমো পন, ভন্তে, মনোসমাচাৰো সুখৱিপাকো’’? ‘‘যো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি. তস্স অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. এৱৰূপো খো, মহাৰাজ, মনোসমাচাৰো অনোপাৰম্ভো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহী’’তি.

‘‘কিং পন, ভন্তে আনন্দ, সো ভগৱা সব্বেসংযেৱ কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং ৱণ্ণেতী’’তি? ‘‘সব্বাকুসলধম্মপহীনো খো, মহাৰাজ, তথাগতো কুসলধম্মসমন্নাগতো’’তি.

৩৬২. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ সুভাসিতং চিদং [সুভাসিতমিদং (সী.)], ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন. ইমিনা চ মযং, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স সুভাসিতেন অত্তমনাভিৰদ্ধা. এৱং অত্তমনাভিৰদ্ধা চ মযং, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স সুভাসিতেন. সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স হত্থিৰতনং কপ্পেয্য, হত্থিৰতনম্পি মযং আযস্মতো আনন্দস্স দদেয্যাম. সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স অস্সৰতনং কপ্পেয্য, অস্সৰতনম্পি মযং আযস্মতো আনন্দস্স দদেয্যাম. সচে, ভন্তে, আযস্মতো আনন্দস্স গামৱৰং কপ্পেয্য, গামৱৰম্পি মযং আযস্মতো আনন্দস্স দদেয্যাম. অপি চ, ভন্তে, মযম্পেতং [মযমেৱ তং (সী.), মযম্পনেতং (স্যা. কং.)] জানাম – ‘নেতং আযস্মতো আনন্দস্স কপ্পতী’তি. অযং মে, ভন্তে, বাহিতিকা ৰঞ্ঞা মাগধেন অজাতসত্তুনা ৱেদেহিপুত্তেন ৱত্থনাড়িযা [ছত্তনাড়িযা (স্যা. কং. পী.)] পক্খিপিত্ৱা পহিতা সোড়সসমা আযামেন, অট্ঠসমা ৱিত্থাৰেন. তং, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ‘‘অলং, মহাৰাজ, পৰিপুণ্ণং মে তিচীৱৰ’’ন্তি.

‘‘অযং, ভন্তে, অচিৰৱতী নদী দিট্ঠা আযস্মতা চেৱ আনন্দেন অম্হেহি চ. যদা উপৰিপব্বতে মহামেঘো অভিপ্পৱুট্ঠো হোতি, অথাযং অচিৰৱতী নদী উভতো কূলানি সংৱিস্সন্দন্তী গচ্ছতি; এৱমেৱ খো, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো ইমায বাহিতিকায অত্তনো তিচীৱৰং কৰিস্সতি. যং পনাযস্মতো আনন্দস্স পুৰাণং তিচীৱৰং তং সব্ৰহ্মচাৰীহি সংৱিভজিস্সতি. এৱাযং অম্হাকং দক্খিণা সংৱিস্সন্দন্তী মঞ্ঞে গমিস্সতি. পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো বাহিতিক’’ন্তি. পটিগ্গহেসি খো আযস্মা আনন্দো বাহিতিকং.

অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘হন্দ চ দানি মযং, ভন্তে আনন্দ, গচ্ছাম; বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, মহাৰাজ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো আযস্মতো আনন্দস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

৩৬৩. অথ খো আযস্মা আনন্দো অচিৰপক্কন্তস্স ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৱতকো অহোসি ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি. তঞ্চ বাহিতিকং ভগৱতো পাদাসি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘লাভা, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স, সুলদ্ধলাভা, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স; যং ৰাজা পসেনদি কোসলো লভতি আনন্দং দস্সনায, লভতি পযিৰুপাসনাযা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

বাহিতিকসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.